Kthehu pas   Forum-Al.com™ > Arti dhe Kultura > Arti dhe Kultura Botėrore > Shkrimtarė tė huaj

Pėrshėndetje Vizitor!
Nėse ju shfaqet ky mesazh do tė thotė se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini tė shihni pjesėn me tė madhe tė seksioneve dhe diskutimeve tė forumit, por akoma nuk gėzoni tė drejten pėr tė marrė pjesė nė to dhe nė avantazhet e tė qėnurit anėtar i kėtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI qė tė dėrgoni postime dhe mesazhe nė Forum-Al.
Regjistrohu
Pėrgjigje
 
Mundėsitė nė temė
i vjetėr 22-02-2010, 21:48   #1
SubZ
A Legend Never Dies
 
Avatari i SubZ
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Vendndodhja: Underground
Posts: 745
Thanks: 0
Thanked 9 Times in 8 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 12
SubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentė
Edgar Allan Poe

Edgar Allan Poe
Jeta dhe veprat e tij

Charles Baudelaire


Familja e Poe-s qe njė nga mė tė nderuarat e Baltimorės. Gjyshi i tij nga ana e nėnės kishte shėrbyer si “Quarter-master-general” nė luftėn pėr liri dhe La Fayerre ish i dhėnė pas tij me respekt tė lartė dhe miqėsi: me rastin e udhėtimit tė tij tė fundit nė SHBA ai donte tė takonte tė venė e gjeneralit dhe t’i dėshmonte mirėnjohjen pėr shėrbimet qė burri i saj i kish bėrė atij. – Stėrgjyshi qe martuar me njė vajzė tė admiralit anglez Mac Bride, qė kish marrėdhėnie me shtėpitė mė tė fisme tė Anglisė. – David Poe, babai i Edgarit dhe djalė i gjeneralit, u dashurua nė mėnyrė pasionante me njė aktore angleze, Elisabeth Arnold, e cila ishte e njohur pėr bukurinė e vet; ai u arratis dhe mė pas u martua me tė. Pėr ta lidhur akoma dhe mė ngushtė fatin e vet me tė sajin, ai u bė edhe vetė aktor dhe u shfaq me gruan e tij nė teatro tė ndryshėm nė qytetet mė tė shquar tė unionit. Tė dy bashkėshortėt vdiqėn nė Richmond, thuajse njėkohėsisht, dhe lanė pas, nė braktisje dhe mjerim tė plotė tre fėmijė tė mitur, mes tė cilėve Edgarin.
Edgar Poe ish lindur mė 19.1.1809 nė Baltimorė. Nėse ndonjėherė fryma e romanit, pėr tė pėrdorur kėtu njė shprehje tė poetit tonė, ka zotėruar njė lindje – njė frymė e errėt, e zėnė barrė me stuhi! -, kėshtu ajo zotėroi me siguri tė tijėn. Poe qe nė kuptimin e plotė tė fjalės fėmijė i pasionit dhe i aventurės. Njė bjerraditės i pasur i qytetit, Mister Allan, e pėlqeu tė pafatin simpatik, tė cilin natyra e kish pajisur mrekullueshėm, dhe meqė ai vetė nuk kish fėmijė, e adoptoi. Pėr kėtė arsye aty e nė vazhdim djali u quajt Edgar Allan Poe. Ai u rrit nė kėtė mėnyrė nė mirėqėnie tė mirė dhe nė shpresėn legjitime pėr njė nga ato lloj pasurish, qė i japin karakterit siguri superiore. Prindėrit e tij adoptivė e morėn me vete nė njė udhėtim nė Angli, Skoci dhe Irlandė, dhe para se tė ktheheshin nė shtėpi, e lanė tek Doktor Bransby, zotėruesi i njė shkolle me rėndėsi nė Stoke-Newington nė afėrsi tė Londrės. – Nė „William Nilson“ Poe vetė ka pėrshkruar kėtė shtėpi tė ēuditshme, tė ndėrtuar me stil Elizabetian, dhe pėrshtypjet nga jeta e tij si nxėnės.
Ai u kthye nė 1822 nė Richmond dhe vazhdoi studimet nė Amerikė, nėn drejtimin e mėsuesve mė tė mirė tė zonės. Nė universitetin Charlottesville, nė tė cilin ai hyri nė vitin 1825, u shqua jo vetėm pėrmes njė inteligjence qė prekte kufijtė e tė mrekullueshmes, por po aq shumė pėrmes njė mbirrjedhjeje gati tė pashėrueshme pasionesh – vėrtet njė pjekje e parakohshme amerikane -, qė si pėrfundim shkaktoi pėrjashtimin e tij. Kėtu ėshtė mirė tė pikasim, qė Poe qysh nė Charlottesville pat dėshmuar njė aftėsi tejmase tė shėnuar nė shkencat fizike dhe matematikore. Mė vonė ai do t’i pėrdorė shpesh kėto aftėsi nė historitė e tij tė ēuditshme dhe do tė fitojė nė atė mėnyrė mjete tėrėsisht habitėse arti. Por unė kam arsye tė besoj, se nuk ėshtė kjo mėnyrė kompozicioni, nė tė cilėn ai vendoste rėndėsinė mė tė madhe, dhe se ai – ndoshta pikėrisht pėr shkak tė kėsaj aftėsie tė pjekur para kohe – nuk qe larg asaj, qė kėtė, krahasuar me veprat e imagjinatės sė pastėr, ta shihte si lojė tė lehtė. – Disa borxhe tė kobshme lojėrash ēuan drejt njė grindjeje ēasti mes tij dhe babait tė tij adoptiv, dhe Edgari – njė gjė shumė e ēuditshme, qė, siē edhe thonė pėr kėtė gjė, dėshmon pėr njė dozė tė fortė sensi kalorėsiak nė zemrėn e tij shpejtėsisht tė ngacmueshme – mori vendimin tė merrte pjesė nė luftėn e grekėve dhe tė hynte nė luftė kundėr turqve. Kėshtu ai udhėtoi pėr nė Greqi. – Ēfarė u bė me tė nė Lindje? Ēfarė bėri ai atje? Studioi ai brigjet klasike tė Mesdheut? – Pse e gjejmė ne atė nė Shėn Petersburg, pa pashaportė, nė rrethana kompromentuese? Dhe nė ēfarė lloj afere ish pėrfshirė ai aty, qė e pa veten tė detyruar, t’i apelonte ministrit amerikan, Henry Middleton, qė t’i shpėtonte sistemit penal rus dhe tė kthehej sėrish nė atdhe? Kjo nuk dihet; kėtu gjendet njė boshllėk, i cili mbetet tė mbushet vetėm prej dėshirės sė autorit. Jeta e Edgar Allan Poe, rinia e tij dhe shkėmbimi i letrave janė njoftuar prej kohėsh nga gazetat amerikane, por ama kurrė nuk janė publikuar.
Nė 1829 i kthyer nė Amerikė, ai la t’i kuptohej dėshira, tė hynte nė shkollėn ushtarake nė West Point; ai u pranua dhe aty, sikundėr dhe tjetėrkund, dha prova tė njė inteligjence mrekullisht tė talentuar, por tė padisiplinueshme – dhe pas kalimit tė disa muajve ai u pėrjashtua. – Nė tė njėjtėn kohė nė familjen e tij adoptive ndodhi njė ngjarje, e cila do tė kish pasojat mė serioze pėr krejt jetėn e tij. Mrs. Allan, pėr tė cilėn ai duket tė ketė pasur dobėsinė e njė biri, vdiq, dhe Allan u martua me njė grua shumė tė re. Kėtu fillon njė grindje shtėpiake – njė histori bizarre, e errėt, tė cilėn unė nuk mund ta tregoj, duke qenė se ajo nuk ėshtė sqaruar siē duhet nga asnjė biograf. Sidoqoftė nuk ėshtė pėr t’u ēuditur, qė ai u nda pėrfundimisht nga Mr.Allan dhe ky i fundit, qė nga martesa e tij e dytė pati fėmijė, e fshiu nga testamenti.
Pak kohė pasi ish larguar nga Richmond, Poe publikoi njė vėllim tė vogėl me poezi. Kjo pat me tė vėrtetė kuptimin e njė agimi nė ngjitje. Kush pėlqen tė ndiejė poezi angleze, gjen qė aty aksentin e jashtėtokėsores, qetėsinė e melankolisė, atmosferėn e shijshme tė solemnitetit, eksperiencėn parakohe tė pjekur – unė mė duket se e kam quajtur eksperiencė e lindur -, qė i karakterizon poetėt e mėdhenj.
Mjerimi e bėri pėr njėfarė kohe ushtar, dhe kėtu lejohet tė pranohet, se ai i shfrytėzoi orėt e shumta tė kohės sė lirė tė jetės sė garnizonit, pėr tė pėrgatitur materialet pėr kompozicionet e tij tė ardhshme – kompozicione tė ēuditshme, tė cilat ngjajnė tė bėra, pėr tė na treguar, se ēudia ėshtė pjesė integruese e sė bukurės. – Pas kthimit nė jetėn letrare – i vetmi element, brenda tė cilit disa qėnie tė deklasuara munden tė marrin frymė – Poe ligej nė mjerim tė tejskajshėm, deri kur njė rastėsi fatlume e ridrejtoi. Pronari i njė reviste pat sponsorizuar dy ēmime, njėrin pėr tregimin mė tė mirė, tjetrin pėr poezinė mė tė mirė. Njė shkrim dore jashtėzakonisht i bukur tėrhoqi sytė e Kennedy-t, drejtuesit tė komitetit, dhe zgjoi brenda tij dėshirėn, qė ai t’i kontrollonte vetė manuskriptet. Nė vazhdim u pa, qė Poe i kish fituar tė dy ēmimet; por atij iu dha vetėm njėri (i). Nė kėtė pikė presidenti i komisionit qe kurioz, tė njihte tė panjohurin. Botuesi i gazetės i solli njė djalė tė ri me njė bukuri befasuese, nė rrecka, i mbėrthyer deri nė grykė, nė pamje njė fisnik po aq krenar sa i vdekur urie. Kennedy u soll pa mangėsi. Ai ndėrmjetėsoi njohjen mes Poe-s dhe njėfarė Thomas White, i cili themeloi nė Richmond „Southern Literary Messenger“. White qe njė burrė me shpirt sipėrmarrės, por pa as dhe njė lloj talenti letrar; atij i duhej njė ndihmės. Dhe kėshtu Poe nė vite shumė tė rinj – e pikėrisht 22 vjeēar – e pa veten drejtues tė njė reviste, fati i sė cilės bazohej krejtėsisht tek ai. Dhe pėrmes tij revista lulėzoi. “Southern Literary Messenger” e ka pranuar qė prej atėherė, se vetėm falė kėtij ekscentriku tė fyer, kėtij sarhoshi tė papėrmirėsueshėm siguroi pėlqyeshmėrinė e mirėnjohur tė saj. Nė kėtė „Magazin“ u shfaq pėr herė tė parė dhe „Aventura e pashembullt e njėfarė Hans Pfaall“ si dhe shumė histori tė tjera. Gati dy vjet rresht Edgar Poe mahniti me njė zjarr tė mrekullueshėm publikun e vet pėrmes njė serie kompozicionesh tė njė zhanri krejtėsisht tė ri dhe jo mė pak se kjo pėrmes artikujsh kritikė, gjallėria, qartėsia dhe rreptėsia e mirėarsyetuar e tė cilėve prirej drejt asaj, t’i tėrhiqte sytė mbi tė. Kėta artikuj kishin tė bėnin me libra tė ēfarėdo lloji, dhe njohuritė qė burri i ri ia kish dhėnė vetes, i erdhėn jo pak nė ndihmė. Eshtė mirė tė dihet qė kjo punė tepėr e madhe zhvillohej pėr 500 Dollarė, kjo do tė thotė 2700 Franga nė vit. – „Mendjengushtė!“ – thotė Griswold, qė pak a shumė do tė thotė: „E besonte veten tė pasur mjaftueshėm, budallai!“ – ai u martua me njė vajzė tė re, tė bukur, magjepsėse, me natyrė tė dashur dhe heroike – e cila ama nuk zotėronte „asnjė heler“, kėtė e shton sėrish Griswold me njė nuancė shpėrfilljeje. Qe zonjusha Virginia Clemm, kushėrira e Poe-s.
Megjithė shėrbimet qė Poe i kish bėrė gazetės sė tij, Mr.White u prish me tė pas kalimit as edhe tė dy vjetėve. Arsyeja e kėsaj ndarjeje ėshtė dukshėm pėr t’u kėrkuar tek ataket e hipokondrisė dhe krizat e dehjes tė poetit – ndodhi karakteristike, qė e errėsuan qiellin e tij tė arsyes, njėjtė me ato retė kobshėm tė zymta, qė errėsojnė papritmas peisazhin romantik me njė melankoli nė pamje tė pashėrueshme. – Aty e mė tutje e shohim tė pafatin ta ngrejė ēadrėn e vet herė kėtu, herė aty, ngjashėm me burrat e shkretėtirės, dhe ato pak gjėra tė vetat t’i marrė me vete nga njė qytet i unionit nė njė tjetėr. Kudo ai drejton revista dhe punon nė mėnyrė tė shkėlqyer pranė tyre. Me shpejtėsi tė shkėlqyeshme ai shpėrhap artikuj kritikė dhe filozofikė dhe tregime plot magji, tė cilat publikohen tė bashkuara nėn titullin „Tales of the Grotesque and Arabesque“ – njė titull pėr t’u shquar dhe i zgjedhur qėllimisht, sepse ornamentet groteske dhe arabeske rriten pėrmbi linjat e kthjellėta tė trajtės njerėzore dhe gjatė leximit do mund tė shihet, se letėrsia e Poe-s nė shumė pikėpamje ėshtė jashtė- ose mbinjerėzore. – Mė pas pėrmes shėnimesh plagosėse dhe skandaloze nėpėr gazeta mėsojmė, se Mr.Poe dhe gruaja e tij, rrezikshmėrisht tė sėmurė dhe nė mjerim tė plotė, gjenden nė Fordham. Pak kohė pas vdekjes sė gruas sė tij poeti pėrjeton ataket e para tė Delirium tremens. Njė shėnim i ri publikohet papritmas nė njė gazetė - njė mė shumė se mizor kėtė herė -, i cili e akuzon atė pėr pėrbuzje dhe mospėlqim ndaj botės dhe i cili i bėn atij njė nga ata procese tendenciozė – kėrkesa tė vėrteta dėnimi tė mendimit publik -, kundėr tė cilėve atij i duhej vazhdimisht tė mbrohej – njė nga luftėrat mė tė pafrytshme qė unė njoh.
Padyshim ai fitonte para dhe punimet e tij letrare mundeshin ta mbanin nė jetė. Por unė kam prova qė atij i duhej papushim tė kalonte vėshtirėsi dekurajuese. Ai ėndėrronte, sikundėr dhe shumė shkrimtarė tė tjerė, pėr njė revistė tė „vetėn“, ai donte tė ishte „nė shtėpi tė vet“, dhe fakt ėshtė, qė ai pat vuajtur, pėr tė pasur djegshėm mall pėr kėtė vend tė fundėm arratisjeje pėr mendimet e veta. Pėr tė mbėrritur atje, pėr tė siguruar shumėn e mjaftueshme tė parave, ai gjeti arrati tek „leksionet“. Poe kish mbajtur tashmė nė New York njė leksion pėr „Heureka“, qė madje kish ēuar nė debate tė gjerė. Kėtė herė ai mendonte qė tė mbante leksion nė atdheun e vet, Virginia. Ai llogariti, sikundėr i shkruajti Willis-it, pėr njė turne nė Lindje dhe Jug dhe shpresonte qė miqtė e tij letrarė dhe tė njohurit e tij tė vjetėr tė kolegjit dhe tė West Point tė vėrshonin tok. Kėshtu ai vizitoi kryeqytetin e Virginia-s dhe Richmond e pa sėrish, atė, tė cilin e kish parė dikur atje aq tė ri dhe tė varfėr dhe tė rreckosur. Tė gjithė, qė nuk e kishin parė mė Poe-n qė nga ato ditė, kur emri i tij qe nė errėsirė, nxituan nė grupe pėr ta vėshtruar bashkėvendasin e tyre tė njohur. Ai u shfaq: i bukur, elegant, korrekt, si gjeniu! Ai zgjodhi njė temė sa tė gjerė aq edhe tė lartė: „Principi i poezisė“, dhe ai e shtjelloi atė nė njė nga ato format plot dritė, qė ish njė nga privilegjet e tij. Njė poet i vėrtetė, siē ai qe, mendonte ai, vlerėson qė qėllimi i poezisė ėshtė i tė njėjtės natyrė si principi i saj, dhe se ajo nuk lejohet tė ketė asgjė tjetėr nė sy pėrveē vetes sė vet.
Pritja e bukur qė i gatitėn, e mbushi zemrėn e tij tė shkretė me krenari dhe gėzim; ai u tregua aq shumė i mrekulluar, saqė foli pėr atė qė tė vendosej pėrgjithmonė nė Richmond dhe ta lidhte jetėn e tij me vendet, tė cilat fėmijėria e vet ia kish bėrė tė shtrenjta. Ndėrkohė ai kish akoma pėr tė bėrė nė New York dhe shkoi atje nė 4 tetor. Ai ankohej asokohe pėr drithma tė ftohti dhe dobėsi. Meqė pas mbėrritjes sė tij nė Baltimorė nė mbrėmjen e datės 6 ai akoma e ndjente veten mjaft keq, e la bagazhin t’ia ēonin tek skela, prej nga ku do tė udhėtonte pėr nė Philadelphia, dhe hyri nė njė pijetore, pėr t’u gjallėruar disi aty. Pėr fat tė keq aty takoi tė njohur tė vjetėr dhe e humbi kohėn. Tė nesėrmen nė mėngjes nė grinė e zbehtė tė ditės sė herėt u gjend nė udhė njė kufomė – njė kufomė? A mė lejohet tė them kėshtu? – mė mirė njė trup, i cili akoma ish nė jetė, por tė cilin vdekja e kish vulosur me vulėn e vet mbretėrore. Nė kėtė trup, emri i tė cilit nuk i ish i njohur kurrkujt, nuk gjetėn letra apo para; pėr kėtė arsye e ēuan nė spital. Dhe atje, nė tė njėjtėn mbrėmje tė sė djelės, mė 7 tetor 1848 Poe vdiq, i mbėrthyer nga Delirium tremens, ky mysafir i tmerrshėm, i cili kish kaluar tashmė njė ose dy herė nėpėr trurin e tij.
Kėshtu u zhduk nga kjo botė njė nga heronjtė mė tė mėdhenj letrarė, burri gjenial, i cili nė „Daci i zi“ pat shkruar fjalėt ogurzeza: „Cila sėmundje e lė veten tė krahasohet me alkoholin!“
Kjo vdekje – ajo ėshtė gati vetėvrasje; njė vetėvrasje e pėrgatitur prej kohėsh. Tė paktėn ajo e shkaktoi njė skandal tė tillė. E madhe ishte zhurma, qė u ngrit pas saj. Griswold iu pėrvesh fyerjeve: Willis, sinqerisht i shqetėsuar, qe mė mirė se i durueshėm. Ah! Ai, qė kish ngjitur lartėsitė mė tė pjerrėta tė estetikės dhe ish zhytur nė thellėsitė mė tė paeksploruara tė intelektit njerėzor; ai, qė njė jetė tė tėrė, e cila i ngjan njė stuhie asnjėherė tė zbutur, gjeti mjete tė rinj, procese tė panjohur, pėr ta ēuar imagjinatėn nė shtangje, pėr t’i joshur shpirtėrat e dėshiruar pėr tė bukurėn, ai kish vdekur brenda pak orėsh nė njė shtrat spitali: Ēfarė destini! Dhe kaq madhėsi dhe kaq pafatėsi, pėr tė shkaktuar njė erė pėshtjelluese frazeologjie borgjeze, pėr t’u bėrė temė e gazetarėve!
Ut declamatio fias!
Kėto drama nuk janė tė reja; veē e rrallė qė njė varr i ri, i famshėm nuk ėshtė njė vend grumbullimi skandalesh! Dhe meqė ra fjala: shoqėria nuk i do kėta, tė zaptuarit nga pafati edhe qoftė pėr atė qė ata i prishin festat e tyre, qoftė qė shoqėria ata vetvetishėm i ndjen si akuza tė ndėrgjegjes: pa asnjė lloj dyshimi ajo nuk ėshtė se nuk ka fare tė drejtė.
Le ta pranojmė gjithashtu qė fundi shpresėhumbur, tė cilin gjeti poeti i „Heureka“, shkaktoi disa pėrjashtime ngushėlluese; pa kėtė duhet tė dėshpėrohej njeriu dhe nuk mund ta mbante edhe mė tej vendin e tij. Willis – e thashė tashmė foli si njeri me nder dhe madje me mallėngjim pėr marrėdhėniet e mira qė ai vazhdimisht pati me Poe-n. John Neal dhe George Graham e kujtuan Griswold pėr ndjenjėn e turpit. Longfellow – dhe ky fitoi me kėtė aq mė shumė merita, duke qenė se Poe e kish ngacmuar mizorisht – diti nė njė mėnyrė, qė ėshtė e denjė pėr njė poet, tė lavdėronte fuqinė e Poe-s si poet dhe prozator. Dhe njė i panjohur shkroi qė letėrsia amerikane kish humbur kokėn e saj mė domethėnėse.
Por zemra, qė ish e plagosur, e copėtuar, zemra e pėrshkruar nga shtatė shpata, ish ajo e Madame Clemm. Edgar qe njėkohėsisht djali dhe vajza e saj. Njė fat, thotė Willis, tė cilit ia marr kėto detaje, njė fat i ashpėr qe ai, qė asaj iu desh tė mbijetojė dhe mbrojė. Sepse Edgar Poe qe njė njeri vėshtirėsisht i trajtueshėm; pėrveē qė ai shkruante me njė zor tė mundimshėm dhe nė njė stil „i cili ngrihej sė tepėrmi mbi nivelin e zakonshėm intelektual, qė atij tė kishin mundur t’i paguanin honorare tė lartė“, ai qe vazhdimisht i pėrzjerė nė vėshtirėsi parash dhe deri asokohe atij dhe gruas sė tij tė sėmurė i mungonin gjėrat mė tė domosdoshme pėr tė jetuar. Njė ditė prej ditėsh Willis pa t’i hynte nė zyrė njė grua, e vjetėr, e butė dhe serioze. Ishte Madame Clemm. Ajo „kėrkonte punė“ pėr Edgarin e saj tė shtrenjtė. Biografi thotė, qė ai ish shtangur vėrtet, jo vetėm pėr shkak tė lavdėrimit tė plotė, vlerėsimit tė goditur, tė cilin ajo ia kish falur talentit tė djalit, por po aq pėrmes tėrėsisė sė pamjes sė saj, zėrit tė saj tė butė dhe tė trishtuar, manierave tė saj pak prej babe plak, por tė bukura dhe bujare. Dhe shumė vite rresht – shton ai – e pamė kėtė shėrbyese tė palodhshme, tė veshur varfėrisht dhe pamjaftueshėm, tė shkonte nga gazeta nė gazetė, qė tė shiste kėtu njė poezi, aty njė artikull, teksa kohė mė kohė thosh, qė „ai“ ish i sėmurė – i vetmi sqarim, e vetmja arsye, justifikimi i pandryshueshėm qė ajo jepte, kur djali i saj ndjehej i prekur nga njė nga ato epokat sterile, tė cilat janė tė njohura pėr shkrimtarėt nervozė -, por nė njė kohė qė ajo nuk ia lejonte asnjėherė buzėve tė saj, tė thoshte qoftė edhe vetėm njė rrokje qė do tė mund tė interpretohej si njė dyshim, si njė pakėsim i besimit nė gjeninė dhe forcėn e vullnetit tė tė shumėdashurit tė saj. Kur vajza e saj vdiq, ajo u mbėrthye pas tė mbijetuarit nga kjo luftė e pashėrueshme me ndjenjė tė dyfishuar mėmėsore, ajo jetonte me tė dhe u kujdes pėr tė, duke e mbikėqyrur, duke e mbrojtur nga jeta dhe vetja e tij. Vėrtet! – e mbyll Willis, i madh dhe i paanshėm – kur flijimi i njė gruaje, i lindur nė njė dashuri tė parė dhe i ushqyer pėrmes pasionit njerėzor, e fisnikėron dhe shenjtėron objektin e saj, ēfare nuk flet kėtu nė favor tė kėtij njeriu, i cili e shtinte pėr njė flijim tė tillė: tė pastėr, vetėmohues dhe tė shenjtė si njė shteg hyjnor?! Zvogėluesit e Poe-s nė tė vėrtetė do duhej tė kishin shquar, qė joshje kaq tė fuqishme mund tė jenė vetėm virtyte.
Mundet tė mendohet, se sa tmerrėsisht e prekur ishte gruaja e pafat nga lajmi. Ajo i shkroi Willis njė letėr, nga e cila unė dua tė sjell kėtu disa rreshta:
„Sot nė mėngjes mėsova pėr vdekjen e Eddi-t tim tė dashur... A mund tė mė jepni disa hollėsi tė tjera, tė mė tregoni diēka mė nga afėr pėr rrethanat?... O! Mos e lini miken tuaj tė gjorė nė kėtė brengė tė hidhur!... Thuajini Zotit..., qė tė mė bėjė vizitė; mė duhet qė tė mbyll njė porosi, qė ma dha Eddie im i shkretė... Nuk e kam tė nevojshme qė t’ju lutem, ta njoftoni vdekjen e tij dhe tė thoni fjalė tė mira pėr tė. Unė e di, qė ju do ta bėni. Por flisni dhe tė drejtėn, sa djalė i dashur qe ai pėr mua, pėr mamanė e tij tė gjorė, tė dėshpėruar...“
Kjo grua mė shfaqet me njė madhėshti mė shumė se antike. E pėrfshirė nga njė goditje e pashėrueshme, ajo mendon vetėm pėr namin e atij, qė i ish gjithēka, dhe nuk mjafton qė ta kėnaqėsh, tė thuash, se ai ka qenė gjeni, duhet tė dihet, qė ai ish njeri i mbushur me ndjenjėn e detyrimit dhe dashurisė. Eshtė e qartė, qė kjo nėnė ėshtė njė shembull pėr racat tona, qė kujdesen shumė pak pėr flijim, heroizėm dhe pėr gjithēka, qė kalon kufijtė e Duhet. A nuk ishte ēėshtje nderi, t’i jepej veprave tė poetit emri i asaj, qė atij i qe dielli shpirtėror i jetės? Ai do ta balsamosė nė lavdinė e vet emrin e gruas, butėsia e sė cilės diti t’i lidhė plagėt e tij dhe pamja e sė cilės pa pushim do tė qėndrojė pezull mbi legjendat e martirėve tė letėrsisė.
Jeta e Poes, normat e tij, manierat e tij, qėnia e tij fizike, gjithēka ēfarė e pėrbėn tėrėsinė e personalitet te tij, na shfaqet si diēka e errėt dhe ndriēuese njėkohėsisht. Personaliteti i tij qe unik, joshės dhe, si veprat e tij, i shėnjuar nė njė mėnyrė tė papėrshkrueshme me melankoli. Veē kėsaj ai zotėronte talente tė ēdo lloji. Qė nė vite tė rinj ai kish treguar njė aftėsi tė rrallė pėr gjithė ushtrimet trupore, dhe megjithėse qe i shkurtėr, me duar dhe kėmbė femėrore – sikurse gjithė qėnia e tij e mbante kėtė karakter delikatese femėrore -, ai qe mė shumė se robust dhe i aftė pėr prova tė mrekullueshme force. Nė tė ri ai pat fituar njė bast si notar, qė i tejkalon masat e zakonisht tė mundshmes. Mund tė thuhet: Natyra u jep atyre, qė i ka parashikuar pėr gjėra tė mėdha, njė temperament energjik, ashtu sikurse pemėve, qė janė tė caktuara tė simbolizojnė pikėllimin dhe dhimbjen, iu dhuron vitalitet tė fuqishėm. Kėta njerėz, nganjėherė tė mjerė nė pamje, janė me konstitution atletik, tė mirė pėr orgji dhe pėr punėn, tė pėrshtatshėm pėr ekscese dhe tė aftė pėr kthjelltėsi tė habitshme.
Pėr Edgar Poe ka disa pika, nė tė cilat ekziston njė unanimitet i pikėpamjeve, pėr shembull fismėria e tij e lartė e natyrshme, gojėtaria e tij dhe bukuria e tij, pėr tė cilėn, sikurse thuhet, ishte pak vanitoz. Manierat e tij, njė pėrzierje unike e madhėshtisė dhe njė butėsie tė theksuar, ishin plot vendosmėri. Fytyra, tė ecurit, gjestet, mbajtjet e kokės, tė gjitha e shquanin atė, kryesėpari nė ditėt e tij tė mira, si njė krijesė e zgjedhur. Nga e gjithė qėnia e tij frymoste njė solemnitet zaptues. Padyshim, ai ishte i shėnjuar nga natyra, si ato trajtat e kalimtarėve nė rrugė qė tėrheqin syrin e vėzhguesit dhe vėnė nė punė kujtesėn e tij. Deri dhe pedanti, grindaveci Griswold pranon: kur ai i bėri vizitė Poes dhe e gjeti akoma tė zbehtė dhe tė sėmurė pėr shkak tė vdekjes dhe sėmundjes sė gruas sė tij, ai ish habitur pamasė, jo vetėm pėr shkak tė pėrsosmėrisė tė manierave tė tij, por edhe prej fytyrės aristokratike si dhe atmosferės aromatike tė dhomės sė tij, e cila meqė ra fjala ish e mobiluar thjesht. Griswold nuk e di, qė poetit mė shumė se gjithė njerėzve tė tjerė i ishte i veti njė privilegj i cili i njihet parizienes dhe spanjolles: tė mund tė zbukurohen me kurrgjė; dhe qė Poe, nė tė gjitha gjėrat dashurues i sė bukurės, kish shpikur artin, nė njė mėnyrė tė re tė kthente njė kasolle nė njė pallat. A nuk ka vizatuar ai me mendjen e tij mė origjinale dhe tė ēuditshme skica pėr mobilje, plane pėr shtėpi fshati, kopshte dhe ide reformuese pėr peisazhe?
Ekziston njė letėr e mrekullueshme e zonjės Frances Osgood, qė bėnte pjesė tek miket e Poes dhe qė na bėn me dije detajet mė tė shėnuara mbi zakonet e tij, personin e tij, jetėn e tij shtėpiake. Kjo grua qė edhe vetė ishte njė letrare e shkėlqyer, kundėrshton me guxim tė gjithė veset dhe gabimet qė ia vėnė poetit.
„Mes burrash“ – i thotė ajo Griswold-it – „ai ishte ndoshta, ashtu siē e paraqisni ju, dhe si burrė mund tė keni tė drejtė. Por unė mbetem tek ajo, qė mes grash ai ish krejt tjetėr, dhe asnjė grua nuk ka mundur ta njohė Poen, pa ndjerė pėr tė njė interes tė thellė. Ai mė ėshtė shfaqur gjithnjė veē si njė shembull elegance, fismėrie dhe zemėrmadhėsie...
Qe nė Astor-House, ku u pamė pėr herė tė parė. Willis mė kish paraqitur nė Table d’hōte “Korbin”, mbi tė cilin autori – kėshtu mė tha – dėshironte tė dinte mendimin tim. Muzika e fshehtė, e mbinatyrshme e kėsaj poezie tė ēuditshme mė pėrshkroi kaq plotėsisht, saqė kur mėsova, qė Poe dėshironte tė mė prezantohej, pėrftova njė ndjenjė qė pėrmbante pak tmerr. Ai m’u shfaq me kokėn e tij tė bukur, krenare, me sytė e tij tė errėt, nga tė cilėt flakėronte drita e pėrzgjedhjes pėr punė tė larta, njė dritė, e rrjedhur tok nga ndjenjė dhe mendim, me manierat e tij, tė cilat ishin njė bashkim i papėrsėritshėm i madhėshtisė dhe ėmbėlsisė; -ai mė pėrshėndeti, i qetė, serioz, gati i ftohtė; por nėn kėtė tė ftohtė dridhej njė simpati kaq e shqueshme, saqė unė nuk mund tė shmangesha, qė tė fitoja prej saj pėrshtypjen mė tė thellė. Prej kėtij ēasti deri nė vdekjen e tij ne qemė miq..., dhe unė e di qė nė fjalėt e tij tė fundit unė kam pasur pjesėn time nė kujtimet e tij, dhe qė ai mua, para se arsyeja e tij tė binte nga froni zotėrues, mė dha njė provė tė skajshme tė besnikėrisė sė tij nė miqėsi.
Fisėm qe nė shtėpinė e tij njėkohėsisht tė thjeshtė dhe poetike, ku karakteri i Edgar Poes shfaqej nė dritėn e tij mė tė bukur. I shpenguar, i gjallė, mendjehollė, si njė fėmijė i llastuar herė kokėulur dhe herė i pakėndshėm, kishte ai pėr gruan e tij tė re, tė butė e tė adhuruar dhe pėr tė gjithė tė vinin, gjithnjė, qoftė edhe nė mes tė punėve mė tė lodhshme letrare, njė fjalė tė dashur, njė buzėqeshje mirėdashėse, vėmendje tė hirshme dhe kalorėsiake. Orė tė pafund kalova nė pultin e tij, nėn pikturėn e „Leonorės“ sė tij, tė dashurės dhe tė vdekurės, gjithnjė i tendosur, gjithnjė i devotshėm, nė shkrimin e tij tė mrekullueshėm tė dorės duke shporrur dhe fantazitė shkėlqyese, qė e pėrshkonin nė ēast trurin e tij tė habitshėm. – Mė kujtohet, sesi njė mėngjes e pashė mė tė gėzueshėm dhe mė tė shkathėt se zakonisht. Virginia, gruaja e tij e mbarė, mė qe lutur, tė vija tek ai dhe mė qe e pamundur t’i kundėrshtoja lutjeve tė saj... E gjeta nė punė e sipėr pėr njė seri artikujsh, tė cilat ai i publikoi nėn titullin: „The Literati of New York“. „Shihni“ – mė tha, dhe aty shpalosi me njė buzėqeshje fitimtari shumė rrota tė vogla letre (ai shkruante nė rripa tė ngushtė, duket, qė t’ia pėrshtaste kopjen e tij „rregullimit“ tė gazetave) – „do t’ju tregoj pėrmes ndryshimit tė gjatėsisė gradėt e ndryshme tė vlerėsimit, qė kam pėr ēdo gjymtyrė tė racės suaj letrare. Nė secilėn prej kėtyre letrave ėshtė njeri prej jush i paketuar dhe i trajtuar posaēėrisht. – Eja kėtu Virginie, dhe mė ndihmo!” – Dhe ajo shpaloste njėrėn pas tjetrės. Nė fund ajo kishte njė, qė ngjante thuajse e pafund. Duke qeshur Virginie u largua deri nė njė qoshe tė dhomės, duke mbajtur nė fund letrėn dhe burri i vet anėn tjetėr deri nė njė qoshe tjetėr. „Dhe kush ėshtė fatlumi“ – pyeta unė – „tė cilin e keni konsideruar tė denjė pėr njė butėsi kaq tė pakrahasueshme?“ – „Pa dėgjojeni atė“ – thirri ai. „A thua sikur zemra e saj e vogėl, vanitoze nuk ia ka thėnė me kohė, qė ėshtė ajo vetė!“
Kur isha e detyruar pėr shkak tė shėndetit tim, tė udhėtoja, mbajta me Poe-n njė korrespondencė tė rregullt, duke iu bindur kėshtu lutjeve tė ndezura tė gruas sė tij, e cila besonte, qė unė mund tė kisha njė ndikim tė mirė dhe veprim shėrues mbi tė... Sa i pėrket dashurisė dhe besimit mes tij dhe gruas, njė teatėr i mrekullueshėm pėr mua, nuk do mund tė flisja dot me bindje tė mjaftueshme, me ngrohtėsi tė mjaftueshme. Po i kaloj disa episode poetike, nė tė cilat ai sillte temperamentin e tij romantik. Unė besoj, se ajo qe e vetmja femėr, qė ai vazhdimisht me tė vėrtetė e ka dashuruar...“
Nė novelat e Poes nuk gjen asgjė pėr dashurinė. Tė paktėn „Ligeia“, „Eleonora“ nuk janė histori tė vėrteta dashurie, duke qenė se ideja bazė, mbi tė cilėn bazohet vepra, ėshtė e krejt tjetėr natyre. Ndoshta ai besonte, se proza nuk ėshtė gjuhė, e cila tė gjendet nė tė njėjtin nivel me kėtė ndjenjė tė ēuditshme dhe gati tė papėrshkrueshme; sepse poezitė e tij nga ana tjetėr janė tė mbushura fuqimisht me tė. Pasioni hyjnor shfaqet atje i shkėlqyeshėm, i qartė dhe vazhdimisht i mbėshtjellė nga njė melankoli e pashėrueshme. Nė artikujt e tij ai flet nganjėherė pėr dashurinė, deri edhe pėr njė diēka, nga e cila veē emri i bėn pendat tė dridhen. Nė „The Domain of Arnhaim“ ai siguron, qė katėr kushtet elementare tė fatit janė: jeta nė ajėr tė lirė, dashuria e njė gruaje, shkėputja nga ēdolloj ambicieje dhe krijimi i njė tė bukure tė re. – Ēfarė e forcon akoma mė tej idenė e Frances Osgood mbi respektin kalorėsiak tė Poes pėr gratė, ėshtė fakti, qė megjithė talentin e tij tė mrekullueshėm pėr grotesken dhe tė tmerrshmen, nė gjithė veprėn e tij nuk ka as edhe njė vend, i cili tė ketė karakterin e banalitetit, ose qoftė dhe vetėm tė epshit sensual. Figurat e tij femėrore janė si tė thuash tė rrethuara nga njė aureolė; nga njė kubé e mbinatyrshme ato ndriēojnė dhe janė tė pikturuara nė mėnyrėn emfatike tė njė tė pėrdėlluari. – Sa i pėrket „episodeve romantike“, lejohet tė jesh i habitur, qė njė qėnie kaq nervoze, karakteristika e sė cilės ndoshta ishte etja pėr bukurinė, nganjėherė me zjarr pasionant tė kalorėsisė i ėshtė kushtuar, kėsaj luleje vullkanike tė ėmbėl si myshk erėmirė, pėr tė cilėn truri nė vlim i poetit ėshtė njė truall i zgjedhur.
Nga bukuria e tij e ēuditshme personale, pėr tė cilėn flasin shumė biografė, arsyeja mundet tė krijojė njė pėrshtypje tė pėrafrueshme, kur thėrret nė ndihmė tė gjithė shenjat e vagullta dhe sidoqoftė karakteristike, tė cilat janė tė pėrmbajtura nė fjalėn „romantik“, njė fjalė, qė zakonisht shėrben pėr tė riprodhuar llojet e bukurisė, tė cilat kryesisht konsistojnė nė shprehje. Poe kishte njė ballė tė madh, mbizotėrues, mbi tė cilin disa ngritje tradhėtonin aftėsitė qė deri derdhen, tė cilat ato janė tė paracaktuara tė tregojnė – talent pėr konstruksion, pėr krahasimin, pėr gjetjen e kauzalitetit -, dhe mbi kėto zotėronte nė qetėsi krenare sensi i mėnyrės ideale tė tė qėnit, sensi estetik par excellence. Ndėrkohė, megjithė kėto dhunti, ose deri pėr shkak tė kėtyre kauzaliteteve tė jashtėzakonshme, jepte kjo kokė, parė nė profil, ndoshta jo njė pamje tė kėndshme. Si nė tė gjithė gjėrat, tė cilat bartin karakterin e njė sensi veēanėrisht tė shkėlqyeshėm, mund tė rridhte njė deficit nga vėrshimi, njė varfėri nga uzurpimi. Sy tė mėdhenj kishte, tė errėt dhe njėkohėsisht plot dritė, me njė ngjyrė tė pacaktuar dhe tė turbullt me njė nuancė pėr nė vjollcė; hunda ishte e fisme dhe e fuqishme, goja delikate dhe e trishtuar, megjithėse njėkohėsisht buzėqeshėse, lėkura kafe me dritė, ēehrja shumicėn e rasteve e zbehtė, shprehja pak e shpėrndarė dhe padallueshėm e rrudhur nga njė melankoli e qėndrueshme.
Kuvendimi i tij ishte shumė domethėnės dhe frytdhėnės. Ai nuk ish njė i ashtuquajtur folės i bukur – diēka e tmerrshme! -, dhe meqė ra fjala dhe fjala e tij sikurse dhe penda i shmangej konvencionales; por njė dije e shtrirė, njė zotėrim i fuqishėm i gjuhės, studime tė gjera, pėrshtypje tė mbledhura nė shumė vende, i karakterizonin fjalėt e tij. Gojėtaria e tij, nė thelb poetike, plot metodė, dhe njėkohėsisht duke lėvizur jashtė ēdo metode tė njohur; njė arsenal pamjesh, tė cilat ai ia merrte njė bote pak tė njohur pėr tėrėsinė e shpirtėrave; njė art i mrekullueshėm, nga njė kusht i dukshėm dhe mėse i pranueshėm tė derivosh vėrejtje tė fshehta dhe tė reja, tė hapėsh perspektiva tė habitshme dhe me njė fjalė ta tėrheqėsh me vete artin, ta nxisėsh pėr tė menduar, pėr tė ėndėrruar, t’i rrėmbesh shpirtėrat nga pisllėku i rutinės – kėto ishin cilėsitė verbuese, pėr tė cilat shumė njerėz kanė ruajtur kujtimin. Por ndodhte nganjėherė – e thonė tė paktėn -, qė poeti, duke i bėrė qejfin humorit tė tij shkatėrrues, i rrėzonte miqtė e tij pėrmes njė cinizmi turbullues dhe rrėzonte pa mėshirė veprėn e mendjes sė tij. Pėr t’u shquar ėshtė gjithashtu, qė ai nė zgjedhjen e dėgjuesve tė tij ishte shumė pak sederli, dhe besoj, lexuesi do tė gjejė lehtėsisht nė histori tė tjera inteligjenca tė mėdha dhe origjinale, tė cilave iu mjaftonte ēdo shoqėri. Disa mendje, tė cilat janė tė vetmuara nė mes tė turmės dhe tė cilat zbaviten nė biseda me veten, nuk kanė ē’ta bėjnė „delikatesėn sa i pėrket publikut“. Pėrmbledhur nė njė ky ėshtė njė lloj vėllazėrimi, qė bazohet nė pėrbuzje.
Pėr atė alkoolizėm – qė ėshtė bėrė i njohur dhe ėshtė qortuar me njė kėmbėngulje, qė mund tė zgjojė lehtėsisht besimin, se gjithė shkrimtarėt e SHBA-sė, pėrveē Poes, qenkan engjėj tė esėlltisė -, pėr tė duhet thėnė dhe njė fjalė. Lidhur me tė janė shumė versione, dhe asnjė nuk pėrjashton tė tjerėt. Para sė gjithash kam detyrimin tė shquaj, qė Willis dhe zonja Osgood sigurojnė, qė njė sasi shumė e pakėt vere ose likeri ishte e mjaftueshme, pėr ta ēoroditur totalisht organizmin e tij. Pėrtej kėsaj ėshtė lehtėsisht e mendueshme, qė njė njeri, kaq tėrėsisht i vetmuar, kaq thellėsisht i pafat, i cili shpesh ka mundur ta shohė nė fytyrė krejt sistemin shoqėror si njė paradoks dhe njė mashtrim, njė njeri, i cili i torturuar nga njė fat kaq i pamėshirshėm, e pėrsėriste shpesh, qė shoqėria nuk ėshtė gjė tjetėr veēse njė trumbė tė mjeruarish – (Griswold ėshtė ai, i cili kujton pėr kėtė, i indinjuar nė formėn e njė njeriu, i cili mund tė mendojė po kėshtu, por qė nuk do ta shprehte kurrė) – ėshtė e natyrshme, them unė, tė pranosh, qė ky poet, si fėmijė i lėnė nė dorė tė ngjitje-zbritjeve tė jetės sė hapur, truri i tė cilit rrotullohej nė njė punė tė rėndė tė pandėrprerė, nganjėherė kėrkonte njė harrim qė t’i kėnaqte shpirtin tek shishja. Armiqėsi tė fshehta letrare, marramendje para pafundėsisė, vuajtje shtėpiake, fyerje tė bamirėsisė – para gjithė kėtyre Poe arratisej nė tė zezėn e dehjes si nė njė varr nė pėrgatitje e sipėr. Po aq sa i mirė edhe mund tė shfaqet ky shpjegim, unė e shoh si jo mjaftueshėm gjithpėrfshirės dhe nuk i besoj atij pėr shkak tė lehtėsisė sė tij tė mjerueshme.
Dėgjoj, qė ai nuk pinte si shijues, por si barbar, me njė aktivitet dhe ndarje kohe tėrėsisht amerikane, njėsoj sikur po pėrmbushte njė funksion njerivrasės, njėsoj sikur tė kishte „diēka“ nė vete pėr ta vrarė, „a worm that would not die“. Meqė ra fjala tregojnė, se njė ditė, i bėrė gati qė tė martohej pėrsėri – afishimi zyrtar ishte publikuar dhe, kur po e pėrgėzonin pėr njė lidhje, e cila do tė vendoste nė duart e tij gjithė kushtet e fatit dhe mirėqėnies, ai kish thėnė: „Eshtė ndoshta e mundur, qė ju keni parė njė afishim zyrtar, por mbani mend kėtė: Unė nuk do tė martohem pėrsėri!“ – nė kėtė ditė pra ai, tmerrėsisht i dehur, shkaktoi njė skandal nė fqinjėsinė e asaj, e cila duhet tė bėhej gruaja e tij, dhe gjeti nė kėtė mėnyrė arrati nė detyrimin e tij, pėr t’u ēliruar nga betimi i tij i rremė karshi tė vdekurės, portreti i sė cilės jetonte brenda tij dhe sė cilės ai i kish kėnduar mrekullisht nė „Annabel Lee“. Nė njė numėr tė madh rastesh pra unė e mbaj faktin pafund tė vlefshėm tė paramendimit si tė caktuar dhe tė vėrtetuar.
Nga ana tjetėr lexoj, nė njė artikull tė gjatė nė „Southern Literary Messenger“ – pikėrisht nė atė gazetė, fatin e sė cilės ai e kish themeluar -, qė asnjėherė pastėrtia, siguria e stilit tė tij, asnjėherė zelli i tij pėr punė nuk u pengua nga ky zakon i tmerrshėm; qė hartimit tė pjesėve tė tij mė shumė tė vlerėsuara i pararendte dhe i pasrendte njė nga kėto kriza; qė ai pas publikimit tė „Heureka“ iu bė rob prirjes sė tij nė mėnyrė pėr tė tė ardhur keq, dhe qė ai nė New York nė tė njėjtin mėngjes, nė tė cilin ish publikuar „Korbi“, ndėrkohė qė emri i tij ish nė gojėn e tė gjithėve, rrezikshėm duke iu penguar kėmbėt, ai lėkundej pėrmes Broadway-t. Duhet pikasur, qė fjalėt „pararendte dhe pasrendte“ pėrmbajnė informacionin, qė dehja mund t’i shėrbente qoftė si mjet pėr nxitje sikurse dhe pėr qetėsim.
Ka pėrshtypje sikurse dihet kalimtare dhe qė tė ngrijnė habie – dhe ato janė aq mė shumė ngrirėse nė habi, sa mė kalimtare tė jenė ato -, tė cilat deri tani ndjekin njė simptomė tė jashtme, njė lloj njoftimi kujtues, pėr shembull njė tingėllimi kambane, njė note nė muzikė, ose njė arome tė harruar, dhe tė cilat vetė i pason njė ngjarje, e cila i ngjan njė ngjarjeje, e cila na ėshtė e njohur dhe e cila mbante tė njėjtin vend nė njė zinxhir mė parė tė dukshėm. Njėjtė kėtyre pėrshtypjeve tani, ose njėjtė atyre ėndrrave periodike tė ēuditshme, tė cilat kthehen shpesh nė dremitjen e netėve tona, ka pa diskutim dhe nė dehje jo vetėm zinxhirė ėndrre, por deri edhe rradhė arsyetimesh, tė cilat pėr t’u riprodhuar, kanė nevojė pėr mjedisin, nė tė cilin ato u lindėn. Nėse lexuesi mė ka ndjekur i dėshiruar, atėherė ai e ka gjetur tashmė pėrfundimin -: Unė besoj, se nė shumė raste – patjetėr jo nė tė gjithė – e dehura e Poes ishte njė mjet kujtese, njė metodė energjike vdekjeprurėse, por e cila i pėrgjigjej natyrės sė tij pasionante. Poeti kish mėsuar tė pirin, duke bėrė ēmos si njė letrar me pėrkushtim, pėr tė mbajtur fletore shėnimesh. Ai nuk mund t’i bėnte ballė kėrkesės, qė tė rigjente vizionet e tij tė mrekullueshme ose tė tmerrshme, konceptimet e tij fine, delikate, tė cilat i kish ndeshur nė njė stuhi tė mėparshme; qenė tė njohur tė vjetėr, tė cilėt e tėrhiqnin urdhėrueshėm, dhe pėr t’u lidhur sėrish me to, ai ndoqi rrugėn mė tė rrezikshme, por mė direkte. Njė pjesė e asaj, ēka sot pėrbėn zbavitjen tonė, ėshtė ajo ēka e vrau atė.
Nga veprat e kėtij gjeniu unik mund tė them pak; Publiku do ta shohė vetė, se ēfarė duhet tė mendojė pėr to. Ndoshta do tė mė ishte e vėshtirė, por jo e pamundur, qė tė bėhet e qartė metoda e tij, procedura e tij qė tė shpėrbėjė, kryesėpari nė pjesėn e veprave tė tij, veprimi kryesor i sė cilave bazohet nė njė analizė tė mbėshtetur mirė. Unė do mundesha ta fusja lexuesin nė tė fshehtat e metodės sė tij tė punės, mund tė zgjerohesha mbi atė pėrqindje tė shpirtit amerikan, qė mbi njė vėshtirėsi tė mundur, mbi njė gjėegjėzė tė zgjidhur, mbi njė pjesė tė realizuar force e bėn atė tė gėzohet, qė e nxit, me njė kėnaqėsi fėminore dhe gati perverse nė botėn e probabiliteteve dhe dyshimeve tė zbavitet dhe tė krijojė „lajme tė rremė“ , tė cilėve arti i tij subtil i ka falur probabilitet jete. Asnjeri nuk do ta mohojė, qė Poe ėshtė njė xhongler i mrekullueshėm; por unė e di, qė vlerėsimin e vet ai ia kushtonte kryesisht njė pjese tjetėr tė veprave. Unė kam disa vėrejtje mė kuptimplota, krejt tė shkurtra.
Jo pėrmes mrekullive tė tij materiale, tė cilat megjithatė i kanė siguruar famėn e tij, do t’i jetė dhėnė atij, qė tė sigurojė adhurimin e njerėzve qė mendojnė, por pėrmes dashurisė sė tij pėr tė bukurėn, pėrmes njohjes sė tij tė kushteve harmonike tė bukurisė, pėrmes poezisė sė tij tė thellė dhe plot mall, megjithatė jo mė pak tė punuar tejdukshėm dhe qartė si njė bizhuteri e kristaltė – pėrmes stilit tė tij tė vlefshėm pėr adhurim, tė pastėr dhe bizarr – i strukturuar si luspat e njė veshje armatimi – i pėlqyeshėm dhe tejmase i saktė – tek i cili shenja mė e lehtė shėrben qė lexuesin lehtas ta bartė tek njė qėllim i synuar – dhe para sė gjithash pėrmes kėsaj gjenie tėrėsisht tė veēantė, pėrmes kėtij temperament unik, qė ia lejoi atij, nė njė mėnyrė tė pagabimtė, pėrfshirėse, tė tmerrshme tė paraqesė dhe sqarojė pėrjashtimin nga rregulli i normave. – Diderot, pėr tė shquar njė nga qindra shembujt, ėshtė njė autor sanguin; Poe ėshtė shkrimtari i nervave, dhe ndoshta dhe diēka mė shumė se kaq -, dhe mė i miri qė unė njoh.
Tek ai ēdo depėrtim nė material ėshtė tėrheqės pa dhunė, i krahasueshėm me njė vorbull. Dinjiteti i tij tė habit dhe ta mban shpirtin gjallė. Kėshtu menjėherė ndihet qė bėhet fjalė pėr diēka me rėndėsi. Dhe ngadalė, pas e mė pas, shpaloset njė histori, tek e cila krejt interesi bazohet nė njė shkitje tė pashqueshme tė intelektit, nė njė dozim tė pazgjuar tė natyrės gjatė amalgamimit tė aftėsive. Lexuesi, i mbėrthyer nga marramendja, detyrohet, tė ndjekė autorin nė deduksionet e tij magjepsėse.
Asnjė njeri, e pėrsėris, nuk ka treguar me mė shumė magji mbi pėrjashtimet e jetės njerėzore dhe natyrės; - gjithė kurioziteti i zjarrtė i shėrimit – ; stinėt nė zbritje tė vitit, tė ngarkuara me shkėlqim ēnervozues, kohėt e nxehta, tė lagėshta dhe tė avullta, meqė era e jugut i mpin nervat dhe i shtendos si kordat e njė instrumenti, meqė sytė mbushen me lotė, qė nuk vijnė nga zemra; haluēinacioni, fillimisht duke i lėnė akoma vend dyshimit, por pas pak i bindur dhe mė i mbushur me arsyetime sesa njė libėr; absurdja, qė vendoset nė inteligjencė dhe e zotėron me njė llogjikė tė tmerrshme; histeria, qė e zhvendos vullnetin; kundėrshtinė, qė lind mes nervave dhe mendjes; dhe njeriun, e nxjerrė nga ekuilibri deri nė pikėn, qė ai e shpreh dhimbjen pėrmes sė qeshurės. Ai analizon mė kalimtaren, tė papeshueshmen e peshon nė dorėn e tij dhe pėrshkruan nė atė mėnyrė tė saktė shkencore, pasojat e sė cilės janė aq tė tmerrshme, gjithė imangjinaren, qė njeriun nervoz e mbėrthen valėvitshėm dhe e drejton pėrballė sė keqes.
Deri dhe zjarri, me tė cilin ai bie mbi grotesken nga dashuria pėr grotesken, mbi tė tmerrshmen nga dashuria pėr tė tmerrshmen, mė shfaqet se vetėm e vėrteton dlirėsinė e veprės sė tij dhe harmoninė e poetit dhe njeriut. – Unė e kam vėnė re, qė tek disa njerėz ky zjarr ėshtė shpesh pasojė e njė energjie tė dhunshme, tė pazėnė me punė, vitale, nganjėherė e njė dlirėsie kokėfortė dhe e njė sensibiliteti tė thellė. Epshi mbinatyror, qė njeriu mund tė ndjejė, kur sheh gjakun e vet t’i rrjedhė, lėvizjet e papritura, tė fuqishme, tė padobi, britmat e nxjerra zėlartė, pa patur dhėnė mendja e fytit njė urdhėr, kėto janė shfaqje, tė cilat pikėrisht kėtu duhen renditur.
Nė prehrin e letėrsisė, ku ajri ėshtė i holluar, mendja mundet tė njohė atė frikė tė pacaktuar, atė frikė qė priret nga lotėt dhe atė dhimbje tė zemrės, siē janė ato nė shtėpi tė vetėn nė vendet pamatshėm tė largėta. Por mė e fortė ėshtė ndjenja e adhurimit, dhe pėrveē kėsaj arti i tij ėshtė kaq i madh! Sfondet dhe gjėrat anėsore i pėrshtaten kėtu tė ndjerit tė personazheve. Vetmia e natyrės ose jeta e trazuar e qyteteve, gjithēka kėtu ėshtė e pėrshkruar nė mėnyrė nervoze dhe fantastike. Sikundėr Delacroix ynė i madh, qė e ngriti artin e tij nė nivelin e poezisė sė lartė, Edgar Poe dashuron, krijimin e tij ta lėrė tė lėvizė nė terren farfuritės blu dhe tė gjelbėr, ku ngjitet fosforeshenca e kalbėzimit dhe aroma e furtunės. E ashtuquajtura natyrė e pajetė ka pjesė nė natyrėn e qėnieve tė gjalla dhe ngjethet, njėjtė si ajo, nė njė ngjethje mbinatyrore, galvanike. Dhoma thellohet pėrmes opiumit; opiumi i jep kėtu bojėrave njė sens magjik dhe gjithė zhurmave njė vibracion tė njė thellėsie mė tė rėndėsishme tingulli. Nganjėherė hapen papritmas, tė mbingopura nga ngjyra dhe drita, pamje madhėshtore nė peisazhet e tij, dhe nė thelbin e horizonteve tė tyre shihen tė mbijnė qytete orientale dhe arkitektura, tė mbėshtjella me avull pėrmes largėsisė, dhe dielli i derdh rryma ari pėrmbi.
Personazhet e Poes, ose mė mirė personazhi i Poes, njeriu me aftėsitė e tejmprehta, njeriu me nervat e shtendosura, njeriu vullneti fėrgėllues dhe i duruar i tė cilit i bėn sfidė vėshtirėsive, ai, shikimi i tė cilit me ngurtėsinė e njė shpate ėshtė i drejtuar mbi objektet, tė cilat sa mė shumė intensivisht t’i shohė ai, aq mė tė mėdha bėhen, - ky ėshtė Poe vetė. – Dhe gratė e tij, tė gjitha plot dritė dhe tė sėmura, duke vdekur nė vuajtje tė ēuditshme dhe tė gjitha duke folur me njė zė, qė ndihet si muzikė, ėshtė pėrsėri ai; ose sė paku: pėrmes gjithė qėnies sė tyre ēuditshėm tėrheqėse, pėrmes dijes sė tyre, pėrmes melankolisė sė tyre tė pashėrueshme ato kanė pjesė tė fuqishme nė natyrėn e krijuesit tė tyre. Femra ideale e tij ama, Titanida e tij, shfaqet nė portrete tė ndryshme, tė cilat janė tė shpėrhapura nė poezitė e tij tė pakta, portrete, ose mė mirė mėnyra pėr ta ndjerė tė bukurėn, qė temperamenti i autorit i sjell sė bashku dhe i shkrin nė njė njėsi tė vagullt por sidoqoftė tė ndjeshme dhe ku, delikate ndoshta mė shumė se tjetėrkund, jeton ajo dashuri e pangopshme pėr tė bukurėn, qė pėrbėn tė drejtėn kryesore e tij, dua tė them pėrbėn pėrmbledhjen e tė drejtave tė tij pėr prirjen drejt dhe adhurimin e poetėve.



Nga gjermanishtja e shqipėroi: Dita

Shėnim: Materiali ėshtė marrė nga: Edgar Allan Poe. Erzählungen – Phantastische Fahrten, Geschichten des Grauens und Detektivgeschichten, Gondrom Verlag GmbH, Bindlach 1997. Teksti shėrben si parathėnie e librit. Nuk jepen tė dhėna mė shumė, se nga ėshtė marrė ai, se nė cilin vit ėshtė shkruar. Por pėrkthimi nė gjermanisht i tregimeve nė brendi tė librit bazohet nė botimin e plotė amerikan tė veprės sė Poes (Virginia Edition), New York, 1902.



(i) Tregimi „Fuēia e Amontillado-s“ („The Cask of Amontillado“). Fusnotė e Baudelaire.


(ii) Nė tekstin nė gjermanisht kėtu qėndron nė thonjėza fjala “Enten”, shumėsi pėr “Ente”, fjalė pėr tė cilėn duke iu referuar Duden Deutsches Universalwörterbuch (2001) mundemi tė gjejmė disa kuptime nė gjermanisht. Zgjedhja pėr „lajm i rremė“ u bazua nė pėrmbajtjen e veprės sė Poes.
__________________
जीव हस अनुरज
Live Laugh Love
Jetė Qesh Dashuri
SubZ nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-02-2010, 21:49   #2
SubZ
A Legend Never Dies
 
Avatari i SubZ
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Vendndodhja: Underground
Posts: 745
Thanks: 0
Thanked 9 Times in 8 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 12
SubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentė
Baudelaire pėr Poe

Leximi i njė libri me tregime nga Edgar Poe kėrkon vullnetin e lexuesit pėr ta pranuar tė tmerrshmen dhe mrekullueshmen ta ngjethė dhe qė edhe nė kohė tė nxehtė t’i kujtojė, se dimri nuk pyet pėr kufij stinėsh. Por nėse me kėtė kėshillė nuk ėshtė i pajisur qė nė fillim, lexuesit ndoshta do t’i duhet tė ndalet dhe tė marrė frymė mes tregimeve, ta lejė librin tė prehet pėr pak kohė mėnjanė e t’i kthehet me ngadalė, kohė pas kohe. Ose po e preferoi vėnien e zemrės nėn tension ndoshta dhe ta pėrpijė krejt librin me njė frymė e me pėrqendrimin qė e mbart esenca, tė kalojė nė atė univers drithmash, nė tė cilat dhe autorit i ėshtė dashur tė kalojė gjatė shkrimit.

Po ē’mund tė ndodhė, nėse libri qė lexuesi ka shtėnė nė dorė rastėsisht pėrmban pėrtej madhėshtisė me emrin Poe dhe parathėnien eseistike nga njė autor i shquar? Atėherė do tė shtohet dhe njė zgjedhje mė shumė pėr t’u bėrė. Lexuesi do mund t’i pėrvishet mė sė pari leximit tė parathėnies si njė hyrje nė atė qė tė pret. Ose nė tė kundėrtėn ta “injorojė” parathėnien, me qėllim mosinfluencimin nė krijim pėrshtypjesh para kohe, tė cilat mund t’i imponohen nga simpatia qė mund tė ketė pėr autorin e parathėnies dhe besimin nė forcėn e gjykimit pėrzgjedhės tė autorit nė fjalė. Para kėsaj zgjedhjeje tė dytė u gjenda disa vjet mė parė edhe unė si lexuese e njė libri me tregime tė Poe-s qė mbante njė parathėnie tė shkruar nga Charles Baudelaire. Vendimi im qe pėr mosinfluencimin, deri kur mbėrrita nė njė pikė, nė tė cilėn mė nuk po iu besoja syve, nėse ajo qė po lexoja vėrtet ishte e shkruar. Aty iu ktheva Baudelaire-t dhe besoj, se kjo ka qenė arsyeja kryesore, pse tekstin e tij qė shėrbente si parathėnie tė munda ta lexoja me sy kritik si njė tekst mė vete, qė meriton sjelljen mė vete nė njė pėrkthim dhe jo thjesht si njė hyrje. Pėrshtypjen estetike pėr ēfarė kisha lexuar e po lexoja, ai po e pasuronte me pėrshtypje mbi Poe-n autor, mbi jetėn e vėshtirė tė tij si njeri, mbi njerėzit qė i kishin qėndruar pranė, e gjithė kjo ndėrthurur plot dashuri dhe adhurim pėr veprėn dhe mirėnjohje e dhimbsuri pėr njeriun e pėrvuajtur qė e kish sjellė atė nė jetė. Njė kėrkim nė vijim tė kėtij leximi, mė vuri nė dijeni tė faktit, se Baudelaire ėshtė ndoshta arsyeja kryesore, pse vepra e Poes njohu pritje tė madhe nė Evropė. Ndoshta njė nga shembujt mė tė mėdhenj nė letėrsi, ku mund tė pėrftohet roli i bujarisė sė shkrimtarit qė njėkohėsisht ėshtė lexues i mirė pasionant dhe bashkė me kėtė e ndjen si nevojė tė brendshme qė duke shquar vlerėn sipas shijes sė vet, tė ndikojė nė shijen estetike tė lexuesve tė tij bashkėkohės e paskohės.

Teksti nis i qetė dhe i thjeshtė dhe komplikohet nga ana gjuhėsore deri nė njė nivel qė nė atė kohė tė leximit tė parė ma bėri tė qartė, se do t’i duhej gjermanishtes sime tė piqej edhe disa vjet, pa tė mundja tė merresha me tekstin pėr ta sjellė nė shqip. Vitet kaluan dhe kjo sjellje qė po ndodh tani, mė lejoi tė vej re, se pėr gjuhėtarėt e letrarėt ka akoma vend mjaftueshėm pėr ta rritur shqipen.

Me shpresėn qė kush do ndalet ta lexojė kėtė artikull e pėrkthimin qė e shoqėron do tė jetė tashmė njė lexues i Poe-s, uroj shijim tė tekstit. Pėr tė pasionuarit pas pėrkthimit, do e dėshiroja njė pjesmarrje nė pėrmirėsimin e tij pėrmes njė pėrballjeje me origjinalin qė e mendoj, se duhet tė jetė nė frėngjisht. Por ndoshta kjo mbetet pėr njė tė ardhshme e pėr tė pasionuar tė vėrtetė pas pėrkthimit, pas Poe-s e Baudelaire-t njėkohėsisht.
__________________
जीव हस अनुरज
Live Laugh Love
Jetė Qesh Dashuri
SubZ nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-02-2010, 21:51   #3
SubZ
A Legend Never Dies
 
Avatari i SubZ
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Vendndodhja: Underground
Posts: 745
Thanks: 0
Thanked 9 Times in 8 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 12
SubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentė
Morella

EDGAR ALLAN POE


Vetė, me veten tėnde, i vetmuar, pėrjetė njė i vetėm dhe tek.
PLATONI: SYMPOS

E vlerėsoja me njė ndjenjė ngrohtėsisht tė thellė dhe tepėr tė veēantė, miken time Morella. I gjėndur rastėsisht nė shoqėrinė ku ajo pėrkiste shumė vjet tė shkuara, qė nė takimin e parė, ndjeva shpirtin tė mė digjej nga njėlloj flake qė nuk e kisha njohur kurrė mė parė; por nuk ishin flakė Erosi ato dhe mė torturonte brėnda meje mendimi qė unė nė njė mėnyrė apo nė njė tjetėr duhet tė pėrcaktoja kuptimin e tyre tė zakonshėm apo tė kthjelloja zjarrin e vagullt qė ato mė sillnin. Ne u takuam dhe fati na ēoi tė dyve drejt altarit, por unė kurrė ndonjėherė nuk i fola pėr pasion dhe as pėr dashuri. Ajo gjithsesi, u largua nga shoqėria e saj dhe qoftė edhe ky pėrkushtimi i saj pėr tė qėndruar vetėm pėr vetėm me mua, mė mbushte me lumturi. Ishte lumturi ta mendoje; njė lumturi deri nė ėndėrrim.
Njohuritė e Morellės mbi botėn, ishin tepėr tė thella. Sipas gjithė dijeve tė mija, talenti i saj i kalonte kufinjtė e normales dhe mėndja e saj kishte njė fuqi tepėr tė madhe. E ndjeja ketė dhe nė shumė gjėra, bėhesha nxėnėsi i saj. Shpejt mora vesh qė ndoshta pėr shkak tė edukimit tė saj nė Presburg, ajo kishte njohur pėrpara meje njė numur tė madh tė atyre shkrimeve mistike tė cilat zakonisht janė konsideruar vetėm mbeturina tė letėrsise sė herėshme Gjermane. Ato, pėr ca arėsye qė unė nuk mund ti imagjinoja, ishin tė preferuarat e saj - dhe me kalimin e kohės ato u bėnė po ashtu edhe pėr mua,- dhe studimi i vazhdueshėm i tyre duhet ti atribuohet ndikimit tė thjeshtė por tė efektshėm, tė forcės sė zakonit dhe shėmbėlltyrės.
Nėse nuk gabohem, arėsyeja ime, kishte shumė pak tė bėnte me tė gjithė ketė. Bindjet e mija,- me sa mbaj mėnd unė,- asnjėherė nuk ishin bazuar mbi gjėra ideale, dhe as qė kishin pasur ndonjė pigment misticizmi ,i cili u lexua mė vonė, vetėm nė qofsha i gabuar nė atė ēka besoja apo nė atė ēka mendoja atėherė. I bindur pėr ketė, unė e braktisa thellėsisht pa kushte veten nė duart e gruas time, dhe u futa me njė zemėr tė dlirė nė labirinthet e studimeve tė saj. Dhe pastaj- pastaj, ndėrsa derdhesha pėrmbi faqet e ndaluara, ndjeja njė shpirt tė ndaluar qė ndizej brėnda meje- Morella vinte atėherė dorėn e saj tė ftohtė mbi timen, dhe ndriēonte me njė zė tė fikur,- nga hiri i njė filozofie tė vdekur- disa fjalė tė veēanta, kuptimi i ēuditshėm i tė cilave i bėnte tė flakėronin pėrmbi kujtesėn time. Pastaj, pėr orė tė tėra, qėndroja si i humbur pėrkrah saj, dhe vegjetoja nėn tingujt jetėsorė tė muzikalitetit tė zėrit tė saj, derisa nė vazhdimėsi melodia e tij fillonte ndėrthurej me nota tmerri, dhe njė hije gradualisht zbriste mbi shpirtin tim, e unė zbehesha e zbehesha, dhe fėrgėlloja brėnda meje nėn kėto tinguj kaq jotokėsorė. Pastaj, tingujt jetėsorė nė zėrin e saj, shuheshin papritur nėn dridhjet e tmerrit, dhe gjėja mė e bukur kthehej nė atė mė tė neveritėshmen, ashtu si Hinnon kthehet nė Ge-Henna.
Ėshtė e panevojshme tė theksoj karakterin e saktė tė kėtyre analizave tė cilat, -nė fakt ishin shumė mė voluminoze nga ēkam treguar unė,- pėrbėnin, pėr njė kohė tė gjatė, pothuajse tė vetmin bashkėbisedim mes meje dhe Morellės. Tė mėsuara nė atė qė emėrtohet moral theologjik ato do dukeshin lehtėsisht te pėrtypėshme pėr mėndjen por nėse do ishe i pamėsuar me tė, sido qė ta ktheje, tė gjitha pikat e diskutimit, do tė dukeshin shumė pak tė kuptueshme.
Pantheismi i egėr i Fichte; Paliggenedia e modifikuar e Pitagorianėve; dhe mbi tė gjitha, doktrina e Identitetit e inkurajuar me forcė nga Shchelling, ishin kryesisht pikat e diskutimit qė i referoheshin gjėse mė tė bukur tė Morellės imagjinative.Ketė identitet i cili ėshtė emėrtuar personal, Z. Locke,- mė duket,- e pėrkufizon si diēka qė konsiston nė gjykimin e shėndoshė tė qėnies njerėzore. Dhe pėrderisa me njeri ne nėnkuptojmė njė thelb inteligjent qė arsyeton, dhe pėrderisa ekziston njė ndėrgjegje qė shoqėron mendimin, ėshtė pikėrisht kjo qė na bėn tė jemi ajo qė ne e quajmė vetja jonė, dhe nė tė njėjtėn kohė na dallon ne nga format e tjera tė qėnieve qė mendojnė, dhe na jep indentitetin personal. Por principi i tė qėnit i veēantė, nocioni i kėtij identiteti qė pas vdekjes ėshtė ose nuk ėshtė i humbur pėrgjithnjė, pėrbėnte pėr mua nė atė kohė, objektin e njė interesi tepėr tė fortė; tashmė jo dhe aq pėr natyrėn pėrpėlitėse dhe ngacmuese tė pasojave tė tij, se sa pėr nga mėnyra e spikatur dhe emocionale me tė cilėn Morella e pėrmėndėte atė.
Por ja erdhi njė kohė kur misteri i gruas time mė pėrfshiu tė tėrin si tė ishte njė formulė magjike. Unė fillova tė mos i duroja dot mė prekjet e gishtėrinjve tė saj tė hollė e tė zbehtė, as tonin e ulėt dhe muzikalitetin e tė folurės, dhe as shkėlqimin e syve tė saj melankolikė. Dhe ajo i dinte tė gjitha kėto, dhe asnjė kundėrshtim nuk shprehte; dukej sikur dobėsia dhe budallallėku im ishin gjėra tė pritėshme dhe tė njohura qė mė parė nga ajo dhe duke buzėqeshur e quante tė gjithė kėtė thjesht fat. Ajo dukej gjithashtu e vetėdijėshme pėr shkakun ,- pėr mua krejt tė panjohur-, tė tjetėrsimit gradual tė vėmėndjes time; por asnjėherė nuk dha ndonjė arėsye pėr ketė apo pėr natyrėn e asaj qė po ndodhte. Nga ana tjetėr ishte ajo grua e cila tretej ditė pas dite. Nė momentet kur e kuqja e faqeve tė saj thellohej dhe venat nė ballė i bėheshin gjithnjė e mė blu; pėrnjėherė qėnia ime shkrihej nė keqardhje dhe kur pas atij momenti kapja vėshtrimin e syve tė saj tė menduar, shpirti mė dhimbte dhe mė trazohej, me trazimin e atij qė hedh vėshtrimin poshtė nė humnera tė pamata.
Mund tė them vallė qė nė ato momente unė dėshiroja thellėsisht me njė dėshire tė zellshme dhe gėrryese momentin e mbarimit tė Morellės? Po, e dėshiroja; por shpirti i brishtė, rezistonte dhe i ngjitej mureve prej balte tė godinės sė tij, pėr ditė, javė dhe muaj tė pafund tė lodhshėm, derisa nervat e mija tė torturuara arrinin tė sundonin mbi llogjikėn time, zemėrimi rritej brėnda meje pėr shkak tė vonesės, dhe me zemrėn e njė shpirti tė keq , mallkoja ditėt , orėt dhe momentet e hidhura qė dukeshin sikur zgjateshin dhe zgjateshin pa fund, ndėrkohė qė jeta e saj delikate shuhej, si hijet qė vdesin nė fund tė ditės.
Por njė mėngjes vjėshtė, kur erėrat akoma flinin nė shtretėrit e tyre qiellore , Morella mė thirri tė qėndroja pranė saj. Njė mjegull e dendur e mbėshtillte tokėn, njė shkėlqim i ngrohtė shtrihej mbi ujrat dhe njė ylber qė nga kupa qiellore i dorėzohej gjetheve tė dėndura tė vjeshtės nė pyll.
“Ėshtė dita e ditėve,” me tha, ndėrsa unė i afrohesha; “nje ditė e tė gjitha ditėve, tė jetės apo tė vdekjes qofshin. Ėshtė njė ditė e kėndėshme pėr bijtė e tokės dhe jetės – ah, por po aq e kėndėshme pėr bijat e qiellit dhe vdekjes!”
Unė e putha nė ballė dhe ajo vazhdoi:
“ Unė po vdes, por akoma do rroj.”
“Morella!”
“ Ditė qė ti tė me kesh dashur, nuk ka pasur,—por atė qė ke neveritur gjatė jetės tėnde, nė vdekje ke pėr ta adhuruar.”
“Morella!”
“ Ja po ta them pėrsėri qė jam duke vdekur. Por brėnda meje pengu i dashurise time ėshtė ngjizur - oh sa e vogel!- dhe ajo ndjen pėr mua, Morrella. Dhe kur shpirti im tė niset fėmija do jetojė – fėmija yt dhe i imi, i Morellės. Por ditėt e tua do jenė ditėt e dhimbjes- Njė dhimbje mė e gjata ndėr ndjenjat siē ėshtė qiparisi mė i forti ndėr drurėt. Pėr ty orėt e lumturisė kanė mbaruar dhe gėzimi nuk kėputet dy herė nė jetė, ashtu si trėndafilat e tempujve nė Paestum qė mblidhen dy herė nė vit. Kjo nuk do zgjasė dhe pastaj, ti nuk do luash mė Tenianin por duke lėnė mėnjanė manjolat dhe hardhitė, ti do mbėshtjellėsh qefinin nė kokė, siē bėjnė myslimanėt nė Mekė.
“Morella!” klitha, “Morella! Si mund tė parathuash tė tilla gjėra?” Por ajo ktheu kokėn mėnjanė mbi jastėk dhe njė dridhje e lehtė i kaloi nėpėr gjymtyrė, dhe kėshtu ajo vdiq dhe zėri i saj nuk u dėgjua mė.
Por ashtu siē e parashikoi,- fėmija qė ajo lindi gjatė vdekjes, dhe qė nuk mori frymė deri nė momentin qė e ėma e saj pushoi sė marri frymė,- fėmija i saj, njė vajzė, erdhi nė jetė. Ajo u rrit nė mėnyrė tė ēuditėshme nė trup dhe intelekt ; ishte ngjashmėria perfekte e asaj qė kishte ikur, dhe unė e desha atė me dashurinė mė tė ethėshme qė do kisha besuar ndonjėherė qė do mund ta ndjeja pėr ndonjė qėnie tė kėsaj toke.
Por atje tej, shumė larg, qielli i kėsaj dashurie tė pastėr, errėsohej, dhe melankolia e thellė, tmerri, dhe dhimbja e mundimshme rrėshqistnin si njė re nė qiellin e saj. Siē thashė, fėmija u rrit e ēuditėshme nė trup dhe nė mėndje. Me gjithė mėnd e pabesueshme ishte rritja e shpejtė e pėrmasave tė saj trupore, por me tė tmerrėshme,- oh sa tė tmerrėshme- ishin mendimet e trazuara qė shėmbeshin mbi mua ndėrsa shikoja zhvillimin e gjėndjes sė saj mendore. E si mund tė ishte ndryshe, kur unė ēdo ditė zbuloja nė konceptet e fėmijės, fuqinė e mėndjes sė njė tė rriture dhe aftėsitė e gruas ? kur mėsimet e pėrvojės mė servireshin nga buzėt e njoma tė fėmijės?... dhe kur urtėsia ose pasioni i pjekurisė qė unė e gjeja nė ēdo moment shkrepte nga sytė e saj tė plotė e kureshtarė? kur,- le tė themi,- tė gjitha kėto spikasnin pėrpara ndjesive tė mija tė lemerisura, kur nuk mundesha mė ta fshihja tė gjithė kėtė prej shpirtit tim, por as ta flakja tej perceptimeve tė mija qė dridheshin nga frika e pranimit tė atij realiteti, duhej vallė tė hamėndėsoja nė kėtė dyshim, tė njė natyre tė frikėshme dhe ngacmuese, qė mė pushtonte ngadalė shpirtin tim, apo ti lija mendimet e mija tė pėrballeshin tė tmerruara me pėrrallat e egra dhe teoritė tronditėse tė Morellės sė pavarrosur? Unė e rrėmbeva prej vėmėndjes sė kėsaj botė atė qėnie tė cilėn fati m’a kishte dhėnė pėr ta adhuruar, dhe mes izolimit tė ethshėm nė shtėpinė time, vėshtroja me njė agoni mbytėse mbi ēdo gjė qė i pėrkiste kėsaj krijese qė aq shumė e doja.
Dhe siē rrokulliseshin vitet, unė vėshtroja ngultazi ditė pas dite fytyrėn e saj tė shenjtė, tė butė dhe shprehėse, si dhe derdhjen mbi tė tė formave tė pjekurisė dhe ditė pas dite unė zbuloja pika tė reja tė ngjashmėrisė se fėmijės me nėnėn e saj, melankolinė dhe vdekjen. Orė pas ore,rritej dėndėsia e kėtyre hijeve tė ngjashmėrise,dhe ato bėheshin mė tė plota, mė tė qarta, mė turbulluese dhe tmerrėsisht neveritėse nė mėnyrėn e tyre. Qė buzėqeshja e saj ishte krejtėsisht si e nėnės se saj, kjo nuk ishte gjė dhe kaq e papranueshme; por pastaj unė dridhesha nga ngjashmeria kaq perfekte, qė sytė e saj kishin me tė Morellės, por mund ta duroja edhe ketė; por mė pas ato dy sytė shpesh mė shikonin thellė brėnda thellėsisė sė shpirtit tim me domethėnien vazhdimisht trullosėse si tė Morellės dhe me tė njėjtin mendim trullosės. Nė konturet e ballit tė lartė, dhe nė valėzimet e flokėve tė mėndafshtė, edhe nė gishtrinjtė e hollė e tė zbehtė qė varrosnin vetveten, edhe nė tonet e dėshpėruara tė muzikalitetit tė tė folurės sė saj, dhe mbi tė gjitha- oh mbi tė gjitha kėto,- nė frazat dhe shprehjet e tė vdekurve nė buzėt e asaj tė gjallės qė kaq shumė e doja, gjeta ushqim pėr mendimet dhe tmerrin qė harxhohej pėr njė krimb qė nuk donte tė vdiste.
Megjithėse kishin kaluar dhjetė vjet nga jeta e saj, vajza ime kishte mbetur e paemėr mbi tokė. “ Fėmija im” dhe “ dashuria ime” ishin pėrkedheljet zakonisht tė projektuara nga dashuria e njė babai dhe fshehja e rreptė e ditėve tė saj i bėnė tė panevojshme tė gjitha ndėrhyrjet e tjera. Emri i Morellės vdiq sė bashku me tė nė vdekjen e saj. Nuk i kisha folur kurrė vajzės pėr nėnėn e saj, e kisha tė pamundur ta bėja kėtė. Nė tė vertetė, gjatė pėriudhės sė shkurtėr tė ekzistencės sė saj, kjo mungesė nuk kishte bere ndonjė pėrshtypje nė botėn e jashtėme, e ruajtur aq sa mund tė ishte e lejuar nga kufijtė e ngushtė tė vetmisė sė saj. Siē kalonte koha, ceremonia e pagėzimit filloi tė mė trokiste nė mėndjen time tė dobėsuar dhe ēoroditur, si njė ēlirim i mundshėm nga tmerri i asaj qė ishte shkruar tė ndodhte. Por nė enėn e pagėzimit, unė hezitova tė thosha emrin e saj. Shumė emra tė urtė dhe tė bukur tė kohėve tė vjetra dhe moderne, nga vendlindja ime apo vėnde tė tjera, vinin deri nė buzė tė buzėve tė mija, emra shumė tė pėrshtatshėm tė butė, tė lumtur, dhe tė mirė. Po ēfarė ishte ajo qė mė nxiti mua atėherė tė shqetėsoja kujtimin e tė vdekurės sė varrosur ? Cili demon mė urdhėroi qė tė gėrmėzoja atė tingull, pikėrisht atė i cili sa herė qė rithirrej ishte mėsuar ta bėnte gjakun e purpurt tė rridhte nė rrėkera prej tempujve tė zemrės ? Cili shpirt i keq foli qė prej rrėnjėve tė shpirtit tim, kur pėrmes atyre shtigjeve tė errėta, dhe nė qetėsinė e natės, unė pėshpėrita nė veshėt e pagėzorit, rrokjet- Morella ? E ēfarė tjetėr pėrveē se njė shpirt i keq e tronditi ashtu tė ardhmen e fėmijės tim, dhe e spėrkati me spektrin e vdekjes, dhe sapo tingujt e lehtė u dėgjuan, ajo ktheu sytė e saj tė qelqtė nga toka pėr nė qiell, dhe duke rėnė nė gjunjė nė rrasėn e zezė tė kubesė sonė stėrgjyshore, u pėrgjigj- « Jam ketu ! »
Dallueshėm, ftohtėsisht, qetėsisht dallueshėm, i lėshoi kėto pak tinguj tė thjeshtė nė veshėt e mi te cilat nė tė njėjtin moment si plumb i shkrirė u rrokullisėn duke fėrshėllyer edhe nė trurin tim. Vite- shumė vite- kaluan, por kurrė nuk u shua tek mua kujtimi i asaj epoke. Jo se unė vėrtetė i lashe mėnjane manjolat dhe hardhitė - por hija e bredhit dhe qiparisit mė ndoqi nga pas ditė e natė. Kurrė nuk i numėrova mė kohėn dhe vėndet, yjet e fatit tim u shuan nė qiell, errėsira mbuloi tokėn dhe kur figurat e saj mė kaluan pranė si hije qė rrėshqasin, nė mes atyre tė gjithave unė dallova Morellėn. Erėrat e kupės qiellore frymuan tė vetmin tingull tė njėjtė nė veshėt e mi, llokocitja e dallgėve mbi det mėrmėriti pėrgjithmonė- Morella. Por ajo vdiq ; me duart e mija unė e varrosa nė varrin e saj ; dhe qesha me njė tė qeshur tė zgjatur, tė hidhur sepse nuk gjeta asnjė shenjė nga ēfarė kisha varrosur mė parė, nė gropėn ku unė kalla trupin e tė dytės.-Morrella.
__________________
जीव हस अनुरज
Live Laugh Love
Jetė Qesh Dashuri
SubZ nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-02-2010, 21:52   #4
SubZ
A Legend Never Dies
 
Avatari i SubZ
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Vendndodhja: Underground
Posts: 745
Thanks: 0
Thanked 9 Times in 8 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 12
SubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentėSubZ ėshtė vėrtetė talentė
Ikona e "anės sė errėt"

Ikona e "anės sė errėt"

Edgar Allan Poe

Fytyra, veshja, vėshtrimi kanė bėrė qė ai tė kthehet nė njė personazh ideal tė misterit qė mbėshtetet gjerėsisht edhe prej veprės qė la pas. Jeta e kėtij burri ishte e turbullt. Edgar Allan Poe jetonte nėn ankth tė vazhdueshėm. Veprat e reflektojnė mė shumė gjendjen e tij shpirtėrore. Vuante. Imagjinata e tij ishte komplekse. Romantizmi dhe ndjeshmėria e kanė kthyer nė njė model qė u ndoq menjėherė nė Europė; lanė shenjė nė atdheun e tij, Amerikė, ku ishin tė shumtė ata qė e panė si njė devijues, trasgresiv deri nė tepri, makabėr. Mbetet njė prej autorėve mė tė njohur amerikanė, njė frymėzues muzikor, njė ikonė e "anės sė errėt" dhe e misterit. Prej historive tė tij kanė lindur kryevepra tė kinematografisė ndėrkombėtare, romane tė reja, kėngė klasike e pop. Nė emėr tė tij, nė Shtetet e Bashkuara tė Amerikės dorėzohet edhe ēmimi mė i rėndėsishėm i narratives qė lindi prej tij, "Edgar Allan Poe Award". Akoma edhe sot, ai mbetet njė burim i pashtershėm frymėzimi, shkėndijė artistike pėr shumė tė rinj. Mė 11 tetor tė kėtij viti, 160 vite pas vdekjes, shkrimtari mė nė fund u nderua me njė funeral tė denjė pėr njė autor tė kalibrit tė tij. Nė Baltimorė, ku kaloi edhe pjesėn e fundit tė jetės, pėr autorin e "Korbit" tė famshėm, u organizua funerali solemn, i denjė pėr njėrėn prej figurave mė tė rėndėsishme tė letėrsisė amerikane, shpikėsit tė rrėfimit policesk dhe romaneve tė verdhė psikologjikė. Edgar Allan Poe lindi mė 19 janar tė vitit 1809 nė Boston, nga David Poe dhe Elizabeth Arnold, tė dy aktorė. Babai, braktis familjen kur Edgar ishte ende shumė i vogėl dhe menjėherė pas kėsaj e ėma ndėrron jetė. Edhe pse jo zyrtarisht, Edgar qė ishte dy vjeē nė atė kohė, birėsohet nga John Allan, njė tregtar i pasur nga Virginia. Pikėrisht prej tij ai ka shtuar edhe mbiemrin Allan bashkė me origjinalin. Pėr ēėshtje tregtare tė tė atit, bashkė me familjen transferohet nė Londėr ku frekuenton shkolla private pėr t‘u kthyer mė pas nė Richmond nė vitin 1820. Nė vitin 1826 regjistrohet nė Universitetin e Virginia-s. Lė pas studimet pasi nis tė bėhet pre e vesit tė lojėrave tė fatit. Babai birėsues refuzon tė paguajė borxhet e shumta tė tij, duke e detyruar tė lėrė shkollėn dhe tė nisė punė pėr tė pėrballuar shpenzimet e mėdha. Prej kėtij momenti mes tė dyve nisin mosmarrėveshjet e mėdha qė e shtyjnė shkrimtarin e famshėm tė braktisi shtėpinė dhe tė transferohet nė Boston, e mė pas tė shkojė ushtar. Nė vitin 1829 publikon nė mėnyrė anonime "Tamerlane and other poems", dhe mė pas me emrin e tij, "Al Aaraaf, Tamerlane and minor poems". Nė tė njėjtėn kohė ai lė ushtrinė pėr t‘u transferuar te disa tė afėrm nė Baltimorė. Nė vitin 1830 regjistrohet nė akademinė ushtarake tė West Point, nga e cila pėrjashtohet shumė shpejt pasi nuk i bindej urdhrave tė eprorėve. Gjatė kėtyre viteve Poe vazhdon tė shkruajė vargje satirike. Nė vitin 1832 nis tė ndihet suksesi fillestar si shkrimtar. Babai birėsues ndėrron jetė pa i lėnė asgjė nė trashėgimi djalit. Nė moshėn 27-vjeēare, Edgar Allan Poe martohet me kushėrirėn e tij, Virginia Clemm, e cila ishte vetėm 13 vjeē. Ėshtė pikėrisht kjo periudha nė tė cilėn ai boton artikuj pafund, tregime dhe poezi, por pa fituar shumė. Nė kėrkim tė njė fati mė tė mirė, ai vendos tė transferohet nė Nju Jork. Nga viti 1939 deri nė vitin 1940 bėhet redaktor i "Gentleman‘s magazine", e nė tė njėjtėn kohė botohet edhe "Tales of the grotesque and arabesque", qė i sjell njė sukses tė konsiderueshėm. Ishte kaq i aftė si redaktor sa nė ēdo shtyp tė shkruar qė shkonte, shitjet dyfishoheshin e madje edhe katėrfishoheshin. Nė vitin 1841 drejton "Graham‘s magazine".

Dy vite mė pas, kushtet shėndetėsore tė sė shoqes rėndohen gjithnjė e mė shumė. Ajo ndėrron jetė nė vitin 1846 nga tuberkulozi. Kjo vdekje e njeriut tė dashur e ēon shkrimtarin drejt njė gjendjeje shkatėrruese dhe izolimi total. U mbėrthye prej dhimbjes dhe keqardhjes, duke gjetur ngushėllim tek alkooli - nisi tė pijė dhe mė shumė nga sa pinte zakonisht. Varfėria ekstreme nė tė cilėn jetonte tashmė. "Ju pyesni: mund tė mė thoni se cili demon i tmerrshėm ishte shkak i kėtyre qarjeve tė thella? Po, do tė them mė shumė akoma: ky ishte demoni mė i madh qė arriti tė shkatėrrojė njė burrė. Gjashtė vite mė parė, njė grua tė cilėn e desha, dėshpėrimisht theu njė arterie ndėrsa kėndonte dhe unė vuajta tė gjithė agoninė e vdekjes sė saj... Si njė i ēmendur, mė ndodhte tė kisha edhe ndonjė interval qartėsie dhe gjatė tė pandėrgjegjshmes qė zgjaste shumė unė pija, Zoti e di sa. Miqtė e mi preferojnė vesin e tė pirit mė shumė se tė pirėn prej vesit: ishte e tmerrshme, lėkundje tė pafundme mes shpresės dhe dėshpėrimit tė cilėn nuk mundesha mė ta duroja pa humbjen totale tė arsyes. Mė dhanė njė jetė tė re pas vdekjes sė saj. Por, oh Zot, ēfarė ekzistence melankolike! Unė nuk gjej asnjė kėnaqėsi nė pėrdorimin e stimulantėve, kundrejt tė cilėve unė jam kaq tolerant. Vetėm prej dėshirės pėr t‘iu nėnshtruar torturės sė kujtimeve kam vėnė nė rrezik jetėn time dhe jo pėr dėshirė a kėnaqėsi", do tė shkruante ai. E megjithatė vdekja e Virginia-s nuk e ndali vrullin e tė shkruarit. Mė 3 tetor 1849 Poe u gjet nė rrugėt e Baltimorės nė gjendje deliri, "nė vėshtirėsi tė madhe, kishte nevojė pėr ndihmė tė menjėhershme", tha njeriu qė e gjeti dhe qė e dėrgoi nė spitalin Washington College, ku ndėrroi jetė tė dielėn e 7 tetorit nė orėn pesė tė mėngjesit. Poe nuk u qartėsua asnjėherė mjaftueshėm sa pėr tė shpjeguar se si ndodhi qė ishte nė atė gjendje e madje as pėrse kishte nė trup njė veshje qė nuk ishte e tija. Thuhet qė vazhdimisht thėrriste emrin "Reynolds" njė natė para se tė ndėrronte jetė. Tė tjerė thonė se fjalėt e fundit tė tij ishin: "Zot, ndihmoje shpirtin tim tė mjerė". Tė gjitha tė dhėnat mjekėsore, pėrfshi edhe certifikatėn e vdekjes sė Poe, humbėn. Shkaku i vdekjes sė tij, akoma edhe sot ėshtė njė mister.
__________________
जीव हस अनुरज
Live Laugh Love
Jetė Qesh Dashuri
SubZ nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 24-02-2010, 05:47   #5
ChocolatE_DiamonD
*BitterSweet*
 
Avatari i ChocolatE_DiamonD
 
Data e antarėsimit: Sep 2009
Vendndodhja: Where you cant tell me what to do
Posts: 466
Thanks: 0
Thanked 11 Times in 11 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 10
ChocolatE_DiamonD ėshtė nė rrugė tė mbarė
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

Perkthyer nga Noli

--------------------------------------------------------------------------------

Korbi (The Raven)
Edgar Allen Poe

Nje mes-nate te bezdisur
Tek kendonja i zalisur
Disa pralla dhe magjira
Te nje shkence te harruar,
Tek dermitnja I kapitur
Befas vjen nje e trokitur,
Me ngadale e goditur
Permi dere t’ odes sime.
“Dikush eshte, thashe, jashte
Qe troket mi deren time –
Vetem kjo, dhe asgje me.

Ah, e mbanj ner ment fort mire,
Ishte dimr’ I ftoht’ I ngrire,
Dhe n’ oxhakun shkrump te nxire
Uret shuheshin ne hi.
Desha te gedhihej dita,
Se me kot nga librat prita
Te me ngushellonte drita
Per te lumuren Lenore,
Vajz’ e rralle dhe rezore,
Q’ I thon Engjejte Lenore,
Permi dhe pa emer me.

Era frynte qe perjashta,
Rrihte perdet e mendafshta
Dhe me ngjethte dhe me derthte
Tmerre qe s’I ndjeva kurre.
Dhe tani qe te pushonte
Zemr’ e mjere qe leftonte
Goja po me belbeconte,
“Dikush do te hynje brenda;
Nonje vizitor I vonet
Qe kerkon te hynje brenda.
Kjo do jet’ e asgje me

Mblodha veten menjehere
Edhe frike me pa ndjere:
“Zot, I them, a Zonje, fajin
Ndjemani, ju lutem shume,
Se per Zotin po dremitnja,
Aq’ e holle ish trokitja,
Aq’ e lehte ish goditja
Permi dere t’ odes sime
Sa me-zi ma zuri veshi.”
Dhe e hapa deren sheshit,
Erresir’ e asgje me.

Syrin thelle n’ erresire
Shume ndenja ne drithtire,
Enderra duke shikuar
Qe njeri s’ ka enderruar;
Mirpo nat’ e erret heshtte
Edhe tjater gje s’ me theshte
Vec nje emer qe me deshte
Peshperitur si “Lenore!”
Kete un’ e peshperita,
Dikush m’ u –pergjeq: “Lenore.”
Vetem kjo, dhe asgje me.

N’ ode prape me te kthyer
Shpirti ndezur, zemra thyer
Perseri vjen nje trokitje
Pak m’ e forte se me pare.
“Pa dyshim pa fjale thashe
Dikush eshte aty jashte,
Duhet vajtur, duhet pare
Qe te zgjidhet ky mister.
Hesht, moj zemer e zhuritur,
Qe ta zgjith kete mister.
Era esht’ e asgje me.”
Hap ahere xhamen time
Kur me shume ferfellime
Brenda hyn nje Korb I mvrojtur
Madheshtor I kohes vjeter.
As u-fal as pershendoshi,
As ben tjater pune boshi
Po si zot me shkon trimoshi
Dhe qendron mi deren time –
Ngjitet mi nje bust Pallade
Mun mi dere t’ odes sime –
Ngjitet, rri, dhe s’ ben gje me.

Me zu gazi, me shkoi tmerri
M’ ate Korb te zi si Ferri,
Qe po mbahej aq’ I rende
Aq’ I larte dhe I thom:
“Ndonese je perce-prere,
S’ka dyshim, je trim I ndjere,
Korb I mvrojtur, I vrerosur,
Arratisur zall me zall;
Thua-m’ emrin tente me nam
Anes detit Plutonian!”
Thote Korbi: “Kurre me,”

U-cudita fort, pa mase
Kur degjova Korb te flase
Ndonese ajo pergjigjie
S’ kishte as kuptim as lidhje;
Se asnje s’ munt te me thote
Qe nonje njeri ne bote
Gjer tani ka pare shpende
Mun mi dere t’ odes tij,
Shpend’ a shtaze mi statuje
Mun mi dere t’ odes tij,
T’ emeruar “Kurre me.”

Mirpo Korbi rrinte shtruar
Permi bustin e latuar
Dhe thosh vetem ate fjale
Qe nga shpirti plot me flage.
Asnje pende me s’ leviste
Asgje tjater s’ murmuriste,
Edhe zemra me therriste:
“Miqt’ e tjere ikn’ e shkuan;
Neser edhe ky do t’ ike
Si dhe shpresat qe m’u-shuan.”
Thote Korbi: “Kurre me.”

I habitur nga pergjigja
Qe me dha kur nuk e prisnja,
“Pa dyshim, kjo fjale, thashe,
Esht e vetema qe di,
Q’ e mesoj nga I-zot’ I mjere,
Dere-mbyllur, dere-sterre,
Qe e ndoqi, e dogji zia,
Dhe e shojti lebetia.
Gjer sa vaj’ I shpreses tij
S’ qe vec deshperim I zi
Dhe kurre, kurre me.”

Edhe Korbi me mbertheu
Dhe ne gas buzen ma ktheu.
Shpejt, pra, nje kolltuk rotova
Edhe deres iu-afrova;
Dhe I ndenjur enderronja
Dhe me mendjen po kerkonja
Qe te gjenja, te zbulonja
C desh te theshte Korb’ I zi,
Korb’ I mvrojtur, I vrerosur
Arratisur zall me zall
Me dy fjalet “Kurre me.”

Kete desha te ckoqitnja
Po as fjale nuk I flisnja
Korbit qe me sy prej prushi
Zemren si me zjarr ma mbushi;
Keshtu rrinja I trallisur,
Pshtetur kryet mi perkresen
Kadifeje te qendisur
Qe e ndritte llamba siper,
Mi te cilen ah, e mjera
Do mos pshtetet me persiper
Do mos pshtetet kurre me.

Era u-dent permi qilimet
Me temjan nga Serafimet
Qe u tingellinin zilet
Posht’ e lart ne dysheme.
“Ja, me Engjej, mor I mjere,
Te coj Zoti kete here
Prehje, prehje dhe nepenthe
Te harrosh Lenoren lart.
Pi, gelltit kete nepenthe
Dhe harro Lenoren lart!”
Thote Korbi: “Kurre me”

“Profet, thashe, neme-rende,
Po profet, qofsh djall a shpende!
Qofte, se te coj shtergata
A Shejtan’ I Ferrit zi,
Te perhumbur, te patrembur
Tek ky vend I shkret’ I dhembur
Tek ky burg me tmerr I shembur,
Thuaj-me, vertet, te lush:
A ka ne Gallad ballsam?
Thuaj, thuaj-me, te lus!”
Thote Korbi: “Kurre me.”

Profet, thashe, name-rende
Po profet, qofsh djall a shpende!
Per nje Qjell dhe Perendi
Qe po lusim un’ e ti,
Thuaj-m’I zemres qe mban zi
A do shoh n’ Eden te shenjte
Vajzen a do kap te shtrenjte,
Q’I thon’ Engjejte Lenore,
Vajz’ e rralle dhe rezore,
Q’ I thon’ Engjejte Lenore?”
Thote Korbi: “Kurre me.”

“Mbyll-e gojen, dreq a shpende!
Ngrihem dhe therres me kembe,
Cporru prape mu ne djall,
Ne Sketerre dhe ne zall!
Pende mos me shkunt te zeze
Te me rrej’ e te me ndeze,
Mos ler shenje te genjeshtres
Qe me the, po shko prej deres!
Nxir-m’a qipin tent prej zemres
Thyej qafen jashte deres?
Thote Korbi: “Kurre me,”

Edhe Korb’ I zi I humbur
Qendron edhe I patundur
Mi te zbetin bust Pallade
Mun mi dere t’ odes sime.
Edhe syte I shkendritin
Si prej djajsh qe enderritin
Edhe llamba qe ndrit siper
Ia heth hien permi dhe;
Shpirti im nga ajo hie
Qe valon atje mi dhe
Do mos ngrihet – kurre me.
__________________
~Don't like my attitude?
Call 1-800-WHO-CARES~
ChocolatE_DiamonD nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 01-06-2011, 14:09   #6
busavata
Dr. pėr Rock & Roll
 
Avatari i busavata
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Vendndodhja: Gjilan
Posts: 8,334
Thanks: 2,431
Thanked 2,048 Times in 762 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 119
busavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėmbusavata i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

__________________
I know it's only Rock 'n Roll but I like it
busavata nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 19-03-2012, 21:16   #7
Misty-Blue
Pėrjetėsisht tė Panjohur
 
Avatari i Misty-Blue
 
Data e antarėsimit: Mar 2012
Posts: 1,465
Thanks: 0
Thanked 51 Times in 29 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 38
Misty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

I miei incantesimi sono infranti
I miei incantesimi sono infranti.
La penna mi cade, impotente, dalla mano tremante.
Se il mio libro č il tuo caro nome, per quanto mi preghi,
non posso pił scrivere. Non posso pensare, né parlare,
ahimč non posso sentire pił nulla,
poiché non č nemmeno un'emozione,
questo immobile arrestarsi sulla dorata
soglia del cancello spalancato dei sogni,
fissando in estasi lo splendido scorcio,
e fremendo nel vedere, a destra
e a sinistra, e per tutto il viale,
fra purpurei vapori, lontano
dove termina il panorama nient'altro che Te.
__________________
t'i dua sytė,
kanė thonjė tė mprehtė,
paqen,
gjer nė shpirt ma ējerrin.
Misty-Blue nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-03-2012, 01:14   #8
magnus
larguar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 9,292
Thanks: 265
Thanked 912 Times in 574 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 200
magnus ka mbyllur reputacionin
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

po ne qe s'dime italisht?!

futi nje te perkthyme po s'pertove.
magnus nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-03-2012, 01:55   #9
Mistrece
.
 
Avatari i Mistrece
 
Data e antarėsimit: Aug 2011
Posts: 13,171
Thanks: 128
Thanked 4,213 Times in 2,366 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 302
Mistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

Magjite e mia u thyen.
Pena me bie, pafuqishem, nga dora qe dridhet.
Nese libri im eshte emri yt i shtrenjte, sado te lutesh,
nuk mund te shkruaj me.
Nuk mund te mendoj, as flas, tashme nuk ndjej me asgje,
sepse nuk mund te quhet emocion,
kjo ndalese tek pragu i arte i portes se endrrave
duke veshtruar ne ekstaz fundin,
dhe duke u dridhur shoh, andej kendej, dhe ne gjithe shetitoren,
midis avujsh te purpurt, larg,
atje ku pamja perfundon, asgje tjeter veē Ti.


Perkthim modest, mendoj qe ti land do e perktheje me bukur.
__________________
Festina lente!
Mistrece nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-03-2012, 02:00   #10
magnus
larguar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 9,292
Thanks: 265
Thanked 912 Times in 574 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 200
magnus ka mbyllur reputacionin
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

nuk eshte modest, eshte perkthim i shkelqyer.
magnus nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-03-2012, 13:25   #11
Misty-Blue
Pėrjetėsisht tė Panjohur
 
Avatari i Misty-Blue
 
Data e antarėsimit: Mar 2012
Posts: 1,465
Thanks: 0
Thanked 51 Times in 29 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 38
Misty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

Citim:
Postimi origjinal ėshtė bėrė nga Mistrece Shiko postimin
Magjite e mia u thyen.
Pena me bie, pafuqishem, nga dora qe dridhet.
Nese libri im eshte emri yt i shtrenjte, sado te lutesh,
nuk mund te shkruaj me.
Nuk mund te mendoj, as flas, tashme nuk ndjej me asgje,
sepse nuk mund te quhet emocion,
kjo ndalese tek pragu i arte i portes se endrrave
duke veshtruar ne ekstaz fundin,
dhe duke u dridhur shoh, andej kendej, dhe ne gjithe shetitoren,
midis avujsh te purpurt, larg,
atje ku pamja perfundon, asgje tjeter veē Ti.


Perkthim modest, mendoj qe ti land do e perktheje me bukur.
Wow........ Vertet perkthim shume i bukur!
__________________
t'i dua sytė,
kanė thonjė tė mprehtė,
paqen,
gjer nė shpirt ma ējerrin.
Misty-Blue nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-03-2012, 13:29   #12
Misty-Blue
Pėrjetėsisht tė Panjohur
 
Avatari i Misty-Blue
 
Data e antarėsimit: Mar 2012
Posts: 1,465
Thanks: 0
Thanked 51 Times in 29 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 38
Misty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

Kjo poezi i kushtohet znj. Frances Allan, nenes biresuese te Poe, asaj qe e rriti pas vdekjes se nenes se tij te vertete. Vdekjen e kesaj nene te dyte Poe e perjetoi po aq keq sa edhe vdekjen e gruas se tij Virxhinias...



NĖNĖS SIME

Ngaqė nė parajsat lart dėgjoj
ėngjėjt njėri tjetrit nėn zė duke i thėnė
mes fjalėve tė tyre zhuritėse nuk gjej dot
asnjė kaq tė dashur sa fjala “Nėnė”

Prandaj me k’tė emėr tė dashur kaq shumė tė thėrrita
TY qė mė shumė se njė nėnė u bėre pėr mua
thelbin e zemrės m’a mbushe, kur vdekja tė vuri ty
pranė shpirtit tė Virxhinias qė nė fluturim u lėshua…

Nėna ime, e vėrteta nėna ime qė herėt mė la
s’ishte vecse nėna vetė, por ti
je nėna qė unė desha aq dashurisht
prandaj je dhe mė e dashur se ajo qė mend mbaj
ashtu si edhe gruaja ime pafundėsisht
mė e dashur mė ishte shpirtit, se sa jetės shpirti i saj…
__________________
t'i dua sytė,
kanė thonjė tė mprehtė,
paqen,
gjer nė shpirt ma ējerrin.
Misty-Blue nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 28-03-2012, 18:40   #13
Irfan CANA
V.I.P
 
Avatari i Irfan CANA
 
Data e antarėsimit: Dec 2011
Posts: 1,856
Thanks: 0
Thanked 5 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 13
Irfan CANA ėshtė vėrtetė talentėIrfan CANA ėshtė vėrtetė talentėIrfan CANA ėshtė vėrtetė talentėIrfan CANA ėshtė vėrtetė talentėIrfan CANA ėshtė vėrtetė talentė
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

Poezi vėrtetė e bukur me tė gjitha vlerat artistike letrare.
Irfan CANA nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 04-04-2012, 20:49   #14
Misty-Blue
Pėrjetėsisht tė Panjohur
 
Avatari i Misty-Blue
 
Data e antarėsimit: Mar 2012
Posts: 1,465
Thanks: 0
Thanked 51 Times in 29 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 38
Misty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

Citim:
Postimi origjinal ėshtė bėrė nga Irfan CANA Shiko postimin
Poezi vėrtetė e bukur me tė gjitha vlerat artistike letrare.
Edhe kjo...

Yll' i Mbremjes

Ishte verė ,e kthjelltė pasdite,
dhe pastaj mesnatė
dhe yjet nė orbitėn e tyre
shndrinin zbehtėsisht mes dritės
sė hėnės ftohtėsisht tė shndritshme.
Skllevėr tė saj planetet
ajo vetė nė Parajsė
shkėlqim qė mbi dallgė tretet…
Pėr njė cast vėshtrimin hodha
mbi buzėqeshjen e saj tė ftohtė
shumė ftohtė pėr mua, shumė ftohtė,
dhe pastaj u largova si qefini
i resė sė gėzoftė...
Dhe u ktheva nga ai,
Krenari Yll i Mbrėmjes
mes lavdise se larget
me i dashuri ndricim,
kėnaqėsi e zemrės
krenarisht Parajsės kėsaj nate fshehur…
me shume admiroj ate zjarr te larget
se sa kėtė dritė ftohtėsisht tė zbehur…
__________________
t'i dua sytė,
kanė thonjė tė mprehtė,
paqen,
gjer nė shpirt ma ējerrin.
Misty-Blue nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 13-04-2012, 12:02   #15
Mistrece
.
 
Avatari i Mistrece
 
Data e antarėsimit: Aug 2011
Posts: 13,171
Thanks: 128
Thanked 4,213 Times in 2,366 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 302
Mistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

Tashme, tregime te ketij zhanri nuk me trondisin me. Perkundrazi. Por kur lexova Ligea, me trembi. Me trembi sepse kisha harruar qe qenia njerezore mund te provoje edhe ndjenja te tilla, ishte se te zgjoheshe nga nje gjume letargjik.

Ligeia
Non riesco a ricordare, per quanto frughi entro la mia anima come, quando, e dove precisamente io abbia conosciuto per la prima volta Ligeia. Da allora molti anni sono trascorsi, e la mia memoria si e' affievolita attraverso un lungo soffrire. O forse io non so rammentare ORA questi particolari, perche' in verita' il carattere della mia adorata, il suo raro sapere, la sua bellezza singolare e cosi' calma al tempo stesso, l'eloquenza eccitante, inebriante della sua sommessa voce musicale, s'insinuarono nel mio cuore per gradi cosi' furtivamente e al tempo stesso cosi' inesorabilmente progressivi che forse io mai li avvertii e li compresi del tutto. Credo tuttavia di averla incontrata per la prima volta e piu' di frequente in qualche grande, antica, decadente citta' presso le rive del Reno. Della sua famiglia devo certamente aver inteso parlare. Non vi e' dubbio che essa risalga a un'epoca remotissima.
Ligeia! Ligeia! Sprofondato in studi di una natura piu' che altro adatta a soffocare le impressioni del mondo esterno, e' con questo dolce nome soltanto, col nome di Ligeia, che io riesco a riportare davanti agli occchi della mia fantasia l'immagine di colei che non e' piu'. E proprio ora, mentre scrivo, subitamente mi colpisce la constatazione che io NON HO MAI SAPUTO il casato di colei che mi fu amica e promessa sposa, e che divenne la compagna dei miei studi, e infine la moglie del mio cuore. Fu forse una sfida scherzosa da parte di Ligeia? O forse una prova con cui ella volle saggiare l'intensita' del mio affetto, ch'io non avessi a porle alcuna domanda su questo punto? O forse fu soltanto un mio capriccio, un'offerta pazzamente romantica al santuario della piu' appassionata devozione? Ricordo solo vagamente il fatto in se', quale meraviglia dunque ch'io abbia totalmente scordate le circostanze che l'originarono o lo seguirono? E se in verita' quello spirito che si chiama AVVENTURA, se mai l'esangue ASHTOFET dalle ali di nebbia dell'idolatra Egitto presiedette, come si narra, ai matrimoni sfortunati, allora certissimamente la lugubre dea dovette presiedere al mio.
Vi e' pero' un argomento caro sul quale la mia memoria non ha esitazioni. E' la PERSONA di Ligeia. Era alta di statura, piuttosto esile, e negli ultimi tempi di sua vita persino emaciata. Invano tenterei di descrivere la maesta', la tranquilla calma del suo portamento, o la inafferrabile leggerezza ed elasticita' del suo passo. Ella veniva e si allontanava come un'ombra. Mai riuscii ad accorgermi del suo ingresso nel mio studio segreto se non per la cara musica della sua sommessa dolce voce, mentre mi posava sulla spalla la sua mano marmorea. Per la bellezza il suo volto non fu mai eguagliato da quello di donna alcuna. Era la radiosita' di un sogno d'oppio, un'aerea spirituale visione piu' trasumanamente divina delle fantasie che aleggiavano intorno alle anime sonnecchianti delle figliuole di Delo. Eppure i suoi tratti non avevano quell'impronta regolare che ci hanno falsamente insegnato ad adorare nelle opere classiche dei pagani. "Non esiste bellezza squisita", dice Bacone, signore di Verulamio, parlando con esattezza di tutte le forme e generi di bellezza, "senza una qualche stranezza di proporzioni". Tuttavia, pur vedendo che i lineamenti di Ligeia non avevano una regolarita' classica, pur notando che la sua grazia era invero "squisita", e sentendo che questa sua grazia era profondamente pervasa di "stranezza", tuttavia ho cercato invano di scoprire la irregolarita' e di fissare la mia concezione personale dello "strano". Studiavo il contorno dell'alta e pallida fronte: era impeccabile, per quanto fredda sia questa parola applicata a una maesta' cosi' divina! La carnagione rivaleggiava col piu' puro avorio; dal dolce rigonfiamento della regione sopra le tempie emanava un'impressione di comando e di riposo a un tempo; e quelle sue trecce, di un nero corvino, lucenti, lussureggianti, arricciantisi in buccoli naturali, che metteva in risalto tutta la piena vigoria dell'epiteto omerico "giacinteo"! Osservavo il delizioso profilo del suo naso, ma in nessun luogo se non negli aggraziati medaglioni ebraici avevo contemplato una simile perfezione. Esso aveva la medesima appena percettibile tendenza all'aquilino, le stesse armoniosamente curve narici testimonianti del suo libero spirito. Osservavo la dolce bocca. Qui era veramente il trionfo di tutte le cose celesti: lo splendido contorno del breve labbro superiore, il tenero voluttuoso sonnecchiare di quello inferiore, le fossette che ridevano, il colore che parlava, i denti che rifrangevano con una quasi sorprendente luminosita' ogni raggio della celeste luce che cadeva su di loro nel suo sereno e placido, e tuttavia piu' esultante e radioso di tutti i sorrisi. Scrutavo la forma del mento, e anche qui trovavo la serena ampiezza, la morbida maesta', la pienezza spirituale dei Greci, il profilo che il dio Apollo rivelo' soltanto in sogno a Cleomene, il figlio dell'Ateniese, e infine mi perdevo negli immensi occhi di Ligeia.
Per gli occhi non esistono modelli nella remota antichita'. Potrebbe anche darsi che negli occhi della mia amata si nascondesse il segreto cui allude il signor di Verulamio. Essi erano, devo credere, assai piu' grandi di quanto non siano solitamente gli occhi della nostra razza. Erano persino piu' pieni che non i pienissimi delle gazzelle della tribu' che vaga nella Valle di Nurjahad. Tuttavia era soltanto a intervalli, nei momenti cioe' di intensa emozione, che questo tratto caratteristico diveniva piu' spiccato in Ligeia. E in quei momenti la sua bellezza appariva (cosi' almeno sembrava forse alla mia accesa
fantasia) simile alla bellezza delle favolose Uri' dei Turcomanni. L'ombreggiatura delle orbite era di un nero intenso, e su di esse si allungavano folte ciglia di color giaietto. Le sopracciglia, lievemente irregolari, erano dello stesso colore. La "stranezza", pero', che io trovavo nei suoi occhi, era di una natura diversa dalla forma, o dal colore, o dalle luminosita' dei tratti, e deve essere in definitiva riferita all'ESPRESSIONE. Ah, parola priva di significato! Dietro la cui vasta distesa di mero suono noi delimitiamo la nostra ignoranza di tanta parte del mondo spirituale. L'espressione degli occhi di Ligeia! Per quante lunghe ore io ho meditato su di essa! Quanto ho cercato durante tutta una notte di mezza estate di scandagliarla! Che cos'era quel qualcosa di piu' profondo del pozzo di Democrito che si nascondeva entro le pupille della mia amata? Che cosa era? Una curiosita' ardente, appassionata, di scoprirlo si impadroni' di me! Quegli occhi! Quelle grandi, quelle splendenti, quelle divine orbite! Esse erano divenute per me le stelle gemelle di Leda, e io per esse il piu' devoto degli astrologi.
Non esiste punto alcuno, tra le molte incomprensibili anomalie della scienza della mente, piu' emozionante ed eccitante del fatto (mai, ch'io sappia notato nelle scuole) che, nei nostri sforzi per richiamare alla memoria qualcosa da molto dimenticato, spesso ci troviamo PROPRIO SULL'ORLO STESSO del ricordo, senza tuttavia essere in grado, in definitiva, di ricordare. Cosi' quante volte, nel mio intenso studio degli occhi di Ligeia, ho sentito approssimarsi la comprensione piena della loro espressione, l'ho sentita approssimarsi senza che per altro divenisse completamente mia, per poi alfine sparire del tutto? E (strano, stranissimo di tutti i misteri!) trovavo, nei piu' comuni oggetti dell'universo, un cerchio di analogie a quell'espressione. Intendo dire che successivamente al tempo in cui la bellezza di Ligeia penetro' entro il mio spirito, dimorandovi poi come in un santuario, io traevo, dalle molte esistenze del mondo materiale, un sentimento che sempre avvertivo risvegliato in me dalle sue grandi luminose orbite. E tuttavia non sapevo mai come definire questo sentimento, ne' come analizzarlo, e neppure come valutarlo con sicurezza. Lo coglievo, lasciatemelo ripetere, a volte nella contemplazione di una vigna in rigogliosa crescita, o nella vista di una falena, oppure di una farfalla, di una crisalide, di un fluire d'acqua corrente. L'ho avvertita nell'oceano, e nella caduta di una meteora. L'ho sorpresa negli sguardi di gente vecchissima, e vi sono una o due stelle in cielo (una soprattutto, una stella di sesta grandezza, doppia e mutevole, che si
trova presso la grande stella della Lyra) che da me osservate al telescopio mi hanno reso consapevole di questa sensazione. Ne sono stato invaso da alcuni suoni di strumenti a corda, e a volte dai brani di alcuni libri. Tra innumerevoli altri esempi ricordo precisamente alcune righe nelle quali mi sono imbattuto durante la lettura di un volume di Joseph Glanvill, le quali (forse soltanto per la loro stranezza: chi puo' dirlo?) sempre mi ispirarono questo sentimento: "E la volonta' consiste in cio' che non muore. Chi conosce i misteri della volonta', e il suo vigore? Poiche' Iddio non e' che un immenso volere che pervade tutte le cose con la natura del suo intendimento. L'uomo non si arrende agli angeli, ne' completamente alla morte, se non attraverso la fralezza del suo debole volere". Un lungo trascorrere di anni e di meditazioni successive mi hanno consentito infatti di rintracciare un lontano rapporto tra questo brano del moralista anglo-sassone e una parte del carattere di Ligeia. Una INTENSITA' di pensiero, di azione, di eloquio, era forse in lei il risultato, o per lo meno un indice, di quella volitivita' titanica che durante la nostra lunga intimita' mai aveva dato altra e piu' immediata testimonianza della propria esistenza. Di tutte le donne che io ho conosciute, Ligeia, l'esteriore calma, la sempre serena Ligeia, era invece tanto piu' violentemente dilaniata dai turbinosi avvoltoi della cupa passione. E di questa passione io non ero in grado di misurare l'abisso se non per la sovrannaturale dilatazione di quegli occhi che mi rapivano e mi sgomentavano ad un tempo, per la melodia, la modulazione, la precisione e la placidita' quasi magiche della sua voce bassissima, e per la selvaggia energia (resa doppiamente efficace dal contrasto col modo con cui erano espresse) delle indomite parole che ella solitamente proferiva.
Ho gia' accennato al sapere di Ligeia: esso era immenso, quale mai ho veduto in donna alcuna. Era versatissima nelle lingue classiche, e sin dove si estendeva la mia conoscenza personale nei riguardi dei moderni idiomi europei io non l'ho mai colta in fallo. Del resto quando mai ho colto in fallo Ligeia su un argomento qualsiasi della piu' ammirata, semplicemente perche' la piu' astrusa, della tanto vantata erudizione delle accademie? Con quanto singolare conturbante vigore questo lato della natura di mia moglie ha attratto la mia attenzione, in quest'ultimo periodo di tempo soprattutto! Ho detto che il suo sapere era quale io mai avevo conosciuto in donna alcuna; ma dove esiste l'uomo che abbia esplorato e con successo TUTTI gli sconfinati campi delle scienze morali, fisiche, matematiche? Io a quel tempo non vedevo cio' che ora invece distinguo chiaramente, che cioe' le cognizioni di Ligeia erano enormi, erano stupefacenti, tuttavia ero abbastanza conscio dela sua infinita supremazia per rimettermi con fiducia infantile alla sua guida attraverso il caotico mondo della ricerca metafisica della quale io ero intensamente occupato durante i primi anni del nostro matrimonio. Con quale senso di trionfo, con quale inebriante gioia, con quale sensazione eterea di speranza, SENTIVO, mentre ella si chinava su di me in studi rari e poco noti, quel meraviglioso panorama allargarsi dinanzi a me per lenti gradi; come SENTIVO che attraverso quel luogo, splendido sentiero non ancora percorso da alcuno io avrei potuto finalmente muovere innanzi verso la meta di una saggezza troppo divinamente preziosa per non essere proibita! Quanto doloroso deve essere stato l'affanno con cui, alcuni anni piu' tardi, io vidi le mie tanto attese speranze mettere le ali e fuggire! Senza Ligeia ero come un bambino che si aggira tastoni la notte. La sua presenza, le sue letture semplicemente, rendevano vividamente luminosi i molteplici misteri del trascendentalismo nel quale eravamo immersi. Senza il radioso splendore dei suoi occhi, le lettere, fiammee e dorate, divenivano piu' opache del piombo saturnio. Ed ecco che quegli occhi brillarono sempre meno di frequente sulle pagine da me compulsate.
Ligeia si ammalo'. I suoi occhi smarriti lucevano di un troppo... troppo glorioso fulgore; le pallide dita di lei assunsero la translucida cereita' della tomba, le vene azzurrine della sua eccelsa fronte si inturgidivano e si afflosciavano d'impeto con l'avvicendarsi della finanche piu' lieve emozione. Compresi che ella sarebbe morta, e lottai disperatamente in ispirito con il funebre Azrael. Ma il dibattersi appassionato di mia moglie era con mio stupore ancor piu' energico del mio stesso. Molti lati della sua natura austera mi avevano fatto supporre che per lei la morte sarebbe giunta senza i suoi consueti terrori; ma non fu cosi'. Le parole sono impotenti a rendere con esattezza la tenacia di resistenza con cui ella lotto' con l'Ombra. Io gemevo d'angoscia a quella vista miserevole. Avrei voluto calmarla, farla ragionare; ma, di fronte all'intensita' del suo disperato desiderio di vita, di vita, di vita SOLTANTO, conforto e ragione erano pari alla piu' forsennata delle follie. Nondimeno soltanto in ultimo, tra gli spasimi e i contorcimenti convulsi del suo ardente spirito, la serenita'
esteriore del suo comportamento si scosse. La sua voce si era fatta piu' dolce, piu' sommessa, tuttavia io non desideravo soffermarmi sullo sconnesso significato delle sue parole proferite con tanta placidita'. l mio cervello vacillava mentre ascoltavo rapito una melodia piu' che terrena, e concetti e aspirazioni che esseri mortali mai avevano conosciuti prima.
Ch'ella mi amasse non avrei dovuto dubitarlo, e mi sarebbe stato facile accorgermi che in un animo quale il suo l'amore sarebbe regnato con una passione non comune. Ma soltanto nella morte compresi appieno la forza del suo affetto. Per lunghe ore, tenendomi la mano, ella mi riverso' i traboccamenti di un cuore la cui devozione piu' che appassionata sfiorava l'idolatria. Cosa avevo fatto per meritare di essere benedetto da cosi' sublimi confessioni? Cosa avevo fatto per meritare di essere maledetto con la privazione della mia adorata proprio nell'ora in cui ella si rivelava a me? Ma non reggo al pensiero di dovermi dilungare su questo argomento. Lasciatemi dire soltanto che nell'abbandono piu' che femminile di Ligeia a un amore ahime' del tutto immeritato, del tutto indegnamente ricevuto, io riconobbi infine il principio del suo agognare con cosi' disperata energia a quella vita che ora stava fuggendo da lei tanto rapidamente. E' questo disperato agognare, e' questa appassionata veemenza di desiderio di vita, di vita SOLTANTO, che io non ho potere per raffigurare, non linguaggio capace ad esprimere.
Al colmo della notte in cui ella mi lascio', mi chiamo' perentoriamente al suo capezzale e mi fece ripetere alcuni versi da lei composti non molti giorni prima. Le obbedii. Eccoli:
Guarda! E' una notte sfarzosa
di questi ultimi anni solitari!
Una coorte angelica, alata, avvolta
in veli, sommersa in lagrime,
siede in un teatro a contemplare
uno spettacolo di speranze e di timori,
mentre l'orchestra suona capricciosamente
la musica delle sfere.
Mimi, foggiati a sembianza della Deita' eccelsa,
brontolano e mormorano sommessi,
e qua e la' volteggiano:
semplici marionette sono coloro che vanno e vengono
al comando di immense cose informi,
che spostano la scena innanzi e indietro,
sbattendo dalle loro ali di condor,
invisibile Dolore!
Quale variopinto dramma! Oh, rassicurati,
non sara' dimenticato!
Ne' lo sara' il suo fantasma inseguito in eterno
da una folla che non sapra' afferrarlo
entro un cerchio eternamente ritornante
al medesimo identico punto,
e molto e' Pazzia, e molto e' Peccato,
e Orrore e' l'anima della trama.
Ma guarda, tra la folla dei mimi,
una strisciante forma s'insinua!
Una cosa rossosangue che esce torcendosi
fuori della scenica solitudine!
Si torce! Si torce! Con mortali spasimi
i mimi divengono suo cibo,
e i serafini singhiozzano alla vista di zanne vermicanti
imbevute di umano cruore.
Spente, spente sono le luci, spente tutte!
E su ciascuna rabbrividente forma
il sipario, lenzuolo funebre,
scende col fragore di un uragano,
e gli angeli, pallidi, esangui,
inalzandosi, svelandosi, affermano
che l'opera e' la tragedia "L'Uomo",
e il suo eroe e' il Conquistatore Verme.

- O Dio! - quasi urlo' Ligeia, balzando in piedi e tenedo alte le braccia
in un gesto spasmodico, mentre io terminavo di leggerle questi versi.
- O Dio! O Divino Padre! Devono queste cose sempre inesorabilmente essere? Non puo' il Conquistatore essere almeno una volta conquiso? Non siamo noi parte e particelle di Te? Chi, chi conosce i misteri della volonta', e il suo vigore? L'uomo non si arrende agli angeli, NE' COMPLETAMENTE ALLA MORTE, se non attraverso la fralezza del suo debole volere. Poi, come se quello scoppio di commozione l'avesse annientata, lascio' ricadere le sue bianche braccia e si riadagio' solennemente sul suo letto di morte. E mentre ella esalava l'ultimo respiro, usci' dalle sue labbra, misto ai suoi supremi aneliti, un mormorio sommesso. Accostai il mio orecchio alla sua bocca e vi colsi ancora una volta le parole finali del passo di Glanvill: "L'uomo non si arrende agli angeli, ne' completamente alla morte, se non attraverso la fralezza del suo debole volere".
Cosi' Ligeia mori', e io, ridotto a un pugno di polvere calpestata dal dolore, non potei piu' sopportare la desolazione solitaria della mia dimora nella sfocata decadente citta' sulle sponde del Reno. Non mi mancava cio' che il mondo chiama ricchezza. Ligeia mi aveva portato in dote molto di piu' di quanto solitamente tocca in sorte ai mortali. Percio' in capo ad alcuni mesi, dopo aver vagabondato stancamente e senza meta, acquistai e riattai un'abbazia di cui non faro' il nome, in una delle contrade piu' selvagge e meno frequentate della bella Inghilterra. Le tetraggine e la squallida grandiosita' della
costruzione, l'aspetto pressoche' incolto della tenuta, le malinconiche e antichissime memorie connesse a entrambe, avevano molta affinita' con i sentimenti di totale abbandono che mi avevano spinto in quella regione insocievole e remota del paese. Mentre pero' all'esterno l'abbazia, tutt'avvolta nel suo verzicante decadimento, subi' pochissimi mutamenti, io mi sbizzarrii all'interno con una perversita' fanciullesca, e fors'anco con una vaga speranza di alleviare le mie sofferenze, in uno sfoggio di sfarzo piu' che regale. Io infatti mi ero inebriato sin dalla fanciullezza di simili follie e ora queste ritornavano ad assillarmi, quasi che il dolore mi avesse portato a un prematuro vaneggiamento senile. Ahime', comprendo come si potesse persino avvertire un principio di pazzia nei drappeggiamenti sgargianti, fantastici, nelle monumentali sculture egizie, negli stipiti, nel mobilio di un gusto audacissimo, nei disegni manicomiali dei tappeti d'oro trapunto! I lacci dell'oppio mi avevano avvinto e ridotto in servitu', e le mie fatiche e i miei studi si erano colorati del riflesso dei miei sogni. Non mi soffermero' pero' a narrare particolareggiatamente di queste assurdita'. Lasciate che vi parli soltanto di quell'unica camera, per sempre maledetta, dove in un momento di alienazione mentale io portai all'altare come mia sposa, a succedere alla non dimenticata Ligeia, la biondochiomata e occhiazzurrina Lady Rowena Trevanion di Tremaine. Non vi e' parte sia pur minima dell'architettura e della decorazione di quella camera nuziale che io non abbia ben visibile dinanzi agli occhi.
Dov'erano gli spiriti dell'altera famiglia della sposa allorche' per pura sete di oro essi consentirono che una fanciulla, una figlia tanto amata, varcasse la soglia di una stanza COSI' ornata? Ho detto che ricordo minutamente tutti i particolari di quella stanza (per quanto io possieda pochissima memoria su argomenti di grave momento), eppure non vi era un sistema, un ordine purchessia, in quello sfoggio fantastico, che potesse avere una presa sulla memoria. La stanza era posta entro un'alta torre dell'abbazia merlata, era di forma pentagonale, e assai vasta. Tutta la faccia meridionale del pentagono era occupata da un'unica finestra, un'immensa lastra intatta di cristallo veneziano, una singola invetriata, tinteggiata di una sfumatura plumbea, cosicche' i raggi sia del sole sia della luna penetrandovi attraverso cadevano sugli oggetti contenuti all'interno con un lividore spettrale. Sulla parte superiore di questa sterminata finestra si stendeva l'intrico di una foltissima vite vergine arrampicantesi sin li' lungo le massicce mura della torre. Il soffitto, di quercia tetra, era altissimo, a volta, elaboratamente ornato dei piu' strani e piu' grotteschi esemplari di un capriccio semigotico, semidruidico. Dal ricettacolo piu' centrale di questa malinconica volta pendeva, mediante un'unica catena d'oro a lunghi anelli, un immenso bruciaprofumi del medesimo metallo, di modello saraceno e tutto traforato in modo che ne uscisse e ne entrassero torcendosi come se fossero impregnate di una vitalita' serpigna lingue di fuoco multicolori in successione continua. Sparsi qua e la' in vari punti vi erano alcuni divani e candelabri dorati di foggia orientale, e vi era pure il talamo, il talamo nuziale, di fattura indiana, basso, scolpito in solido ebano e ricoperto di un baldacchino color del drappo funebre. In ciascun angolo della camera troneggiavano giganteschi sarcofaghi di granito nero tolti alle tombe dei re nella lontana Luxor, con i loro antichi coperchi adorni di immemoriali sculture. Ma, ahime'! nei panneggiamenti della stanza consisteva soprattutto la piu' fantastica delle mie follie. Le immense pareti, di altezza gigantesca, persino sproporzionate, erano ricoperte da cima a fondo di una tappezzeria pesante, massiccia, ricadente in vaste pieghe, di una stoffa che ricorreva uguale come tappeto sul pavimento, come coperta dei divani e del letto d'ebano, come baldacchino del talamo, e che si ripeteva in ampie volute nei cortinaggi che ombreggiavano parzialmente la finestra. Era un tessuto sfarzosamente tramato d'oro. Qua e la', a intervalli regolari, era tutto punteggiato di figure arabescate, larghe circa trenta centimetri, e intessute nella stoffa di disegni del piu' intenso nero. Queste figure pero' rivelavano il vero aspetto dell'arabesco solo se osservate da un unico punto. Grazie a un artificio ormai comune, e del resto noto in periodi anche remotissimi dell'antichita', esse erano state trapuntate in modo da apparire mutevoli alla vista. Per chi entrasse nella stanza potevano sembrare semplici mostruosita', ma avanzando ulteriormente, questa apparenza gradatamente svaniva, e a ogni passo che muoveva innanzi il visitatore si vedeva circondato da una successione interminabile di quelle forme spettrali che appartengono alla superstizione dei Normanni o sorgono nei colpevoli sonni dei monaci. Questo effetto fantasmagorico era reso ancora piu' intenso dall'introduzione di una forte continua corrente di vento artificiale spirante dietro i panneggi e che dava al tutto un'animazione paurosa e inquietante.
In tale atmosfera, in una camera nuziale come quella, io trascorsi con la signora di Tremaine le empie ore del primo mese del nostro matrimonio. Le trascorsi con non poca inquietudine. Che mia moglie paventasse l'irosa ombrosita' del mio carattere, che tentasse di scansarmi e mi amasse assai poco, questo non potevo fare a meno di notarlo, ma anziche' dispetto il suo timore di me mi procurava piacere. Io la odiavo con un odio piu' demoniaco che umano. Il mio ricordo rivolava (oh! con quale intensita' di rimpianto!) a Ligeia, l'amatissima, l'augusta, l'incomparabile, la sepolta. Mi rapivo, nel ricordo della sua purezza, del suo sapere, della sua eccelsa eterea natura, del suo appassionato idolatra amore. Allora veramente il mio spirito brucio' tutto e completamente libero di tutti i fuochi di lei, e oltre. Nell'eccitazione dei miei sogni oppiati (poiche' ero ormai abitualmente incatenato ai ceppi della droga) io invocavo forte il suo nome nel silenzio della notte, oppure durante il giorno tra gli ombrosi recessi delle valli, quasiche', nella disperata angoscia, nell'austera passione, nel divorante ardore del mio desiderio per la donna scomparsa io potessi ricondurla sul sentiero che ella aveva abbandonato (ah, era MAI POSSIBILE che fosse per sempre?) su questa terra.
All'inizio del secondo mese di matrimonio, Lady Rowena fu colta da una malattia improvvisa dalla quale si riebbe lentamente. La febbre che la consumava rendeva inquiete le sue notti, e nel suo stato agitato di dormiveglia parlava di rumori e di movimenti dentro e fuori della stanza della torre che io conclusi non potessero avere origine se non nello smarrimento del suo intelletto, o forse negli influssi fantasmagorici della camera stessa. Alla fine entro' in convalescenza, e ben presto guari'. Ma non trascorse molto che un secondo male ancora piu' violento la fece ricadere su un letto di sofferenze, e da questa crisi la sua costituzione che era sempre stata debole non si riebbe mai del tutto. I suoi mali erano in quel periodo di una natura allarmante e di una frequenza ancora piu' allarmante, e sfidavano sia la dottrina sia i tentativi dei suoi medici. Con l'aumentare di questa malattia cronica che si era con ogni apparenza talmente radicata nel suo fisico da non poter essere debellata con mezzi umani, io non potei non notare un analogo aumento del suo stato d'irritazione nervosa e della sua eccitabilita' e predisposizione alla paura per i motivi piu' comuni. Riprese a parlare, e adesso con piu' frequenza e piu' pertinacia, dei rumori, lievi rumori, e dei movimenti inconsueti tra i panneggi, di cui gia'aveva fatto cenno in precedenza. Una sera, sul finir di settembre, ella sottopose con piu' energia del solito alla mia attenzione questo argomento conturbante. Si era appena risvegliata da un sonno agitato, mentre io ero rimasto ad osservare, con sentimento misto di angoscia e di vago terrore, le smorfie dolorose del suo volto emaciato. Sedevo a fianco del suo letto d'ebano, su un divano indiano. Ella si levo' parzialmente a sedere, e parlo' in un sussurro sommesso, ansioso, di rumori che aveva ALLORA uditi, ma che io non potevo udire; di movimenti che ella aveva ALLORA veduti, ma che io non riuscivo a scorgere. Il vento stormiva senza posa dietro ai cortinaggi e io desideravo dimostrarle (cosa che, debbo confessarlo, non riuscivo DEL TUTTO a credere) che quei sospiri pressoche' inarticolati, quelle lievissime variazioni delle figure sulla parete non erano che il risultato naturale della solita corrente d'aria circolante in perpetuo. Ma il pallore mortale che le aveva ricoperto il volto mi aveva dimostrato che i miei sforzi per rassicurarla sarebbero stati inutili. Sembrava fosse sul punto di svenire e non vi era alcun domestico a portata di voce. Mi rammentai che in un angolo della stanza era stato posato un boccale di vino leggero ordinatole dai suoi medici, e mi diressi rapidamente da quella parte, ma mentre avanzavo sotto la luce del bruciaprofumi la mia attenzione fu attratta da due fatti che mi lasciarono sbalordito e perplesso. Avevo avuto l'impressione che un oggetto palpabile sebbene invisibile mi fosse passato lievemente daccanto, e notai che sul tappeto dorato, proprio al centro del vivido cerchio di luce gettato dal bruciaprofumi, si allungava un'ombra vaga, indefinita, di aspetto angelico, quale potrebbe essere immaginata l'ombra di un' ombra. Il mio cervello pero' era annebbiato da una dose eccessiva d'oppio, e non feci molto caso a queste mie impressioni, ne' vi accennai con Rowena. Presi il vino, riattraversai la stanza, riempii un calice che tesi alle labbra esangui della donna semisvenuta. Rowena si era pero' in parte riavuta e strinse da sola la coppa tra le mani, mentre io ricadevo a sedere su un vicino divano, gli occhi fissi sulla sua persona. Fu allora che avvertii distintamente un lieve rumore di passi sul tappeto e accanto al letto, e un attimo dopo, mentre Rowena era in atto di portare il vino alle labbra, vidi, o forse sognai di aver veduto, cadere dentro la coppa, come da un'invisibile sorgente zampillante nell'atmosfera stessa della stanza, tre o forse quattro grosse gocce di un fluido luminoso di color rubino. Se questo io vidi, non lo vide certo Rowena. Ella trangugio' il vino senza esitare e io mi astenni dal parlarle di un fatto che, dopotutto, riflettevo, non doveva essere stato che il frutto della mia immaginazione sovraeccitata, e resa morbosamente fertile dal terrore della donna, dall'oppio e dall'ora. Tuttavia non mi fu possibile negare ai miei sensi che subito dopo la caduta delle gocce color rubino un rapido peggioramento sopravvenne nella malattia di mia moglie, tanto che, in capo a tre notti, le mani delle sue ancelle gia' la preparavano per la tomba, e la quarta notte io sedevo solo, accanto al suo corpo avvolto nel sudario, in quella spettrale stanza che l'aveva accolta come mia sposa. Visioni fantastiche, generate dall'oppio, aleggiavano come ombre intorno a me. Io fissavo con sguardo inquieto i sarcofaghi agli angoli della stanza, le trasmutanti figure dei panneggi, i contorcimenti delle multicolori lingue di fiamma nel bruciaprofumi pendente sopra il mio capo. Rammentando le circostanze di poche notti innanzi, i miei occhi caddero sul punto circoscritto dalla macchia di luce del turibolo dove io avevo notate le vaghe tracce dell'ombra. Ma questa non vi era piu', e respirando piu' liberamente volsi il mio sguardo alla pallida rigida figura sul letto. Allora mi invasero mille ricordi di Ligeia, e il mio cuore si gonfio' con la turbolenta impetuosita' di una piena di tutto quell'indicibile dolore con cui io avevo contemplato LEI cosi' avvolta entro il lenzuolo funebre. La notte trascoloro', e sempre con l'animo pieno di amari pensieri al ricordo dell'unica sola e supremamente amata io rimasi a contemplare il corpo di Rowena.
Poteva essere stata la mezzanotte, forse fu prima, forse dopo, poiche' non avevo fatto caso al tempo, allorche' un singhiozzo, sommesso, lieve, ma distintissimo, mi risveglio' bruscamente dal mio fantasticare. Ebbi L'IMPRESSIONE che provenisse dal letto d'ebano, dal letto di morte. Rimasi in ascolto, in preda a un'agonia di terrore superstizioso: ma il suono non si ripete'. Affissai lo sguardo, per poter scorgere nel cadavere un qualsiasi possibile movimento, ma non avvertii neppure il piu' lieve ondeggiare. E tuttavia non potevo essermi ingannato. AVEVO UDITO il rumore, per quanto flebile, e la mia anima si era risvegliata entro di me. Risolutamente, ostinatamente, tenni fissa la mia attenzione sul cadavere. Trascorsero molti minuti prima che sopravvenisse una circostanza che potesse far luce sul mistero. Alla fine apparve evidente che una sfumatura di colore lievissima, debolissima, appena percettibile, ne aveva invermigliate le guance soffondendo anche le infossate venuzze delle palpebre. In preda a un orrore e a un terrore indicibili, a esprimere i quali il linguaggio degli uomini non ha forza bastante, sentii il mio cuore cessar di battere e le mie membra irrigidirsi nella posizione stessa in cui ero seduto. Ma infine un senso di dovere mi costrinse a riprendere possesso di me. Non potevo piu' dubitare che fossimo stati troppo precipitosi nei nostri preparativi, e che Rowena vivesse ancora. Occorreva far subito qualche tentativo immediato; ma la torre era completamente isolata dall'ala dell'abbazia occupata dai domestici. Non ve n'era nessuno a portata di voce. Non mi era possibile chiamarli in mio soccorso senza essere costretto a lasciare la camera per parecchi minuti, una cosa che non potevo arrischiarmi a fare. Lottai percio' da solo nel tentativo di richiamare lo spirito di Rowena ancora aleggiante sul suo corpo. Quasi subito mi avvidi che un nuovo peggioramento si era operato. Il colore era nuovamente scomparso sia dalle palpebre sia dalle guance, lasciandola piu' pallida ed esangue del marmo stesso; le labbra si raggrinzirono e si tesero nella paurosa espressione della morte; su tutta la superficie del suo corpo si sparse un madore freddo e repellente, e subito sopravvenne la consueta rigidita' cadaverica. Ricaddi con un brivido sul divano da cui mi ero levato con tanto impeto, e le visioni diurne di Ligeia che gia' mi avevano ossessionato ripresero a presentarmisi piu' appassionatamente che mai. Trascorse cosi' un'ora, quando (era dunque possibile?) per la seconda volta mi accorsi di un rumore vago proveniente dal lato del letto. Stetti in ascolto, in preda a un orrore supremo. Il rumore si ripete': era un sospiro. Accorsi verso il cadavere, e vidi, nitidamente, un tremito agitarne le labbra. Un attimo dopo queste si dischiusero rivelando una lucente fila di denti perlacei. Nel mio petto lottava ora con il terrore che sino a quel momento vi aveva regnato sovrano uno stupore profondo. Sentivo che la vista mi vacillava, che la mia ragione barcollava, e soltanto con un violento sforzo su me stesso riuscii a impormi il compito che il dovere ancora una volta mi indicava. Ecco che dalla fronte, dalle guance e dalla gola irradiava ora un barlume di colore; un calore sensibile aveva pervaso tutto il corpo; persino il cuore pulsava debolmente. La donna VIVEVA, e con raddoppiato ardore mi accinsi a ridarle i sensi. Le massaggiai e bagnai le tempie e le mani, e mi servii di tutto cio' che mi suggeriva l'esperienza unita a un non del tutto trascurabile sapere medico. Ma invano. Improvvisamente il colore disparve, le pulsazioni cessarono, le labbra ripresero un aspetto inerte, e subito dopo il corpo riacquisto' la gelida freddezza, la sfumatura livida, la rigidita' intensa, il profilo infossato, tutte insomma le disgustose caratteristiche di un cadavere gia' da alcuni giorni inumato.
Ed ecco che le visioni di Ligeia mi riassalirono, ed ecco che di nuovo (quale meraviglia che io rabbrividisca mentre scrivo), ECCO CHE DI NUOVO dal lato del letto mi giunse alle orecchie un singhiozzo sommesso. Ma perche' dovrei descrivere minutamente gli inspiegabili orrori di quella notte? Perche' dovrei soffermarmi a ripetere come, quasi a ogni attimo, sin quasi al sorgere della grigia alba, questo spaventoso dramma di riviviscanza si ripetesse; come ogni terrificante ricaduta non fosse che uno sprofondamento in una morte piu' assoluta e apparentemente piu' irrevocabile; come ogni agonia assumesse l'aspetto di una lotta con qualche invisibile nemico; come a ciascuno di questi conati succedesse non so quale inspiegabile mutamento nell'aspetto fisico del cadavere? Lasciate che mi affretti alla conclusione.
La piu' gran parte di quella notte era trascorsa, e colei che era morta aveva riacquistato piu' e piu' volte parvenza di vita, e ogni volta con piu' vigore delle precedenti, benche' si levasse da una dissoluzione a ogni stadio sempre piu' spaventosa, nei disperati e vani sforzi per combatterla a ogni nuovo tentativo di rinascita. Io avevo ormai da tempo cessato sia di lottare che di muovermi, ed ero rimasto a sedere immobile sul divano, preda smarrita di un turbine di emozioni violente, tra le quali la meno terribile, la meno divorante era forse un supremo arcano terrore. Il cadavere, ripeto, si muoveva, e adesso piu' energicamente delle altre volte. I colori della vita ne invermigliavano con inconsueta energia il volto, le membra si rilassarono, e, tranne che per le palpebre ancora pesantemente abbassate e per le acconciature e i panneggiamenti tombali che ancora davano alla figura un aspetto macabro, io avrei potuto immaginare che Rowena si fosse davvero liberata e per sempre dai legami della Morte. Ma se io non potevo accettare del tutto questa realta' neppure in quel momento, non mi fu piu' possibile dubitare, allorche', levandosi dal letto, e vacillando con deboli passi, con occhi chiusi, con l'atteggiamento di chi e' reso attonito da un sogno, la cosa avvolta nel sudario avanzo' audacemente, tangibilmente, sin nel mezzo della stanza.
Io non tremai, non mi mossi, poiche' una folla di pensieri indicibili suggeritimi dall'aspetto, dalla statura, dal portamento dell'immagine, pensieri che si accavallavano furiosamente nel mio cervello, mi avevano paralizzato, mi avevano impietrito. Non mi mossi; ma i miei occhi erano come inchiodati sull'apparizione. Nelle mie idee si era fatto un disordine forsennato, un tumulto che nulla avrebbe potuto placare. Poteva essere davvero la Rowena VIVENTE colei che mi stava di fronte? Che dico, poteva essere LEI STESSA, la biondochiomata, l'occhiazzurrina Lady Rowena Trevanion di Tremaine? Perche', PERCHE' dubitavo di questo? La benda legava strettamente la bocca; ma non poteva dunque essere la bocca della respirante signora di Tremaine? E le guance, rosee come nel meriggio della sua vita, si', le guance potevano in verita' essere le dolci guance della vivente dama di Tremaine. E il mento, punteggiato di fossette, come quando era sana, non poteva essere il suo? Ma ERA DUNQUE CRESCIUTA DI STATURA DOPO LA MALATTIA? Quale inspiegabile follia mi colse a quel pensiero? Un balzo e le fui ai piedi! Rifuggendo dal mio contatto ella lascio' cadere sciolti dal suo capo i drappi funebri in cui questo era stato avvolto, ed ecco uscire e agitarsi nella turbinante atmosfera della camera masse di lunghi e scarmigliati capelli: PIU' NERE, ERANO QUESTE CHIOME, DELLE CORVINE ALI DELLA MEZZANOTTE! Poi GLI OCCHI della figura chemmi stava dinanzi lentamente si apersero. - mai ... mai potro' ingannarmi ... Ecco i grandi, ecco i neri, ecco i fulgidi occhi ... del mio perduto amore ... della mia donna ... di LADY LIGEIA.
__________________
Festina lente!
Mistrece nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 13-04-2012, 12:42   #16
Misty-Blue
Pėrjetėsisht tė Panjohur
 
Avatari i Misty-Blue
 
Data e antarėsimit: Mar 2012
Posts: 1,465
Thanks: 0
Thanked 51 Times in 29 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 38
Misty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

Volontą. Chi conosce il mistero della volontą? L'uomo non si arrende agli angeli né si fa vincere dalla morte se non per la debolezza della sua misera volontą. Io sarņ sempre tua moglie...


Ky esht gjenialiteti , kjo te ben te pavdekshem , kjo eshte PURE LITERATURE!!!
__________________
t'i dua sytė,
kanė thonjė tė mprehtė,
paqen,
gjer nė shpirt ma ējerrin.
Misty-Blue nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 09-09-2012, 15:10   #17
Askushi
V.I.P
 
Avatari i Askushi
 
Data e antarėsimit: Sep 2012
Vendndodhja: Neverland
Posts: 2,159
Thanks: 0
Thanked 52 Times in 48 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 15
Askushi ka mbyllur reputacionin
Edgar Allan Poe - poezi

Shqipėroi Fan S. Noli


ANNABEL LI


Ka shumė e shumė vjet
Nė njė vėnt afėr nė det,
Ish njė vajzė qė muntni ta njihni tani
Nėnė emėrin Annabel Li;
Dhe kjo vajzė mė donte edhe tjatėr s’kėrkonte
Veē ta deshnja sikundėr mė desh.

Isha e vogėl dhe ish e vogėl nė vjet
N’atė vėnt afėr nė det;
Po duheshin mė tepėr se me dashuri
Unė dhe Annabel Li;
Me njė dashuri qė dhe Engjėjtė lart nė lavdi
Qė tė dyve na kishin zili.

Andaj, tani e shumė vjet,
Tek ky vėnt afėr nė det,
F’ryri veriu nga ret’ e ma ngriu
Tė bukurėn Annabel Li;
Edhe motrat e saj ėngjėllesha
Ma rrėmbyen, ma mbyllėn nė varr se e desha,
Dhe kėshtu mė la shėndet
Nga ky vėnt afėr nė det.

Engjėjtė qė skishin sa ne dashuri
Qė tė dyve na mbanin mėri.
Po pėrandaj, siē e dini vėrtet,
Tek ky vėnt afėr nė det
Fryri veriu njė nat’ e ma ngriu
E ma vrau timen Annabel Li.

Dashuria qė kishim ish m’e fortė se ēdo dashuri,
S’e ka patur as plak as i ri,
As i marr’, as i urtė njeri
Dhe as Engjėjt e qiellit nė erė,
As demonėt pėrposh nė skėterrė;
Shpirtin tim s’munt ta shqitin nga shpirti
I sė bukurės Annabel Li.

Se tek hėna qė ndrit, syri im ėndėrrit
Pėr tė bukurėn Annabel Li;
Dhe ēdo yll qė shkėlqen syt’ e ėmbėl rrėfen
Tė sė bukurės Annabel Li;
Nat’ e ditė e shoh, edhe zemrėn ma ngroh,
Shoq’ e dashura ime, e mjera jetime,
Pėrmi varrin ku deti buēet,
I rri pranė mi varrin nė det.
Askushi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 05-11-2012, 19:32   #18
Misty-Blue
Pėrjetėsisht tė Panjohur
 
Avatari i Misty-Blue
 
Data e antarėsimit: Mar 2012
Posts: 1,465
Thanks: 0
Thanked 51 Times in 29 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 38
Misty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėmMisty-Blue i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe

E vlerėsoja me njė ndjenjė ngrohtėsisht tė thellė dhe tepėr tė veēantė, miken time Morella. I gjėndur rastėsisht nė shoqėrinė ku ajo pėrkiste shumė vjet tė shkuara, qė nė takimin e parė, ndjeva shpirtin tė mė digjej nga njėlloj flake qė nuk e kisha njohur kurrė mė parė; por nuk ishin flakė Erosi ato dhe mė torturonte brėnda meje mendimi qė unė nė njė mėnyrė apo nė njė tjetėr duhet tė pėrcaktoja kuptimin e tyre tė zakonshėm apo tė kthjelloja zjarrin e vagullt qė ato mė sillnin. Ne u takuam dhe fati na ēoi tė dyve drejt altarit, por unė kurrė ndonjėherė nuk i fola pėr pasion dhe as pėr dashuri. Ajo gjithsesi, u largua nga shoqėria e saj dhe qoftė edhe ky pėrkushtimi i saj pėr tė qėndruar vetėm pėr vetėm me mua, mė mbushte me lumturi. Ishte lumturi ta mendoje; njė lumturi deri nė ėndėrrim.
Njohuritė e Morellės mbi botėn, ishin tepėr tė thella. Sipas gjithė dijeve tė mija, talenti i saj i kalonte kufinjtė e normales dhe mėndja e saj kishte njė fuqi tepėr tė madhe. E ndjeja ketė dhe nė shumė gjėra, bėhesha nxėnėsi i saj. Shpejt mora vesh qė ndoshta pėr shkak tė edukimit tė saj nė Presburg, ajo kishte njohur pėrpara meje njė numur tė madh tė atyre shkrimeve mistike tė cilat zakonisht janė konsideruar vetėm mbeturina tė letėrsise sė herėshme Gjermane. Ato, pėr ca arėsye qė unė nuk mund ti imagjinoja, ishin tė preferuarat e saj - dhe me kalimin e kohės ato u bėnė po ashtu edhe pėr mua,- dhe studimi i vazhdueshėm i tyre duhet ti atribuohet ndikimit tė thjeshtė por tė efektshėm, tė forcės sė zakonit dhe shėmbėlltyrės.
Nėse nuk gabohem, arėsyeja ime, kishte shumė pak tė bėnte me tė gjithė ketė. Bindjet e mija,- me sa mbaj mėnd unė,- asnjėherė nuk ishin bazuar mbi gjėra ideale, dhe as qė kishin pasur ndonjė pigment misticizmi ,i cili u lexua mė vonė, vetėm nė qofsha i gabuar nė atė ēka besoja apo nė atė ēka mendoja atėherė. I bindur pėr ketė, unė e braktisa thellėsisht pa kushte veten nė duart e gruas time, dhe u futa me njė zemėr tė dlirė nė labirinthet e studimeve tė saj. Dhe pastaj- pastaj, ndėrsa derdhesha pėrmbi faqet e ndaluara, ndjeja njė shpirt tė ndaluar qė ndizej brėnda meje- Morella vinte atėherė dorėn e saj tė ftohtė mbi timen, dhe ndriēonte me njė zė tė fikur,- nga hiri i njė filozofie tė vdekur- disa fjalė tė veēanta, kuptimi i ēuditshėm i tė cilave i bėnte tė flakėronin pėrmbi kujtesėn time. Pastaj, pėr orė tė tėra, qėndroja si i humbur pėrkrah saj, dhe vegjetoja nėn tingujt jetėsorė tė muzikalitetit tė zėrit tė saj, derisa nė vazhdimėsi melodia e tij fillonte ndėrthurej me nota tmerri, dhe njė hije gradualisht zbriste mbi shpirtin tim, e unė zbehesha e zbehesha, dhe fėrgėlloja brėnda meje nėn kėto tinguj kaq jotokėsorė. Pastaj, tingujt jetėsorė nė zėrin e saj, shuheshin papritur nėn dridhjet e tmerrit, dhe gjėja mė e bukur kthehej nė atė mė tė neveritėshmen, ashtu si Hinnon kthehet nė Ge-Henna.
Ėshtė e panevojshme tė theksoj karakterin e saktė tė kėtyre analizave tė cilat, -nė fakt ishin shumė mė voluminoze nga ēkam treguar unė,- pėrbėnin, pėr njė kohė tė gjatė, pothuajse tė vetmin bashkėbisedim mes meje dhe Morellės. Tė mėsuara nė atė qė emėrtohet moral theologjik ato do dukeshin lehtėsisht te pėrtypėshme pėr mėndjen por nėse do ishe i pamėsuar me tė, sido qė ta ktheje, tė gjitha pikat e diskutimit, do tė dukeshin shumė pak tė kuptueshme.
Pantheismi i egėr i Fichte; Paliggenedia e modifikuar e Pitagorianėve; dhe mbi tė gjitha, doktrina e Identitetit e inkurajuar me forcė nga Shchelling, ishin kryesisht pikat e diskutimit qė i referoheshin gjėse mė tė bukur tė Morellės imagjinative.Ketė identitet i cili ėshtė emėrtuar personal, Z. Locke,- mė duket,- e pėrkufizon si diēka qė konsiston nė gjykimin e shėndoshė tė qėnies njerėzore. Dhe pėrderisa me njeri ne nėnkuptojmė njė thelb inteligjent qė arsyeton, dhe pėrderisa ekziston njė ndėrgjegje qė shoqėron mendimin, ėshtė pikėrisht kjo qė na bėn tė jemi ajo qė ne e quajmė vetja jonė, dhe nė tė njėjtėn kohė na dallon ne nga format e tjera tė qėnieve qė mendojnė, dhe na jep indentitetin personal. Por principi i tė qėnit i veēantė, nocioni i kėtij identiteti qė pas vdekjes ėshtė ose nuk ėshtė i humbur pėrgjithnjė, pėrbėnte pėr mua nė atė kohė, objektin e njė interesi tepėr tė fortė; tashmė jo dhe aq pėr natyrėn pėrpėlitėse dhe ngacmuese tė pasojave tė tij, se sa pėr nga mėnyra e spikatur dhe emocionale me tė cilėn Morella e pėrmėndėte atė.
Por ja erdhi njė kohė kur misteri i gruas time mė pėrfshiu tė tėrin si tė ishte njė formulė magjike. Unė fillova tė mos i duroja dot mė prekjet e gishtėrinjve tė saj tė hollė e tė zbehtė, as tonin e ulėt dhe muzikalitetin e tė folurės, dhe as shkėlqimin e syve tė saj melankolikė. Dhe ajo i dinte tė gjitha kėto, dhe asnjė kundėrshtim nuk shprehte; dukej sikur dobėsia dhe budallallėku im ishin gjėra tė pritėshme dhe tė njohura qė mė parė nga ajo dhe duke buzėqeshur e quante tė gjithė kėtė thjesht fat. Ajo dukej gjithashtu e vetėdijėshme pėr shkakun ,- pėr mua krejt tė panjohur-, tė tjetėrsimit gradual tė vėmėndjes time; por asnjėherė nuk dha ndonjė arėsye pėr ketė apo pėr natyrėn e asaj qė po ndodhte. Nga ana tjetėr ishte ajo grua e cila tretej ditė pas dite. Nė momentet kur e kuqja e faqeve tė saj thellohej dhe venat nė ballė i bėheshin gjithnjė e mė blu; pėrnjėherė qėnia ime shkrihej nė keqardhje dhe kur pas atij momenti kapja vėshtrimin e syve tė saj tė menduar, shpirti mė dhimbte dhe mė trazohej, me trazimin e atij qė hedh vėshtrimin poshtė nė humnera tė pamata.
Mund tė them vallė qė nė ato momente unė dėshiroja thellėsisht me njė dėshire tė zellshme dhe gėrryese momentin e mbarimit tė Morellės? Po, e dėshiroja; por shpirti i brishtė, rezistonte dhe i ngjitej mureve prej balte tė godinės sė tij, pėr ditė, javė dhe muaj tė pafund tė lodhshėm, derisa nervat e mija tė torturuara arrinin tė sundonin mbi llogjikėn time, zemėrimi rritej brėnda meje pėr shkak tė vonesės, dhe me zemrėn e njė shpirti tė keq , mallkoja ditėt , orėt dhe momentet e hidhura qė dukeshin sikur zgjateshin dhe zgjateshin pa fund, ndėrkohė qė jeta e saj delikate shuhej, si hijet qė vdesin nė fund tė ditės.
Por njė mėngjes vjėshtė, kur erėrat akoma flinin nė shtretėrit e tyre qiellore , Morella mė thirri tė qėndroja pranė saj. Njė mjegull e dendur e mbėshtillte tokėn, njė shkėlqim i ngrohtė shtrihej mbi ujrat dhe njė ylber qė nga kupa qiellore i dorėzohej gjetheve tė dėndura tė vjeshtės nė pyll.
“Ėshtė dita e ditėve,” me tha, ndėrsa unė i afrohesha; “nje ditė e tė gjitha ditėve, tė jetės apo tė vdekjes qofshin. Ėshtė njė ditė e kėndėshme pėr bijtė e tokės dhe jetės – ah, por po aq e kėndėshme pėr bijat e qiellit dhe vdekjes!”
Unė e putha nė ballė dhe ajo vazhdoi:
“ Unė po vdes, por akoma do rroj.”
“Morella!”
“ Ditė qė ti tė me kesh dashur, nuk ka pasur,—por atė qė ke neveritur gjatė jetės tėnde, nė vdekje ke pėr ta adhuruar.”
“Morella!”
“ Ja po ta them pėrsėri qė jam duke vdekur. Por brėnda meje pengu i dashurise time ėshtė ngjizur - oh sa e vogel!- dhe ajo ndjen pėr mua, Morrella. Dhe kur shpirti im tė niset fėmija do jetojė – fėmija yt dhe i imi, i Morellės. Por ditėt e tua do jenė ditėt e dhimbjes- Njė dhimbje mė e gjata ndėr ndjenjat siē ėshtė qiparisi mė i forti ndėr drurėt. Pėr ty orėt e lumturisė kanė mbaruar dhe gėzimi nuk kėputet dy herė nė jetė, ashtu si trėndafilat e tempujve nė Paestum qė mblidhen dy herė nė vit. Kjo nuk do zgjasė dhe pastaj, ti nuk do luash mė Tenianin por duke lėnė mėnjanė manjolat dhe hardhitė, ti do mbėshtjellėsh qefinin nė kokė, siē bėjnė myslimanėt nė Mekė.
“Morella!” klitha, “Morella! Si mund tė parathuash tė tilla gjėra?” Por ajo ktheu kokėn mėnjanė mbi jastėk dhe njė dridhje e lehtė i kaloi nėpėr gjymtyrė, dhe kėshtu ajo vdiq dhe zėri i saj nuk u dėgjua mė.
Por ashtu siē e parashikoi,- fėmija qė ajo lindi gjatė vdekjes, dhe qė nuk mori frymė deri nė momentin qė e ėma e saj pushoi sė marri frymė,- fėmija i saj, njė vajzė, erdhi nė jetė. Ajo u rrit nė mėnyrė tė ēuditėshme nė trup dhe intelekt ; ishte ngjashmėria perfekte e asaj qė kishte ikur, dhe unė e desha atė me dashurinė mė tė ethėshme qė do kisha besuar ndonjėherė qė do mund ta ndjeja pėr ndonjė qėnie tė kėsaj toke.
Por atje tej, shumė larg, qielli i kėsaj dashurie tė pastėr, errėsohej, dhe melankolia e thellė, tmerri, dhe dhimbja e mundimshme rrėshqistnin si njė re nė qiellin e saj. Siē thashė, fėmija u rrit e ēuditėshme nė trup dhe nė mėndje. Me gjithė mėnd e pabesueshme ishte rritja e shpejtė e pėrmasave tė saj trupore, por me tė tmerrėshme,- oh sa tė tmerrėshme- ishin mendimet e trazuara qė shėmbeshin mbi mua ndėrsa shikoja zhvillimin e gjėndjes sė saj mendore. E si mund tė ishte ndryshe, kur unė ēdo ditė zbuloja nė konceptet e fėmijės, fuqinė e mėndjes sė njė tė rriture dhe aftėsitė e gruas ? kur mėsimet e pėrvojės mė servireshin nga buzėt e njoma tė fėmijės?... dhe kur urtėsia ose pasioni i pjekurisė qė unė e gjeja nė ēdo moment shkrepte nga sytė e saj tė plotė e kureshtarė? kur,- le tė themi,- tė gjitha kėto spikasnin pėrpara ndjesive tė mija tė lemerisura, kur nuk mundesha mė ta fshihja tė gjithė kėtė prej shpirtit tim, por as ta flakja tej perceptimeve tė mija qė dridheshin nga frika e pranimit tė atij realiteti, duhej vallė tė hamėndėsoja nė kėtė dyshim, tė njė natyre tė frikėshme dhe ngacmuese, qė mė pushtonte ngadalė shpirtin tim, apo ti lija mendimet e mija tė pėrballeshin tė tmerruara me pėrrallat e egra dhe teoritė tronditėse tė Morellės sė pavarrosur? Unė e rrėmbeva prej vėmėndjes sė kėsaj botė atė qėnie tė cilėn fati m’a kishte dhėnė pėr ta adhuruar, dhe mes izolimit tė ethshėm nė shtėpinė time, vėshtroja me njė agoni mbytėse mbi ēdo gjė qė i pėrkiste kėsaj krijese qė aq shumė e doja.
Dhe siē rrokulliseshin vitet, unė vėshtroja ngultazi ditė pas dite fytyrėn e saj tė shenjtė, tė butė dhe shprehėse, si dhe derdhjen mbi tė tė formave tė pjekurisė dhe ditė pas dite unė zbuloja pika tė reja tė ngjashmėrisė se fėmijės me nėnėn e saj, melankolinė dhe vdekjen. Orė pas ore,rritej dėndėsia e kėtyre hijeve tė ngjashmėrise,dhe ato bėheshin mė tė plota, mė tė qarta, mė turbulluese dhe tmerrėsisht neveritėse nė mėnyrėn e tyre. Qė buzėqeshja e saj ishte krejtėsisht si e nėnės se saj, kjo nuk ishte gjė dhe kaq e papranueshme; por pastaj unė dridhesha nga ngjashmeria kaq perfekte, qė sytė e saj kishin me tė Morellės, por mund ta duroja edhe ketė; por mė pas ato dy sytė shpesh mė shikonin thellė brėnda thellėsisė sė shpirtit tim me domethėnien vazhdimisht trullosėse si tė Morellės dhe me tė njėjtin mendim trullosės. Nė konturet e ballit tė lartė, dhe nė valėzimet e flokėve tė mėndafshtė, edhe nė gishtrinjtė e hollė e tė zbehtė qė varrosnin vetveten, edhe nė tonet e dėshpėruara tė muzikalitetit tė tė folurės sė saj, dhe mbi tė gjitha- oh mbi tė gjitha kėto,- nė frazat dhe shprehjet e tė vdekurve nė buzėt e asaj tė gjallės qė kaq shumė e doja, gjeta ushqim pėr mendimet dhe tmerrin qė harxhohej pėr njė krimb qė nuk donte tė vdiste.
Megjithėse kishin kaluar dhjetė vjet nga jeta e saj, vajza ime kishte mbetur e paemėr mbi tokė. “ Fėmija im” dhe “ dashuria ime” ishin pėrkedheljet zakonisht tė projektuara nga dashuria e njė babai dhe fshehja e rreptė e ditėve tė saj i bėnė tė panevojshme tė gjitha ndėrhyrjet e tjera. Emri i Morellės vdiq sė bashku me tė nė vdekjen e saj. Nuk i kisha folur kurrė vajzės pėr nėnėn e saj, e kisha tė pamundur ta bėja kėtė. Nė tė vertetė, gjatė pėriudhės sė shkurtėr tė ekzistencės sė saj, kjo mungesė nuk kishte bere ndonjė pėrshtypje nė botėn e jashtėme, e ruajtur aq sa mund tė ishte e lejuar nga kufijtė e ngushtė tė vetmisė sė saj. Siē kalonte koha, ceremonia e pagėzimit filloi tė mė trokiste nė mėndjen time tė dobėsuar dhe ēoroditur, si njė ēlirim i mundshėm nga tmerri i asaj qė ishte shkruar tė ndodhte. Por nė enėn e pagėzimit, unė hezitova tė thosha emrin e saj. Shumė emra tė urtė dhe tė bukur tė kohėve tė vjetra dhe moderne, nga vendlindja ime apo vėnde tė tjera, vinin deri nė buzė tė buzėve tė mija, emra shumė tė pėrshtatshėm tė butė, tė lumtur, dhe tė mirė. Po ēfarė ishte ajo qė mė nxiti mua atėherė tė shqetėsoja kujtimin e tė vdekurės sė varrosur ? Cili demon mė urdhėroi qė tė gėrmėzoja atė tingull, pikėrisht atė i cili sa herė qė rithirrej ishte mėsuar ta bėnte gjakun e purpurt tė rridhte nė rrėkera prej tempujve tė zemrės ? Cili shpirt i keq foli qė prej rrėnjėve tė shpirtit tim, kur pėrmes atyre shtigjeve tė errėta, dhe nė qetėsinė e natės, unė pėshpėrita nė veshėt e pagėzorit, rrokjet- Morella ? E ēfarė tjetėr pėrveē se njė shpirt i keq e tronditi ashtu tė ardhmen e fėmijės tim, dhe e spėrkati me spektrin e vdekjes, dhe sapo tingujt e lehtė u dėgjuan, ajo ktheu sytė e saj tė qelqtė nga toka pėr nė qiell, dhe duke rėnė nė gjunjė nė rrasėn e zezė tė kubesė sonė stėrgjyshore, u pėrgjigj- « Jam ketu ! »
Dallueshėm, ftohtėsisht, qetėsisht dallueshėm, i lėshoi kėto pak tinguj tė thjeshtė nė veshėt e mi te cilat nė tė njėjtin moment si plumb i shkrirė u rrokullisėn duke fėrshėllyer edhe nė trurin tim. Vite- shumė vite- kaluan, por kurrė nuk u shua tek mua kujtimi i asaj epoke. Jo se unė vėrtetė i lashe mėnjane manjolat dhe hardhitė - por hija e bredhit dhe qiparisit mė ndoqi nga pas ditė e natė. Kurrė nuk i numėrova mė kohėn dhe vėndet, yjet e fatit tim u shuan nė qiell, errėsira mbuloi tokėn dhe kur figurat e saj mė kaluan pranė si hije qė rrėshqasin, nė mes atyre tė gjithave unė dallova Morellėn. Erėrat e kupės qiellore frymuan tė vetmin tingull tė njėjtė nė veshėt e mi, llokocitja e dallgėve mbi det mėrmėriti pėrgjithmonė- Morella. Por ajo vdiq ; me duart e mija unė e varrosa nė varrin e saj ; dhe qesha me njė tė qeshur tė zgjatur, tė hidhur sepse nuk gjeta asnjė shenjė nga ēfarė kisha varrosur mė parė, nė gropėn ku unė kalla trupin e tė dytės.-Morrella.

Edgar Allan Poe
__________________
t'i dua sytė,
kanė thonjė tė mprehtė,
paqen,
gjer nė shpirt ma ējerrin.
Misty-Blue nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 05-11-2012, 19:42   #19
Mistrece
.
 
Avatari i Mistrece
 
Data e antarėsimit: Aug 2011
Posts: 13,171
Thanks: 128
Thanked 4,213 Times in 2,366 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 302
Mistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėmMistrece i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe - poezi

Citim:
Postimi origjinal ėshtė bėrė nga Askushi Shiko postimin
Shqipėroi Fan S. Noli


ANNABEL LI


Ka shumė e shumė vjet
Nė njė vėnt afėr nė det,
Ish njė vajzė qė muntni ta njihni tani
Nėnė emėrin Annabel Li;
Dhe kjo vajzė mė donte edhe tjatėr s’kėrkonte
Veē ta deshnja sikundėr mė desh.

Isha e vogėl dhe ish e vogėl nė vjet
N’atė vėnt afėr nė det;
Po duheshin mė tepėr se me dashuri
Unė dhe Annabel Li;
Me njė dashuri qė dhe Engjėjtė lart nė lavdi
Qė tė dyve na kishin zili.

Andaj, tani e shumė vjet,
Tek ky vėnt afėr nė det,
F’ryri veriu nga ret’ e ma ngriu
Tė bukurėn Annabel Li;
Edhe motrat e saj ėngjėllesha
Ma rrėmbyen, ma mbyllėn nė varr se e desha,
Dhe kėshtu mė la shėndet
Nga ky vėnt afėr nė det.

Engjėjtė qė skishin sa ne dashuri
Qė tė dyve na mbanin mėri.
Po pėrandaj, siē e dini vėrtet,
Tek ky vėnt afėr nė det
Fryri veriu njė nat’ e ma ngriu
E ma vrau timen Annabel Li.

Dashuria qė kishim ish m’e fortė se ēdo dashuri,
S’e ka patur as plak as i ri,
As i marr’, as i urtė njeri
Dhe as Engjėjt e qiellit nė erė,
As demonėt pėrposh nė skėterrė;
Shpirtin tim s’munt ta shqitin nga shpirti
I sė bukurės Annabel Li.

Se tek hėna qė ndrit, syri im ėndėrrit
Pėr tė bukurėn Annabel Li;
Dhe ēdo yll qė shkėlqen syt’ e ėmbėl rrėfen
Tė sė bukurės Annabel Li;
Nat’ e ditė e shoh, edhe zemrėn ma ngroh,
Shoq’ e dashura ime, e mjera jetime,
Pėrmi varrin ku deti buēet,
I rri pranė mi varrin nė det.
Mos vdektte kurre emri juaj!
__________________
Festina lente!
Mistrece nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 12-12-2014, 10:15   #20
gurax
Super Moderator
 
Avatari i gurax
 
Data e antarėsimit: Mar 2011
Vendndodhja: Virgo Supercluster, Local Group, Milky Way, Orion-Cygnus Spur, Sol-3, THE UNIVERSE
Posts: 3,047
Thanks: 4
Thanked 47 Times in 33 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 64
gurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėmgurax i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Edgar Allan Poe




Citim:
Postimi origjinal ėshtė bėrė nga ChocolatE_DiamonD Shiko postimin
Perkthyer nga Noli

--------------------------------------------------------------------------------

Korbi (The Raven)
Edgar Allen Poe

Nje mes-nate te bezdisur
Tek kendonja i zalisur
Disa pralla dhe magjira
Te nje shkence te harruar,
Tek dermitnja I kapitur
Befas vjen nje e trokitur,
Me ngadale e goditur
Permi dere t’ odes sime.
“Dikush eshte, thashe, jashte
Qe troket mi deren time –
Vetem kjo, dhe asgje me.

Ah, e mbanj ner ment fort mire,
Ishte dimr’ I ftoht’ I ngrire,
Dhe n’ oxhakun shkrump te nxire
Uret shuheshin ne hi.
Desha te gedhihej dita,
Se me kot nga librat prita
Te me ngushellonte drita
Per te lumuren Lenore,
Vajz’ e rralle dhe rezore,
Q’ I thon Engjejte Lenore,
Permi dhe pa emer me.

Era frynte qe perjashta,
Rrihte perdet e mendafshta
Dhe me ngjethte dhe me derthte
Tmerre qe s’I ndjeva kurre.
Dhe tani qe te pushonte
Zemr’ e mjere qe leftonte
Goja po me belbeconte,
“Dikush do te hynje brenda;
Nonje vizitor I vonet
Qe kerkon te hynje brenda.
Kjo do jet’ e asgje me

Mblodha veten menjehere
Edhe frike me pa ndjere:
“Zot, I them, a Zonje, fajin
Ndjemani, ju lutem shume,
Se per Zotin po dremitnja,
Aq’ e holle ish trokitja,
Aq’ e lehte ish goditja
Permi dere t’ odes sime
Sa me-zi ma zuri veshi.”
Dhe e hapa deren sheshit,
Erresir’ e asgje me.

Syrin thelle n’ erresire
Shume ndenja ne drithtire,
Enderra duke shikuar
Qe njeri s’ ka enderruar;
Mirpo nat’ e erret heshtte
Edhe tjater gje s’ me theshte
Vec nje emer qe me deshte
Peshperitur si “Lenore!”
Kete un’ e peshperita,
Dikush m’ u –pergjeq: “Lenore.”
Vetem kjo, dhe asgje me.

N’ ode prape me te kthyer
Shpirti ndezur, zemra thyer
Perseri vjen nje trokitje
Pak m’ e forte se me pare.
“Pa dyshim pa fjale thashe
Dikush eshte aty jashte,
Duhet vajtur, duhet pare
Qe te zgjidhet ky mister.
Hesht, moj zemer e zhuritur,
Qe ta zgjith kete mister.
Era esht’ e asgje me.”
Hap ahere xhamen time
Kur me shume ferfellime
Brenda hyn nje Korb I mvrojtur
Madheshtor I kohes vjeter.
As u-fal as pershendoshi,
As ben tjater pune boshi
Po si zot me shkon trimoshi
Dhe qendron mi deren time –
Ngjitet mi nje bust Pallade
Mun mi dere t’ odes sime –
Ngjitet, rri, dhe s’ ben gje me.

Me zu gazi, me shkoi tmerri
M’ ate Korb te zi si Ferri,
Qe po mbahej aq’ I rende
Aq’ I larte dhe I thom:
“Ndonese je perce-prere,
S’ka dyshim, je trim I ndjere,
Korb I mvrojtur, I vrerosur,
Arratisur zall me zall;
Thua-m’ emrin tente me nam
Anes detit Plutonian!”
Thote Korbi: “Kurre me,”

U-cudita fort, pa mase
Kur degjova Korb te flase
Ndonese ajo pergjigjie
S’ kishte as kuptim as lidhje;
Se asnje s’ munt te me thote
Qe nonje njeri ne bote
Gjer tani ka pare shpende
Mun mi dere t’ odes tij,
Shpend’ a shtaze mi statuje
Mun mi dere t’ odes tij,
T’ emeruar “Kurre me.”

Mirpo Korbi rrinte shtruar
Permi bustin e latuar
Dhe thosh vetem ate fjale
Qe nga shpirti plot me flage.
Asnje pende me s’ leviste
Asgje tjater s’ murmuriste,
Edhe zemra me therriste:
“Miqt’ e tjere ikn’ e shkuan;
Neser edhe ky do t’ ike
Si dhe shpresat qe m’u-shuan.”
Thote Korbi: “Kurre me.”

I habitur nga pergjigja
Qe me dha kur nuk e prisnja,
“Pa dyshim, kjo fjale, thashe,
Esht e vetema qe di,
Q’ e mesoj nga I-zot’ I mjere,
Dere-mbyllur, dere-sterre,
Qe e ndoqi, e dogji zia,
Dhe e shojti lebetia.
Gjer sa vaj’ I shpreses tij
S’ qe vec deshperim I zi
Dhe kurre, kurre me.”

Edhe Korbi me mbertheu
Dhe ne gas buzen ma ktheu.
Shpejt, pra, nje kolltuk rotova
Edhe deres iu-afrova;
Dhe I ndenjur enderronja
Dhe me mendjen po kerkonja
Qe te gjenja, te zbulonja
C desh te theshte Korb’ I zi,
Korb’ I mvrojtur, I vrerosur
Arratisur zall me zall
Me dy fjalet “Kurre me.”

Kete desha te ckoqitnja
Po as fjale nuk I flisnja
Korbit qe me sy prej prushi
Zemren si me zjarr ma mbushi;
Keshtu rrinja I trallisur,
Pshtetur kryet mi perkresen
Kadifeje te qendisur
Qe e ndritte llamba siper,
Mi te cilen ah, e mjera
Do mos pshtetet me persiper
Do mos pshtetet kurre me.

Era u-dent permi qilimet
Me temjan nga Serafimet
Qe u tingellinin zilet
Posht’ e lart ne dysheme.
“Ja, me Engjej, mor I mjere,
Te coj Zoti kete here
Prehje, prehje dhe nepenthe
Te harrosh Lenoren lart.
Pi, gelltit kete nepenthe
Dhe harro Lenoren lart!”
Thote Korbi: “Kurre me”

“Profet, thashe, neme-rende,
Po profet, qofsh djall a shpende!
Qofte, se te coj shtergata
A Shejtan’ I Ferrit zi,
Te perhumbur, te patrembur
Tek ky vend I shkret’ I dhembur
Tek ky burg me tmerr I shembur,
Thuaj-me, vertet, te lush:
A ka ne Gallad ballsam?
Thuaj, thuaj-me, te lus!”
Thote Korbi: “Kurre me.”

Profet, thashe, name-rende
Po profet, qofsh djall a shpende!
Per nje Qjell dhe Perendi
Qe po lusim un’ e ti,
Thuaj-m’I zemres qe mban zi
A do shoh n’ Eden te shenjte
Vajzen a do kap te shtrenjte,
Q’I thon’ Engjejte Lenore,
Vajz’ e rralle dhe rezore,
Q’ I thon’ Engjejte Lenore?”
Thote Korbi: “Kurre me.”

“Mbyll-e gojen, dreq a shpende!
Ngrihem dhe therres me kembe,
Cporru prape mu ne djall,
Ne Sketerre dhe ne zall!
Pende mos me shkunt te zeze
Te me rrej’ e te me ndeze,
Mos ler shenje te genjeshtres
Qe me the, po shko prej deres!
Nxir-m’a qipin tent prej zemres
Thyej qafen jashte deres?
Thote Korbi: “Kurre me,”

Edhe Korb’ I zi I humbur
Qendron edhe I patundur
Mi te zbetin bust Pallade
Mun mi dere t’ odes sime.
Edhe syte I shkendritin
Si prej djajsh qe enderritin
Edhe llamba qe ndrit siper
Ia heth hien permi dhe;
Shpirti im nga ajo hie
Qe valon atje mi dhe
Do mos ngrihet – kurre me.
__________________
"I refuse to prove that I exist," says God, "for proof denies faith, and without faith I am nothing". "But," says man, "the Babel Fish is a dead giveaway, isn't it? It proves you exist and so therefore you don't. QED." "Oh dear," says God, "I hadn't thought of that," and promptly vanishes in a puff of logic. "Oh, that was easy," says man, and for an encore goes on to prove that black is white, and gets killed on the next zebra crossing.
gurax nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
Pėrgjigje

Mundėsitė nė temė

Rregullat e postimim
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

Kodi HTML ėshtė fikur