Kthehu pas   Forum-Al.com™ > Kombi Shqiptar > Folklori Shqiptar

Folklori Shqiptar Gojėdhėnat, legjendat, kėngėt popullore, bejtet, kėngėt pėr heronjtė jane pasuri kombėtare qė shqiptarėt duhet t'i trashėgojnė nga brezi nė brez. Jepni kontributin tuaj tė ēmuar nė kėtė drejtim duke sjellė folklorin e krahinės suaj.

Pėrgjigje
 
Mundėsitė nė temė Mėnyra e shfaqjes
i vjetėr 27-09-2012, 11:43   #21
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare


''Po prishet tradita dhe si kanė ndryshuar dasmat shqiptare. Shembulli qė ndiqet ėshtė ai i Perėndimit''





"Dasma vazhdoi tri ditė e tri net. Dasmorėt hėngrėn e pinė dhe pėr njė javė nuk u doli pija". Kėshtu pėrshkruhen dasmat e familjeve shqiptare, tė cilat fillonin qė tė hėnėn nė mėngjes dhe pėrfundonin tė hėnėn tjetėr. Pėr njė javė njerėzit hanin,pinin dhe kėndonin pėr fatin e dy tė rinjve qė martoheshin. Ndėrsa sot ndodh e kundėrta. Mund tė tė lajmėrojnė se marton nipin para dy ditėve tė dasmės dhe vetėm tė dielėn tė jesh i pranishėm nė koktejlin e thjeshtė qė do tė organizohet mė kėtė rast. Njė traditė qė shuhet qė nė momentin e parė kur kontakton me tė renė, duke tribluar bukur drejt nevojės ekonomike e cila shtrėngon shumicėn e njerėzve qė dasmat e fėmijėve tė tyre t'i bėjnė sa mė tė ngushta.

Tradita
Sipas traditės shqiptare, dasmat kishin njė rėndėsi tė padiskutueshme nė rrethin familjar dhe fisnor ku bėje pjesė. Tė gjithė njerėzit e rrethit mė tė afėrt familjar, siē janė dajat, hallat dhe tezet, kishin njė vend qė ishte vendosur qysh kur djali ose vajza ishte lindur. Tė kishe rolin e krushkės ose atė tė sinitorit nė dasmėn e mbesės ose tė nipit, ky ishte njė detyrim qė nuk kishte kufizim pėr asnjė pjesėtar tjetėr tė familjes. "Kam qenė tri herė krushkė nė dasmat e fėmijėvė tė vėllait. Nė dasmėn e nipit tė dytė nuk doja tė veja, pasi e isha me zi, por vendin tim nuk e zinte kush, kėshtu qė u detyrova tė shkoj, ashtu siē isha",-tregon njė grua, e cila nuk ka mundur t'i shpėtojė dot detyrimit tė tė qenit hallė dhe krushkė njėkohėsisht. Vendi i dajės, si shoqėrues i krushqve gjatė dollive, ka njė rol qė asnjė tjetėr nuk mund ta bėjė mė mirė.

Shthurja
Ahengu, zhurma, dollitė, kėngėt dhe vallet morėn fund. Tradita duket sikur nuk ka ekzistuar fare. Mbas viteve '90, vihet re qė dasmat shqiptare po rendin drejt shthurjes. Ato nuk kanė mė harenė dhe gėzimin e dasmave tė mėparshme. Sa vjen dhe bėhen mė tė vogla, nė shpenzime dhe nė njerėz. Dasma qė duken si ditėlindje, ku njerėzit vetėm flasin pėr harxhime, politikė, madje edhe tė vdekur, janė dasmat tip koktej, qė vijnė nė Shqipėri nga Perėndimi. Rrethi i tė afėrmve tė familjes sa vjen edhe ngushtohet. Kryefamiljarėt, me laps dhe letėr, bėjnė mė shumė llogari se ēfarė do tė harxhojnė pėr tė ngrėnė dhe pėr tė veshur, sesa pėr numrin e tė ftuarve. "Nuk e pėrballojmė dot njė dasmė. Deri tani kemi harxhuar 4 milionė lekė vetėm pėr rrobat e nuses dhe tė dhėndrit, pa llogaritur kėtu edhe lekėt qė kemi shpenzuar pėr lokalin qė e kemi marrė me qira dhe harxhet pėr ushqimet"- tregon Moza, njė grua e cila ka dasmėn e djalit sė shpejti. Lokali ka ngjyra jo shumė tė ndezura, ku nė sfond dėgjohet njė muzikė e lehtė. Kujt i pėlqen tė kėrcėjė, mund tė ngrihet, ndėrsa ata qė e kanė mendjen vetėm tek e ngrėna, vendosen para tryezės dhe i gjejnė fundin pjatės qė kanė pėrpara. Nusja dhe dhėndri presin tortėn pasi kanė kėrcyer vallen e njohur tė ēiftit, e cila ka nota tė njė vallėzimi modern. Qė ēifti tė jetė i lumtur, tė gjithė tė kryejnė detyrimin e tė qenit tė pranishėm - kjo ėshtė dasma shqiptare mbas shthurjes sė saj shekullore.

Pengu
Asaj qė ndoshta dasmorėt shqiptarė nuk i kanė shpėtuar dot, janė vallet e traditės. Edhe ēifti nuk shkon nė dhomėn e gjumit, nėse nuk ka kryer ritin e valles sė nuses dhe dhėndrit. Shoqėrimi i ēiftit qė kėrcen nė shoqėrinė e prindėrve ėshtė e vetmja traditė, e cila ka shpėtuar e paprekur.. Edhe pse lokali ku dasmat organizohen janė tė vogla, ēifti, domosdoshmėrisht, duhet tė kėrcejė hipur mbi njė tryezė, ku do tė digjet edhe shamia e beqarisė. Sipas traditės, nė vallen e nuses merrnin pjesė edhe tė afėrm tė tjerė, tė cilėt tashmė duken rrallė e mė rrallė nė kėtė valle. Kjo pėr faktin se nusja dhe dhėndri lodhen.

Dasma, njė borxh
Vetėm 50 njerėz mund tė numėrosh nė dasmat e sotme moderne. Edhe ata qė kanė mbėrritur janė pėrballur me pasigurinė sesi do tė bėhet kjo dasmė. Tashmė ka kaluar edhe frika se kush ka djalė tė vetėm edhe harxhi do tė jetė i madh. Tė gjithė tė ulur nėpėr tryeza, duke trokėllitur gotat nėn peshėn e detyrimit tė tyre si familjarė, tė afėrm apo shumė rrallė komshinj, paraqiten nė dasmė pėr tė larė borxhin. Vetėm pėr tė larė njė borxh janė dukur disa tė tjerė, pasi kur tė bėhet djali i tyre pėr t'u martuar edhe atyre do t'u shkojnė me kėtė qėllim. Pra, dikush si borxh, dikush si njė meritė, qė duket vetėm gjatė kėtyre aktiviteteve tė mėdha tė familjes, ku i bie barra pėr tė qenė i pranishėm, kjo ėshtė dasma e shekullit tė fundit.

Psikologu Dragoti: Eshtė koha pėr individualizėm

Sipas psikologut Edmond Dragoti, kėto ndryshime kanė si bazė konceptimin e dasmėss nė shoqėrinė shqiptare tė orientuar drejt fisit dhe grupit. Kėshtu, nėse tė parėt kanė qenė tė prirur qė dasmat e tyre t'i organizonin me sa mė shumė njerėz, qėllimi kryesor ka qenė orientimi drejt grupit. Lidhjet fisnore, fqinjėsore tashmė janė zbehur ose kanė filluar tė shthuren. Kėshtu qė ėshtė menduar organizimi i dasmave mė tė vogla. Rol tė madh luajtėn edhe ndryshimet e shpejta nė jetėn shoqėrore, morale dhe familjare tė shqiptarėve. Konkurrenca nė ekonominė e tregut, puna e pakėt lidhet mė shumė me nevojėn e individit pėr t'u ndier mirė vetėm dhe jo nė prani tė tė tjerėve. Madje edhe raporti i bashkėshortėve lidhet me individualitetin e tyre. Pasi tė dy ata i pėrkasin dy familjeve qė kanė kushtėzime tė ndryshme ekonomike dhe familjare. Familja tek ne ka luajtur gjithmonė njė rol tė padiskutueshėm, madje ata edhe vendosin pėr fatin e dy tė rinjve nė tė shumtėn e rasteve. Kėshtu qė edhe organizimi i dasmave ka tė bėjė shumė me atė ēka prindėrit vendosin pėr njė dasmė qė mund tė bėhet sė shpejti.

Historia
"Para lufte, -tregon Sefideja, njė grua rreth tė 80-ave, dasmat bėheshin shumė tė mėdha, edhe pse njerėzit ishin shumė tė varfėr. Sot, edhe pse kanė mė shumė para, aq mė shumė e ngurtėsojnė zemrėn. Kur bėhet fjalė pėr njė dasmė ėshtė harxh i madh, nėne,- mė thonė. Nė kohėn tonė, ne sillnin nė dasmė nga shtėpitė tona kush njė bukė, kush ėmbėlsirėn, duke e ndarė kėtė punė sipas konakėve. Tė gjithė ishim tė detyruar tė sillnim atė qė na takonte. Madje tė afėrmit sillnin pėr tė afėrmit edhe perime, nė qoftė se ishte vakti i tyre, pėr tė mos e harxhuar tė zotin e dasmės, por ato ishin dasma. Kėrcenim pleq e tė rinj, qė tė enjten, kur shtypnim grurin, deri tė hėnėn, kur mbyllej dasma dhe pėrcillej ēifti pėr tė fjetur"
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
Sponsor
i vjetėr 27-09-2012, 11:50   #22
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Ne treven e Dushkajes se Gjakoves, eshte nje treve me 17 fshatra, nga 78 fshatrat e komunes, dasmat jane bere perpara ne menyre shume madheshtore, deri ne 300 krushq...
Thuhet, se perpara dasmat tona jane bere deri me nga 700 krushq, ku e dij, edhe ku jane Vorret e Krushqve, ne nje mal te Dushkajes, ne mes te fshatrave: Gergoc e Maznik, e Kralan, ku jane takuar ne rruge dy pare krushqi, nga dy dasma dhe jane vra deri ne nje, edhe kur nuk ka mbetur asnje i gjalle, edhe nuset kane zbrite nga qerret dhe jane dale ne dyluftim me njera-tjetren dhe sot eshte vendi i asaj gjakderdhjeje - e per cka? Vetem mos te ia leshojne udhen njeri-tjetrit, dy pare krushqite, me pretekst, se udha e krushqeve, nuk thehet... sepse rruget ishin te ngushta vetem njedrejtimeshe (sikurse nje rruge njekaheshe)...
Kjo eshte shume interesante dhe e dhembshme si tragjike shqiptare, kur dy pare krushqi, nga dy fshatra, me dy bajraqe, flamuj, nuk eshte shnderruar udha...

E sot, ne ato treva, kur behet dasma, kur takohen dy pare krushqi ne rruge, njera krushqi ndalet, ia hjekin zinxhiret e qerreve te kuajve, i leshojne pertoke, derisa te kalon kolona e krushqeve tjere, derisa te shnderrohen ne rruge, shkembejne cigare, e pije kembazi, pershendeten dhe ia urojne njeritjetrit martesat dhe vazhdojne udhen... hedhin vallezime te shkurta e me ritem te shpejte, dramatik, kreshnik, ne shenje aprioriteti...
Njeri njehere, ne nje darsem, u mundua gati si me zor ta qet te kercej (na thome, me kcye, me kecye ne dasem, t'kcefsha n'dasem... shprehje urimi) dhe mezi e qiten burrin me kcye... e kur ia nisi, nuk dinte metutje te ndalesh (po mua nuk me tha askush, e jeni te lire), ai burri aqe shume ishte nxehur ne vallezim sa qe edhe instrumentisteve iu mpine duart, e gati iu muar goja dhe fajtoreve duke kenduar, sepse ishin tupan, surle, defa, tupana te vegjel, ndodhte edhe harmonika etj... ku djeresiteshin ujegjalle prej lodhjes pa pushua gjate kohe... por, vertet, edhe kishin pse me u lodhe a! Bukuri e trishtuar, tmerresisht e bukur, sic thote Poradeci... sa thoshe, se u mbyll me aq, e nuk ka tjeter qe ia kalon... por, por ai u harronte shpejt, prej tjetrit pasardhes valletar!
Kjo ishte deshmi per te dy gjinite, si per mashkujt, ashtu edhe per femrat... ka disa njerez jane te lindur per dicka kuriozitative ne superlativ te shprehjes psiko-fizike, si nga pamja figurative tmerresisht e bukur, si nga levizjet e gjymetyreve, si krah dallendyshesh, si nga levizjet e kembeve me nje estetike te rralle e te paperseritshme, si me hedhje madheshtore spekulative krenare, si me nje estetike te papershkrueshme, te lakimit te trupit, nyjeve te gjymetyreve, levizjeve artistike teshuplakave te dores, mimikes se fytyres, gjesteve fizike - qe shkurt ta ftofnin jeten (dmth. e ndien veten aqe te vogel sa nje femij qe nuk din asgje...).
Krejt keto shkojne nga dhunetia e natyres, me origjine, si tradite gjenealogjike e rodit, sojit te njeriut edhe vet brenda fisit a kombit... Jo, qe po i madheroj une keto zakone, veti, cilesi psiko-fizike, por, i kam krejt te xhiruara ne memorje, shume skena, sa qe droj as nuk mund t'i shprehu a pershkruaj si dukeshin ne origjinal... dridhem kur me kujtohen gjera te tilla... e kjo theme me zgjoi disa nga ato ndjenja pershkruese siperfaqesore, si nje hyrje ne nje veper aq te lashte, e aqe te bukur artistike te tradites sone virtuale te zhanrit folklorik-filozofik, e te melosit popullor, te artit te te shprehurit natyror te gjenialitetit te njeriut, permes nje skene aqe te thjeshte, e aqe domethenese... si me nje kritike konstruktive, si me nje qortim te rrebte, te ashper te veseve e gjesteve negative te njeriut, ne te gjitha fushat e spektrit te personalitetit te tij: huqet, karakteret, xhelozia, marrezia, hajnia, kurveria, mendjelehtesia, egersia e njeriut, tradhetia, injoranca, spijunazhi, mendjetrashesia, mendjemadhesia etj... ku kritikoheshin tmerrsisht bukur, aqe shkurt e thjeshte, sa nuk kishte mundur ta shprehte as nje aktor e aktore me renome - nje personalitet te tille, ne nje veper madhore dramatike...

Tradita shqiptare e dasmave dhe riteve te tyre, sa me perpara ne kohe, ishte ne nje nivel aqe te larte kulture, edukative
arsimore, me nje kolorit te pakrahasueshem, te skenave te shkurta te shfaqjeve individuale e grupive, te te dy gjinive njerezore, te te gjitha moshave, nga pleqet e deri tek femijet... ku luhej cdo: rit, myth, thelb legjende, kult, apo skene komike e satirike, nga persona qe ishin te lindur gjenialisht - qofte per humor, satire te mprehte, me subjekte domethenese, me nje kompozicion aq te thjeshte - e aqe domethenes - sa, kur me bie ndermend per disa skena te tilla, e nuk jane incizuar, apo xhiruar ne video, te perciellen nder breza - me shkon rrenqethje dhe nuk ka me humbje te madhe, mbase personazhet e aktoret popullor, folklorik te themi keshtu, kane vdekur, e nuk jane me... Gjithashtu edhe vdesin ashtu edhe vet zakonet, kur brezat nuk i perseritin ne te ardhshmen...

dasma, si zakon autokton shqiptar, karakteristik nga te gjithe popujt tjere (kuptohet nga rrethet ku eshte inteligjenca e lindur me trashegim, kultura: virtytet, gjestet, sjelljet, te folurit, te kercyerit ne duet, vallezimet ne duet e vallezimet ne grupe etj...

(nga illiriani)
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 11:55   #23
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

ZAKONET POPULLORE NE DASMEN SHQIPTARE




Moti heret, apo kahmot, thohet se dasma shqiptare, kishte zakone tjera, ku nuk kemi ndonje dokumentar historiografik origjinal, por mund te hetoj se nga ato zakone madheshtore, kane mbetur rite e mythe, apo bile fosile thesaresh, te atij skeleti
te madh dardanoillir, kur eshte fjala per Shqiperine Veriore, qe une jithmone kam menduar te thirret keshtu, derisa te behet nje bashkim kombtar...Zakonet shqiptare, (ku vet fjala zakon, si fjale shqipe, formoi edhe fjalen sllave - ligj, si shkalla me e larte e jurisprudences...); jane zakonet me karakteristike jovetem ballkanike...mjafton te hetohen e verehen ato fosile te nje kulture universale, vetem ne disa valle shqiptare, si ne 'vallen e shqipeve'
etj., ku si dhuneti e shqipes, formoi personalitetin e shqioptarit te koherave (mirepo, a ngjajme na ne ata shqiptaret e hershem...)?
Pak sot ngjajme ne gjuhe e psiko-fizike...

Sipas tregimtareve, deshmitare te kohes, qe jane percielle neper breza zakonet shqiptare ne dasma, mund ta japi nje veshtrim gjeneral, te shkurte, se vetem nje e qinta e shprehjes se ndjenjave te kahmotshme te personalitetit, mendoj ne ato ndjenja, ku preket qofte edhe dinjiteti i njeriut, se lere me veset e gjestet negative te njeriut - sot do te beheshin edhe me shume vrasje, ku do te jakosej nje darsem e tere sot...po e preke ne ate nivel, burrin shqiptar a gruan shqiptare...por, atehere thohet se e kane duruar njeri-tjetrin aqe shume, sa ia kane dijte per nder, kur e ka qortuar, e kritikuar ne mase publike...Pleqet tone thone, se ''prej se hame speca prej plehut kimik, nuk jemi ne terezi..."

Kam pare dasma madheshtore, sa mund te qendroje gjithnatenelume sykokerr, sa sikur te vijonin ashtu, nuk e dij si kishte per te perfunduar dasma...Me kujtohet poeti yne Din Mehmeti, kur ishte ne nje dasem aq madheshtore, nga krismat thuase deri ne qiell te muzikes ne valle duet, e ne grupe - nga madheshtia e aktoreve popullore - sa nga krismat e armeve (ku ne nje dasem me mbi 400 krushqi, jovetem revole, pushke automatike, por edhe bomba hodhen per dritaret e kulles dhe vec kur pame mollat ne bashqe trupa te nxierrur me rrenje perpjete...) ne asi dasme poeti i inspirua aq dhe shkroi poemen "Krisme eshte emri im"...
Nga viti 1968, kur Kosova nxorri (gati si me zor) Flamurin Kombetar Shqiptar, dasma shqiptare filloi te merr nje karakter tipik shqiptar, deri pas 1990...
Zakoni i mbajtjes se bajrakut-Flamurit. - Ky zakon i Flamurtarit (bajraktarit, se dikush ende ka me qejf ta thrrasin bajraktar, se sa flamurtar), ka disa vecori specifike, si trashigimi historike, ku thohet sot epiteti i dasmes - lufte, pra dasma eshte nje lufte...(ka qene e perciellur brezash, 'ka thirre mbreti n'dasem'. kjo shprehje rrenjet e veta historiografike e etnografike shqiptare, i ka shume me heret para pushtimit turk...Kjo don te thote se per shqiptarin - lufta eshte dasem, e luftetaret jane krushqit...krushk ne dasem, sikurse luftetare ne lufte...Kjo don te thote, krenarine dhe etjen e shpirtit shqiptar, per liri - ku e ka ndier ndjenje te gezueshme shkuarjen ne lufte...Por, si? Kur ne krye te kolones valon flamuri - flaka e kombit, flake flamuri (qe dikush sot e quan edhe lecke).
Flamurtari, ka pase per zakon heret kahmoti, te caktohet, jo si pernga lidhja e gjakut me te zotin e dasmes sikurse eshte pothuaj sot, por eshte zjedhur njeriu me i rryer, me i persosur universalisht, me tipare karakteristike te nje prijesi te vertete te luftes me shume - se sa nje flamurtar (bajraktar) dasme...

Flamuri vehet dy-tri dite perpara mbi kullen ku mbahet dasma, me nje gjalleri kulminate nen ate kulm dasme, po shume perpara ne kohera, edhe nje jave para dasmes, ku dasmat kane zjate nje jave rresht...(per mendimin tim, joaqe sa per bashkimin e dy te rinjve ne martese, sa per nje unitet fisnor e kombetar, si nje tubim atdhetar, si nje tabllo universale: diturie, krenarie, historie, politike-kombetare, arsimore, edukative, zbavitese-argetuese, sportive etj.) I gjithe farefisi, eshte mbledhur disa dite para fillit te dasmes, per tu pergatitur per nje dasem te madhe shqiptare... per kuzine (vendi ku zinė), ardhja e (ndihmave) dhuratave te farefisit, me desh, ogiē, tarak, pije, bylmesa, pite, embelsira, peshqeshe (dhurata pra) te ndryshme te shtrenjta e sa me te shtrenjta... e shume tjera rite zakonore para fillimit te dasmes...

Eshte interesant, zjedhja e flamurtarit dhe qendrimi i tij burreror, sikur vertet, nje prijes lufte. Ai merr flamurin, vetem jep urdhera (mbase ia kane pregatite terrenin e organizimit te jithmbarshem te dasmes tjeret...) dhe jate gjithe dasmes Flamurtari, nuk eshte udheheqes i dasmes, por vetem i udhes nga shtepia e dhendrrit e derisa ta bjen nusen ne shtepi...Qendrimi burreror, serioz i Flamurtarit, shihet si nje myth antik, i nje prijesi luftarak. Ai iu prine krushqve, derisa ta marrin e bijne nusen, por, eshte nje karakteristike tjeter e mbajtjes se flamurit nga Flamurtari... Gjate qendrimit ne shtepine e nuses, flamuri i dorezohet njeriut me besnik te atij trolli, ta mbaje flamurin jashte kulles, derisa te dalin krushqit me ne krye Flamurtarin dhe ai i jep mbajtesit te flamurit nje shperblim qe ia ka ruajtur mire flamurin...Kurse, gjate rruges per ne kullen e dhendrrit, Flamurtari (dikush ndoshta edhe ketu ka me qejf ta quaj bajraktar ; udheheqe me krushqit si jje prijes i vertete lufte...Kam pase rastin, njehere ne Deēan, mu ne mes te sheshit kryesor, kur jane takuar kater pare krushqi - darsmore, kater dasma pernjehere...ate dite, kam pare nje nga skenat me madheshtore ndoshta, te nje fuqie vertet, mahnitese te dhunetise se shqiponjes, kur ne mes te shehit te qytetit, u bashkuan si vllazer, te kater pare krushqite, jovetem per tu uruar njeritjetrit martesat, sa per te treguar fuqishem para hijes pushtetare sllave - gjenialitetin artistik te valleve shqiptare. Valle rugovase, dukagjinase, me krismat e 7-8 tupaneve e surlave, bizhnicave etj... valletaret ne veshje kombetare, malesore, ruovase, dukajinase etj...secili ne menyren e vet...tok, edhe pa asnje organizim nga dikush kompetent, por, thjeshte krejt natyrshem...valle me shpata, valle me revole, valle me pushke, valle rinore, valle kombetare...krisma te panumerta armesh...krejt kjo thuase, je ne shtetin shqiptar...
Veshjet e valltareve ishin gjeja ma karakteristike, mbajtja e armeve te ftofta e te zjarrit, loja me to gjate skenarit te zbatuar natyrshem, nga valltari, kcimi luftarak, patriotik, levizjet e zjarrta te valltarit, thuase eshte nje jakderdhje e vertete - shihej ne rithmin fiziolojik, mimiken e fytyres, shprehjet permes levizjeve te gjymetyreve e te trupit, shprehja e mllefit kunder pushtuesit ne skene te natyres shqiptare, reflekset e gjuajtjeve onomatopeike, thjeshte nje drame shqiptare ne loje...Qyteti ishte i bllokuar, per 2-3 ore te tera, thuase nuk ekziston askund pushtet mbi dasmoret shqiptar! Thuase vertet, dridhej toka nga krisma e emrit - shqiptar!
Shkembimi i urimeve, pijeve e cigaveve ne mes kater krushknive, pamja e kater nuseve, hyjni te gjalla, enthuziasmi i te gjitheve - por edhe krenaria kombetare!

Perpara jane marre nuset diten e Enjte, diten e Jupiterit, cka ketu kemi nje fshehtesi te madhe historiografike - pse bash te Enjten?
Dhe dita e Premtimit, E premtja, ishte kur nusja dilte ne mes darsmoreve, ku dukej madheshtia e saj ne cdo prizem zakonor, qe nga veshja, qendrimi, krenaria, optimizmi, sensualiteti...
Jane disa thenie popullore, mbi enthuziasmin evajzes qe shkon nuse ne ate kohe...kur vajza qe do te behej nuse, i ka numeruar ditet keshtu: E hane, e Marte...E Lumja mori E Enjte! (E harroi te Merkuren.... Dasma kur dahet martesa, kur merret nusja, dallon nga ajo e Konagjeqit, ku i ngjitet kana (kona), me konė...(hajde perhair na qofte konagjeqi i nuses katane, madheshtore)!

Nje myth zakonor shqiptar ne dasem eshte edhe kur vijne krushqit me nusen e marrur martesore, ne kullen e dhendrrit. Parase, te hyjne ne territorin e mahalles se dhendrrit (te zotit te dasmes), ndalen krushqit dhe pushojne pak, te rreshtuar, a grupe, dhe ne nje heshtje te pergjithshme, si heshtje varri -Flamurtari (bajraktari), e thrret dhendrrin ne emer e mbiemer nga nje largesi shume e madhe, e thrret disa here, derisa t'i pergjijet dhendrri...dhe ia uron ashtu nga larg: Ooooo x y uaaaaa! Oooooooo hojaaaaaa moreeeee eeeeeheeeeeeeejjj!
Oooooooooo perhair moreeeeeeeeeee! Oooooo hair paē oreeeeeee eheheeeeeeeeeeeejjj...! Dhe krise pushka e bajraktarit disa here ne air...
Ofrone ngadale krushqit, mirepo, qerrja e nuses tash duhet te prije te hyj ne oborr, e krushqit sikur e mbrojne nusen nga ndonje e keqe eventuale, grabitje a cka tjeter... Ne oborr, nuk mund te permbahesh mire psikikisht, nga vrulli i gjallerise enthuziaste, te te gjithe dasmoreve te te dy gjinive... Aty filon nje etape e re e dasmes - ardhja e nuses! Gjithcka duket sikur flake e gjalle enthuziasmi, gezimi krenarie...

Dhe kur krushqit done te hyjne ne kulle, per ne dhomen e tyre
ndalen si rit zakonor para deres se kulles dhe nje rup krushqish vec ka hyre perpara ne kulle dhe e kane kape e lidhe tamruk me zinxhire e konop - te zotin e dasmes dhe e kane shtie ne koke ne oxhak te kulles ne dhome, ashtu te lidhur...Gjate kapjes se te zotit te dasmes, hetohen shume cilesi mbizoteruese te nje penu te jalle te njeriut, i cili duhet t'i plotesoj disa kushte, per krushqit
ani per ta leshuar te gjalle...Kjo behet ne saje te thuash nje spekter juridik zakonor, ku mbrojtesit e te zotit te dasmes, kryedasmorit, kerkojne nga krushqit vullnetin e tyre dhe kerkesat e tyre, cfare kane kerkuar ne menyre demostrative...Ata, krushqit i perjigjen se Na duam 1000 buke, e 10 kazana mjalte, e 100 shishe vere kreshtabardhe...
Perderisa nuk garanton kryedasmori, i lidhur me krye e trup ne oxhak kulle dhe nuk garantojne dorzanet e tij - nuk leshohet i gjalle...Atehere, kur garantojne dorzanet se kryedasmori i kryen te gjitha kerkesat e juaja...e leshojne kryedasmorin dhe e zjidhin nga zinxhiret e prangat ne oxhak kulle... Rrembimi i kryedasmorit nga nje grup krushqish, behet ne menyre aq te ashper e te rrebte, sa njeriu kujton se ndodhia eshte e vertete (per ata qe jane separi ne ate dasme treve)!
krushqit tevona hyjne ne kulle te gjithe sa mund t'i zej kulla dhe shtrohen sofrat, me ato '1000 buket' petlla posecerisht qe njihen 'petllat e krushqve', enet e medha me mjalte kreshtabardhe, pijet freskuese e alkoolike, e dasma vazhdon...
verehet nje program kulturoro-artistik i gjalle, shumedimenzional
pernga llojet e pikave programatike ashtu ne menyre krejt te natyrshme, pa u duke organizatoret ne skene, vetem sikur realizimi i nje skenari te vertet filmik a theatral... Pasi te kene ngrene krushqit nje bliczemer (as dreke as darke), apo ne oret e vona, nje blicdarke kuazitare, fillojne paraqitjet e para te aktoreve
vetiu nga rradhet e krushqve...reflekse shprehjesh aleorike, satirike e historike-kombetare, vershojne atmosferen e gezueshme dasmore... luhen role te ndodhive te ndryshme aktuale historike te kohes, nga disa vetaktore popullore, ne veshje kombetare, e fillojne skenen e pare...thuase shkrepi zjarri n'shtat'mahalle, e n'shtat'qytete...ashtu natyrshem...pa regjisore. pa skenograf, pa bine theatrore, natyrshem ne mes te odes...njeri nga nje ane e tjetri nga ana tjeter, thuase vertet, duan te vriten mesveti...e fillon monologu e dialou i zjarrte, me nje pjekuri mendimesh, qe zor mund t'i jejsh ne veprat dramatike te kohes...me nje filozofi aqe te thelle te fjales, me nje retorike gurre kroi malesh te larta, me nje humor burreror e te holle, me nje satire aqe te mprefte...jehon zeri i aktoreve te drames se theatrit dasmor... (me thelle hyhet ne detalje dramatike kompozicionale...).

Hyrja e dhendrrit ne dhomen e nuses. - E kerkojne dhendrrin ku eshte e ku jindet ne momentin e hyrjes se tij dhenderr...ka njare, qe e kane kerkuar me ore, e askund nuk kane munde ta gjejne dhendrrin...ai ka ikur dikah larg...kjo ka ndodhe ne ata persona virgjin, ku e kane ndjeke dhendrrin neper bashqe vrap disa veta
derisa e kane zene dhe te lidhur e kane prua me hy dhenderr...

jane dy karakteristika te hyrjes se dhendrrit ne dhomen e nuses...
e para eshte hallashtisja e dhendrrit me nenen e tij, sikur po shkon ne nje jete tjeter pas vdekjes - apo, edhe eshte nje e vertete e madhe, se tashetutje djali e ka nenemadhen (nenen e nuses) dhe nenvolen (nenen e vet), kjo eshte nje alegori e bukur popullore shqiptare...apo nje satire e mprehte...

dhe karakteristika tjeter e hyrjes se dhendrrit ne dhomen e nuses, eshte kur e siellin te mberthyer perkrahesh nje rup familjaresh e te afermish te tij - por duke e rrahur shpindes me shuplaka e grushta, si me te qite syte gaca...derisa e perplasin ne dhomen e nuses...E ai, dhenderr qe eshte i shkathte, e inteligjent, i mashtron ate grupin qe e mberthejne, duke iu thene se nuk dua te hyj dhenderr, se jam burre i burrave! Ashtu qysh kane grate burra edhe burrat kane burra...thone tek na...E dhendrri jsate atij mashtrimi mund te pervjedhet e te hyj ne dhomen e nuses edhe pa asnje shuplake a grusht shpindes...

(nga illiriani)
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 11:56   #24
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Ritet e dasmes ne Presheve





Mbi ritet e dasmės nė rrethinėn e Preshevės
Njė pjesė e madhe e fshatrave tė rrethinės sė Preshevės ėshtė e banuar me popullsi shqiptare e cila, natyrisht ka njė begati tė folklorit dhe tė riteve tė ndryshme, qofshin ato pagane (qė janė fare tė pakta) apo edhe tė ditėve tona.

Fshatrat e rrethnės sė Preshevės shtrihen nė dy pjesė: nė atė malor dhe rrafshe. Fshatrat malore kanė ruajtur mė shumė folklorin, kurse kėto tė dytat e kanė thjeshtėsuar deri diku, duke pasur parasysh ndikimin e kulturės dhe tė rrymave tė ndryshme qė e kanė lidhur kėtė rrethinė me viset tė Ballkanit dhe tė Azisė. Me njė fjalė, ky rajon ėshtė jė mal i paprerė folklori, qoftė me kėngė apo edhe me tregime tė moēme popullore.

Nė kėtė trevė mė shumti janė ruajtur brez pas brezi shumė kategori tė kėngėve. Njėra ndėr kėto kategori janė edhe padyshim kėgėt e dasmės, ritet e sė cilės do t`i shohim pėrmes kėtij vėshtrimi tė pėrgjithshėm.

Nė krahasim me tė tjerat, kėngėt e dasmės janė mė tepėr tė pėrhapura nė kėtė trevė si nė fshatrat malore ashtu edhe nė ato tė rrafshit. Kėto kėngė janė tė shkurtuara, por qė kanė njėfarė pėrmbajtje nė vete, qoftė kur pėrmbajnė nė vete elementin humoristik, satirik apo herėherė sarklastik, por pa njė qėllim tė keq.

Zanafilla e kėtyre kėngeve ėshtė aq e vjetėr sa edhe martesa. Kėto kėngė janė bartur brez pas brezi e mė sė shumti i kanė ruajtur femrat, vajzat dhe gratė pak tė shtyra nė moshė. Madje kėto tė dytat e kultivojnė edhe njė lloj kėngash tė vjetra, qė nė kėto anė thirren Krahinat e plakave, tė cilat i kėndojnė nėpėr dasma kur pushojnė dajret dhe kėnga e vajzave. Tematika e kėtyre kėngėve ėshtė interesante duke pėrmbajtur nė vete notėn e bujarisė, mė formė tė qėlluar, mė vargje tė matura dhe herė herė edhe me rimė tė puthur.

Kėngėt e dasmės nisen tė kėndohen ndėr grupet e vajzave dy ditė para se tė fillojnė dasma para atė ditė kur bėhen gati petkat e nuses dhe tė nisen fisnikėt tė shkojnė te miqtė e rinj. Atė ditė vajzat e pėrgatisin shtėpinė pėr dasmė dhe duke punuar kėndojnė kėngė tė ndryshme. E lavdėrojnė djalin dhe nusen.

Njė ditė para se tė fillojnė, dasma qysh nė mėngjes, tubohen tė gjitha vajzat e lagjes dhe farefisit, dh eme defe fillojnė tė kėndojnė dhėndrrin:

Ni fije bari, ni fije kullosė

Beqaria Isuf-agės sot nav ka sos.



Pastaj nisin t`i bėjnė gati kusiat (kazanat) qė janė mė tė mėdha, me tramak misri, gjė qė tregon shumimin nė familje nga ēifti i ri, i cili do tė fillojė njė jetė tė re. Disa nga Vajzat nisin tė kėndojnė nusen:


Oj lule hasretit, hasretit-o

Tra kemi ndu synin pi pes`vjeti-o



Lavdėrimi i shtėpisė sė burrit shihet mė sė mir nga vargjet e kėngės sė poshtėshėnuar:


Njo n`at kodėr, njo n`ket kodėr

-A po t`duket luli soba vogėl

Soba e vogėl rreth me xhama

-Lum, lumbofsha pėr at`vlla,

Un, ksi sobe kurr s`kam pa!


Kėto na del nė shesh se vajza qė e kanė zėnė pėr djalė ėshtė nga njė derė mė e varfėr, gjė qė tregon edhe sot e kėsaj ditė pėr njė ndasi klasore, por jo nė atė kuptimin e plotė qė ka pasur dikur, sepse nė dallgė kohėsh kjo ndasi ka filluar tė asimilohet.

Gazi dhe hareja shtohet sidomos ditėn para se tė fillojė dasma. Kėnga ndjek kėngėn. Pėrqeshet babi i nuses e lavdėrohet shtėpia e djalit, si shtėpi bujare, shtėpi pasaniku, qė ka gjithēka. Pėrveē „tamlit tė zogut“ si thot populli.


Po vjen babgjysh derri me bujtėn ni nat`.

I kish hyp magarit po qet salltanat


Zakon ėshtė nė kėto treva qė tė shkohet nė ēdo shtėpi tė bijave dhe tė farefisit dhe tė ftohet gratė e burrat tė vijnė nė dasmė qė ta shtojnė gazmendin. Kur tė vijnė bijat vajzat e reja nė tė hyrė tė oborrit nisin kėngėn:

Po vjen Isuf-aga me ni kerr bija

Sot po na mushet tan avlija

Ani tan avlija ton sokaki-o

Se po na martohet djali i plakti-o


Mbasi martesat lidhen nė mes dy familjeve fshatare apo fshatare qytetare, qofshin tė malėsis apo tė rrafshit, nė kohė tė fundit, ndodh qė miqtė tė shkojnė nė shtėpitė e njėri tjetrit qė tė njihen mė pėr sė afėrmi.


Ore Isuf-aga, Isuf-aga

Shpija jote n`qeremide t`bardha

N`qeremide t`bardha pika pika

Krejt e rrethekume n`alitrika

Nga kjo kėngė e shėnuar mė lartė mund tė kuptojmė gjendjen ekonomike tė mikut, pėrmisimin e njė standardi jetėsor qė ėshtė nė ngritje e sipėr nė dita mė ditė.

Nė shtėpinė e djalit bėhet dasmė, si dhe te vajza, por atje nė njė formė tjetėr, sepse nuk ka muzikė, por dajrave u bien disa vajza tė reja ose „defatoret“. Kėto i argėtojnė mikeshat qė vijnė ta pėrcjellin vajzėn deri nė ditėn e fundit, kur tė vijė ta marrin nusen. Shoqet fillojnė tė kėndojnė shoqen e vet qė do tė shkojė nuse, qė ditėn e parė kur ia ngjesin bojėn- veshja e rrobave tė reja nga ana e burrit.

Ori Xhejlane motėr, po ta nxhesim bojėn,

Ani ti ma s`pari mere n`gryk nonėn

Ani merre nonėn ēi t`ka rrite-o

Sot nė der`t`huj do me t`qite-o


Vajza pasi i vesh, gjoja pa dėshirė, rrobet qė ia ka sjellė familja e burrit, pasi t`i marrė, me rend gratė ngryk del nė dhomė tjetėr dhe i heq ato e vishet sėrish me rrobe vajzėrie, deri tė nesėrmen kur vishet si nuse dhe pret gratė e fshatit qė vijnė tė shohin pajėn, qė ka pėrgaditur brenda afatit tė fejesė.

Ditėn e dytė ėshtė zakon nė kėto anė qė vajzat tė qajnė me zė, kur tė vijė ēdo grua qė ėshtė mė e vjetėr se ajo, madje-madje edhe shoqet e saja kur tė hyjnė nė dhomė i merr ngryk dhe ulet nė njė skaj tė dhomės,.preferohet qė tė ulet kah skaji i derės. Shoqet qė vijnė tubohet dhe ia fillojnė kėngės :


Kaj Xhejlane n`skaj t`janit

Ty t`ka lėn loja e bajramit

Tana qika kur t`mlidhemi

Ty ori motėr na dot t`thirrmi.


Dy ditėt e dasmės te vajza nuk janė interesante. Intensiteti I ahengut shtohet vetėm ditėn e fundit. Nė mbrėmje kėndojnė vajzat e herė herė edhe plakat me ndonjė kėngė tematike gurbeti- kėngeė nizamesh. Kėtė natė tubohen mė tepėr gra dhe vajza sesa natėve tė tjera. Mbasi tė rrijnė njė kohė tė gjatė, hyn njė gura si nė moshė me njė enė kanė dhe di ti ngjes kanėn, pėr ta bėrė nuse. Vajza posa e sheh kėtė ia fillon sė qari, shoqet e kėndojnė.


Oj bija e trimit, e trimit-o

Shka po ngjet konėn e llatinit-o



Pas kėsaj lusin vajzat t`u lėrė kujtimet nėnės, babait, motrave dhe vėllezėrve:


Shka po e le nonės pėr mall?

Dy gishta konė n`duvar.


Atėherė vajza ngritet e i vė dy gishta edhe qanė. Tė gjitha shoqet me gratė tjera e shikojnė me pėrmallim, shprehet njė ndenjė dhembje pėr njė ndarje nga gjiri i familjes dhe hyrja nė njė fazė mė tė pjekur, fazė kjo nuserisė qė lyp mė shumė, qė shkakton nesėr apo pasnesėr edhe shumė probleme tjera.

Ndėrsa te djali bėhet aheng gjatė terė dasmės, ajo zgjatė tri ditė e tri netė, sepse i thonė ato po “marrim rob”.

Te burrat kėndohen kėngė madje bien daullet dhe zurlet. Te gratė ka vetėm dajre dhe vajzat qė i bien defit. Vajzat e mahallės i kėndojnė tė gjitha nuset e me nuset mė tė reja. Deri sa biseda dhe katundarėt qė vijnė dhe palohen nė rradhė ahengu arrijnė nė kulm vajzat e thejnė kėtė monotoni me zėrin e tyre:


Oj luli zambak, ol luli zambak

Pse s`u rrite luli ani edhe pak…


Me kėngė dhe valle dasma bėhet mė madhėshtore. Kusherirat dhe mbesat e djalit, mundohetn ta ngrisin dhėndėrrin lart, duke kėnduar at sipėrfaqesues tė shtresave tė larta, kurse vajzėn herė-herė edhe me atė tė shtresave tė ulta, por si tham edhe mė parė, kjo nuk prish fort punė, kur gjejnė njė gjuhė tė pėrbashkėt tė dy familjet e bashkėshortėve tė ardhshėm.

Mė interesante nga tė gjitha ditėt, qė nga fillimi, kur tė vehen tramakėt e misrit pėr t`i ngrėnė dasmorėt e ėshtė nata e qerres kur bėhet pėrgaditja e qerres me qilima tė kuq, shenjė qė tregon se ėshtė qerre nuseje. Atė mbrėmjeje behėt aheng i madh sesa ditėve tjera, kur edhe nėna e djalit (Vjehrra) del dhe luan me djetė dhe vajzat qė kėndojnė dhe vallėzojnė tė gjithė sė bashku:

Po knon knusi tra m`tra

P`e martojmė na ēet vlla

Ēe ket vlla pėr hasret

Zoti na lashė pėr jet`.


Nė mbrėmje te gratė bėhet sėrish gėzim. Luhen shumė drama tė shkurtėra popullore ( kryesisht i luajnė gratė) duke i imituar burrat dhe gratė plaka. Pastja njė vajzė tė bukur e veshin me rrobet e dhėndėrrit dhe hyn me njė plak pėr t`ia parė edhe gratė e tjera se ēfarė rrobe ka blerė dhėndrri. Kėtu bėhen edhe disa mahi dhe kėngė qė therrin gruan (kėtė rast si nėnė tė djalit” qė e fut nė dhomė kėtė vajzė tė bukur.


Po nxen honxa jasht

Po nxen honxa jasht

Allahi djalin ta plast

Allahi djalin ta plast.


Kundėr kėngės sė vajzave pėrgjigjet nėna e djalit :


Po nxen honxa jasht,

Po nxen honxa jasht

Allahi djalin ma lasht

Allahi djalin ma lasht



Posa zbardh dita zgjohen tė gjitha gratė dhe bėhen gati tė shkojnė ta marrin nusen. Pėr tė shkuar qė tė marrin nusen nisen edhe dasmorėt, kuptohet disa nga tė afėrmit e djalit:


Jan`nisė kerret mlue me kuē

Para I shkojnė treēin krushē



Nė rast se ndodhė ndonjė mosmarrėveshje, pėr shumė gjėra objektive dhe subjektive mes familjes sė djalit dhe tė vajzės, atė ditė nė shtėpinė e djalit e ndjejnė njėfarė frike tė pėrzier nė ndenjė gėzimi.

Posa tė kthehen qerret e nuses nė fund tė fshatit ndėgjohen pushkėt habetare qė lajmėrojnė se po vjen nusja:


Krisi pushka ndėr katund

Po bojnė krushkat lum e lum

Lum e lum o pėr kėt dit`

Nusja kerrin na ka zdrit`


Dėshira dhe gėzimi i prindėrve dhe tė afėrmėve tė tyre shihet qartė nė fytyrat e hareshme:


Hyni kerri te dyrt e mdhaja

N`shpin`ton` ka ardh dynjaja

Kann`arh `dynjaja pėr me pa

Nusen tonė bajrak ndėr gra.


Pasi tė zbresin tė gjitha gratė prej qerres me nusen mbetet vetėm njė grua. Pas pak bjen babai i djalit, apo vėllai mė i madh dhe e zbresin nusėn pėr dore deri te pragu i derės sė shtėpisė. Aty e kthejnė nusen nga dasmorėt, gratė dhe fėmijėt e shpesh ndodh qė tė jenė edhe disa meshkuj tė afėrm. Afrohet njė i njohur dhe me pushkė apo revole ia ēon duvakin pėr nusen dhe shtėnė disa herė.


Naka dal nusja si hona plot

Tan oborrin naj ka zdrit sot


Mbasi hyn mbrenda vajza nisin ta kėndojnė nusen:


Mori nuse shka po fshan

A thu babėn keq e ke lan

Ne paēe lon keē mos u mėrzit

Se atje boll je rrit


Pastja kėndojnė edhe kėshtu :


Ke hy nuse n`sob`tmir`

Ta ka fal vjerra ni lir`.


Kėshtu shprehet qartė pasuria qė ka burri duke pėrmendur edhe rindėrtimin e shtėpisė qė e ka berė pėt dasmė, qė nusja nė fillim tė shoh gjithēka qė ka tė mirėt. Mbasi ta kėndojnė nusen, vajzat i kapin arkat me pajėn e saj , e shtrijnė rreth e perqark mureve tė dhomės.

Pak para muzgut, vjen dhėndrri nė oborr dhe nusen e qesin nė dritare pėr ta parė ai. Ky ėshtė takimi i tyre i parė qė nga fejesa e deri nė kėtė ditė.

Mund tė themi se kėto janė aq tė larmishme sa qė me shembujt e tyre tė nduarnduarta paraqesin njė kolorit tė pasur si nga pėrshkrimi nga forma dhe pėrmbajtja.
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 11:57   #25
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Dasma Arbėreshe” nė Tiranė



Haig Zaharian

U shfaq pėr publikun e Tiranės, para disa ditėsh, premiera e operės “Dasma Arbėreshe” kompozuar nga Rauf Dhomi me libret tė Ajmone Dhomit. Pėr mua nuk ishte hera e parė qė ndiqja shfaqjen e operės, pasi e kisha parė vitin e kaluar premierėn e Prishtinės. Kėshtu, emocioneve tė shfaqjes sė parė, iu shtuan edhe disa mendime mė racionale qė u mundėsuan duke ndjekur operėn nė premierėn e Tiranės.
Vėnia nė skenė e njė opere nuk ėshtė thjesht njė shfaqje, por eveniment pėr jetėn artistike tė njė qyteti. Ajo kėrkon pėrkushtimin, jo vetėm tė njė grupi tė madh artistėsh, por dhe mbėshtetjen e institucioneve dhe tė artdashėsve. U gėzova nga kjo nismė, kjo dhe pėr faktin se kishim tė bėnim me njė bashkėpunim ndėrmjet artistėve tė Prishtinės dhe Tiranės.
Libreti (sipas dramės “Dasma e Jaxerisė” e poetit arbėresh Giusseppe del Gaudio) dhe muzika ishin konceptuar nė stilin tradicional tė operės shqiptare, sipas stilit tė operės italiane me numra tė mbyllur. Tekstit, tė zgjedhur me fjalė tė thjeshta e tingėlluese i pėrgjigjet njė muzikė, pėr mendimin tim, e shkruar bukur nė stilin e vet. Parimi udhėheqės i melodisė nė ariet, koralet, recitativi i kėnduar, etj, jo vetėm shoqėrohet, por edhe mbėshtetet nga njė part orkestral i tingėllueshėm dhe i shumėngjyrshėm. Duket qė kompozitori e njeh mirė gjininė e operės, duke krijuar njė strukturė harmonike numrash muzikorė qė vijnė njėri pas tjetrit nė njė masė logjike pėr tė arrirė nė njė tėrėsi koherente.
Harmonia dhe orkestracioni mbėshtesin plotėsisht zhvillimin melodik, duke krijuar njė unitet tė stilit. Koralet nė pėrgjithėsi dhe nė veēanti koralja finale, aria e Marlules, monologu i Kalorit, parti i Martinit ishin nga numrat mė tė realizuar tė shfaqjes. Personalisht do tė doja tė kishte duete tė Arbėrit dhe tė Marlules mė tė spikatura, si dhe njė solo e plotė nė partin e Arbėrit dhe ndonjė numėr tė plotė ansambli.
Do tė doja, gjithashtu, e meqė mė ra rasti tė shihja dy versione rolesh, tė krijoja njė trupė me interpretuesit, duke bashkuar nė njė, rolet qė duken mė tė realizuara nga ana artistike. Trupa ideale do tė ishte Arbėri i Kastriot Tushės, Marlulja e Etleva Golemit, Kalori i Agim Duros, Hareza i Lindita Hakajt dhe Martini i Sokol Hidėrshait.
Drejtimi
Pėrsa i pėrket, dirigjimit, dihet roli vendimtar i dirigjentit nė realizimin me sukses tė njė veprimtarie muzikore, aq mė tepėr kur ėshtė fjala pėr njė vepėr skenike muzikore. Dirigjenti Arbėr Dhomi, kėsaj radhe, kishte njė trupė me nivele tė ndryshme pėrvojash muzikore. Them me kėnaqėsi se ai, me zgjuarsi dhe profesionalitet, arriti tė organizojė veprėn, duke ndjekur dinamikėn e saj dhe duke i dhuruar publikut njė spektakėl tė plotė e me emocion.

*Kompozitor/as.prof. nė Akademinė e Arteve

10/05/2004
KATEGORIA: Kulturė
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 11:58   #26
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Tradita e darsmave tė Malėsisė





Shqiptarėt e Malesisė kanė ruajtur shumė zakonet nga e kaluara e veēanarisht ato rreth martesės.
Dikur ai fis ose shtėpi qė nė shekuj me rradhė nuk ėshtė korit as nė luftė as nė kohė tė paqės i ka martua mė shpėjt bijat e veta. Sot kjo traditė ėshtė duke u zhdukur.
Ka qilluar qė vajzės tė ia caktojnė fatin edhe pa e njohtė bashkshortin, e bile, ka ngja qė fėmijve t’u caktohet fati pa lind.
Martesa dhe zakonet rreth saj fillojnė prej se nisin “shkuesit” pėr tė kėrkuar vajzen pėr djal. Darzma fillon atė ditė kur vajza-nusėja niset nga shtėpia e prindėrve.
Dikur darzma ka zgjatė ca ditė, ndėrsa sot kryhet pėr 1-2 ditė.
"Shkuesit" janė njė ose dy vetė tė cilėt i cakton familja e djalit.
Ata shkojnė nė shtėpinė e vajzės dhe babait i kėrkojne vajzėn.
"Shkuesit" duhet tė janė tė menēėm dhe njohės tė mirė tė kuvendit dhe zakonit tė malesorėve.
Ata zakonisht lavdėrojn djalin dhe shtėpin e djalit.
Babai i vajzės ka pėr detyr t’ u japė fjalėn pozitive ose negative atė ditė apo njė ditė tjetėr, tė cilėn e cakton ai.
Dikur vajza nuk merrte pjesė nė zgjedhjen e fatit tė vetė, por pajtohej me atė burr tė cilin ia caktonin prindėrit.
Sot ky ligj mjaft i ashpėr i mardhėnjeve familjare ėshtė liberalizuar mjaftė.
Tani vajza tė shumtėn e rasteve vėndos vetė pėr fatin e saj tė ardhėshėm.
Pasi shkuesit marrin pėrgjegje pozitive, atėhėre babai i vajzės bashkė mė "shkuesit" dhe miqėt e rinjė caktojnė ditėn e fejesės.

Pesorėt janė ata tė cilėt shkojnė pėr tė fejuar vajzėn. Me dy pesorė zakonisht shkon edhe njė shkues.
Tė shumtėn e rasteve pesorėt janė nga shtėpia e dhėndrit tė ardhėshėm.
Fejesa bėhet me njė lirė-monedhe tė caktuar.
Si shėnjė jepet unaza, apo ndonjė stoli tjetėr me vlerė, (gjėrdan, arė etj.)
Kur merret unaza konsiderohet se vajza ėshtė roguar (e kaparisur pėr djalė tė caktuar).
Pesorėt nė ditėn e fejesės japin meqėrin (tė holla).
Pesorėt me kėtė rast u falin grave tė shtėpisė tė holla dhe vajzave qė janė nė atė vellazėri.
Ata sjellin njė ferlik (dash tė prer pėr mish) dhe tri okė raki.
Atė ditė caktohet zakonisht data e martesės.

Mqeri ėshtė njė sasitė hollash qė jepet nė ditėn e fejesės ose mė vonė.
Nė qoftėse babai i vajzės nuk merr mqerin, do tė thot se vajzėn nuk do ta martoj gjatė atij vitit.
Tė hollat qė i merr babai i vajzės i pėrdorė pėr tė pregaditur pajen e nusėrisė.
Tė hollat jepėn sa pėr t’i siguruar vajzės pesė xhubleta dhe pajėn tjetėr tė nusėrisė. Nėsė pajėn e nusėrisė e siguron shtėpia e dhėndrit, atėherė pesorėt nuk japin kurfar tė hollash pėr kėte qellim.
Qellon qė vajza pas fejesės nuk don tė marrė pėr burrė tė fejuarin, atėherė kjo punė del nė pleqėri.
Pleqet nėsė pajtohen se faji ėshtė i shtėpisė sė vajzės sjellin vėndimin qė shtėpia e vajzės tė paguaj dyfisht tė gjitha shpėnzimet qė janė bėrė rreth fejesės.
Nė kėtė rast vajza mbetėt e lirė.
Nėse pleqėria mbetet pezull, atėherė shtėpia e vajzės i ka borē sipas kanus njė mashkull, ose sillet vėndimi qė vajza tė ketė 24 deshmitare.
Nėsė ngjan e kundėrta, dmth djali nuk e don vajzėn e fejuar atėherė edhe kjo punė qitet nė pleqėrinė e fisėve tė cilėt siellin tė njėjtin vėndim sikur edhe pėr vajzen. Edhe nė kėtė drejtim marėdhėnjet tani kanė ndryshuar - vajza mund tė marr edhe burr tjetėr, por shtėpia e saj duhet tė paguaj dyfisht shpenzimet qė janė bėrė gjatė fejesės.

Dasmorėt-krushqit ditėn e caktuar shkojnė pėr nuse. Ata zakonisht shkojnė tė dielėn nė mbramje. Flėjnė atje e tė hėnėn kėthehėn me nuse.
Krushqit me vehte marrin njė dash tė rjepur me brira nė maje tė cileve i vėjne njė ose dy molla. Me vehtė marrin raki. Udhės i qarosin me raki tė gjithė ata qė i takojnė. Krushqit kanė kryetarin e vetė-bajraktarin me flamur i cili u mprin.
Tė gjithė nisėn nga shtėpia e djalit. Krushqit kėndojn e shtiejnė me pushkė ose revole.
Dikur pėr nuse shkonte njė dasmoreshė, mirėpo ka qilluar qė nusėn t’ia rrėbenin, prandaj mė vonė u dėrgua pėr nuse njė dasmor e njė dasmoreshė ose njė dasmoreshė e shum dasmorė, sikur bėhėt tani.
Krushqit-dasmort nė shtėpinė e nuses, hane, pinė, luajnė e kėndojnė.
Krushqit ēojnė unazėn e kunorės nga shtėpia e dhėndėrit.

Nisuja e vajzės-nusės bėhėt me njė ceremonial karakteristik; ajo kapet pėr vargojt e vatrės pėr derė tė shtėpisė, qanė me mallėngjim pėr shtėpinė, familjen e vėllazėrinė qė po i lėn.
Para se tė dalė nga shtėpia e siellin tri herė rreth zjarrit dhe pastaj vėllai mė i madh ia mbath opingėn apo kėpucen e djathtė.
Kryetari i krushqėve nė tė dalunėn e nusės nga dera e shtėpisė ia vėn unazen nė gishtin e dorės sė djathtė.
Ai atėherė nė shėnje gėzimi shtjen me pushkė.
Nusja posa del nga shtėpia qanė.
Nė oborr tė shtėpisė tė gjithė pėrqafohen me tė.
Njeri nga mė tė afėrmit e saj e siell tri herė nė atė krah ka lind dielli e pastaj ia dorzon dasmorit i cili e kap pėr dore.
Shkojnė bashkė disa hapa e pastaj e lėshon, me ē’rast e kap dasmoresha.
Nusja duke u larguar u lėn lamtumirėn mė tė aferme duke valvitur shamin e bardhė me tė cilen ka mbuluar fytyrėn me duvak.
Shoqėt e saja e pėrciellin me kėngė tė ndryshme, por nga njė herė edhe qajnė prej mallėngjimit.
Krushqit me nuse duhet tė arrijnė nė shtėpinė e dhėnderit para se tė muget nata. Mirėseardhjen e krushqeve me nuse e prźt e tėrė fshati me kėngė…

Gjeverėt janė dy mėshkuj tė cilėt caktohen zakonisht nga mė tė afėrmit e dhėndėrit pėr t’u kujdesuar pėr nusen ē’prej sė arrin e gjėr sa tė maroi darzma.
Tė ardhmėn e nuses nė oborr nė shėnjė qe nusja tė sjelle lumturin, begatinė nė familje njeri nga gjeverėt merr njė mollė me njė monellė brėnda tė cilėn e gjuan pėrmbi ēatinė tė shtėpisė.
Pastaj nė (mesin e shtėpisė qesin ca gaca zjarrit dhe rreth tyre e siellin nusen tri herė.
Nusen pastaj e ulin tė rrij nė stol. Nė prehėr tė saj e vėjne njė djal tė vogel tė cilin ajo e puth dhe i fal njė palė ēarapa.
Nė mbrėmje arrijnė dy kumarėt: kumara i parė dhe i dytė.
Pasi arrijinė tė gjithė tė ftuarit, shtrohėn sofrat, sė pari pijė e meze dhe pastaj buka. Kumarėt zejnė kryet e vėndit, pastaj rrin tė tjerėt sipas vėndit qe u takon. Mbretėron njė atmosferė gėzimi qė duket se secili aty-atė natė martohet.
Dallinė pėrshėndetėse e nfren i zoti i shtėpisė, pastaj kumarėt dhe pas tyre tė gjith me rrallė.
Dhėndri nė kėtė gėzim nuk paraqitet aq shpesh.
Ai ėshtė i angazhuar mė tepėr rreth pėrgaditjeve me qellim qė darzma tė jenė sa mė mirė.
Nusja nuk merr pjesė nė kurrfarė defrimesh.
Gjatė tė ngrėnunit gjevert e siellin nusen me dasmoreshėn dy ose tri herė para tryezave tė bukės.
Nė atė rast nusės ia heqin duvakun prej fytyrės.
Kumara qė rrin nė sofrėn e parė i pari shtjen me pushkė ose revole.
Pasi ajo sė pari vjen pran sofrės sė parė e andej me rrallė tė tjerat.
Kumara duke shti me pushke thot: Kjoft me nafakė e me hijie tė mire.
Pastaj fillojnė tė kėndojnė…
Tė marten para se mbaron darzma kumara i fal tė holla nrikullės mbasandej edhe grave tė tjera tė shtėpisė dhe vajzave…

Tė marten qitet jasht nė njė vėnd tė caktuar e tanė paja e nuses me qellim qė tė dihet se ēka sjellė ajo pėrveē pajės sė sajė.
Ajo sjelle tė fala: ēarapė, shami dhe peshqirė, kmisha etj. pėr kumarėn e tė afėrmit e burrit.
Dasmoresha tregon publikisht se tė cilat tė fala janė pėr kėnd.
Nė Malesi, vajzat i martojnė mė teper nė petka-tesha malsorēe: xhublete, grykce, duvak, vjerrca tė brezit, kapica, breza, ēarapa prej cohet tė qenisura me rrueza, opak dhe mashe pėr t’u ndezur duhanim musafirit etj.
Bashkėshortėt pa kunorzuar nuk flejnė bashkė.
Kunorėn e lidhin zakonisht tė marten nė zyrėn e gjendjes civile, e pastaj ato qė janė religjioze nė kishė.
Si nusja ashtu edhe dasmoresha janė tejet tė tėrpnuara, ato meken kur vėn kunorė, nuk ua kėthejnė shpinėn tė pranishmėve.
Pas tri javėsh martesė nusja shkon tė vizitonin gjininė.
Sa netė duhet tė flėj nė gjini, e cakton babai ose vėllai mė i vjetėr i burrit tė saj.
Kur kthehet nga gjinia duhet tė vijė me opakė ose kėpucė qė ia blen gjinia.
Atė mbramje mbildhet e tėr fshati e tej per t’i falur tė holla, kurse ajo sjelle nga gjinia, pemė e gjėra tė tjera.
Kur rrin, mė parė nusja tė gjithėve musafirėve u zbathte opangat e ēarapet, pastaj me rėnd ua lante e fshinte kėmbėt.
Tani edhe ky zakon ėshtė zhdukur krejtėsisht.
Nė Malesi fiset nė mes veti nuk martohen.
Sikurse nė ēdo vėnd tjeter ashtu edhe nė Malesi, ca zakone qė kanė qėnė pėrpara sot nuk zbatohen, por, janė duke u thjeshtuar sipas deshirės sė tė rinjėvet.
Nė kohėt e mėparshme nuk ėshtė martuar nė mes vedit as bajraku.
Si vertetim i kėsaj ėshtė bajraku i Hotit i cili as sot e kėsaj ditė edhe pse numron mė tepėr se 500 shtėpi, nuk martohen me vajzat e fisit.
Ēdo martesė e kėtillė nė Hot nuk ka pasur sukses, por ka mbaruar me tragjedi.


Malesia.org
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 11:59   #27
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Dasma vlonjate, zakonet dhe personazhet





Si objekt tė ciklit mbi traditėn, zakonet dhe ritualet e dasmave, lindjes dhe vdekjes, kėtė javė “Shekulli-Kontakt” u ndal nė zonėn e Vlorės. Ajo qė dihet, ėshtė se traditat ndryshojnė nga njė vend tek tjetri dhe Vlora ka shumė zona. Ajo bėn pjesė nė zonėn e Labėrisė, por njėkohėsisht ndahet edhe nė 9 zona tė tjera, siē janė; zona e Lumit tė Vlorės, zona e Dukatit, qė pėrmbledh Dukat, Tragjas e Radhimė e njėkohėsisht, janė dhe zona e Bregdetit dhe ajo e Papalltisė, pra njė pjesė e Myzeqesė qė futet nė Rrethin e Vlorės. Siē parathamė, gjithsecila prej zonave tė lartpėrmendura ka veēantinė e saj, por ajo ēka krijon njė unitet tradite, ėshtė pjesa e Labėrisė sė Vlorės.

***

Sigurisht, qė edhe nė Labėri nuk gjendet njė moment tjetėr mė i rėndėsishėm jetėsor sesa organizimi dhe festimi i njė martese. Ceremonia, ritualet dhe tradita, janė ato qė sėrish flasin me njė gjuhė krejt autentike tė zonės, duke shfaqur veēanti, ashtu sikurse nė episode fragmentare, natyrisht qė nuk mund tė mungojnė elementė tė pėrngjashėm me dasmat qė zhvillohen nė trevat e tjera tė vendit. Periudha e martesės ėshtė momenti mė i rėndėsishėm i jetės nė zonėn e Labėrisė.

Para se tė planifikohej njė bashkim mes dy familjesh, pėrmes lidhjes sė kurorės nga ēifti i ri, ajo qė shikohej me vėmendje mė parė nga tė dyja palėt, ishte zgjedhja e mikut. Krushqit, duhet patjetėr qė tė ishin tė njė niveli ekonomik, social e kulturor, nė mėnyrė qė tė mos lindnin diferencime e mospėrputhje klasore dhe tė shmangeshin pakėnaqėsitė e pėrveēme.

Ai qė merrte iniciativėn pėr njė bashkim martesor, patjetėr qė nuk mund tė ishte veēse mblesi. Mblesi shkonte pėr tė pirė kafe nė shtėpinė sė cilės i kishte vėnė “shėnjestrėn” dhe nėpėrmjet simbolikės frazeologjike, plastikės sė lėvizjes dhe ēdo gjesti e fjale qė thoshte, linte tė kuptohej qėllimi i vizitės. Pra, e thėnė nė mėnyrė mė popullore, “ai kuptohej qė nė gojė, kur kishte ardhur pėr punė mblesėrie”. Mė tej, mblesi kėrkonte dorėn e vajzės nė emėr tė familjes qė do ta merrte pėr nuse. Ēdo bisedė zhvillohej mes burrave. Pastaj, sipas zakonit, familja e vajzės kėrkonte pak kohė pėr tė dėgjuar “zėrin” e dhėndrit dhe familjes sė tij, pasi kishte raste kur ai mund tė ishte me tė meta fizike, mendore, apo me ndonjė ves.

Novruz Bajramaj, tregon se “para disa ditėsh ishim duke pirė kafe, pimė njė gotė raki, morėm nga njė gotė tjetėr dhe i zoti i lokalit na thotė se kam raki tė mirė. Miku im nga Labėria, ia kthen: Kur vjen dikush e tė kėrkon vajzėn pėr djalin, nuk thuhet qė ke vajzė tė mirė, sepse ai e ka vlerėsuar derisa ka ardhur ta kėrkojė”. Kjo histori tregon dhe njėherė, pėr traktatet dhe mėnyrat e komunikimit mes familjeve, ku gjithēka vendosej prej krushqve e mblesėve dhe pak kishin nė dorė ata qė do tė martoheshin, qė dashur pa dashur, do tė kalonin jetėn me njėri-tjetrin.

(Marre nga Shekulli)
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:00   #28
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Momentet premartesore tė Labėrisė




Siē mbaronin punė mblesėrit, familjet qė jepnin pėlqimin reciprok pėr njėra-tjetrėn, caktoheshin datat dhe vazhdonin pėrgatitjet njėra pas tjetrės. Kryheshin ceremonitė paramartesore tė shkėmbimit tė nishanit, dhuratave, unazave, e kėshtu me radhė pėr tė ardhur tek ajo qė e kemi quajtur “momenti premartesor”. Njė grup nga familja e dhėndrit, “sijinxhit”, ku zakonisht futen daja i djalit, qė zė vendin dhe pėrgjegjėsinė kryesore, xhaja, e ndonjė tjetėr i afėrm, shkojnė u bėjnė peshqeshe nuses dhe krushqve. Ata priten me tė gjitha respektet, sipas zakoneve dhe pasi hanė e pijnė tėrė natėn, nė mėngjes bėhen gati tė rikthehen nė shtėpinė e dhėndrit, duke marrė me vete kuajt, qė tashmė janė ngarkuar nga krushqit e nuses, me plaēkat dhe pajėn qė ajo ka pėrgatitur.

Nusja do tė hipej siē e donte adeti; mbi njė pelė tė madhe, tė bardhė e tė zbukuruar, sikundėr nė ditėt e sotme, pėr tė zgjidhen makina luksoze tė bardha e tė zbukuruara mė tepėr se tė tjerat, me shirita, lule, tollumbace... Por, kishte raste qė brenda njė dite kėmbeheshin rrugės dy palė karvanė dasmorėsh, qė sillnin nuset pėr tek dhėndri. Ndryshe nga zona e Korēės dhe e Dibrės, ku tė tilla koincidenca pasoheshin me tragjedi, pasi asnjė karvan nuk i hapte rrugėn tjetrit, sepse i shkonte dasma ters, vlonjatėt kanė njė traditė tjetėr; tė paktėn kėshtu shprehet etnologu Bajramaj: “Ishte zakon, qė kur shkėmbeheshin dy karvane dasmorėsh nė njė rrugė, atėherė, ata ndaleshin dhe nuset shkėmbenin mes tyre shamitė e bardha dhe nga njė ėmbėlsirė. Kjo kishte kuptimin qė t’i jepnin fat njėra-tjetrės, ndėrsa ėmbėlsirėn e falnin pėr tė lehtėsuar lotėt e ndarjes nga familja, qė i fshinin me shamitė e tyre.



Nusja pritet me krisma




Duhej doemos, qė nusja tė shoqėrohej gjatė rrugės pėr nė shtėpinė e dhėndrit, nga njė fėmijė i vogėl, i afėrm i saj. Teksa karvani dasmor i afrohet shtėpisė sė burrit, njerėzit e kėtij tė fundit, dalin jashtė e qėllojnė nė ajėr me armėt e tyre, pėr tė lajmėruar se nusja erdhi shėndoshė e mirė. Janė pikėrisht kėto ēaste, kur atmosfera ndizet nė maksimum dhe kėngėt, vallet e lojėrat, ndjekin njėra-tjetrėn. Por, duhet thėnė se dasma nė shtėpinė e dhėndrit ka nisur qė njė javė para, me rituale e ceremoni tė tjera, siē janė: “Dita e kafeve”, apo “Dita e druve”, kur i gjithė fshati del nė pyll pėr tė prerė dru, qė nevojiten pėr ngrohje dhe gatim, gjatė dasmės madhėshtore qė zhvillohet gjithmonė nga familja e dhėndrit.
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:00   #29
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Sprovat qė duhen kaluar me vjehrrėn





Studiuesi vlonjat, Novruz Bajramaj, tregon se “provokimet kanė qenė nė traditėn e Labėrisė. Para se nusja tė nisej nga shtėpia e saj, porositej prej grave tė fisit, hallave dhe tezeve, qė tė mos harronte asnjė zakon tė traditės. Nė asnjė mėnyrė, nusja nuk duhej qė tė harronte se, po tė takonte njė nuse tjetėr rrugės, ato duhet tė kėmbenin shamitė dhe ėmbėlsira mes tyre. Mė pas, nusja e re nuk duhet tė harronte gjithashtu, momentin kur tė hynte nė shtėpinė e dhėndrit; ajo patjetėr qė duhet tė linte mėnjanė ngurimin dhe hutimin dhe shumė solemnisht, kur tė zbriste nga pela e bardhė, duhet qė tė pėrulej e t’i puthte dorėn vjehrrit dhe vjehrrės. Po kėshtu, nusja e re nuk duhet tė harronte qė kur i afrohej pragut tė portės, tė mos hynte brenda pa ardhur ena me mjaltė, me tė cilin ajo do tė ngjynte pragun. Mė pas, kemi momentin kur ajo pėrballet tet a tet, me vjehrrėn nė dhomėn e burrave, ku duhet ta rrotullojė plakėn tre herė dhe t’i puthė dorėn nė ēdo rrotullim, pėr tė kaluar tek monedha qė nusja duhet ta fusė nė kėpucėn e saj para se tė niset, nė mėnyrė qė kur nipēja i vogėl i dhėndrit tė shkojė e t’i heqė kėpucėn, ta gjejė kėtė simbol mbarėsie...

Nėse nusja harronte ndonjė prej kėtyre adeteve, atėherė do tė shikohej qė nė fillim me pėrēmim nga vjehrra dhe do tė kishte probleme nė marrėdhėniet mes tyre. Veē kėtyre zakoneve, kemi dhe atė qė quhej “Syri i zi”. Pėr tė shmangur “Syrin e zi”, nuses i vareshin hudhra e qepė tė fshehura dhe njė flamur i kuq, pasi labėt besonin se shejtani e kishte frikė tė kuqen dhe largohej.


***



Kur vjen nusja te dhėndri, tė parėt qė ta presin duhet tė jenė patjetėr vjehrra me vjehrrin. Nusja, sapo zbret nga kali, i puth dorėn qė tė dyve, ndėrkohė qė, pas ēaste mė pas, tė tjerėt nisin e i hedhin nuses lekė, oriz, karamele, derisa shkon tek pragu i shtėpisė, ku vjehrra i sjell mjaltė, me tė cilin nusja, pėr mbarėsi duhet tė lyejė derėn. Pasi nusja hyn nė shtėpi, kemi njė zakon tjetėr; ajo drejtohet menjėherė nė dhomėn e burrave, ku gjen tė ulur nė krye tė kėndit, vjehrrėn. Kjo ėshtė pėrballja e parė vetėm pėr vetėm, e dy zonjave tė shtėpisė. Pasi hyn nė dhomė, nusja fillon tė vėrtitet plot tri herė rreth karriges ku ėshtė ulur vjehrra dhe nė ēdo rrotullim, shkon dhe i puth dorėn plakės. Diēka para dhe pas atyre momenteve ishte e pathėnė, por vetėkuptohej prerazi: Pėr ēdo fjalė qė vjehrra thoshte, nusja duhet t’ia kthente kokėulur “lepe”, qė do tė thotė “si urdhėron”. Siē mbaron me rrotullimin tri herė dhe puthjen e dorės sė vjehrrės, nusja ulet nė fronin e saj, ku duhet tė nusėrojė disa orė. Aty vjen njė nga nipēet e dhėndrit dhe i heq vajzės kėpucėn, pėr tė marrė monedhėn qė ajo ka fshehur.
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:07   #30
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Dhėndri dhe lojėrat e hajdutėrisė





Nėse krijojmė njė pasqyrė imagjinare tė ndarė nė dy sfonde, nė krahun tjetėr tė ndodhive me nusen, ishin dhe ndodhitė me dhėndrin. Ai merrej nga djemtė dhe burrat e fisit, tė cilėt e uronin, e pėrqafonin dhe mė pas loznin me tė, apo e ngacmonin me alegori, por gjithmonė nė njė sfond tepėr dashamirės dhe nė funksion tė ndezjes sė atmosferės festive tė dasmės. Pas momentit kur fėmija i vogėl merr monedhėn nga kėpuca e nuses, nė dhomė hyn dhėndri, i cili i ngre perēen gruas, pėr ta parė nė fytyrė. Gra e burra nuk kanė qėndruar asnjėherė bashkė, madje gjithmonė ndarjet bėheshin nė tri kategori: Gratė, burrat dhe fėmijėt, qė uleshin tė ndarė sipas klasifikimit dhe nuk pėrziheshin me njėri-tjetrin.

Si nė dhomėn e grave ashtu dhe nga burrat, kryheshin lojėra popullore, tė cilat sipas traditės, pėr fitues kishin atė qė tregohej mė i zoti ndėr shokėt pėr tė vjedhur njėri-tjetrin. Shamia e xhepit, qosteku, lekė e monedha, duheshin shtrėnguar mirė, e nė tė njėjtėn kohė, me sy kėrkohej preha qė duhej tė humbte, pikėrisht ato objekte qė “hajduti” i ruante pėr vete, mos ia vidhnin sy ndėr sy...

Ka qenė dhe njė zakon tjetėr sipas tė cilit, krushqit e nuses, para se tė jepnin vajzėn pėr grua, provonin dhėndrin sa i zoti ishte. Ata i vinin si kusht qė ai tė vidhte, p.sh., dashin mė tė mirė tė njė kopeje qė ata ia caktonin. Nėse dhėndri nuk e bėnte, do tė thoshte se nuk qe i zoti “pėr ta nxjerrė qimen nga qulli” dhe nusja nuk i jepej. Teksa e pyesim pėr kėtė zakon, etnologu Bajramaj, na thotė se “ky nuk ėshtė njė zakon i mirėfilltė vlonjat, por e ka origjinėn mė tepėr nga barinjtė e malėsisė, tė cilėt kishin si zakon qė ia vidhnin njėri-tjetrit bagėtinė dhe nėse dhėndrit i vidhej bagėtia dhe ai nuk vidhte dot, atėherė tregohej se nuk qe i zoti pėr familje”.






Dajat, gjithmonė nė krye tė kėndit






Tradita e respektimit tė dajės maksimalisht, madje shumė mė tepėr sesa xhaxhain, gjendet edhe nė zonėn e Labėrisė. Bajramaj tregon, se “jo vetėm nėpėr dasma, por nė ēdo ceremoni tjetėr, vendet kryesore i zinin dajat, pastaj krushqit e mėdhenj nė moshė, e kėshtu me radhė...”. Daja kishte rėndėsi tė madhe dhe konsiderohej si njeriu mė i respektuar nė familje, pasi nuk ishte pjesė e familjes, por ishte vėllai i nėnės dhe miku mė i afėrt i familjes. Vazhdimisht daja ka qenė personi mė i rėndėsishėm, edhe pėr nusen dhe pėr dhėndrin, ndėrsa xhajat kishin detyrime nė shtėpi dhe merreshin me punėt e dasmės. Daja mbante peshėn kryesore tė mbarėvajtjes sė gostive, muhabeteve, festės dhe krejt ceremonive. Duhet thėnė se fjala e dajės kishte tepėr peshė; ajo qe urdhėr, qoftė pėr ata qė shkojnė tė marrin nusen, apo dhe pėr ata qė e sjellin nusen tek dhėndri.




Vallja e Zogave





Njė valle e veēantė me tipare qytetare, nuanca tė sė cilės ndeshen nė krejt Labėrinė, por edhe mė gjėrė, nė Kosovė, Ēamėri e Maqedoni, ėshtė “Vallja e Zogave”. Nė njė anė tė odės, qėndron njė grua bashkė me vajzat e saj dhe ia nis kėngės me kėto fjalė: “Lum kush ka zoga shumė...”, nė anėn tjetėr ndodhej njė grua e vetme, e cila ia kthente vargun sė parės: “Ke ti, por ta marr unė...”. E kėshtu, ēdo herė qė pėrsėriteshin kėto fraza, gruaja e vetme i merrte gruas qė niste kėngėn nga njė vajzė, simbolikisht, pėr djemtė e saj, kuptohet, nėpėrmjet kėngės dhe vallėzimit.





Natėn e parė, me nusen fle nipēja i dhėndrit





Natėn e parė, nusja nuk flinte me burrin, por me njė tė afėrm tė burrit. Kuptohet, qė i afėrmi duhet tė ishte njė nip dhe i vogėl, me tė cilin nusja flinte natėn e parė. Burri nuk bėhej xheloz pėr kėtė gjė, pavarėsisht mentalitetit, sepse ishte pėrgatitur gjatė gjithė jetės pėr tė pritur, pranuar dhe zhvilluar me normalitetin mė tė madh, kėtė zakon.



Mėngjesi i parė i nuses, pasi ka fjetur me dhėndrin




Nusja, pasi fle me dhėndrin, del e shoqėruar nga kunatat dhe puna e parė qė bėn, do t’i ēojė kafe vjehrrit e vjehrrės, ndėrsa ata i hedhin para nė tabaka (dhisk). Pastaj, ajo ėshtė e detyruar tė ndėrrojė rrobet e nusėrisė, pėr tė mbajtur veshjen karakteristike tė zonės sė gruas tė shtėpisė. Siē pėrfundon me kafet, nusja merr shtambėn dhe shkon tė mbushė ujė nė burimin e fshatit.

Por, qė nė tė gdhirė, kemi njė fenomen tjetėr tashmė tė harruar, i cili ka qenė zakon pėr zonėn. Pėr tė treguar virgjėrinė e vajzės, nė mėngjes, vjehrra var nė oborr ēarēafin qė e ka hequr nga krevati ku kanė fjetur nusja me dhėndrin, i cili duhet tė jetė i pėrlyer me gjak, pėr tė treguar se vajza e ka ruajtur nderin dhe ka qenė e virgjėr. Por jo gjithnjė dasmat shkonin mirė...! Nėse burri s’do ta gjente vajzėn e virgjėr, atėherė ai e kthente nė shtėpi. Kėtu nuk kishte ndonjė problem mes familjeve, pasi vajza kthehej mbrapsht pa ndonjė qejfmbetje, por ata qė e mbanin pėrgjegjėsinė mė tė madhe ishin mblesėt, tė cilėt kishin dalė edhe garant pėr vajzėn. Ka pasur raste qė kėto probleme janė mbyllur me vrasje, ashtu siē ka ndodhur qė janė mbyllur edhe me mirėkuptim.





Matriakati i fshehur





Gruaja ka pasur pushtet tė madh nė zonėn e Labėrisė. Zakonisht, kush luan rolin mė tė rėndėsishėm nė shtėpi, ėshtė dhe mė i fuqishmi. Nė zonėn e Labėrisė, burrat shkonin nė mal pėr tė kullotur bagėtitė, apo nė luftė e kurbet. Nė tė tilla raste, gruaja me moshė mė tė madhe nė familjes, pra zonja e shtėpisė, bėnte ligjin. Ajo mbante paratė, bėnte llogaritė pėr tė gjitha gjėrat, deri tek mė delikatet, pra, luante rolin kryesor nė ekonominė e shtėpisė dhe sigurisht, kishte pushtet mė tepėr edhe se burri, por me njė pėrjashtim: Kjo nuk ndodhte nė ato familje, burrat e tė cilave quheshin “Burra tė Kuvendeve”, tė cilėt kishin pushtet absolut nė shtėpitė e tyre.




Lindja, vjehrra e lidhte nusen nė stallėn e bagėtive





Kur nė njė familje labe kishte lindje, lajmi nuk trumbetohej me tė madhe. Tingėllon duke zgjuar habi, por ėshtė e vėrtetė! Bajramaj tregon se “nuk duhej ta merrte vesh njeri ditėn e lindjes sė njė fėmije, pasi syri i keq dhe magjitė, mund tė dėmtonin foshnjėn. Zakonisht lindjet bėheshin nė shtėpi dhe dita nuk tregohej e saktė. Kishte gra qė merreshin me kėtė punė. Sipas zakoneve pagane qė kanė ekzistuar deri vonė, vjehrra e merrte nusen dhe e lidhte nė stallėn e bagėtive nga tė dyja duart dhe e linte aty tė ulėrinte e vetme, derisa tė lindte”. Kuptohet qė, nėse fėmija do tė lindte mashkull, festa do “buēiste” edhe mė shumė, por edhe nė rast se fėmija qe vajzė, gėzimi dhe festa vazhdonin, pasi vinte nė botė fėmija i parė pėr ēiftin. Peshqeshet mė tė mėdha ishin tė vajzės nga prindėrit e saj, kur lindte fėmja, pas 40 ditėsh. Nėna e re, e merrte pjellėn e vet dhe e ēonte tek familja e saj, pėr t’u rikthyer pas disa ditėsh tek shtėpia e dhėndrit, bashkė me peshqeshe tė shumta...
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:11   #31
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

D A S M A
TRADICIONALE SIPAS DOKEVE DHE ZAKONEVE
NĖ RRETHIN E SHKUPIT



AUTOR: DAIM HISENI
SHKUP 2006



Historia e traditave martesore



Kush nuk ka qenė kurioz, pėr tė ditur sesi janė zhvilluar ceremonitė e para martesore? Nė fakt, nė mėnyrė virtuale ēdo pjesė e dasmės, qė nga fejesa dhe deri nė muajin e mjaltit, ka njė histori tė pasur. Dhe, rrėnjėt kulturore, prejardhja dhe besimi fetar kanė fokusuar martesėn pėr mijėra vjet tė njerėzimit. Kjo ėshtė njė histori e shkurtė e elementeve tė ndryshėm tė martesės.

Ritet e para martesore
Martesat e hershme ishin shumė tė ndryshme nga ideja e sotme e martesave. Paraardhėsit tanė qėndronin bashkė pėr t'u mbrojtur dhe pėr tė mbijetuar mė shumė, se sa pėr tė krijuar lidhje tė kuptimshme. Dhe, nė momentin qė numri i tyre ishte i sigurtė, njėrėzit primitivė formuan tribu, tė cilave u qėndronin shumė besnikė. Disa historianė besojnė se martesat e para kanė qenė grup-martesash, qė duheshin kryer detyrimisht brenda tribuve. Dhe, pak kohė mė vonė, burrat dhe gratė filluan tė qėndronin bashkė dhe formuan familjėt e vecanta. Qė nga ajo kohė, martesa nuk kanė qenė gjithmonė njė ngjarje e lumtur. Dhe, pikėrisht prej rivalitetit tė tribuve, shpeshherė gratė dhe fėmijėt grabiteshin ose rrėmbeheshin. Qė kur brenda tribuve ishte e ndaluar tė martoheshe brenda klanit, atėherė gratė rrėmbeheshin dhe ishin tė detyruara tė lidheshin nė martesė me tė huajt qė i kishin rrėmbyer. Historianėt, i referohen shpesh kėsaj periudhe, qė ishte pjesė e kohės sė erės sė"martesės me rrėmbim"

Dreka e beqarisė
Sipas shumė tė dhėnave, qė depėrtojnė deri nė ditėt e sotme, ky festim pėr nder tė nuses ėshtė quajtur dreka e beqarisė, ose "Gostia e Fundit" (e beqarisė). Ashtu si shumė tradita tė tjera martesore, zakoni ka luajtur gjithmonė rolin e njė testi pėr kohėn nė vazhdim. Fillimisht, ky zakon na vjen qė nga shekulli i pėste prej Spartės, ku komandantėt ushtarakė mund tė festonin dhe te ngrinin dolli me njėri-tjetrin nė prag, tė martesės sė njėrit prej shokėve tė tyre.
Madje edhe sot, njė drekė beqarėsh, behėt pak para datės aktuale tė dasmės, apo ashtu si njihet "shija e fundit e lirisė" pėr dhėndrin. Duke u shkėputur nga konteksi historik, duhet thėnė se nė ditėt tona ky takim i miqve tė nusės dhe dhėndrit, bėhet me njė qėllim tė thjeshtė, qė atyre t'u hiqet ankthi i ditės sė martesės, ose ditės sė tyre tė madhe.

Martesa
Gjatė erės " sė martesės me anė tė rrėmbimit", shokėt mė tė afėrt, asistonin kur dhėndri rrėmbente nusen nga familja e saj. Shoqėruesit nė atė kohė dhe njerėzit mė pranė familjes sė protagonistit (dhėndrit), duhet tė kishin nga njė armė "tė vogėl", madje dhe mund tė luftonin pėr tė ruajtur rrėmbimin e vajzės, nga reagimi i egėr i familjarėve tė saj, ndėrkohė qė dhėndri largohej me tė.

Lulet e dasmės
Pėrpara pėrdorimit tė luleve nė buqetėn martesore, gratė mbanin buqeta tė ndryshme tė herbeve dhe luleve tė ndryshme me qėllimin kuptimplotė, pėr tė larguar shpirtrat e kėqinj. Me kalimin e kohės, lulet dhe erėrat e ndryshme u zėvendėsuan me lule qė simbolizonin pjellorinė dhe dashurinė e pėrhershme. Lule specifike kanė kuptime tė ndryshme nė vende tė ndryshme...

Veshjet e dasmės
Rrobet e dasmės nuk kanė qenė gjithmonė, kėshtu si janė sot. Nė shekullin e 18-tė, nuset e varfėra visheshin me veshje tė thjeshta. Kjo simbolizonte pėr burrin e saj tė ardhshėm, se ajo nuk kishte sjellė asgjė dhe po kėshtu nuk e detyronte tė shoqin pėr asgjė. Ndėrsa, nė mes tė shekullit tė 19-tė, tė gjitha nuset filluan qė tė aplikojnė veshjet e bardha tė nusėrisė. E para qe e ka pėrdorur fustanin e bardhė, thuhet se ka qenė nė vitin 1840, Mbretėresha Viktoria.

Velloja e nusėrisė
Velloja, nė mėnyrė origjinale, ėshtė mbajtur nga gratė e pamartuara per tė trėguar modestinė. Nė ceremoninė martesore, njė nuse e mban vellon si simbol tė nėnshtrimit dhe premtimit, qė do t'i bindet tė shoqit tė saj. Dhe, vetėm pas ceremonisė veli ngrihet pėr tė zbuluar pamjen e nuses, pėrpara dhėndrit. Dikur nė shekullin e 16-tė, veshjet me vello ishin shumė delikate, ndėrsa vellot me tantella, pėr herė tė parė u bėnė popullore mbas martesės sė Mbretėreshės Viktoria nė vitin 1840.

Unazat e martesės
Tradita e unazave tė martesės ėshtė nga mė tė vjetrat ndėr tė gjitha traditat e tjera martesore. Afėrsisht, cdo qytetėrim, duke filluar qė nga egjiptianėt, i kanė pėrdorur unazat martesore, si simbol tė marrėveshjes martesore. Sipas hiroglifėve egjiptianė, rrethi pėrfaqėson pėrjetėsinė, dhe unazat e para janė bėrė nga fijet e barit, lėkura, bari i thatė, kocka apo fildishi. Dhe, kur u zbuluan metalėt, atėherė ato zunė vendin kryesor nė pėrbėrjen e ketyre unazave. Vendi klasik ku duhet mbajtur unaza martesore ėshtė gishti i katėrt i dorės sė majtė. Ky zakon ka filluar tek egjiptianėt, sepse ata besonin qė njė venė nė dorėn e majtė qė ndodhej pikėrisht nė gishtin e katėrt, kishte direkt lidhje me zemrėn. Ndėrsa shpjegimi pragmatik i sotėm ėshtė i thjeshtė: vihet nė dorėn e majtė, sepse shumica e njerėzve e kanė inaktive kėtė dorė, pasi kėta njerėz shkruajnė me tė djathtėn. Por, ka dhe pėrjashtime, pasuesit e Elisabetės nė Angli, e mbanin nė dorėn e djathtė unazėn martesore, dhe mbanin madje disa tė tilla. Katolikėt romanė po ashtu i mbanin nė anėn e djathtė. Gjithashtu ėshtė e ndaluar, qė unazat e martesės, tė blihen ditėn e premte. Pėr supersticion, unazat nuk duhen mbajtur, pėrpara ceremonisė sė martesės.
Ėmbėlsira e martesės
Ėmbėlsirat kanė qenė pjesė e ceremonisė sė martesės qė nė kohėt mesjetare. Nė Romė ėmbėlsira e parė e martesės ishte bėrė nga fėta tė bukės sė bardhė. Gjaė ceremonisė buka thyhej mbi kokėn e nusės, si njė bekim pėr njė jėtė tė gjatė dhe shumė femijė. Miqtė e ftuar nė dasėm hanin njė pjesė tė saj, si shenjė tė fatit tė mirė.

Muaji i mjaltit (hėnės)
Muaji i mjaltit, i ciftit tė sapomartuar, nuk ka pasur kuptimin, qė ka nė ditėt e sotme, si muaji i parė i kaluar sėbashku. Fjala ka ardhur, ose ka rrjedhur nga Evropa e veriut, nga njė vend ku pėr traditė, bėhej verė nga hidromeli (njė lloj pije) dhe mjalti. Kjo traditė e Evropės sė veriut, nėnkuptonte qė cifti pėr tė pasur fat nė jetėn e tyre, duhej tė pinin kėtė verė tė ėmbėl, qė quhej metheglen, pėr njė muaj pas martesės. Dhe, qė kur muaji i parė u quajt "henor" kjo periudhė u njoh me emrin "muaj i mjaltit".



DASMA DHE TRADITAT E SAJA NĖ RRETHIN E SHKUPIT




Pėrpos si obligim nė mjedise tė ndryshme martesa bėhej pėr kėto qėllime:

1. Pėr autoritetin qė kishte familja e djalit;
2. Pėr shkak tė pasurisė;
3. Pėr shkak tė bukurisė sė vajzės; dhe
4. Pėr shkak tė moralit – etikės familjare tė vajzės.


I. Shkusi – roli dhe detyra


Nė disa familje ku vend tė vecantė kishte nuni – kumbara, fjala e tij ishte fjalė kanuni si dhe pėrparsia e tij ishte mė e shprehur pėr tė drejtėn e shkuesit nė familjen e vajzės. Kurse ndėr familjet muslimane ku nuk kanė nun tė vecante pėr djemtė ose vajzat e shtėpise, shkues mundė tė ishte kush te doje, kurse sipas zakonit me te nderuar dhe me qe iu takon ishin daja i vajzes ose nipi i shtėpisė si njerėz mė tė besuar dhe mė autoritativ nė familje. Eshte karakteristike per te permendur se tradite e vjeter e Shkupit eshte qe shkuesi per msitni tek prindi i vajzes duhej te shkon ne oret e hershme te mengjesit menjeher pas faljes se namazit te sabahut. Kjo e shkuar ne kete kohe, prindit te vajzes i aludon arsyen e ardhjes dhe ai nese e pranon te hyje brenda do t’i jep perparsi qe te shpreh arsyen. Zakonishte ceremoniali i percelljes se fjaleve te shkuesit beheshte sipas parimeve fetare dhe i tere ky akt llogaritej si nje parim fetar dhe obligim i prinderit ndaj femijeve. Shkuesi pasi pine kafene, merr fjalen dhe thote: Nuk eshte zakon te pyetet miku pse ke ardhe, por megjithate pasi te erdha ne kohen e duhur (ne mengjes), kjo vetvetiu nenkupton se une kam ardhe me pune dhe se kam pranuar selamin e Zotit per te ardhe deri tek ju, andaj :
“ Allahėn emrile, pejgamberen kaudhile, sipas medhhebit hanefi, ixhtihadit te Imami Azamit kam ardhe te kerkoj dorėn e bijės tende (filanen – pasi eshte daje ose nip, ka te drejte te permende emrin e vajzes, nese jo (nuk ka te drejte) per djalin e filanit nga fsh. Kopanicė nahi e Dėrvenit, te cilet i njoh per njerez te mire, te urte, te ndershem dhe punetor.
Prindi i vajzes e pranon porosine, i falenderohet qe eshte munduar, qe eshte interesuar dhe qe eshte angazhuar per te miren e mbeses se tij, por neve do ta bisedojme kete ēėshtje dhe per disa ditė do tė tė pėrgjigjemi.
Edhe pse nė tė kaluarėn vlen tė cekim njė rastė si shembull se ėshtė bėrė pėlqimi me shprehje alegorike duke pėrdor metaforėn. pas gjitha pyetjeve dhe njoftimeve, nė fund duhej tė meret pėlqimi nga vetė djali dhe vajza, andaj caktohej nata kur do tė vinin familja e djalit bashkė me djalin nė shtėpinė e vajzes ose nė njė shtėpi ku do tė caktohej takimi sipas marėveshjes. Simbolika ishte kafeja. Pėrparėsi kishte vajza, ashtu qė vajza nėse e pelqen djalin do tė hynė nė dhomė dhe do t’i shėrben me kafe, nėse nuk i pėlqen djali ajo nuk do t’ia ofron filxhanin e kafes por ose do te haron dicka ose do tė gjej arsyen se si tė kthehet mbrapa, kurse djali nėse pėlqen vajzėn e mer filxhanin e kafes, kurse nėse nuk e pėlqen e refuzon kafen, duke marė vetėm llokumin ose njė gotė ujė. Kjo bėhej me marėveshje dhe pa asnjė ofendim . Nėse hasin nė pėlqim, atėher pėrsėri ftohet shkuesi nė kohėn e mėngjesit dhe i jepet njė shenjė e cila simbolizon fjalėn e dhėnė, por oficialisht kjo do tė publikohet nė ditėn kur edhe dėrgohet bofēja, ditė e cila nė disa vende quhet donom, diku myzhde e tj. Edhe ky akt ka ceremonine dhe ritet e veta. Shkohet para se tė thėret ezani i drekės dhe dilet nga shtėpia pa thirė ezani i iqindisė.
Njė tė hyrė Brenda burrat numri i tė cilėve ėshtė tek, ulen, gostiten me nga njė llokum dhe nga nje leng dhe tė gjithė tė shtangur presin fjalėn qė duhet ta thotė personi i autorizuar nga ana e vajzes me anė tė sė cilit akt edhe oficializohet fejesa.
Personi i autorizuar ngritet, del nė mes tė dhomės dhe pyet kush ėshtė personi i autorizuar nga ana e vajzes pėr t’ia thėnė fjalėn qė kemi me vete. Ėshtė mirė tė jetė vetė prindi i djalit por ka mundėsi qė tė nderohet edhe ndonjė person tjetėr i afėrm i familjes sė djalit dhe mė pas duke pyetur 3 herė rradhasi:
A e keni kerkuar vajzėn e Ilirit pėr djalin e Arbenit ?
Ai ua ka dhėnė dhe pėr hajrė ju qoftė miqėsia, Zoti muhabetin tė dy palėve.
Pas kėtij momenti njė anėtarė i familjes sė djalit del jashtė dhe shkrep 3 herė me armė duke e publikuar edhe me gjėre fejesėn, kurse anėtarėt tjerė qė janė brenda fillojnė me shkepjen e cigareve (kutive tė duhanit) nė shenjė respekti tė pėlqimit tė bisedės dhe muhabetit tė ndėrsjell. Pas kėsaj shtrohet dreka dhe kur bėjnė me dalė pasi kėrkojnė leje nga i zoti i shtėpisė, gjithė pjesėmarėsit nga ana e vajzes marrin nga njė peshqesh, zakonisht pėrdoren kėmisha.
Nga ky moment vajza llogaritet e fejuar dhe ajo fillon tė pėrkatit pajėn e nusėrisė pėr arsye se sė shpejti do tė vijė akti i kunorėzimit dhe ndarja e vades (kohes per te shkuar nuse), kurse harxhimet e vajzes nga dita e fejesės deri nė ditėn qė do tė shkon nuse i mbartė familja e djalit.

II. Akti i kunorėzimit


Sipas traditės sė vendit kunorėzimi bėhet javėn e fundit para dasmės. Paraprakisht njohtoen se sa veta do tė marrin pjesė nė kėtė akt dhe zakonisht pala e djalit me vete e sjell edhe hoxhėn i cili nė kėtė rast pėrpos qė kryen ceremonin si akt fetar, ai edhe ushtron rolin e ofiēarit. Akti i niqahit apo kunorėzimit ne ballkan bėhet sipas normave fetare islame tė bazuara nė Kur’an dhe praktikimin e Muhammedit a.s. dhe e gjithė kjo sipas shkollės juridike hanefite tė Nu’man bin Thabit i cili ėshtė edhe themelues i saj.
Ky akt kryet nė kėtė mėnyrė:
Hoxha si kryeushtrues i detyrės, kėrkon tė autorizuarin nga pala e vajzės dhe dy dėshmitar si dhe tė autorizuarin nga pala e djalit dhe njėsoi dy dėshmitar.
Pasi tė sqaron se nė ēfar baza dhe norma bėhet aktkunorėzimi, i pyet personat e autorizuar se me ēfar vlere tė monedhave do tė kunorėzohet akti. Zakonisht ajo bėhet me flori dhe quhet “mehri muexhel ” ngase egziston edhe lloji tjetėr i cili quhet mehri muaxhel . Mėnyra e tillė e cila obligon qė pėr aktin e kunorėzimit tė caktohet njė sasi vlere ne flori ka logjikėn dhe bazėn juridike tė vėrtetuar edhe nga aspekti shkencor. Sasia e caktuar nė flori ka pėr qėllim tė mirė mbajfamiljen, dmth. Nėnėn dhe fėmijėt e saj, tė paktėn 4 muaj dhe 10 dite pas ckunorėzimit, ose vdekja si dukuri natyrore. Normat ligjore fetare gruas pas vdekjes sė burrit i ndalohet martesa pėr 4 muaj dhe 10 ditė. Ashtu qė kjo sasi e shprehur ne flori ėshtė baza materiale e cila asaj ia garanton mbulesėn e harxhimeve elementare pėr egzistencė.
Nė aktin e kunorėzimit mund tė marrin pjesė direkte djali dhe vajza por zakonisht ate e bėjnė tė autorizuarit dhe qė tė dy kanė tė drejtėn e fjalės deri mė 3 herė dhe nė sasinė e propozuar pėr herė tė tretė nga i autorizuari i vajzės duhet tė dakordohet i autorizuari i djalit.
Kėto tė pranishėm kėtė ditė quhen edhe petkaxhinj, pėr arsye se atė ditė me vete marrin edhe pajėn e nuses tė cilėn do ta prezentojnė gjatė ditėve tė dasmės nė shtėpinė e dhėndrit pėr gratė tė cilat vijnė enkas tė shohin pajėn e nuses, tė njohtohen me zotėsinė, modelet dhe gjithė ēka pėrkatitur nusja nga paja e saj.
Nga kjo ditė fillon edhe dasma. Nė kohėrat mė tė vjetra kjo ditė ishte e diel, dita kur fillonte dasma.

Dasma


Ditė e diel, ditė kur vinin gratė e familjes pėr tė shkoklitur drithin i cili duhej tė bėhej gati pėr nė mulli, pastaj bijat e shtėpisė dalin nė njėrin skaj tė ēardakut tė shtėpisė dhe fillojnė kėngėt e dasmės, ku me prijashtim tė kėngėve tė nuses dhe dhėndėrit, nuk mungonjnė edhe kėngėt e personave tė afėrm tė familjes tė cilėt janė caktuar pėr: bajraktar, parabajraku, lajmėtar (muskulēi), telak (personi qė e shoqėron dhėndrin) e tj. Kėtė natė nė shtėpinė e djalit gatuhet kulaēi dhe caktohet kolaētorja enkas pėr kėtė rast. Ajo pėr nga gjaku duhet tė jetė bijė e shtėpisė dhe gjatė momentit tė emnimit tė saj pėr kolaētore, momentin qė do tė gatuaj brumin dhe deri nė natėn e shtunė kur thehet kulaēi ajo ska tė drejtė tė flet, kurse momenti kur e zen kolaēin asaj i vėndohen tre kapele mbi kokė simbolikė e sė cilės ėshtė qė nusja tė vjen me bereqet dhe Zoti t’i fal shumė djem dhe mbrenda nė brumin e kulaēit e shtin njė pare argjendi.. Karakterestike janė kėngėt tė cilat kėndohen enkas pėr maxhatoret dhe si shembull japim kėtė ilustrim:

Nona e Sherifit nauk hi n’hore - ( Nėna e Sherifit nuk hyn valle )
E ka rendajt dajxha kolaētore - ( E ka caktuar daja kolaētore )
Ene kolaētoret shėndet paēin - ( Edhe kolaētoret shėndet paēin )
Do ta zon saunde kolaēin. - ( Do ta zėnė sonte kulacin )


Pas kėsaj nė ditėn e nesėrme kemi natėn e pulave ose tė dimijave siē pėrdoret nė rrethin e Shkupit. Nė kėtė natė, tė rijtė dhe tė rejat, me njė fjalė beqaria tė shoqėruar edhe nga ndonjė mė i vjetėr pasi qė bie muzgu dalin nėpėr fshatrat afėr, nėnkuptohet qė shkojnė tek farefisi i tyre dhe kėrkojnė pulėn, mund tė ndodhė tė grumbullojnė mbi 20 e mė tepėr pula me tė cilat gostiten ata dhe plakat pjesėmarrėse nė natėn e dimijave tė cilat enkas pėr kėtė natė, nė dasėm sjellin nuset e djemėve tė tyre qė tė gjitha tė veshura me dimija tė bardha, me jelek tė punuar nga fije ari, kėmisha mėndafshi tė vijtura nė vek si dhe stolitė e arit tė dekoruara nė qafė dhe nė duar. Skutaqe tė vijtura nė vek edhe ate tė quajtura skutaqe me shishe siē i pėrdor treva e dervenit. Nėse ndodh qė nė mesin e nuseve tė ketė nga nuset e reja tė cilėve njė vit pas martesės u ka lindė fėmijė dhė qė nuk mund tė vallzojnė si shoqet e tjera, atėher pėr t’ia kėnduar djalin dhe pėr ta tallė nusen zakonisht kėndohet kėnga:

Skutaēja e vijme me shishe
Nona e Gencit o bo xhishe
Nause jona, lule jorgovoni
T’na bojsh temena pi pėr trolli
Thot lulja temenan sedije
Se jom rajt ndėr xhipka e ndėr shkije


(Pasi qė nusja do ta bėj temenanė, atėher vazhdojnė vargjet)

Beg mashallah nause, beg mashallah
Na e mbarove qejfin, e beli ejvallah
Ori nausja jonė, lulja e ftojit,
T’kina zgjedh lastare se ije e sojit.

- por ka mundėsi qė tė vazhdojnė me parodi tė ndryshme duke pėrdorur satirėn, simbolika nga tė ndryshmet dhe kritikat qofshin ato pozitive apo negative.
Gjatė kohės qė nuset bėjnė defilimin e tyre tė kapura nė valle, nga ana tjetėr nėnės sė djalit ia marin shaminė e kokės dhe ia djegin duke kėnduar vargjet: skutaēja me shishe, skutaēja me shishe, nėna e Arbenit u bo gjyshe. Simbolikė se mė nuk je vetėm nėnė por edhe gjyshe, dhe tani ndroe shaminė e kokės, pra ndryshoe sjelljen, tabiatin, mbaj gojėn se zgjėrohet miqasia dhe do pranosh njeri tjetėr nė shtėpi sidhe metaforėn tjetėr : e pa sjellėshme, e pavujshme, pėrtace dhe jo punėtore, e ulur si gjyshe duke qene e painteresuar pėr tė pranishmit.

Vajzat qė atė natė kėrkojnė pulat, me vete bartin edhe kengėt enkas pėr kėtė rastė siē ėshtė kėnga:

Taj oj nausja e dajxhės ku ije
Tė gėrkon dahirja hedije
Ene taj dajxhėn sma korite
... napalona e darite


(Nusja e dajės do t’iu jep tė holla, por kėnga vazhdon)

Ne nuk jemi lypse pazari
Ne nuk duam pare dinari
drejt pėr te ti morrėm udhėn
edhe ti pėr ne, mbyte pulen


(atėher ajo detyrohet tė nxjer njė pulė dhe vajzat falenderohen)
Edhe ti dajėn se korite
po me kėnaqėsi na darite
tė mirat e juaja i ngjefshim
n’donom( n'fejesė) tė Krenarit ua kthefshim ...


Pėrderisa nė familjen e djalit luet e kėndohet, nė familjen e vajzės lotohet. Ata e kanė natėn e kėnės osa kėnagjexhi qė rrjedh nga fjala turke kėna – kėna (pluhur pėr tė ngjyrosur flokėt dhe gishtat) dhe gexhe – natė. Kėnėn e sjell familja e djalit dhe nga momenti i ngjyrosjes ose vėndosjes sė kėnės, vajza llogaritet nuse dhe mbi kokė i vėndohet njė shami ngjyrė e kuqe e errėt.
Edhe pse me lot nė sy, poashtu edhe nė familjen e vajzės kėndohet, atje kėnga ka tjetėr pėrmbajtje:

Kaėn Besarta, kaėn lot’t si gruni
Xhit i bone nonės ēi t’pėrzuni
Ene une nonės xho si kom bo
punėn ēi mka thonė, une e kom bo.
Bėnma hallall nonė, do dal e do shkoj
Po dal e po shkoj e po hiēna
Allahi e dinė kur do piqna (takohemi)
Ty mori besartė, ori malle oj ;
do ta ēojmė Agronin tėt mare oj;
do vaje do hunxhet rreth ēilimi oj,
a thaue do t’lshoje katili oj.


nata e dasmės

Kjo natė ėshtė mbrėmja e ditės sė martė, llogaritet si nata e dasmės dhe gjatė ditės vijnė dasmorėt grupe grupe ose siē e thotė vendi oda oda, pėr arsye se tė gjithė dasmorėt vendosen nėpėr oda tė zgjedhura dhe tė caktuara enkas pėr ta. Darka e kėsaj nate ėshtė e begat’shme dhe nė sofėr gostiten me 3-4 lloje tė ėmbėlsirave dhe ate : sheqerpare, aligjyn, bakllavė dhe sytlijash.
Nė odat me traditė dasme kėtė natė nuk mungojnė kavallat ose kėngėtarėt me sharki dhe qifteli tė cilėt enkas pėr tė pranishmit bėjnė aheng me tė cilėn edhe dasma bėhet madhėshtore dhe mer pamjen e saj, zakonisht nė odat ku janė mė tė moshuait atje mė tepėr hasim kėngė kreshnike, patriotike dhe ndonjė satirike. Nuk mungon muhabeti i burrave tė odės tė cilėt gjatė tėrė kohės kėmbejnė-shkėmbejnė kutijat e duhanit e nė veēanti kur vijnė parsimi, pra tė parėt e fshatit sėbashku me dasmorin pėr tė vizituar odat e miqve . Nė kėtė moment pėrparėsi tė fjalės ka njeriu intelektual qė ėshtė nė dhomė i cili edhe njėher nė emėr tė odės dasmorit i uron dasmėn e tė birit dhe pėr atė kohė sa janė nė odė ai e ushen odėn me ndonjė bisedė konstruktive, frytėdhėnėse dhe aktuale pėr kohėn, vendin ose nivelin e te pranishmėve. Pas tij kėrkohej ndonjė sojtar (humorist) person i cili pergdhel dhe kultivon lojrat tradicionale tė odave tė cilat lojra me bukurin e pamjes qė kanė, odėn e shėndrojnė nė teatėr tė plotė.
dita e dasmės
Dita e mėrkur ėshtė dita kur krushqit shkojnė tė marrin nusen.
Kėtė ditė qė nga agu i mėngjesit dasmorėt zgjohen me zėrin e lodrave tė cilėtnė sheshin e caktuar tubojnė valltarėt dhe dasmorėt tė cilėt me naze i luajnė vallet burrimore tradicionale siē janė: vallja e bylbylit, e prishtinės, rugovės, pehlivanave, shotės, vallen e rėndė (Osman Pasha), kurse aty nga mes dita, para dasmorėve paraqitet ēaushi. Ēaushi ėshtė njė njeri i zgjedhur nga familja qė duhet tė jetė imatur, i mencur, i urtė dhe i kuptueshem. detyrė e tij ėshtė qė tė rreshton krushqit duke i lėnė para personat e caktuar para bajraku, pastaj bajraktarėt dhe krushqit sipas autoritetit. Do tė mbaj rendin gjatė udhėtimit duke komanduar se kur duhet tė hecet ne rreshtė pėr dy dhe kur duhet tė jenė nė rreshtė pėr njė, ose kur duhet ndal ose ecur. Gjatė udhėtimit, ēaushi me zė tė lartė pėruron krushqit me fjalėt:
“ Mashallah para bajraki, haj hooooj, hėna e reje, hėna e vjetėr, sot njė javė njė tjetėr, heeej heeej. dmth. dasma gjithmon paēim.
Kur arihet nė familjen e vajzes, atje priten e gostiten dhe nė fund bėhet teslimi –dorėzimi, prindi i vajzės ia dorėzon bijėn prindit tė djalit duke cituar fjalėt: Robi i yti, por gjaku i imi. Akt kuptimgjėrė, qė le tė kuptojm se tė dorėzoj trupin fizik dhe intelektual tė anėtarit tim tė familjes, por edhe mė tej nderi i saj tangon nderin e familjes tonė. Pra tė kenė kujdes nė ruajtjen e nderit dhe fytyres se bijes sė tyre e cila do tė shkoj nuse nė tjetėr familje.
Nga ky moment llogaritet se nusja u muer dhe tek atėher ndonjė nga krushqit ka tė drejtė tė shkrep armėn nė shenjė se misioni u krye me sukses dhe se ēdo gjė ėshtė nė rregull.
Kur kthehen nė shtėpi, pritet tė del dhėndri dhe nė atė moment baba e zbret nusen dhe ia dorėzon tė birit. atė natė nusja shoqėrohet me bijat e shtėpisė. Tė nesėrmen dhėndėrit i bėhet darka e veēantė ose darka e dhendėrisė si natė e fundit e beqarisė . Atė natė fton shokėt e beqarisė tė cilėt e shoqėrojnė deri nė momentin kur ai edhe hynė nė gjerdek.
Ditėn e premte, nusja nė mėngjes e shoqėruar me kengė nga bijat dhe vajzat e shtėpisė fshin oborin dhe u cet tė lajnė sytė anėtarėve tė familjes ashtu me radhė sikur qė zgjohen dhe vijnė. Maxhatorja bėn petullat dhe nga ky moment ai lirohet nga detyra dhe obligimi i saj si maxhatore. gjithė anėtarėve tė familjes nusja ua mer dorėn me temena dhe u ndan nga njė peshqesh modest, kurse pasi tė pijmė kafen, tė pranishmit e qerasin nusen me te holla duke i lėnė nė tepsi.
Pas njė javė dasėm, vijmė edhe ke sofra e parė e shtruar me nusen sebashku, darka kur edhe do tė thehet kulaēi pėr tė parė se kuj do ti qėllon parja, e cila simbolizon se kush do tė ekonomizon me shtėpinė djali apo nusja.

U trashigoftė ēifti i ri
Gjithmonė dasma paēit
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:12   #32
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Fejesa, martesa dhe dasma sipas zakoneve tė Malėsisė sė Mbishkodrės






Dasma fillonte atė ditė kur vajza-nusja niset nga shtėpia e prindėrve. Dikur dasma ka zgjatė disa ditė, ndėrsa sot kryhet pėr 1-2 ditė.“Shkuesit” ishin njė ose dy persona tė cilėt i caktonte familja e djalit, ata shkonin nė shtėpinė e vajzės dhe babait i kėrkojnė vajzėn.
Shqiptarėt e Malėsisė kanė ruajtur shumė zakonet nga e kaluara e veēanėrisht ato rreth martesės. Dikur ai fis ose shtėpi qė nė shekuj me radhė nuk ėshtė korit as nė luftė as nė kohė tė paqes i ka martuar mė shpejt bijat e veta. Sot kjo traditė ėshtė duke u zhdukur. Ka qėlluar qė vajzės tė ia caktojnė fatin edhe pa e njohur bashkėshortin, e bile, ka ngja qė fėmijėve t’u caktohet fati pa lind. Martesa dhe zakonet rreth saj fillojnė prej se nisin “shkuesit” pėr tė kėrkuar vajzėn pėr djalė. Dasma fillon atė ditė kur vajza-nusja niset nga shtėpia e prindėrve. Dikur dasma ka zgjatė ca ditė, ndėrsa sot kryhet pėr 1-2 ditė.
“Shkuesit” janė njė ose dy persona tė cilėt i cakton familja e djalit. Ata shkojnė nė shtėpinė e vajzės dhe babait i kėrkojnė vajzėn. “Shkuesit” duhet tė janė tė menēėm dhe njohės tė mirė tė kuvendit dhe zakonit tė malėsorėve. Ata zakonisht lavdėrojnė djalin dhe shtėpinė e djalit. Babai i vajzės ka pėr detyrė t’ u japė fjalėn pozitive ose negative atė ditė apo njė ditė tjetėr, tė cilėn e cakton ai. Dikur vajza nuk merrte pjesė nė zgjedhjen e fatit tė vetė, por pajtohej me atė burrė tė cilin ia caktonin prindėrit. Sot ky ligj mjaft i ashpėr i mardhėnieve familjare ėshtė liberalizuar mjaftė. Tani vajza tė shumtėn e rasteve vendos vetė pėr fatin e saj tė ardhshėm. Pasi shkuesit marrin pėrgjigje pozitive, atėherė babai i vajzės bashkė mė “shkuesit” dhe miqtė e rijnė caktojnė ditėn e fejesės. Ndėrkaq si shenjė jepet unaza, apo ndonjė stoli tjetėr me vlerė, (gjerdan, arė etj.) Kur merret unaza konsiderohet se vajza ėshtė roguar (e kaparisur pėr djalė tė caktuar). Pasorėt nė ditėn e fejesės japin miqėsinė (tė holla). Pasorėt me kėtė rast u falin grave tė shtėpisė tė holla dhe vajzave qė janė nė atė vėllazėri. Ata sjellin njė ferlik (dash tė prerė pėr mish) dhe tri okė raki. Atė ditė caktohet zakonisht data e martesės. Mqeri ėshtė njė sasi tė hollash qė jepet nė ditėn e fejesės ose mė vonė. Nė qoftes babai i vajzės nuk merr mqerin, do tė thotė se vajzėn nuk do ta martoj gjatė atij vitit. Tė hollat qė i merr babai i vajzės i pėrdorė pėr tė prėgaditur pajėn e nusėrisė. Tė hollat jepen sa pėr t’i siguruar vajzės pesė xhubleta dhe pajėn tjetėr tė nusėrisė. Nėse pajėn e nusėrisė e siguron shtėpia e dhėndrit, atėherė pėsorėt nuk japin kurrfarė tė hollash pėr kėtė qellim. Qėllon qė vajza pas fejesės nuk donė tė marrė pėr burrė tė fejuarin, atėherė kjo punė del nė pleqėri. Pleqet nėse pajtohen se faji ėshtė i shtėpisė sė vajzės sjellin vendimin qė shtėpia e vajzės tė paguaj dyfishė tė gjitha shpenzimet qė janė bėrė rreth fejesės. Nė kėtė rast vajza mbetėt e lirė. Nėse pleqėria mbetet pezull, atėherė shtėpia e vajzės i ka borxh sipas kanus njė mashkull, ose sillet vendimi qė vajza tė ketė 24 dėshmitar. Nėse ngjan e kundėrta, dmth djali nuk e donė vajzėn e fejuar atėherė edhe kjo punė qitet nė pleqėrinė e fiseve tė cilėt sjellin tė njėjtin vendim sikur edhe pėr vajzėn. Edhe nė kėtė drejtim marrėdhėniet tani kanė ndryshuar - vajza mund tė marr edhe burrė tjetėr, por shtėpia e saj duhet tė paguaj dyfishtė shpenzimet qė janė bėrė gjatė fejesės. Dasmorėt-krushqit ditėn e caktuar shkojnė pėr nuse. Ata zakonisht shkojnė tė dielėn nė mbrėmje. Qėndrojnė atje ndėrsa tė hėnėn kthehen me nuse. Krushqit me vete marrin njė dash tė rrjepur me brirė nė maje tė cilėve i vėnė njė ose dy molla. Me vete marrin raki. Dikur pėr nuse shkonte njė dasmoreshė, mirėpo ka qėlluar qė nusen t’ia rrėmbenin, prandaj mė vonė u dėrgua pėr nuse njė dasmor e njė dasmoreshė ose njė dasmoreshė e shumė dasmorė. Krushqit-dasmoret nė shtėpinė e nuses, hane, pinė, luajnė e kėndojnė. Krushqit ēojnė unazėn e kurorės nga shtėpia e dhėndrit.
Nisja e vajzės-nuses behėt me njė ceremonial karakteristik; ajo kapet pėr vargoj e vatrės pėr derė tė shtėpisė, qanė me mallėngjim pėr shtėpinė, familjen e vėllazėrinė qė po i lėnė. Para se tė dalė nga shtėpia e sjellin tri herė rreth zjarrit dhe pastaj vėllai mė i madh ia mbath opingėn apo kėpucėn e djathtė.
Kryetari i krushqve nė tė dalunėn e nuses nga dera e shtėpisė ia vėnė unazėn nė gishtin e dorės sė djathtė. Ai atėherė nė shenj gėzimi shtien me pushkė. Nusja posa del nga shtėpia qanė. Nė oborr tė shtėpisė tė gjithė pėrqafohen me tė. Njeri nga mė tė afėrmit e saj e sjell tri herė nė atė krah ka lind dielli e pastaj ia dorėzon dasmorit i cili e kap pėr dore. Nusja duke u larguar u len lamtumirėn mė tė afėrme duke valėvitur shamin e bardhė me tė cilėn ka mbuluar fytyrėn me duvak. Shoqet e saja e pėrcjellin me kėngė tė ndryshme, por nga njė herė edhe qajnė prej mallėngjimit. Krushqit me nuse duhet tė arrijnė nė shtėpinė e dhėndrit para se tė muget nata. Mirėseardhjen e krushqve me nuse e pret e tėrė fshati me kėngė.
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:15   #33
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

PAGĖZIMI DHE MARTESAT SHQIPTARE






Nga Beqir ELSHANI




Pagėzimi i fėmijėve shqiptarė




Kaloi koha kur Bibla dhe Kur“ani lexoheshin nė gjuhėt origjinale. Tani kėta libra tė shenjtė botohen tė pėrkthyera edhe nė gjuhėn shqipe. Sot lipset qė populli shqiptar t“i pagėzojė fėmijėt me emra vetjakė shqiptarė. Gjuha shqipe, jo vetėm qė ėshtė njė ndėr gjuhėt mė tė vjetra nė Ballkan dhe nė Evropė, por ka edhe fushė tė gjerė antroponimike. Shqiptarėt le tė shkojnė edhe nė xhami, edhe nė kishė, por tė obligohen qė fėmijėt e tyre tė pagėzohen me emra vetjak tė gjuhės dhe kulturės shqiptare, sepse mbi tė gjitha siē shkruan Vaso Pashė Shkodrani: "Feja e shqiptarit ėshtė shqiptaria".

Institucionet fetare duhet tė bashkėpunojnė me Institutin Albanologjik nė Prishtinė rreth pagėzimit tė fėmijėve me emra tė antroponimisė shqiptare. Si ndihmės literature ėshtė edhe libri me emra shqiptarė i botuar nga autorėt Qamil Batalli dhe Hasan Hasani: "Si t“i pagėzojmė fėmijėt". Ky libėr i ēmuar duhet tė shpėrndahet edhe nė diasporėn shqiptare, dhe sa mė shumė tė pėrhapet nė familjet shqiptare. Librin "Si t“i pagėzojmė fėmijėt", ėshtė kėnaqsi tė ketė ēdo familje shqiptare, i cili njėherit kryen funksionin e leksikonit nga fusha e antroponimisė sė trashėgimisė ilire-shqiptare. Psh. Vetėm nga emri i mbretit ilir Genci mund tė pėrfitohen emra tė ndryshėm, siē janė: Genti, dhe Gentiani tė gjinisė mashkullore, kurse Genta e Gentiana tė gjinisė femėrore. Pastaj nga emri i vjetėr i qytetit ilir Theranda, mund tė pėrfitohen emra tė ndryshėm po aq edhe tė bukur: Erandi dhe Eranda. Jo vetėm kaq, por emrat e gjuhės shqipe janė elastik, qė vetėm nga emri i pėrgjithshėm drita tė gjinisė femėrore mund tė krijohen emra tė ndryshėm tė pėrveēėm, siē janė: Drita, Dritare tė gjinisė femėrore dhe Dritani, Dritoni, Dritėro tė gjinisė mashkullore.

Dėshirohet qė fėmijėt e prindėrve shqiptarė tė kenė emra tė trashėgimisė kulturore shqiptare, pa marr parasysh bindjet e tyre fetare; nė mėnyrė qė emri Drita dhe Dritani tė jetė i barabartė pėr tė gjithė fėmijėt e ardhshėm shqiptarė pa dallim feje. Eshtė fjala vetėm pėr pagėzim me emra tė fjalorit tė gjuhės shqipe, pa i cenuar normat fetare. Pagėzimi i fėmijėve shqiptarė me emra tė trashėgimisė autoktone iliro-shqiptare ėshtė detyrė e shenjtė ndaj gjuhės dhe ndaj atdheut. Kundėrshtimi fanatik i pagėzimit me emra shqipe, njėherit dth. kundėrshtim me Biblėn dhe Kur“anin shqip.

Ne kemi patur raste kur disa fėmijė shqiptarė ankoheshin tek prindėrit e tyre: pėrse nuk quhen Teuta, Agim apo Dardan, por Osman dhe Zarife, ose Pjetėr dhe Katarina. Me anėn e kėtyre emrave jashtė leksikut tė gjuhės shqipe tek fėmijėt shqiptarė krijohet njė kompleks me pasoja psikologjike. Mjafton tė shikojmė mbiemrat fisnor shqiptarė, siē janė: Krasniqi, Berisha, Kuqi, Thaēi, Kastrati, Kodra, Gashi etj. janė shumė tė vjetėr dhe me burime autoktone shqiptare - pa dallim feje. Nė bazė tė mibemrave vetiakė shqiptarė tė njerėzve ne mund tė konstatojmė mė lehtė pėrkatėsinė kombėtare, sidomos nė diasporėn shqiptare. Gjatė mėsimit tė gjuhės suedeze mėsuesja praktikonte qė nė tabelė tė shkruante emra tė ndryshėm tė nxėnėsve sipas pėrkatėsisė sė tyre kombėtare, ku nė klasė ishim dy shqiptarė me pėrkatėsi tė ndryshme fetare, atėherė ne detyroheshim qė tė tregonim emra vetijak shqiptarė, dhe jo fetare siē janė: Vjosa, Lindita, Gėzimi, Artani etj. Pėr ēdo kritikė ėshtė edhe pagėzimi me emrat e personaliteteve tė ndryshme botėrore, siē janė: Elvis, Indira, Elizabeta, Robert, etj. Qė janė krejtėsisht tė huaja dhe kumbojnė si emra karrieristė tė kozmopolitizmit.

Sa i pėrketė emrave historikė tė kulturės, letėrsisisė dhe historisė kombėtare, siē janė tė: Naim Frashėrit, Mihail Gramenos, Bajram Currit, Adem Jasharit, Fehmi Lladrovcit etj. janė emra personalitetesh tė shquara kombėtare qė populli shqiptar i nderon, me emėrtimin e rrugėve tė qyteteve, objekteve shkollore, klubeve si dhe shumė institucioneve tė ndryshme kulturore. Duhet tė kemi parasysh dashurinė e tyre tė madhe ndaj Nėnės Shqipėri, prandaj dėshirohet qė fėmijėt tė pagėzohen vetėm me emra tė gjuhės dhe kulturės shqiptare. Konkretisht porosia ime e fundit qė do t“ju lerė fėmijėve tė mi ėshtė qė emri im Beqir tė nderohet si personalitet familjar, por jo ta trashėgohet, sepse nuk i pėrket fjalorit tė gjuhės shqipe; kurse emrat e fėmijėve tė mi, pėr tė cilėt kam bėrė njė luftė kundėr ndikimit fetar: Arben, Dritan, Dardan, Adriatik dhe Genta janė emra shqiptarė, ndaj mund tė trashėgohen brez pas brezi. Kujtoni fjalėt e poetit tė madh, Naim Frashėrit:


Gjuha jonė sa e mirė, sa e ėmbėl, sa e gjerė, sa e lehtė sa e lirė, sa e bukur, sa e vlerė.

Vetėm me kėto vargje atdhedashurie obligojnė qė ēdo shqiptari t“i dali zot ēėshtjes sonė tė madhe kombėtare. Pagėzimi i fėmijėve tė porsalindur me emra bashkėkohorė shqiptar, njėherit dth. emancipim kombėtar tė cilėn kuzhina serbe me ēdo mjet e ka penguar.


Plisi i bardhė dhe tungjatjeta


Shovenizmi serb shkoi aq larg saqė kėndoi hymne raciste kundėr pasthirmės tradicionale tungjatjeta - qė ėshtė pėrshėndetje karakteristike shqiptare, po aq e vjetėr, siē ėshtė vetė plisi i bardhė dhe kostumi ynė kombėtar. Policia jugosllave nė bashkėveprim me burokracinė shqiptare, e cila nė Kosovė njihet si viti i inkuizicionit serb, bėri edhe njė lojė tė ndytė duke denuar dhe larguar shumė tė rinjė shqiptarė nga shkolla dhe puna vetėm pse e bartnin plisin e tyre tė bardhė tradicional. Nė anėn tjetėr, gjersa nė Beograd fotografitė e Titos shkarraviteshin dhe pėrfundonin nėpėr nevojtoret e qytetit; nė Kosovė bėhej tmerr dhe panik po qe se nė librin shkollor tė nxėnėsit nuk figuronte fotografia e Titos. Ky ishte njė lloj karremi inkuizicionist pėr torturimin psiqik tė popullit shumė tė vuajtur shqiptar me pėrmasa tragjike, ku si pasojė e torturimit psiqik ra viktimė nxėnėsja e shkollės fillore nė Gjilan. Kjo ėshtė njė dukuri e rrallė nė botė qė pėr shkak tė mungesės sė fotografisė sė "qenit", siē e quante populli shqiptar nė atė kohė, ia larguan babain nga puna, ku pas kėsaj e bija bėn vetvrasje.

Kjo tregon edhe mosangazhimin e personelit pedagogjik, qė sipas normave pedagogjike ta pengonte komitetin komunal (inkuizicionin e kuq) qė tė ndėrhynte nė procesin mėsimor tė shkollės. Pra vet shkollat duke treguar tolerancė ndaj komitetit satrap komunal ishin fajtor pėr shkeljen e etikės dhe normave pedagogjike, edhe pse ishte gjysmėvjetori dytė i vitit shkollor, gjė qė ėshtė normale qė librat gjatė pėrdorimit dėmtohen. Ky ishte njė nga mjetet e torturimit fashist nė mėnyrė qė nxėnėsit e shkollave fillore dhe tė mesme tė Kosovės tė jetonin nėn ankthin e frigės dhe tmerrit sipas diktatit tė LKJ-sė. Ngjashėm veprohej edhe me anėn e lojės shoviniste tė Serbisė, e cila burgoste rininė shqiptare me plisa tė bardhė. Kėshtu qė rinia shqiptare mund tė dilte me ēfarėdo kapele nė rrugė, pos plisit tė bardhė, meqė kjo nuk i pėlqente Serbisė, por edhe burokracisė sė Kosovės nė pushtet. Ashtu siē nuk munden serbėt tė shikojnė diellin me sy, po ashtu edhe nuk mund ta shikojnė plisin e bardhė tradicional shqiptar.

Sa i pėrketė plisit tė bardhė tradicional sot, shqiptarėt e Kosovės nė krahasim me shqiptarėt e shtetit amė janė mė tė qėndrueshėm. Duket sikur disa shqiptarė po "evropianizohen" duke flakur plisin e bardhė dhe kjo ėshtė gjė e gabuar. Po kėshtu disa tė rinjė shqiptarė pėr interesa tė ngushta komerciale e ndėrrojnė emrin e tyre me anėn e sė cilės i shkelin normat e etikės kombėtare dhe fetare, dhe kjo ndodh mė sė shpeshti nė Greqi, atje ku rrėnjėt e fundamentalizmit ortodoks janė mė tendencioze. Poashtu nė Kosovė dhe nė Shqiperi me ndikim tė fesė islame disa vajza shqiptare rivishen me ferexhe. Ku po na shpie ky fanatizėm i zymtė? Ne kemi veshjen tonė tradicionale shqiptare. Xhelozia ndaj ferexhes domethėnė mohimi i veshjes popullore shqiptare, mohim i traditės kombėtare shqiptare qė ėshtė trashėgim qysh nga tė parėt tanė. Kjo dukuri e fanatizmit bie nė sy edhe nė diasporėn shqiptare, ku gravitojnė shumė tė reja shqiptare tė veshura, apo tė mbuluara me ferexhe tė zymta fetare.


Kėtu mund tė ndihmojnė edhe organet fetare shqiptare duke ua transmetuar tė rinjėve shqiptarė se ne kemi veshjen tonė tradicionale shqiptare sa tė pasur, po aq edhe tė mrekullueshme tė cilėn tėrė bota na e ka lakmi. Mė nė fund, ne jemi qytetarė evropianė dhe duhet tė vishemi nė stilin evropian. Kam patur raste kur unė njė nėnes me foshnje ia lirova vendin nė autobus duke pandehur se ėshtė qytetare arabe, pėrkundrazi ajo mė falenderoi shqip. Ajo grua ishte e re, shqiptare, banon nė Malme tė Suedisė dhe tė vishet me rroba tė fanatizmit fetar, tė bėnė qė nga habia tė flasėsh me vetveten. Dikur asaj i kisha dhėnė mėsim nė shkollėn fillore, prandaj mė kishte njohur. Kjo dukuri dallohet edhe tek disa tė reja suedeze, apo polake tė cilat i nėnshtrohen ndikimit tė bashkėshortit me fe myslimane dhe rivishen me ferexhe. Nuk ka gjė mė e tmerrshme se femra suedeze tė mbulohet me shami pėr hir tė bashkėshortit tė fesė islame, gjersa nė Kosovė femra shqiptare kaherė e ka flakur ferexhen.


Tungjatjeta, apo merhaba, ėshtė ēėshtja sot! Nuk ėshtė fjala pėr pėrshėndetjen reciproke "merhaba" nė mes tė shqiptarėve, boshnjakėve dhe arabėve, por shqiptarėt nė mes veti. Nėse shqiptarėt nė vendlindje dhe nė diasporė vazhdojnė ende tė pėrshėndeten me pasthirrmėn orientale "merhaba", atėherė pėrshėndetja jonė tradicionale shqiptare "tungjatjeta" do tė shuhet. Kjo dukuri duhet evituar dhe shqiptarėt tė pėrshėndeten shqip - tungjatjeta, pa marrė parasysh pikėpamjet e tyre fetare si dhe vendin ku jetojnė. Pėrshėndetja jonė tradicionale shqiptare tungjatjeta ėshtė jo vetėm autoktone dhe e vjetėr, por edhe aq e bukur dhe poetike qė dth. "t“u zgjattė jeta". Shumė suedezė janė kurreshtarė pėr tė mėsuar se si pėrshėndetet shqip, por edhe kuptimin e fjalės tungjatjeta.


Toleranca dhe martesat shqiptare


Martesat shqiptare me fe tė ndryshme nuk duhet tė pengohen. Mbi tė gjitha duhet tė respektohet dashuria e tyre reciproke. Familjet shqiptare duhet tė kultivojnė traditėn e miqėsisė shqiptare, qoftė myslimane, katolike, apo ortodokse. Nėse neve nuk na pengon martesa e disa tė rinjėve shqiptarė me suedeze dhe gjermane, por edhe martesa nė Kanadanė e largėt, sidomos tė veja etj, atėherė pse tė mos pranojmė martesėn mbrenda shqiptare me fe tė ndryshme - martesė qė ka mbėshtetje autoktone dhe flitet vetėm shqip; kur dihet se nė historikun tonė shqiptarėt janė tolerantė ndaj fesė. Ka raste kur fundamentalizmi i disa prindėrve vie nė atė shkallė qė ta mohojė - anatemojė bijėn po qe se martohet me djaloshin shqiptar tė fesė katolike - myslimane. Pėrkundrazi qė pėr ato familje me qėndrime ekstreme ku pärėsore ėshtė feja, pastaj kombi. "Historikisht - shkruan shkrimtari ynė Petro Marko - identitetin e vet shqiptari nuk e ka mbėshtetur edhe aq te feja se sa te gjuha, historia, origjina dhe humusi kulturor i pėrbashkėt. Ndaj edhe mes bashkėsive fetare s“ka pasur probleme madhore. Prandaj edhe Shqiperia nuk mund tė quhet vend musliman, as ortodoks, as katolik. Eshtė Shqiperi"

Gjatė aksionit tė Pajtimit Kombėtar nė Kosovė qė i printe plaku dhe intelektuali kombėtar prof. Anton Ēetta, populli shqiptar fare nuk ka dyshuar nė bindjen fetare tė Anton Ēettės, por ka treguar respekt. ashtu siē ka treguar respekt edhe ndaj Plakut tė Maleve - Bajram Currit. Ē“prej kohės sė Bajram Currit dhe gjer mė sot askush nuk ka pasur respekt dhe nderim mė tė madh nga populli shqiptar sikur prof. Anton Ēetta.
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:16   #34
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

kenge dasmash shkodrane


Karafilat qe ka Shkodra
medet sa te bukur jane (2x)
Gonxhe t'medhaja, gonxhe t'vogla
me ere mbushin dynjane
Aman, aman (2x)

Trendafila yt me hije
medet o per me ēil (2x)
Qe t'i dalin fije-fije
medet sa ere te mire
Aman, aman (2x)

Karafili kaq i bukur
medet o porsa here (2x)
Me ia prek gjethin e bukur
medet oj i bin menjehere
Aman, aman (2x)
.................................................. ................................

Ēil at zemėr, plot kujtime - Bajram Spahia

Dilu pra mos rri e mbyllun
Gjithshka ne zemer ti mban ndrydhun
Haj-haj hajde lule, haj-haj beja lule

Dhe mbas tejet jam i lidhun
Jete te re une gjej ne ty-je
Haj-haj hajde lule, haj-haj beja lule

Ēile at’ zemer plot kujtime
Ēile pra moj lulja ime
Haj-haj hajde lule, haj-haj beja lule

Ēilu pra me embelsie
Se me ty jam lidh ne dashnie
Haj-haj hajde lule, haj-haj beja lule

--------------------------------------------------------------------------------
Meta gjith diten hijeve
sa m'than hijet rri...
E t'ju leshova krojeve
krojeve ku pije ti...
E mira i ra k'to hijeve
qe s'mujten me me fresku...
Po ashtu uji i krojeve
qe etjen s'ma ka shu...

Po t'jemi bashk ne te dy
do t'na shikojn me zili
E do t'na flasin syt
sa duhemi un e ti...

Kur perendan dielli majave
e muzgut rrug i lshon...
E ngroht asht rrahja e zemrave
kur vajzes nisa e i kdoj...
Besa u plaka ne k'ta kroj
te flas e kurr s'me flet...
Un zanin tan du ta nigjoj
por ti pergjigje s'jep..

Po t'jemi bashk ne te dy
do t'na shikojn me zili
E do t'na flasin syt
sa duhemi un e ti...

Po t'jemi bashk ne te dy
do t'na shikojn me zili
E do t'na flasin syt
sa duhemi un e ti...

Po t'jemi bashk ne te dy
do t'na shikojn me zili
E do t'na flasin syt
sa duhemi un e ti...
////////////////////////////////////////////////////
Tuj shetitur n'mal e n'koder,
tuj prek lulet t'gjith me dore,
vec n'nji kopsht ma t'bukurin n'Shkoder,
ty te gjeta lulebore.

Je e vogel por e plote,
ty t'kerkoj un tash sa mot,
tash sa mot un ty t'kerkoj,
vi me ty jeten ta coj,
Eja, eja lulebore,
se me ty do thur kunor.
Eja, eja lulebore,
se me ty do thur kunor.

Pash ma t'bukren stine t'pranveres
pash ma t'bukrin tranofil
mos ja hap ti ma kujt deren,
se per mu vetem ke ēil.
/////////////////////////////////////////////////////////////////////////
Ma mir hiq mos tishim pa se mka lind dashnia nty
ma mir hiq mos tishim pa se mka lind dashnia nty
me te shkretin fukura si tja baj hiq se di
me te shkretin fukara si tja baj hiq se di
ah pranvera pranvera zoti moj te bekoft
ah pranvera pranvera zoti moj te bekoft
ah pranvera pranvera emri yt mos u harroft
ah pranvera pranvera emri yt mos u harroft


do ta lus une perendin mos ta prish bukurin2 here
gershetin moj me tallaz sa shum arshik ke pas2 here
ah pranvera pranvera zoti moj te bekoft
ah pranvera pranvera zoti moj te bekoft
ah pranvera pranvera emri yt mos u harroft
ah pranvera pranvera emri yt mos u harroft

po na vet me gjith arshik,mos luaj me dashnortvertet
po na vet me gjith arshik,mos luaj me dashnor tvertet
ah pranvera pranvera zoti moj te bekoft
ah pranvera pranvera zoti moj te bekoft
ah pranvera pranvera emri yt mos u harroft
ah pranvera pranvera emri yt mos u harroft

se banojkan ne kafaz me zemer te kam dasht
se banojkan ne kafaz me zemer te kam dasht
ah pranvera pranvera zoti moj te bekoft
ah pranvera pranvera zoti moj te bekoft
ah pranvera pranvera emri yt mos u harroft
ah pranvera pranvera emri yt mos u harroft

--------------------------------------------------------------------------------
Mos u largo, mos u largo
se s`te kam harruar
edhe pse je ti larg mejet
prapė me ke munduar
(dy herė)

Nate e gjatė mu s`mė merr gjumi
endrrat me mundojne
t`kishe pase rreth moj i lumi
dhimbjen bashke ta ndajme

Rri i lodhur ne mendime
dėshiroj me t`pa
gjithmonė je pranė zemrės time
qysh do mund me u nda

Mos u largo, mos u largo
po tė lutem shumė
dikur ti mu lutshe mua
tash te lutem unė
(dy herė)

Nuk ke zemėr, nuk ke zemėr
te ndahesh nga unė
pse kaq shumė e mundon veten
pse nuk fle ne gjume
(dy herė)

Dashunia ashtu ėshtė
rrallė kush e kupton
t`len pa shpirt e t`len pa jetė
zemren ta helmon

Sa e amel aq e hidhet
dashunia e shkrete
ndaj pa ty s`dua t`jetoj
ēfarė qenka kjo jetė
///////////////////////////////////////////
Mos u largo, mos u largo
po tė lutem shumė
dikur ti mu lutshe mua
tash te lutem unė

fryn nji fllad ne ket' pranver'
ne kete stine qe njeh gezime
por ti lulja plot me er'
Ti je larg ne Shkodren time

thojne n'Florida nuk ka dimen
as ka bor' as ka acar
por pa ty moj lulja ime
dimen asht ' qe kur kam ardh'

shkova reth e rrotull botes
pot si Ty lule nuk gjeta
ah, pa Ty moj lulja e Shkodres
jo,pa ty s'kalohet jeta

refreni

thojne n'Florida nuk ka dimen
as ka bor' as ka acar
por pa ty moj lulja ime
dimen asht ' qe kur kam ardh'

////////////////////////////////////////////////////////////////
Asaman moj gjylja e rremit!(Adnan Bala)
O pranvere sa jam tu t'prit me padurim
sepse zemrat vetem ti na i mbush me gzim!
O pranveresa jam tu t'prit me padurim
sepse zemrat vetem ti na i mbush me gzim!

Per cudi aman_aman gzimi vjen mejhere
kur persri aman aman del ti moj pranvere!
(2 here)
Vec kjo zemer vaji i cil e s'di ka rrjedh
s'di se kush cetesine e shpirtit ja ka vjell?
(2here)
Pse vajton aman_aman,ti o moj e mjere?
Cka te pengon aman_aman per me u gzu ne pranvere?
(2 here)
O un e mjera ktu e dryme ne kafaz
prej idhnimit do t'vijn dita te pelcas!
(2here)

Te pelcas aman_aman o se kam merzi
ne kafaz aman_aman ma nuk mund te rri!
(2here)
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:18   #35
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

C'NA UJDISI KJO KRUSHQI
- Leskaj, Maleshove (Permet) 1961

c'na ujdisi kjo krushqi
djali e nusja si flori
djali e nusja si zoq deti
kush i shau, ne vent mbeti
kush i mori, i qerdesi
"kunat-o, te pi dolline
na prure te miku i mire
na shtroi oden e mire
rreth oden me trendafile
rreth oden me borzilok

"c'ka nusja qe qan me lot?
hajde, moj nuse me ne
nene kemi dhe atje
ledhet e kodhelet-o
nusja jone
harro perkedhelet-o
qe ne deren e tyt et
se kjo rruge ka zamet
baba beu do hyzmet
kemi babane huqlli
e mba shkopin ne avlli
kemi nene xanxare
e mba shufren ne kamare"


LUMJA TI KUMBULL E KUQE
- Leskaj, Maleshove (Permet) 1961

- lumja ti, kumbull e kuqe
lumja ti(*)
lumja ti tek vete nuse
lumja ti, moj trendeline
lumja ti tek vete tine
plot me njers' e gjen shtepine
vjerrene si gjeraqine
sa te munc ti besh timine
te te mbaje si florine

(*) lumja ti -- refren pas cdo vargu

NA ERDHE KRUSHQIT NE LEME
- Leskaj, Maleshove (Permet) 1961

na erdhe krushqit ne leme
na kerkojne vajzen tene
them t'ua japim, them t'ua leme
na lipset per veten tene
- del, moj, del, apo s'te lene?
sos je yll a mos je hene
sos je molle per te ngrene?
- molle jam, po dot s'me hane
me ruajne per pashane
- del, moj, del, te plaste koka
po rrine krushqit te porta!


MA BEN-O SHOQET MA BENE
- Shen Vasil, Sarande 1961, recitoi Eftihia Plaka

- ma ben-o shoqet ma bene
qe rraha burrine preme
i keputa nje masha
e vertita nene shkalle.
plaka briti: - o mehalle
musia qe kamte marre
me isht' bere si e marre
dhe me vrau te zine djale

KENGE DOLLIE
- Brasnik i Verces, Gramsh 1953

- Kush e ben kete dolli.
- Nafizi me miqesi.
- Po i vafshim ne shtepi
me dasem e me gosti,
kur t'martoj' djalen e ti.
Lipsen gotat me raki,
une shtjer e tine pi!

Eshte kenge qe zgjatet me vargje te tjera rreth pijes e dollise. Emri i zoterise ndryshon sipas njeriut, por s'desha t'i vija X.
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:20   #36
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

Nga rajoni i Pollogut:


E mori Lulije
qėrpiku me rrema,
sahere qe t'kendojna
po na k'naqet zemra,

Refreni:

O zambak, zambaku i bardh
A e din ku ke me ardh,
A e din ku ke me ardh,
"x" agen o ke me e marr

E mori Lulije,
nana t'ka urue,
paske pas nafakė Lulije,
me na me jetue,
paske pas nafake Lulije,
me na me jetue

Refreni:

O zambak, zambaku i bardh
A e din ku ke me ardh,
A e din ku ke me ardh,
"x" agen o ke me e marr



"Thojshin e bojshin"

Thojshin e bojshin,
Lulija nuk ban,
sa erdhi te na Lulija,
celi jorgovan,
sa erdhi te na Lulija,
celi jorgovan

Ref:
E mori Lulije,
nana t'ka urue,
paske pas fat Lulije,
me na me jetue,

Thojshin e bojshin,
Lulija nuk din,
sa erdhi te na Lulija,
celi kajranfil,
sa erdhi te na Lulija
celi kajranfil

Ref:
E mori Lulije,
nana t'ka urue,
paske pas fat Lulije,
me na me jetue,


Sa e bukur doli nusja!

Paska ballin perishan,
paska vetullen gajtan,
paska syrin si filxhan,
paska faqen si bakam,
paska hunden miskali,
paska gojen si kuti,
paska dhembet si inxhi,
paska shtatin si selvi.


Kenge popullore

E mir' e purteke e arte,
Si zonjate e kasabase
Moj e bukura prej nuri,
Si thelleza maje gurit.
O e cpejte si shigjeta.
Ku do te te shkoje jeta.
O e mire e fjale le,
Jeshe nuse me perde!
Moj e hequra si bari,
E kulluara si ari,
Gezimzeze qe s'gezove,
Jeten s'e trashegove!


Moj unaza me tre gure
Moj unaza me tre gure
s'e kishe menduar kurre
te mirrnje*) te tille burre.
Te mirrnje te tille djale
tri lira i ben nje fjale
tri lira, tri napolona
ne je penduar tregona
-Un'penduar s'jam e s'jam
e kam shpirt e e kam xhan
e kam nen (e) xhamadan
-Xhamadani rremba-rremba
lumthi ti se c'mban perbrenda
t'i puthja sec ma ka enda.
-----O------

Thyeju moj dysheme
Thyeju moj dysheme
thyeju e bjer perdhe
se te ben.....(dhendrri) te re
Ngrihuni, o shoke, ne valle
te gjemojne keto male
djali zog, nusja sorkadhe
te na trashegohen fare.
-----O-----

O moj flete e hudherese
O moj flete, ti moj flete
o moj flete e hudheres(e)
dil foli te bukures(e)
te me vishet ne te holla
te lulezoje si molla
te me vishet ne te bardha
te lulezoje si dardha
te me vishet ne te zeshka
te lulezoje si bjeshka.

Zagori-Gjirokaster

*)- mirrnje= trajte dialektore e foljes "merrje"


Pse je verdhur je bere ftua
o djale more
nga ato nazet e tua
vashe moj trendafile.
Pse s'martohesh te gjesh grua
o djale more.
Se nuk gjej ashtu sic dua
vashe moj lule.
Vra tim zot e merrme mua
o djale more.

------------------------------------------------------

( I kendohet nuses ne momentin kur del te dera e shtepise qe te ike me krushqit)

Dil ne dere moj sylarme
dil ne dere apo s'te lene
sos je yll a sos je hene
sos je molle per te ngrene
-Molle jam po s'hahem kurre
jam ilac per te semure
per ate qe do kem burre.
-Mire ja beme krushkes-e
qe i morem vajzen-e
ate me te miren-e
lule gjeraqinen-e.


***
Ulu mal te dalin hena
Sa t'na baje drite per brama
Sa t'na shkojn vashat per uje
"Ndalu, vashe, e me nep uje!"
"S'kam testir me te dhane uje,
Se kam gishtat nder unaza
Se me i hjek me tres'n n'uje
Se me i lag me ndryshken-o"
Se kam baben ne kujxhi
Se mi shkrinn m'i ban flori
M'i ban paret izetetete
Me ja ngjite nuses ne qafe
M'ban vathet me pese cereke
Me ja ngjite nuses ne veshe

Kur kthehet nusja nga kroi dhe i afrohen portes se shtepise kendojne:

A je aty, a s'je aty dhender
(Atehere del dhenderi dhe njerezia kendojne)
Ketu jam, gjekund s'kam vatur
Prapa porte jam tulatur

***

Ja thona nji valle
Me dert e me halle
Me dert e me halle
Thuej se mires: "Hajde"
Hajde, ku u vonove?
Te kapsha per dore
Te kapsha per krejet
Te sjellsha prej mejet!"

***

Dy dele e treqind pare
Cou, kumbare, na xen nji valle
Mos e len vallen pa xane
Ne kjosh djal-o braf ne kambe
Ne kjosh plak-o hiqu rrshane
"Cke kumbare qi t'asht marre zani?"
"Ma ka zane tymi i duhanit"

***
Shkoder


More vllau i motrės o
Top sheqeri ambėl o
Top sheqeri ambėl o

Vishi tirqit me gajtana
T'ėt boj motra dhandėr o
T'ėt boj motra dhandėr o

Ore vllau motrės o
Top sheqeri ambėl o
Top sheqeri ambėl o

Ven kapuēin pėrmbi sy-e
Lumja unė motra pėr ty-e
T'ėt bėj motra dhandėr o
T'ėt bėj motra dhandėr o



Mican - Dangelli

U shyqyr, moj Perendi
Erdhi nusja me shtepi
Sec i ra nje bukuri
Te keqen o rrush i zi
Erdhi nusja me shtepi
Te keqen o rrush i bardhe
Erdhi nusja ne mehalle
A shyqyr o more Zot
Qe m'u mbush shtepia plot
Trendafil'e borzilok
Shkofte E mira na degjofte
Djali im u trashegofte!

***

Mori lulja e frashnit te bardhe
Kur t'erdh vaku per me dale
A te tha tata: "udha e mbare,
Udhe e mbare se je tue shkue
Pergjithmone m'u da me mue?"
Mori e mire qi rri ne vesvese
Po te thone shoqet qanke e keqe
Kush te thashte e keqe ty;
Dymdhete qese njenin sy


Kolonje

Ka hije vasha me lule, moj ka hije
Ka hije babaj me nuse, moj ka hije
Ka hije oda me lule, moj ka hije
Ka hije nena me nuse, moj ka hije


Kukes

Kumbull-o me lule shume
Po thot baca "lumi une,
Per nji re si kam marre une
Kumbull-o e bardhe qanke
A ke ra noj here ne vrri
Paske ballin per zotni
Paske qafen gastareli
Paske gjyksin per nepseli
Caf t'ka balli si t'ba drite
A i ke vu rregjandet per dite?"
"Si kam vu, kam prit qet dite"


Zagori - Lunxheri

Thėllėz' e malit Filate
Del, moj, nė divan se plase
Helbete se po ksehase
Syt e tu posi dy zarfe
Porsi dy zarfe t'ergjėndė
Nusja jone zok me pėndė
Lot e qesh nė shtėpi tėnė
Veshur me takėm tė rėndė
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-09-2012, 12:30   #37
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Postime: 2,281
Thanks: 0
Thanked 40 Times in 31 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Gjendja bazė Dasma shqiptare

ATJE POSHTE NE SHENKOLLE

Atje poshte ne Shenkolle,
birbil-o me ze te holle, (*)
hin' e del nje vajz' mes-holle,
i thote babajt: - Martome!
- Dale, vajze, se s'ke kohne,
sa te mbije bar' i njome.
- Bari mbiu edhe u tha,
martome, more baba.

Shen Vasil, Sarande, 1961

.................................................. ....

MBI FLOKET E TUA

Mbi floket e tua te hodha mazine,
qaj moj vajze qaj, qaje cuperine! (*)
Po te vijne shoqet e te darovijne,
kush te hedh sapunin, kush te hedh shamine.

Leskaj, Maleshove (Permet), 1961

_________________________________
(*) Refren pas c'do vargu.

***

Moj e mira kablush kuqe kallxom diten
kur te shkojsh nuse,
kallxom diten kur ki me shkua nje par meste.
lemi mua"djal i dades qka po thua?
sot dy jav kam me u martua " ato meste qe ti kam
marua ruj kujtim veq per mua.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
prej nje shpati ti lshova syt*
kur ti pash rruzat ne fyt, krejt nga mendja jam habit
kam marr rugen per musafir. ne der te oborrit kam nis me thirr!"
dul syzeza me ka nxan gryk, me shterngoj me bylyzyk.
dil moj nan (vjehrra) kush na ka ardh"
na ka ardh ma i miri mik. kem zanat te nxehem gryk
do ja jap nje qik per mik...
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
sy kaltroshe e qaf gastare .
per pam marr nuk ki qare.
kur ti qoj msit' me t' lyp .
mos te dhaqin dil e ik...
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
keng FOLKLORIKE te" Mira Vite" me par Tradicionale*Rugovase.



PA I THONI ASAJ VAJZE

- Pa i thoni asaj vajze,
pse i derdhte ata lot.
- I thoni babait tim
te me mbaje gjera mot.
- Kan' ardhe krushqit tek porta,
c'beri sot e c'beri mot?

KUSHKUT TONE I RA NURI

Krushkut tone i ra nuri,
na u be si balte muri,
na u be si balte muri.
He, krushk-o, mo' na mbodhis,
sepetete, c'na ornis?
Sepetet i kemi vete,
e marrim nusen perpjete.

MOLL' E KUQE PLOT DORA

- Moll' e kuqe plot dora,
u rite, te erdhi koha.
- U rita nga perendia.
- Cupat nuk i mban shtepia.
Gjithe cupa kemi qene,
nen' e baba kemi lene
dhe vajtem ne shtepi tene,
se zoti ate ka dhene.

KU E KA KRUSHKU SHTEPINE

- Ku e ka krushku shtepine?
- Te porta me llamarine,
te ballkoni me dafine,
rreth hoda me trendafile.
Rreth hoda me borzilok,
c'ka nusja qe qan me lot?
- Kam baban' e s'e le dot!
- Hajde, moj nuse, me ne,
se baba gjen dhe atje.


Te katerta nga Leskaj, Maleshove (Permet), 1961

-----------------------------------------------------------

KUR TE HODHA VELLON

- Kur te hodha vellon, se c'te ra nje pike,
te thote babaj: "Ngreu, bij' e ik.
- Dale, baba, dale, dale dhe nje cike,
te takoj vellezerit, t'u le porosite."

- Kur te hodha vellon, se c'te ra nje pike,
te thote babaj: "Ngreu, bij' e ik.
- Dale, baba, dale, dale dhe nje cike,
te takoje motrat, t'u le porosite."

Sarande, 1961
__________________


RRITU QEPARIS ME ****

- Rritu, qeparis me ****.
- Dale, primeni, moj shoqe,
dice di, dic do t'u thomte.
Dic do thom e dic do qahem,
u' nga babai do ndahem,
vjerite do t'i perkrahem.

LUM SI TI KU ERDHE TI

- Lum si ti, ku erdhe ti,
moj nusja jone!
Ne kete goxha shtepi.
Ne shtepine me urate
gjene vjeren gojemjalte,
sheqer i mbeshtjell' ne karte,
uthulla per ne sallate.

Piqeras i Bregdetit, Sarande, 1961

KJO NUSJA QE ERTH KETUNE

Kjo nusja qe erth ketune,
erth me shufer nene gune.:
- Kunata, c'beni ketune?
Keni ardhur qe te shtune!
bete shtepine rremuje!
- S'kemi ardhur per te ngrene,
martuam vellane tene!

Leskaj, Maleshove (Permet), 1961

***
Sonte kemi dasėm

Qaj bir qaj… tash.

Hajde pėr hajėr i qoftė t'zotit t'shpisė.

Sonte kemi dasėm
Tė gjith ta festojmė
Djalin mė tė bukur
Sot po e martojmė

Sonte kemi dasėm
Tė gjith ta festojmė
Djalin mė tė bukur
Sot po e martojmė

(refren)
Hajde te pimė sonte
Nga njė got raki
O ju knojmė sė bashku
Pėr ēiftin e ri

Hajde tė pimė sonte
Nga njė gotė raki
O ju knon ky Moli
O me shokėt e tij

Plot miq ene shokė
Ē'na u mbush lokali
Dalin t'gjithė nė valle
Tė trashėgohet djali.

Plot miq ene shokė
Ē'na u mbush lokali
Dalin t'gjithė nė valle
Tė trashėgohet djali.

***
nga Shen Vasili, Sarande... MBIU MOLLA MBI AVLLI

- Mbiu molla mbi avlli,
leron* dega mi shtepi.
Ju ngjitsh dhe vajta ne flete.
Gjakundi zonje** mos mbete,
me e mira tek te jete!
Nesete te shkojne jete,
zonjat o, shtrigat o,
kallezojen djemat o
te vrasine nuset o.
- Nuset ne s'i vrasim***,
zonjat te pellcasin.

1961
_______________________________
(*) Ketu: zhvillon e zgjat.
(**) Ketu: vjehrre.
(***) U pergjigjen djemte, burrave.


Keto dy kenget e fundit jane nga Rubik, Mirdite, viti 1969.


KU ME DHAE MORI NANE

- Ku me dhae, mori nane,
nan', mori nane?*
Apo s'pate buk' me ngrane?
Kush e bani kete shkuesi,
ai mos paste bir e bi!

_________________________________
(*) Refren pas c'do vargu. Kjo kenge, kunder martesave me shkuesi thuhet si shaka, por eshte protesta e vajzes, te cilen e martuan pa e pyetur, ku ajo nuk deshi.




NUSJA JON' E JE MUNDUE

Nusja jon', e je mundue,
per kto rrobe qi ke ndrrue?
Pse t'lyp knatja per me u cue*,
t'lyp bulira per ne krue,
t'lypin qent me u hekurue,
t'lypin drut' ne mal me shkue.

____________________________________
(*) Nuses i permenden disa nga punet qe ka per te bere ne shtepine e burrit. Rrobet e bukura i ka per sot e per festa; perdite s'ka per t'u veshur keshtu.


Beqaria sot mbaroi

Eja nuse shtat sorkadhe
Merre dhondrin dil nė valle
Fati i bardhė ju pėrqafoi
Beqaria sot mbaroi

Kush u nda nga beqaria
Nji marak e ka provu
Po nuk harrohet shoqėria
Ku je rrit e je feju

U fejove si gjithė bota
Nuse t'bukur paske marrė
Hajde hajde tė derdhė gotat
Nusja jonė margaritar

Kush u nda nji herė nga nana
Ai e di pėrse loton
Por nusja jonė shkėlqen si hona
Nonėn kurr nuk e harron

U martove si gjith bota
O ndėrru zamak i ri
Hajde hajde tė derdhė gotat
Gjith' ajo ju fat i mirė


NUSE E BELE

Shihni, shihni, o shok-o,
Nuse e Bele e vogel-o*,
sikur ka rar' e ronger-o**,
venetiku q'e ndrico***,
c'e ndrico e venetiku,
shoqe, zemera c'me iku!
Ndricon si qielli me vese,
si koq' e portokalese.

Dhermi, Himare (Vlore), 1962

(*) Sipas recituesit, Petro Marko, ajo quhej Sebele dhe permendet si vajze e e bukur; kengeve ia thoshin grate ne Dhermi. Ne fakt, sipas ketyre 3 vargjeve me te cilat nis kenga e qe na i dha foklkloristi Kozma Vasili, eshte fjala per nje vajze, qe pergatitej te shkonte nuse ne fisin Bele: "Nuse e Bele do te ve,/shihni, shihni, o shok' o (refren pas c'do vargu),/ qendis, fut' e ver ketje..." (ben pajen). Kenga vazhdon si ne variantin e mesiperm. Eshte e vjeter shume.
(**) Sikur ka rene nga rete. Recituesi nuk eshte i sigurt per fjalen "ronger," qe mund te thote, "erresuar;" vajza eshte e vrenjtur nga nje brenge dashurie.
(***) Monedhe e florinjte, "venetiku" ose "venetikja;" fjala perdoret per te treguar bukurine e ndricimin e femres. "E bukur si venetike."


***
I kalova nanta male
Tė dhetin dola nė majė
Raē e gjeē syzezėn-o
E gjeta tuj fjetun-o
As s'e ēova, as s'e trazova
Po nji za tė hollė ja lshova
Fjalė i ēova krushkės-o
Nėpėr vesh tė mushkės-o
"Ta mora syzezėn-o
Ta shėmtova derėn-o
Kur zbardhi e bardha ditė
Duel nusja me shėtitė
Hyn' e del nėpėr kojshitė
Kur e pa gjithė katundi
"Ka t'ka ra ky zog pėllumbi?"
"Ma ka falė Zot' ynė, aj i lumi"
Kur e pa gjithė mahalla
"Ka t'ka ra kjo faqebardha?"
"Ma ka falė Zoti te dardha"

Shkodėr - 1955


***
"E bija Urumit,
ēil deren pudrumit"
"Hik mor sherr, tha, se qanke i ri
As ke ra noiher n'ēarshi?
As ke pa mundash me si?"
"Un mundashin e kam pa
Flokt tuja m'kane pergja"
"i shitum i lales-o
Si m'dave pi nanes-o?"

"E bija Urumit,
ēil deren pudrumit"
"Hik mor sherr, tha, se qanke i ri
As ke ra noiher n'ēarshi?
As ke pa, tha, rush me si?"
"Un ēarshi, tha, qi kam ra
ene rushin e kam pa
syt e tu m'kane pergja"

"E bija Urumit,
ēil deren pudrumit"
"Hik mor sherr, se qanke i ri
As ke pa simit me si?
"Un simitet i kam pa
Faqet tuja m'kane pergja"
Cucat bajshin: ha, ha, ha
Nuset thojshin: "marshalla"
Le ata e hajt me na!"
"I shitum i lales-o
Si m'dave prej nanes-o"

Reē - Dardhė
1955

***
Dy lule mbas malit-o
Ē’i thot’ njėna shoqes-o
“Ē’e mora beqarin-o
Beqarin, tė mbarin-o!
Ta kam shti litarin-o
Ta kam fal pazarin-o!”

Dy lule mbas malit-o
Ē’i thot’ njėna shoqes-o
“Ē’e mora Vezirin-o
Vezirin, tė mirin-o
Ta kam shti zinxhirin-o
Ta kam fal Misirin-o”

Tiranė - 1955

***
“Ē’ke vash-o qi lan e qan?”
“Laj e qaj se mė martun-e
Mė martune, mė dhanė nji plak-e
Ē’i rash ngjat e gdhina larg-e
Vinte era, moj, si sqap-e”

“Ardhshė e tė gjeta lala vetėm, obobo!”
“Jo vetėm, po me nanėn, obobo!
Tue shartue, moj, thanėn-o”

“Ē’ke vash-o qi lan e qesh-e?”
“Laj e qesh se mė martun-e
Mė martune, mė dhanė nji djal-e
Ē’i rash, larg’e gdhina ngjat
Vinte era, moj, si zambak”

“Ardhshė e tė gjeta lala vetėm, obobo!”
“Jo vetėm, po me babėn, obobo
Tue shartue, moj, manin-o”

Elbasan – 1955

***
Fryni era e ma muar shallin o,
fryni era e ma muar shallin o,

Vet e ka pa Lulija djalin o,
Vet e ka pa lulija djalin o

Vet e ka pa me dy syte e zi,
Vet e ka pa me dy syte e zi

Pse bre djalo ti m'erdhe ne shpi?
Pse bre djalo ti m'erdhe ne shpi?

Me erdhe ne shpi e me mashtrove o,
Me erdhe ne shpi e me mashtrove o

Uneazen e arrit ma morre o
Unazen e arrit ma morre o

S'ta morra me zor moj e heshme o,
S'ta morra me zor moj e heshme o

Vet ma ke dhane me te deshme o

Nuk ta morra une moj delije o
Nuk ta morra une moj delije o

Vet ma ke dhane me dashnije o


***
Ka dal babai nuses, ka shashtis ne leme,
a do vine ta marrin bijen a kane ra pishman.
-Nuk kemi ra pishman, nuk kemi ra pishman,
-kur ta shohish ago baben me kocej ne leme...
Dil Lulije lule laj filxhanat
se vjen ago baba me alltanat

Se c'me shkonte babai nuses mi hy e mi del,
I dhemyset babes nuses kafja me sheqer,
kafja me sheqer nuk me dhemyhet
po pa bine "x" si do rrijet.

Ka dal none nuses, ka marre nje dore kashte,
e kerkon bijen e vete mbrenda e perjashte,
brenda e perjashte-e askund s'en e gjet,
aman mori bije nones sonte ku ke flet?
Une kam flet te x-aga dhoma me parket,
aman si kam flet une e mjera
me fluturoi duvaku te dera...

Jeleku Lulije lules me boje e pa boje,
boma hallall nona ime, do dal e do shkoj.
Do dal e do shkoj e do largohem- o,
Oj nane per ty do pervlohem-o.
Do dal e do shkoj e do hiqem-o,
oj nane per ty une do digjem-o.

Me qene nuse te behesh flutur e te fluturosh
edhe nje here te shpija jote sonte ti te shkosh
Sonte ti te shkosh nuse ne dere me degju
a bejne llafin tend e mire a te kane harru.
Nuk te kane harru nuse nuk te kane harru
e dine nena edhe baba se te kane martu.

Ishte ulur none nuses per me henger darke
vendi e x-lules kishte mbetur thate...



JESHE BIJE MAVROMAT
Vuno, Vlore 1976

Jeshe bije Mavromat,
vajta nuse Pognanat;
vajta zog' e shkruare,
ardhce leshleshuare.

Jane 4 vargje te nje kenge te vjeter qe i mblodhi shkrimtari Anastas Kondo ne Vuno nga plaku Kico Shato, mbi 90 vjec. Pleqte thone se kenga ka qene me e gjate. Behet fjale per nje grua qe u kthye e ve (dmth leshonin leshrat kur u vdiste burri) ne fshatin e vet, me sa duket shume shpejt pas marteses se saj. Ka dhe nje kenge tjeter rreth kesaj nuses me titullin KU PO BINE KETO DAULLE. E kam postuar tek Kenge Popullore te Elbasanit, posti #13.

Fshatrat Mavromat e Pognanat (disa e thone edhe Pagnanat) jane zhdukur me kohe. Mgjs emri i fshatit Mavromat akoma eshte ruajtur midis Vunoit dhe Himares ku eshte Perroi i Mavromatit (me duket ka dhe nje zone ne qytetin e Vlores me emrin Mavromat, por kete mund ta vertetojne Vlonjatet e forumit se une e njoh Vloren vetem ne siperfaqe). Pognanati ishte midis Vunoit dhe katundit Iljas. Kenga duhet te jete me e vjeter se sa mesi i shekullit XVIII.

***
Nga Gramshi, perseritni c'do vije si refren.

o po ku verove more veren, o
o ti moj lule moj halli im
hajde moj ku verove more veren, o
o ti moj lule moj halli im

oj lule bukur moj menekshe-e
o pse mi mban moj syte perdhe
o frike me ke moj a turp me ke
o frike nuk ka moj as turp nuk ka
por me vjen keq per nene e baba
o si te vijne moj, vetem s'i le
e per ata moj gjumi s'me ze
oj lule bukur moj menekshe-e
oh se ma prishi hijeshine qe ke
se nane e babe kemi dhe atje *
(Vijen e fundit do ta gjeni ne shume kenge te tjera folklorike per dasma. Eshte si ngushellim per nuset qe qajne apo i rrijne ftohte dhenderrit dhe krushqve.)

jemi nisur qysh-e mbreme moj lule jarina, aman moj lule jarina
rruga jone mbushur me kembe moj lule jarina, aman moj lule jarina
se ti je si yll e hene moj lule jarina, aman moj lule jarina
te cuam te djali jone moj lule jarina, aman moj lule jarina

***
Nga Fieri, e njejta gje me refrenin.

ra nje molle ne avlli, ja molla ja lule
cohu baba dhe merre ti, ja molla ja lule
une nje dhe merre ti, ja molla ja lule
cohu atje dhe merre ti, ja molla ja lule
do t'ja coj djalit ne gji, ja molla ja lule
kur te vije nusja nusja ne shpi, ja molla ja lule
ja molla, ja molla
ja molla, ja lule



MANXHARE, LESHERA TENE
Kuc, Kurvelesh, Vlore, 1985

manxhare, leshera tene (= leshra si tende, te shumte & te rende)
manxhare *
qish e shkele venin tene (= vendin tone)
kaluar apo me keme? (= kembe)
- kaluar, se s'e di vene.
- belan' e paste jot eme,
qe te dha m'oxhak te rene (= rende)
u trete qiri me keme
belan' e paste it ate
qe te dha m'oxhak te larte

(*) Manxhare = Refren pas c'do vargu.


KUSH T'JA BEJE BABAIT KAFENE

Bije shiu moj pika pika
Besome o baba se ika

Te besova moj te besova
Qe diten o moj qe te fejova

Ike ike moj more dhene
kush t'ja bej o moj babait kafene
Le t'ja beje moj kush te doje
Kush i tha o moj te me martoje

Ike ike moj more dhene
Kush t'ja beje mamase kafene
Le t' ja beje o moj nusja e djalit
Qe per mua moj ta marre malli


Neme uji se plasa

Nem“ uje se plasa,Thellenxe e Beratit..
Pe me se ta jap,Pellumb i Tomorrit..

2X
Po me doren tende,Thellenx e Beratit..
Doren e kam zene,Pellumb i Tomorrit..

2X
Po me se e ke zene,Thellenx e Beratit.
Me unazen tende,Pellumb i Tomorrit..

...............................................

Kur dalin plakat ne leme,
qaj neno,qaj moj nene..
O me citjane neper kembe,
qaj neno, qaj moj nene..
Me citjane neper kembe
qaj neno qaj moj nene..

Njera-tjetren duke thene,
qaj neno qaj moj nene
O keto nuse nuk ka bejne,
qaj neno qaj moj nene..
Keto nuse nuk na bejne,
qaj neno qaj moj nene..

T“u themi djemve ti lene,
qaj neno, qaj moj nene..
O po ti lene ku do gjejne
qaj neno qaj moj nene...
Po ti lene ku do gjejne..


***
S'paske pas nje pik meshire
si durova une k'si soj
xhanem aman
i durova une k'si soj,
s'pres prej teje asgje tjeter
veē me m'fol o nji here me goj
xhanem aman
veē me m'fol o nji here me goje.
Paske patur zemren hekur
si durove mori xhan
xhanem aman
si durove mori xhan
jam betu se nuk du tjeter
trandafilat o n'Elbasan
xhanem aman
trandafilat o n'Elbasan
O dy te dashtuna qe i kam
o ju shok te mi
une i dua shume ato si dy syt e mi
O dy te dashtuna qe i kam
o ju shok te mi
une i dua shume ato
si dy syt e mi
E para m'eshte nana
e dyta me je ti
te dyja te mira jeni
ju kam si syt e mij
E para m'eshte nana
e dyta me je ti
te dyja te mira jeni
ju kam si syt e mij
O ti e dyta mos mu zemero kaq shume
se nanen time e dua dhe ma shume
se po t'mos ishte nana
nuk do t'me kishe ti
te dyja te mira jeni
ju kam si syte e mij
te rrojme te gezuar te lumtur ne miqesi
te dyja te mira jeni
ju kam si syt e mij
per nje dite e doli goca ne pazar aman aman
per me ble o,o djal shamine o per beqar
per nje dite e doli goca ne pazar aman aman
per me ble o,o djal shamine o per beqar
E kush te tha moj se s'te du
e kush te tha moj se s'te du
dikush don ma na ngatrru
E kush te tha moj se s'te du
e kush te tha moj se s'te du
dikush don ma na ngatrru
Tuj shetit ne ara t'gjata
midis barit t'njome
Tuh shetit ne ara t'gjata
midis barit t'njom
ne te dy na zuri nata
ram e efjetem gjum
aman aman
ne te dy na zuri nata
ram e fjetem gjum
te kam thene nja here Saveta
se po vjen pranvera
Te kam thene nje here Saveta
se po vjen pranvera
do te dalim me shetit moj
si per hera tjera aman
do te dalim me shetit moj
si per hera tjera
sa here ballin ta limojshe
me rrije e qet
sa here ballin ta limojshe
me rrije e qet
premtimin prej meje dojshe
te dua per jete aman
premtimin prej meje dojshe
te dua per jete.
Celen vjollcat dhe zymbylat
n'venin e caktum
celen vjollcat dhe zymbylat
n'venin e caktum
lis me lis kendojn bilbilat
per me u dashuru aman
lis me lis kendojn bilbilat
vend me u dashurur.
Skemi letra o as cigare
ato na mungojn
s'kemi letra o as cigare
ato na mungojn
kemi xhepat o plot me pare
z'dim ku ti harxhojm aman
kemi xhepat o plot me pare
s'dime ku ti harxhojm.
Ke dera ke dera
te pret lala ty
ke dera ke dera
te pret lala ty
O atje rri perhera
veē me te pa me sy
o atje rri perhera veē me te pa me sy
Ke porta,ke porta
ke porta e kalas
ke porta ke porta
ke porta e kalas
o atje rri perhera
rri une prej sevdas
o atje rri perhera rri une prej sevdas
goc e re moj se ēpo vjen
shtati i saj porsi selvi
goc e re moj se ēpo vjen shtati i saj porsi selvi
ne mes faqesh ka dy pika sec mi more mend te mi
ne mes faqesh ka dy pika sec mi more mend te mi
jarinaninani,jarinaninanini hopa
ne mes faqesh ka dy pika sec mi more mend te mija
goce e re moj sec po vjen
si vjen hana permbi mal
goc e re moj se c'po vjen si vjen hana permbi mal
ne mes faqesh ka dy pika sec mi more mend te mija
jarinaninani,jarinaninaninani hopa ne mes faqesh
ka dy pika sec mi more mend te mija
jam nje djal qe shes basma
me nje vajz o kam ren n'sevda
jam nje djal qe shes basma
me nje vajz kam ren n'sevda
eja vajz te them cila te pelqen
a menafsh apo kadife
si k'to basma s'ke ku i gjen
eja vajz te them cika te pelqen
a mendafsh apo kadife
si k'to basma s'ke ku i gjen
jam nje djal o djal i ri
o me nje vajz kam ren n'dashni
jam nje djal o djal i ri
me nje vajz kam ren n'dashni
eja vajz te them
cila te pelqen
a mendafsh apo kadife
si kto basma s'ke ku i gjen
eja vajz te them
cila te pelqen
a mendafsh apo kadife
si k'to basma s'ke ku i gjen
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
Pėrgjigje

Mundėsitė nė temė
Mėnyra e shfaqjes

Rregullat e postimim
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

Kodi HTML ėshtė fikur