Kthehu pas   Forum-Al.com™ > Kombėtare & Boterore > Gjuha shqipe

Gjuha shqipe “Gjuha jonė sa e mirė!/ Sa e ėmblė, sa e gjerė!/ Sa e lehtė, sa e lirė!/ Sa e bukur, sa e vlerė!” Naim Frashėri

Pėrshėndetje Vizitor!
Nėse ju shfaqet ky mesazh do tė thotė se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini tė shihni pjesėn me tė madhe tė seksioneve dhe diskutimeve tė forumit, por akoma nuk gėzoni tė drejten pėr tė marrė pjesė nė to dhe nė avantazhet e tė qėnurit anėtar i kėtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI qė tė dėrgoni postime dhe mesazhe nė Forum-Al.
Regjistrohu
Pėrgjigje
 
Mundėsitė nė temė
i vjetėr 24-11-2013, 00:40   #1
SERAFIM DILO
Anti Busavata
 
Avatari i SERAFIM DILO
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Posts: 9,581
Thanks: 0
Thanked 63 Times in 57 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 55
SERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėm
Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

Vinēenc Malaj

Urdhni Franēeskan ne Shqipni,simbas gojedhanes,kje themelue prej vet Patriarkes,Shen Franēeskut t'Asizit,kurse aj,tue dashte me shkue ne Lindje me u predikue saraēeneve,niset prej Ankonet rreth vj.1214-sikurse thote jeteshkruesi dhe bashkohori i tij Fra Toma da Velano ne Vita Prima 1229,por"ventis contrariis flantibus in patibus Sclavonae cum caeteris navigantibus se invenit"("tue kene se frynte nje stuhi e madhe,u ndal ne vise te Sklavonise bashke me udhetare te tjere").Gjithashtu pohon edhe Shen Bonaventura ne Legenda major.Ne vise te Slavonise u njehte atehere edhe Shqipenia.
Megjithese nuk permendet konkretisht emni i vendit ku ishin ndalue,mendohet se ishte Lezha,Dubrovniku o Spliti.Ne Lezhe eksiston gojedhana,gjithashtu dhe nji mbishkrim mbi dere te kishes (ne kjofte se asht i kohes): HOC TEMPLUM FRATRUM MINORUM AEDIFICATUM EST ANNO MCCXL ("Kjo kishe e Fretenve te Vegjel asht ndertue ne vj 1240")
Po ne te njajten vjete 1240,ne nje dokument te Arkivit te Kuvendit te Durresit (f 256) thuhet se ne Durres (Epidamnum) kane ekzistue dy kuvende,njani i domenikaneve dhe tjetri i franēeskaneve,prej te cileve dolen shume burra ne za dhe te meritueshem per Fe e Atdhe.
Shume fretén franēeskane dhe domenikane i pru me vedi nder vise tona i lumi Gjon prej Pian del Carpine,kur kje emnue argjipeshkev i Tivarit ne vj 1248 per te zevendesue me ta bendiktinet qe ishin tue u zhduke.
Per pranine e bijve te Shen Franēeskut ne Shqipni,flasin dokumentat e vjeteve 1258,1272,1283 dhe aj i vj.1288,i cili edhe numeron disa nder te para kuvende fretensh (Kotorr,Tivar,Ulqin,Shkoder,Durres,Lezhe ),qe aso heret ishin nen juridiksionin e Provinces dalmatike me qender ne Zader e ma vone ne Split.
Ne vj 1402 themelohet Kustodja e Durresit e ne vj.1589 Provinca Shqiptare (e ashtuquejtuna "Provincia Macedoniae") XXXI e Urdhnit Franēeskan,me 5 kuvende dhe 40 rregulltare.Me vone mekamben 28 kuvende e rezidenca me 80 rregulltare.
Me pershkrimin e moteve te veshtira nen sundimin otoman,franēeskanet shqiptare,dita me dite shkojne tue u pakue,aq sa ne vj.1719 Provincia e bjerr autonomine e vet.Ajo ne vj.1832 bahet mision i drejtuem prej 5 prefektave.Ne vj.1898 bashkohet nen nje Komisar provincal (pater A.Zubac) deri sa se mbramit ne vj 1906 mekamet rishtas Provincia e moēme shqiptare me titull "Provincia misionare e Zojes Nunciate" me provincialin L.Mihaevi nga Bosnja.
Nder motet ma te veshtirat per franēeskane shqiptare,sidomos prej shek. XVII e deri ne te XIX shekull,atyne u vine ne ndihme te tjere sivellazen misionare nga Italia,Austria,Gjermania e Bosnja.Kane mbete te famshem misionaret e pare Italiane,pater Novaventura Palazzolo dhe pater Cherubino da Val Bona,te cilet bashke me disa shoke te tjere,u pershkuen ne Shqipni ne vj.1634 tue vu ne rrezik jeten e vet.Disa prej tyne heroikisht derdhin gjakun,te tjeret predikojne e mesojne popullin tue nxane gjuhen shqipe,te tjere ndertojne kisha,e kuvende te rrenueme,te tjere themelojne shkolla,kolegje e institute fetare sikurse ne Pllane 1638,ne Kurbin me 1650,ne Grude me 1640,ne Blinisht me 1639,ne Velé me 1692,ne Shkoder me 1698 dhe ne shume vende te tjera.
Ne anen tjeter franceskane te tjere me shkrime te veta i japin nje kontribut te ēmueshem zhvillimit e perparimit te fese katolike,te kultures kombetare dhe te gjuhes shqipe.Frytet e mundin te tyne kjene trshigue dhe zhvillue ma me dendesi dhe entuziazem nga franēeskanet shqiptare,sidomos mbas rimekambjes se Provincies ne vj.1906,te cilet,veprimtarise se tyne fetare e kulturore,vrulltas i dhane nje drejtim kombetar.
Ne Shqipnine Veriore,me Shkodren si qender,ata ēelin 27 shkolla fillore,nje shkolle mesuesesh me konvikt per vajza,drejtue nga motrat Stigmatine;themelojne Liceun klasik "illyricum"(1921),seminarin e shtypshkronjen,qe botonte tri rivista mujore dhe qindra libra ne gjuhen shqipe.Ata drejtojne shoqeni fetare (tercjare),te rinjsh (soc.Antoniane) e te rejash (Bijat e Zojes),formojne teatrin,grupe kengetaresh,orkestrina e keshtu pari...Ndermjet dy lufteve botenore 90 freten sherbejne nder dioqeza te ndryshme ne 38 famulli,nder me te vorfnat dhe ma te veshtirat vise malore te Veriut.
Urdhni franēeskan shqiptar gjate shekujve nder radha te veta ka pase njerez te urte,fetare predikatare,prisa e udheheqesa te popullit,burrakoēa,atdhetare e martire te fese e kombit.Por tue kene se shkalla e dijes ose e erudicionit dhe e kultures zbulohet e njifet ne shkrime (scripta amnent),ketu po permendim veē emnat dhe disa vepra te disa shkrimtareve franēeskane,qe ne kete drejtim kane dhane kontributin ose ndihmen e vet ne shkrimet shqipe,tue paraqite nje panorame te shkurter.Theksojme se ēdonjani prej tyne meriton nga nje monografi te veēante dhe ti ribotohen veprat si ato letrare ashtu dhe ato gjuhesore ose historike.
SERAFIM DILO nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 24-11-2013, 01:59   #2
SERAFIM DILO
Anti Busavata
 
Avatari i SERAFIM DILO
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Posts: 9,581
Thanks: 0
Thanked 63 Times in 57 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 55
SERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

Ma i pari franceskan shqiptar qe ka lane shkrime shqipe asht frati kosovar Pali prej Hasit,ndermjet Buzukut e Budit,rreth vj,1599.Poezite e tija mendohet se jane Dita e gjyqit me 240 vargje dhe tjetra me titull Per mortjen me 372 vargje,ne te cilat trajtohen tema e vdekjes dhe e dites se gjyqit me nje intonim lirik.Ato jane te botueme se parit ne vepren e Pjeter Budit Dottrina christiana,Rome,1618;dhe rishtype disa here ma vone.

Prej te huejve,qe kane shkrue e botue diēka ne gjuhen shqipe shenojme:
Pater (me poshte do ta shenojme me shkurtimin P-autori) Leo da Citadella me nje Dictionarium epiroticum,ms.1671;
P.Bernardino Quinziano da Veronaoctrina cristiana epirotica.ms.1675;
P.Egidio Quinto d'Armento,perkthen Kuvendi i Arbenit te V.Zmajeviqit,Rome 1706.
P.Didaco da Desio,misjonar dhe profesor i gjuhes shqipe ne kolegjin e Romes,shkruen nje doracak shkolluer Grammatica albanese 1710.
P.Francesco Maria da Lecce,shkruen dhe boton ma te paren gramatike te gjuhes shqipe Osservazioni grammaticali nella lingua albanese,Rome 1716
P.Bonaventura Prucher da Castel Giovio shkruen Manuale catechistico italiano-epirotico,1752,dhe vocabolario italiano-epirotico,ms, 1776.
P.Anton Franēesk Santori,(1819-1894)arberesh,ka shkrue ne gjuhen shqipe dhe italishte ma se 20 vepra;poezi,novela,romanca dhe drama,sikurse:Canzoniere albanese,Napoli 1845;Valle e harese se madhe,Napoli 1848;Emira,drame 1883;Bija e mallkuar,1859;Kreshteu i shejtruar,Napoli,1855;Bija e namun,Cosenza;1858 etj.Disa vepra jane botue e shume te tjera ruhen doreshkrime ne Biblioteken e Kozences.
P.Gabriele capoccio (1850-) misionar ne Shqipni e ma vone deri ne vj. 1878 argjipeshkev i Tivarit,ka mbledhe Ligje dhe zakone te moēme te cilat ia pati dorezue albanologut Georg von Hahn dhe ai i botoi ne Illyrisch-Albanisch Forsschungen I.
P.Luca da Monte Giovio,misionar per 19 vjet dhe mesues i gjuhes shqipe ne Rome,ka shkrue ne vj.1848 nje Dizionaria italiano-albanese con alcune parabole e sentence usuali,me 328 faqe,i cili i kje dorezue Kongegacionit De Propaganda Fide ne Rome per ta botue.Doreshkrimi ruhet ne Todi.
P.Dario Bucciarelli,misionar,ipeshkev i Pultit dhe argjipeshkev i Shkupit,shkruen Gramatica albanese,Rome 1858;Udha e Krygjes,Rome 1962;Doktrina e krishtene,Rome 1877 dhe len doreshkrim I martiri albanesi di Stubla.
P.Bonaventura Francavilla (1855) shkruen Elementi grammaticali della lingua epiriotica,qe deri vone asht ruejt ne biblioteken Franēeskane ne Shkoder.Boton Confessione pratica italo-albanese,Rome,1863.
P.Tommaso Marcozzi da Rapino,misionar shume aktiv ne Shkoder,shkruen e perkthen disa vepra,sikurse Kempis o t'pergiamit e Jezu Krishtit,Shkoder,1876;Rregullat e te III Urdhen,Shkoder,1878;Moji i Majit,Shkoder,1882;Ndaēja e Zojes Rruzare,Shkoder,1892;Ndaēja e Sh'Franēeskut,Rruga e Shejtes Krygje etj.Ka lane shume doreshkrime.
P.Francesco Rossi da Montalto Ligure (1814-1888),ma se 20 vjet misionar ne Kosove e ma vone per 28 vjet profesor ne katedren e gjuhes shqipe ne Rome.Ka shkrue Regole grammaticali della lingua albanese,Rome,1866 dhe Vocabolario epiriotoco-italiano,Rome,1875,gjithsej 2353 faqe.Ka perkthye Ungjilli simbas Markut,London,1870:
P.Leonardo de Martino da Greci,arberesh,jeton dhe vepron per shume kohe ne Shqipni porsi famulltar e profesor ne Kolegjen e Troshanit,perkrahes i ideve te rilindjes,me merita te veēanta,poet i njoftun.Perktheu Mundimet e Jezu Krishtit te P.Metastazit dhe botoi poezite e veta ne vellimin L'arpa di un italo-albanese-Arpa e nje italo-shqiptarit,Venedik,1881,perkthime dhe poezi origjinale italisht dhe shqip,te pershpirtshme dhe patriotike,me te cilat ai i siguroi vedit pavdeksi ne historine e letersise shqipe.Shkroi dhe dramen pastorale Nate Keshendellash ēfaqe ne Shkoder ne vj.1880.Ajo kje nder te parat drama shqipe.
P.Camillo Libardi da Levico,per 40 vjet misionar ne Dukagjin,perkrahes i levizjes per liri.Perktheu shqip Pesemedhet bisede te Shen Leonardit,Shkoder,1900 dhe botoi kater libra te tjere historike mbi Shqipnine nga 1935-1940.
P.Francesco Melchiori da Breno,ndertues i kishes se Gjuhodolit ne Shkoder dhe argjipeshkev i Durresit,shkruen doracakun per terciare Sullet e rregullat e te tretit Urdhen,Shkoder,1896.
SERAFIM DILO nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 25-11-2013, 02:50   #3
SERAFIM DILO
Anti Busavata
 
Avatari i SERAFIM DILO
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Posts: 9,581
Thanks: 0
Thanked 63 Times in 57 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 55
SERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

Dy te tjere qe vazhdojne,megjithese nuk kane shkrue shqip,jane te meritushem per letrat shqipe:
P.Lovro Mihaēeviē nga Bosnja,per 10 vjet edukator e drejtor i Kolegjes franēeskane ne Troshan dhe Provincial nga vj.1906-1909,shkruen kroatisht Po Albaniji-Neper Shqipni,pershtypje nga udhetimi,Zagrep,1911,dhe vepren tjeter gjithashtu kroatishte Crtice iz albanske povjesti-Shenjime nga historia shqiptare,Sarajeve,plot dashni e ndjesi per popullin shqiptar.Tjetri asht :
P.Fabian Barcata nga Tiroli,misionar ne Shqipni nga vj.1896-1908.Ka shkrue disa romane nga jeta shqiptare ne gjuhen gjermanishte,sikurse: Kumbona e thyeme,Gjaku i Falun dhe Lule.Ky i mbami,shume i bukur,kje botue gjermanisht ne Mynih me 1924,shqip ne Tirane me 1930 dhe kroatisht ne Zagreb me 1939.

Me nje deshire te zjarrte dhe me nje entuziazem te hovshem dhe rinuer,megjithese nder veshtirsina dhe kohe lufte,ndoqen hapat e te parevet,mesuesavet te vet,nxansat e shkolles se Troshanit,mbasi kthehen prej studimevet nga Bosnja (1886-1892),sikurse pater Gjergj Fishta,pater Shjefen K.Gjeēovi,pater Pashko Bardhi,pater Lorenc Masrrekaj etj.
Ma i njoftuni letrar nder franēeskane shqiptare patjeter asht pater Gjergj Fishta (1871-1940),mik i poeteve kroate pater Gerga Martiē dhe Silvije S.Kranjēeviē.Me mons.Prenk Doēin e te tjere letrare themelojne shoqnine "Bashkimi".Fishta menjeher bahet vehtje qendrore e kesaj shoqenie kulturore.Posa emnohet drejtor shkolle me 1902,shtjen shqipen si gjuhe mesimi.Ajo ne letersine shqipe hine mjaft heret.Me 1900 bashkepunon ne fletoren "Albania" te F.Konices me disa poezi nga te cilat del ne pah talenti i tij.Pa dyshim vepra kryesore e tija asht Lahuta e Malcise.Pjesa e pare dhe e dyte e kesaj vepre jane botue ne Zaré me 1904 dhe me 1907.Vazhdojne kanget e tjera me 1912,1913,1931,1932 deri ne botimin perfundimtar ne Shkoder me 1937 (me 30 kang e 1500 vjersha).Botohet rishtas ne Rome me 1958,1989 dhe 1991.Lahuta kje perkthye gjermanisht nga M.Lambertz (1958),dhe nga E.Koliqi dhe Parino italisht (1971) etj...

Gjergj Fishta perpos kryevepres Lahuta e Malcise ka botue edhe shume vepra te tjera siē jane:Vjersha te pershpirtshme,Shkoder,1906;Anzat e Parnasit,Sarajeve,1907,Shkoder,1942,Rome,1971;Pika voeset,Zaré,1909;Shen Franēesku i Assizit,melodrame,Shkoder,1912;Mrizi i zanavet,Shkoder,1913,1924,1931,1941,Rome,1971,Tira ne,1994;Juda Makabe,melodrame,Shkoder,1918,1920,1923,1939.
Jerina ose mbretnesha e luleve,poeme,Shkoder,1920,1923,1928,1940 dhe me perkthim italisht,Bari,1973.Gomari i Babatasit,satira,Shkoder,1923,1939 dhe i plotesuem me 1994;Vallja e Parrisit,poezi fetare por me ndjesi kombetare,Shkoder,1925,1941,Rome 1971;Shna Ndou i Padues,poeme,Shkoder,1931;Shqiptari i qytetnum,melodrame,Shkoder,1930,dhe te tjera.

Proza e Fishtes e hapun nder revista e fletore te kohes,perfshin rreth 700 faqe (1).Ajo asht gjithashtu e fuqishme dhe shume e vlershme.Mjerisht edne nuk asht botueme ne nje volum vedi.Gjithashtu mund te thuhet edhe per perkthimet e tija.Ka lane shume doreshkrime (2). Ketu nuk po e permendim veprimtarine e tije politike as nderimet ose ēmimet per ate veprimtari dhe per vepra letrare.Vdes ne Shkoder me 30 dhetuer 1940.Ne kohe te regjimit komunist Fishta urrehet rreptesisht,i ndalohen veprat,i shlyhet emni nga historia e letratyres dhe vjellin helm kunder tij tue quejte:"tradhtar e reaksionar,spiun e agjent i imperializmit,shovinist,armik i betuar i perparimit,obskurantist qe himnizon prapambetjen e padijen,antikombetar" etj.etj .keso epitetesh.

(1.Gjin Duka (P.D.Gjeēaj),Proza Fishjane,Roma,1961.)(2.P.B.Dema,Vepra letrare e At Gjergj Fishtes,ne At Gjergj Fishta,Tirane 1943.)
SERAFIM DILO nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 26-11-2013, 03:51   #4
SERAFIM DILO
Anti Busavata
 
Avatari i SERAFIM DILO
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Posts: 9,581
Thanks: 0
Thanked 63 Times in 57 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 55
SERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

Shume i meritushem per shkence,kulture dhe letersi shqipe asht dhe kolegu i Fishtes,fatosi dhe martiri i kombit pater Shtjefen K.Gjeēovi-Kryeziu nga Kosova (1873,u vra me 3 tetuer 1929),folklorist,jurist,arkeokog dhe shkrimtar.Veprat e tije jane:Jeta e Shen Luēis,Shkoder,1904;Agimi i qytetnise,Shkoder,1910;Atil Reguli,drame,Shkoder,1912;Shna Ndou i Padoves,Shkoder1912;Vajza e Orleanit,1915;Joana d'Ark,1916;Nji argetim arkeologjik,Shkoder,1920;Sebaste n'Armeni apo n'Arberi,Shkoder,1921;Kanuni i Leke Dukagjinit,Shkoder,1913-1924,1933,Prishtine,1972 dhe 1985,Tirane, 1993.Asht perkthye italisht,Rome,1941 dhe kroatisht Zagreb,1986.Kur thuhet Kanuni mendohet Gjeēovi.Komplet vepra ne 4 volume i botohet ne Prishtine,1985 dhe Shperblesi i botes ose jeta e Jezu Krishtit,Ferizaj,1993.

Pater Pashko Bardhi Shkoder (1870-1947),nxanes i shkolles boshnjake,shok i ngushte i Fishtes e i Gjeēovit,mesues ne kolegj,profesor ne Zader e ne Shkoder,provincal (1926-1929),folklorist,perkthyes e historian,shkruen ne "Albania" te Konices,kryeredaktor i Zanit te Shna Ndout e i Hyllit te drites,ku shkruen shume artikuj,sikurse;Gjuha shqipe e arbreshve te Zarés,Shenjime biografike mbi pater Sh.K.Gjeēovin (1933),E verteta mbi ndodhjet e Sapjes-Mizorit e komunizmit ne Spanje (1936);Perkthen e boton Udhetimet e mons.Bizzit te vj.1610;Perkthen vjershat e Kaēiē-Mioshiēit mbi Skanderbegun,mban rubriken Gjurmime ne Hyllin e drites,1936-1938.

Pater Vinēenc Prenushi (Shkoder,1885;vdes nder tortura ne burg te Durresit,me 1949),shkrimtar lirik elegant,klasik i gjuhes shkodrane tane ndjesi e njomesi,perkthyes i shkelqyeshem e orator i vlershem,njeri i bute e shume i pershpirtshem.Shkodranet e kane quejt meleku i Shkodres.Ka qene provincial (1929-1946) ipeshkev i Sapés (1936-40),argjipeshkev i Durresit (1940-1949).Prof.Arshi Pipa,shok burgu,ia mbylle syte dhe pershkruen ditet e mbrame te tije (1).
Mbledh e boton kange popullore Visaret e kombit,Sarajeve,1912;Shkruen Nji lule miradije,Shkoder,1916;boton rreth 10 volume Fjala e Zotit,Shkoder,1918-1934,letrat e ungjite me shpegime e predike raset;Nder lamije te demokracise se vertete,Shkoder,1922;Java e madhe,Shkoder,1925;Shen Franēesku i Asizit,Shkoder,1927.Vepra kryesore e tij asht Gjeth e lule,poezi lirike,Shkoder,1924,1931.Asht ba perkthimi ne Bari me 1991.
Prenushi asht perkthyes shume i mire dhe i meritushem.Perkthen e boton ne gjuhen shqipe:Wiesman,Fabiola,dy volume Shkoder,1924;Sienkvicz,Quo vadis ?,1933;S.Pelico,Burgjet e mia,1939;dhe epin e Weberit Dreizenlinden,ne "Hylli i drites",1936-1944.Ka botue edhe poezi ne Zani i Shna Ndout dhe ne revista te tjera me pseudonimin E.P. dhe EPRI.

Pater Ambroz Marlaskaj,mirditas (1884-1939),dr.filozofie dhe teologjie,profesor gjimnazi,deputet ne Parlament me 19223,i debuem prej mbretit Zog I,prof.universiteti ne Rome.Ka shkrue artikuj e polemika ne H.D;Nji monument pazotsijet ne lame t'arsimit ne Shqypni,1922;Uratet e para,Mbi ortografine e sotme etj.Ka lane shume doreshkrime ne "Antonianum" te Romes,ku ka vdeke me 1939.

Pater Marin Sirdani prej Boget (1885-1962),vella i Don Aleksandrit,profesor historie,mbledhes gojedhanash,ngjarjesh,legjendash e kujtimesh historike.Gjuha e malevet rrjedh e begadshme dhe e kjarte ne shkrime te tija dhe ruen gjallnine e forcen e vet.Ka botuekanerbegu mbas gojedhanash,Shkoder,1926;artikuj dhe studime ne H.Dhqiptarte e artet;Judita e Kelmendit,1934;Pulti e Dukagjini,1934;Nji rival i Skenderbegut,1932;Bjeshkte e Nemuna,1936;Kontributi i elementit katolik shqiptar n'lame t'adhedashnise,1937;Memorjet e provinēes,1940;Vepra atdhetare e franēeskajve shqiptare,1940;Kulture e arte ne Shqipni,1943-1944,dhe te tjera.

(A.Pipa,Kujtime mbi Vinēenc Prenushin,Flije Atdheut,Detroit,1967,34-37;A.Pipa,Si vdiq Vinēenc Prenushi,"Zeri i rinise",24 qeshor 1992;Mbas teje,Shkoder,1992,20;Kumbona e se dieles,Shkoder,1992,24-25;Maja e ēelur,antologji e letersise bashkohore,Tirane,1994,78-83.)
SERAFIM DILO nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-11-2013, 02:05   #5
Mano
V.I.P
 
Avatari i Mano
 
Data e antarėsimit: Aug 2011
Posts: 9,644
Thanks: 1,843
Thanked 2,481 Times in 1,277 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 170
Mano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėmMano i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

Sero...I lexova shkrimet me lart perciptazi dhe megjitate prap gjeta mjaft gjera interesante. Teper informative sidomos kur trajtojn nje kohe ose perjudhe te historise sone qe eshte len ne erresire. Ca nga ata qe na luftojn si komb ca nga komunistet qe lan cdo gje lidheshte me fen ne erresire te plot.
Mano nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-11-2013, 03:45   #6
SERAFIM DILO
Anti Busavata
 
Avatari i SERAFIM DILO
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Posts: 9,581
Thanks: 0
Thanked 63 Times in 57 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 55
SERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

Pater Bernard Llupi,nga Shkodra (lindur me 1886 dhe vrare ne Prizren me 1946),famullitar i zellshem,mbledhes folklori,ka lane nji Koleksion kangesh popullore dhe nji doreshkrim Historia e luftes kundra Malit te Zi,150 f,ruhet ne Palermo.

Pater Leonard Shajaku nga Ljarja (1887-1964),famullitar e patriot,folklorist.Ka lane nje Koleksion kangesh popullore nga Ljarja,disa jane botue ne H.D,1938.

Pater Pal Dodaj (Janjeve 1880-vdekur ne burg te Shkodres me 1948),provincial me 1919-1926.Ka botue:Shqypnja e kohes se mesme,1913;Doreshkrimet e Gjeēovit,1936;Historia e Provincies,1940;Perkthyes i Kanunit me G.Schiro,len doreshkrim Ditarin etj.

Pater Marjan Prelaj (Shkoder 1887-1976),organizator e shkrimtar divulgativ.Drejtor i Zanit te Shna Ndout per shum vjet;shkruen e boton:Jeta e Shen Klares,1912;I treti Urdhen,Bijat e Zojes,Nji visar i panjoftun,Kosova nder doket e veta,1933 etj.

Pater Anton Harapi (Shiroke,1888;pushkatohet ne Tirane me 1946),petagog i urte,trim i pashoq,orator e shkrimtar,provincial (1941-1944),nje nder figurat ma te ndritshme e ma te shkelqyeshmet te nacionalizmit shqiptar,organizator e drejtues i Ora e maleve,bashke me Fishten,Gurakuqin,Shantojen etj.,drejtor i HD.(1930-1936).Ka shkrue shume artikuj nga lama filozofike e teologjike ne revisten Hylli i drites,ligjerata antikomuniste ,Vlera shpirterore,te mbajtuna ne Vlore,1936,Tirane,1994;Urti e burrni nder banore te Cemit,ne HD,1931-1942;Andrra e Pretashit,Rome,1959,Tirane 1995;Vale mbi vale botue ne HD mbandej ne Rome me 1996.

Pater Justin Rrota (Shkoder 1889-1964),profesor,gjuhetar e shkimtar i pashoq e i palodhshem,megjithese krejt jeten i paralizuem.Shkruen dhe boton artikuj te ndryshem dhe novela me pseudonimin Iris,Viator,Pater Ndou ne fletore te kohes;Zani i Shna Ndout,Hylli i drites etj.dhe libra shkollore Letratyra shqype,Shkoder,1932,1942,1944.D.Gjon Buzuku,1930 e 1938;D.L.Matranga,1931;Rreth problemit te gjuhes letrare,1931;Per historine e alfabetit shqyp,1932-1934;Dishmitaret e Stubles,1943;Rreth votres,novela shkodrane,1945;P.Justini ka pase pergatite per botim dhe ia ka pase dorezue Istitutit te Gjuhesise ne Tirane Monografi per gramatike,leksikologji,fonetike,morfologji dhe sintakse te gjuhes shqipe.

Pater Martin Gjoka nga Tivari (1890-1940),profesor i muzikes,i latinishtes etj.,kompozitor i shkelqyshem;ka kompozue disa melodrama te Fishtes,nder te tjera Juda Makabe.Ka shkrue e kompozue Dy lule mbi vorr te Skanderbegut,Rapsodi shqiptare etj.

Pater Bernardin Palaj,dukagjinas (1894,vdes ne burg te Shkodres me 1949),folklorist,poet e kompozitor,emnohej "frati i kangeve".Me Donat Kurtin mbledh e boton Visaret e kombit,Tirane,1937.Si njeri dhe shkrimtar ishte shume i shquet,plot flak ndjesish bujare,i pajisun me shije e me nje ndjenje mizikore tejet te rafinume.Xen nje vend te dalluem ne radhen e shkrimtareve tane.Boton Prej burgut te jetes-poeme,1933;Valet e njij shpirtit,1934;Vorreve te flamurit,1937;Kuq e Zi,1937;Ndermjet Shen Gjergjave,1938-1940;Kah nata e vetme,1940;Doke e Kanu,1942-1943;Kanuni i maleve,1944;Veprat,italisht e shqip,Rome,1968.

Pater Antonim Fishta nga Shkodra (1902-1978),historian,kompozitor e shkrimtar,ipeshkev i Pultit (1957-79);Ma i pari frat ne Shqypni,1930;Skenderbegu e franēeskejte,1930;Dr.Milan Shufflay,1931;Njizet e pese vjetori i Kongresit te Manastirit,1938;Fatosavet,poeme,1936;Tribini i Trabonit-Dede Gjo'Luli,1937,etj.

Pater Donat Kurti,nga Shkodra (1903-1971),folklorist,linguist e poet.Profesor ne gjimnazin "Illyrikum",njeri i perpikte e shume i zellshem.Mbledh e boton me B.Palajn Visaret e kombit,Tirane,1937;Lojnat kombetare,1936-1939;Perralla kombetare I e II,1940-1942;boton poezi ne Zani i Shna Ndout me pseudonimin DO-KU.Ka lane shume poezi te bukura ne doreshkrim.Ka ba 17 vjet burg.

Pater Benedikt Dema,nga Shkodra (1904-1971,profesor gjimnazi,drejtor i gjimnazit dhe i Hyllit te drites,ku shkruen shume artikuj historike,biografi e recensione;Kontibuti i rregulltareve te kultures se pergjithshme;Shtypi franēeskan ne Shqypni,1940-1943;Veprimi letrar i At Gj.Fishtes,1943.Perkthen Jeta e Jezu Krishtit,1941 dhe Mesimi i besimit I,1942,dhe II,1944.Ka lane shume doreshkrime.

Pater Jakob Marlekaj nga Plani (1906),dr.albanologjie,profesor ne gjimnazin e Shkodres mbasandej prof universiteti ne Bari,linguist,shkrimtar e perkthyes i mire.Shkruhen shume artikuj shkencore ne HD,ne Zani i Shna Ndout,ne Shejzat dhe ne revista te tjera evropiane.Perkthen Jerina,regina dei fiori te Fishtes,Bari 1973.Boton vepren Pietro Bogdani e l'Albania del suo tempo me dokumenta (730 faqe ),Bari,1989.

Pater Gjon Shllaku (Shkoder 1907,pushkatue ne Shkoder me 1946),doktor filozofie,profesor,shkrimtar e polemist i shquet,per shum vjet drejton revisten Hylli i drites e shkruen shum artikuj.

Pater Paulin Margjokaj (Kérēiré,1908-Vjene,1975),doktor historie,shkruen shume artikuj ne HD,ne Shejzat dhe te tjera revista evropiane.

Pater Viktor Volaj (Shkoder 1910-1995),profesor letersie,komentator i veprave te Fishtes.

Pater Danjel Gjeēaj,dukagjinas (1913),"jeton" ne Rome,petagog,shkrimtar e perkthyes i mire librash liturgjike:Meshari,Rome,1968.Shkruen:Kujtime per at Gj.Fishten,1957;Proza fishtjane,1961.Boton me komente Lahuten e malcise te Fishtes,Rome,1958 dhe 1991;shkruen dhe boton librin Gjergj Fishta,jeta dhe veprat,Rome,1992.

Pater Zef Pllumi (1924) me librin e kujtimeve nga burgu Rrno vetem per me tregue,pjesa e pare,Tirane,1995.
SERAFIM DILO nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 28-11-2013, 04:33   #7
SERAFIM DILO
Anti Busavata
 
Avatari i SERAFIM DILO
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Posts: 9,581
Thanks: 0
Thanked 63 Times in 57 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 55
SERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

Per franēeskanet shqiptare,por edhe te huejt qe kane veprue e shkrue shqip ne viset tona gjate shekujve,mund te pohoet me goje plot se shkrimet shqipe dhe gjuha shqipe,sidomos ajo e maleve,e folmja e popullit,burimore dhe e pastert,kane kene mjetet ma te randesishmet per formimin dhe ruejtjen e identitetit kombetar.
Me te drejte pohon historiani italian Giacomo Volpe:La lingua e un segno pił chiaro della personalitą di un popolo (Gjuha asht sheji ma dallues i personalitetit te nje populli).
Gj.Fishta,V.Prenushi,B.Palaj,D.Kurti etj.ma se parit e njoften mire gjuhen origjinale te te parvet,gjuhen e maleve e te fushes,ata e studiojne ate dhe nder vepra te veta e fisnikojne ate gjuhe,e bajne ma te pjellshme me nje zotnim te mjeteve t'artit letrar,por tue ia ruejte thanmet bujare.Ky harmonizim i rralle si i gjuhes gjithashtu edhe i mendimeve filozofike,morale dhe letrare asht note dalluese e rrymes se shkrimtareve franēeskane rreth revistes Hylli i drites (1914-1945) aq sa mund te quhet edhe shkolle letrare.
Fishta sidomos,por edhe Harapi,Palaj etj.,mund te them te gjithe shkrimtaret franēeskane shqiptare,trimnisht e me nje fuqi jashtezakonisht te ngulun,si te ishte betim,perdoren penden nder shkrime te veta,si te paret e tyne taganin e pushkes,gjithsahere kur ishte puna per te mbrojte e ruejte te drejtat njerezore,doket arbenore dhe fene stergjyshore,tue ndeje ne caqe te lamijve te artit,te bukurise dhe te se vertetes.
Franceskanet shqiptare (tue mos perjashtue edhe klerin tjeter rregullare e shekullare ),porsi bijte e maleve qe ishin,mundohen me gjithe shpirt dhe bajne ēmos me mekambe kombin e vet,me udhezue kah qytetnimi e perparimi me nje ftymezim evropian te shendoshe.Per ta ripertri popullin e vet nepermjet kesaj fryme morale,ata nder veprat te veta nuk e shlyejne pranine e kethelle te kujtimit te nje bote te pasun me mite,legjenda dhe simbole arkaike,por i perdorin tue u dhane veshtrim te vertete e te plote te artit letrar.
Gjuha e tyne asht gegnisgtja letrare e lavrueme prej shum shkrimtare te tjere para tyne (Buzuku,Budi,Bogdani).Ata megjithese gati te gjithe ishin bijte e malesinave te Veriut,qe gjuhesisht shkon me gegnishten veriperendimore e me nje tradite te fuqishme letrare,bajshin perpjekje per lavrimin e gjuhes dhe per afrimin e nderdialekteve.Ata korrshin edhe nga dialektet jugore e sidomos te Shqipnise se Mesme me qender ne Elbasan.Ishin te pergjegjshem per dimensionin mbarekombetar shqiptar.Kete gja e deshmojne veprat e tyne dhe revistat qe drejtoshin,sidomos ajo zamadhja Hylli i drites (1914-1945).Ajo nuk ishte nje reviste e mbyllun e franēeskanevet,por e hapte edhe per vllazen toske,shkrimtare si ortodokse ashtu dhe myslimane,sikurse Faik Konic,E Cabej,M.Kruja,L.Skendo,K.Floqi,A.Xhuvani,Panajot Meksi e sa e sa te tjere.Kete reviste e pasunojshin gjithashtu shume shkrimtare,historiane dhe albanolog te huej.

Franēeskantet shqiptare (bashke me jezuite e meshtare shekullare),ishin perfaqesuesit e fundit te nje tradite kulturore te lashte dhe te lavdueshme,te cilet nga shekulli XVI e kendej kane shpreh gjithmone nje angazhim intelektual te preme e te prirun vazhdimisht ndaj mbrojtjes se identitetit historik,kulturor dhe moral te kombit shqiptar,ne perputhje te plote me drejtimet e mendimet,me levizjet dhe prirjet kulturore qe vijshin aty nga qendrat kulturore evropiane.Ata ne Shqipni e parapane rrezikun e ideologjise shkaterruese te komunizmit dhe kete rrezik e ceken nder shkrime e predikime te veta.Ata,po,kur ky rrezik iu kercenue Atdheut dhe ma vone mori fuqi diktatoriale,kjene ne kundershtim me kete rregjim satanik e ne vend qe t'i nenshtrohen zgjedhes se rehatshme por poshtnuese,i bane balle tue vuejte tortura e tue derdhe edhe gjakun porsi fatosa e martire.
Klasa burokratike i denon dhe i ndalon veprat e tyne.Me nje damnatio memoriae ose thjesht heshtje zyrtare gjate gati 50 vjeteve te fundit burokratet e Tiranes dhe imitatoret e tyne ne Prishtine deshten t'i shlyejne jo vetem,por edhe emnat e tyne nga historia e letersise shqiptare.Ne kje se u prmend emni i tyne,atehere gjithmone i bashkangjitet ndonje epitet denigrues "fashist,tradhetar,antikombetar,reaksionar" etj.Ata mund te permendeshin vetem per t'i sha.Por jo vetem aq-ēka asht ma zi-gati te gjithe kjene burgose e torturue,kjene pushkatue ose lane me vdeke nder burgjet me te hatashme.
Per ti perligje keto krime antinjerezore,kjene shkrue e botue shume shkrime denigruese dhe pamflete nder revista e gazeta te kohes.Kulmi i trillimeve,i rrenave e i shpifjeve jane dy libra me gati 600 faqe te dr.Rakip Beqajt,me parathanie e lavdata te prof.dr.Jup Kastratit e me tituj:Veprimtaria antikombetare e klerit katolik shqiptar,Tirane,1969 dhe Veprimtaria armiqesore e klerit katolik shqiptar 1945-1971,Tirane,1973.Ketu derdhet i gjithe vneri,helmi e mllefi jo vetem i komunizmit kunder fretenve te naltpermendum,por edhe kunder klerit e kishes katolike ne pergjithesi.
Mbas luftes se Dyte Botenore,prej 1945 deri ne vj.1967 me ndalimin e fese,Provincies se moēme te fteterve shqiptare,qe per ma se shtate shekuj ishin te pranishem nder keto vise malore,i kje dhane goditja e fundit,il colpo mortale ose il colpo di grazia.Ajo u shkaterrue krejtesisht,i kjen konfiskue pronat,mbylle shkollat e seminari.kishat dhe institucionet fetare,i kjene paēkite arkivat e biblotekat e pasuna,kjene burgose e gjykue me padi fantastike (bashke me te tjere rregulltare e meshtare shekullare) 32 regulltare franēeskane,nder ta 14 te vlershmit kjene pushkatue ose kishin vdeke nder burgje e tortura...

Por tue kene se flaka e ndezun nuk shkimbet,as fara e hjedhun nuk tretet,ashtu as gjaku i derdhun nuk rrjedh kot.Fill mbas ēlirimit te vertete ne keto pese vjetet e fundit,kane fillue me mugullue nga trungu i vjeter filiza te rinj kandidatesh-shprese e gjalle se se shpejti do te riperterihet Provincia e moēme franēeskane shqiptare.

Tirane 1996.
At.Vinēenc Malaj (1928-2000)
SERAFIM DILO nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-12-2013, 15:23   #8
kreksi
Metropolis
 
Avatari i kreksi
 
Data e antarėsimit: Jan 2012
Vendndodhja: France.
Posts: 1,768
Thanks: 249
Thanked 29 Times in 22 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 13
kreksi ėshtė njė fener i lavdishėmkreksi ėshtė njė fener i lavdishėmkreksi ėshtė njė fener i lavdishėmkreksi ėshtė njė fener i lavdishėmkreksi ėshtė njė fener i lavdishėm
Pėrgjigje e: Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

June 2, 2013
Njė dorshkrim i panjohur nė Fermo

NJĖ DORSHKRIM I PANJOHUR PER SHQIPTARET MSHIFET NE ITALI

pėrgatitur nga:kreksi

Para disa vitėsh duke hulumtuar nė librarin Paul Geuthner, tė specializuar me dokumentacione, harta e shkrime tė ndryshme, revista po edhe libra tė rrallė pėr vendet Ballkanike nė Paris, hasa nė njė broshur tė vogėl nė 5 faqe tė botuar nė vitin1949.Nė faqen e parė lart ne krye me shkronja te vogla citohej emri i autorit tė kėtyre 5. faqeve; T.Lewicki, Titulli mbante kėtė emėr:

UN MANUSCRIT INCONNU DU XVII-e Sičcle CONCERNANT L'ALBANIE ET L'HISTOIRE DES MISSIONS FRANCISCAINES DANS CE PAYS

Pra kėtu poshtė, do tė perpiqemi qė tė pershkruajmi nė shqip analizat e hulumtuesit T. Lewicki nė 4.faqet si vijojn, rreth kėtij dorshkrimi tė panjohur. Qe pra se ēka shtonte Lewicki:
"... Gjatė ēendrimit tim tė shkurtėr nė xxxxxx(Emri vendit ruajtur nga kreksi te interesuarit janė te mirseardhur, Itali) nė pranveren e vitit 1946, kam patur rastin qė tė studioj nė mėnyrė tė shpejtė kolekcionin e dorshkrimeve(manuscrit) tė kėsaj Biblioteke komunale nė kėtė qytet tė vogėl, aqė tė famshėm dikur si njėra ndėr qendrat kryesore tė intelektualve tė Shtetit tė vjetėr Pontifikal.Nė mesin e kėtyre dorshkrimeve, veēanerisht njė mund tė qfaēte interesim tė posaqėm pėr tė studiuar (njohur) historin e vendeve Ballkanike, njėkohėsisht edhe tė misioneve katolike. Bėhet fjalė pėr dorshkrimin italian qė mban numrin 4.C.BXXX N°45 e qė titullohet:
Relatione Universale dell origine e successe della Missione Apostolica de Frati Minri Ossti Riforti Serafico Pré S.Francesco nel Regno d'Albania.

Da diuersi relationi d'alcuni Padri Missionarij di dette Mis-sione raccolta, ordinata et aumentata dal P. Fra Giacinto da Sospello del med-mo ord-ne dellaProu-a di S. Tom-so Apto, e Prefetto Apostolico didette Missione l'anno del Sign-ore 1652.

Ėshtė pra njė volum i pabotuar rej 505. faqėsh nė letėr i lidhur pjesėrishtė... Lidhdhja e fletve si dhe shkrimi i kėtij dorshkrimi na tregojn nė njė menyrė tė sigurtė terminus ad quem tė kompozimit tė kėsaj vepre qė sipas mendimit tim, nuk mund tė jetė mė e vjeter se pjesa e dytė e shekullit XVII-tė. Dorshkrimi nė disa faqe ėshtė edhe veshtirė qė tė lexohet, ngase shkrimi ėshtė teper i vogėl dhe nė disa vende i fshirė. Duke pas parasysh kėtė gjendje dhe nenshkrimin e autorit tė ketij teksti nė fund tė parathenjes, ky nenshkrim duket autentik, besoj se nuk gabohem duke supozuar se, behet fjalė kėtu pėr kopjen autografe(nenshkruar)tė kėsaj vepre. Parathenja e cila permban dy fletet e para janė tė pa numruara dhe permbajnė njė dedikim (dedikas) tė kėsaj vepre pėr kardinalėt e propagandes sė Besimit keshtuqė, shumė detaje tjera tė kompozimit tė "Relacioneve" si dhe burimet ku autori ėshtė sherbyer. Kemi thėnė se, e gjejmi nenshkrimin e autorit: Fra Giacinto da Sospello, Prefecto della Missione.

Sipas kėtij nenshkrimi dhe titullit tė dorshkrimit nė fjalė, autori i kėsaj vepre ka qen Fra Giacinto da Sospello, prefekt i misionit franēekan nė Shqipėri. Vepra permban 505 faqes, ėshtė e ndarė nė tri pjesė kryesore. Pjesa e parė prej 53 faqesh bazohet nė njė menyrė mbi veshtrimet personale tė autorit i cili pershkruan Shqiprinė dhe banorėt e sajė.

Qe kėtu edhe titujt e kėtyre 5 kapitujve:

Kapitulli-I-. Del sito estato dell' Albania, sue provincie eCristianita.
Kapitulli-II-. Della Cristianita dell'i monti d'Albania.
Kapitulli-III-.Dell'origine, qualita ecostumi delli Albanesi.
Kapitulli IV.Della necessita che tiene l'Albania dell' Apostoliche Missi.
Kapitulli -V-.Dell'origine delle missioni apostoliche mandati nel Regno di Albania.

Nė njėrin kapitull permenden edhe fiset e Shqipėrisė si: Piperi, Brattonisi, Bjelopaulouicchi, Cuechi, Grudensi, Castrati, Scherieti, Clementi, Pullati, Spassi, Duccagini, Mirditi dhe shumė tjerė.Fra Giacinto flet nė njė mėnyrė mė tė veēantė me tė dhena interesante mbi statistiken, nė lidhje me numrin e luftetarėve katolikė (krishtian) tė ēdo fisi. Qe pra kalimthi njė pershkrim qė tė japim njė imazh tė karakteristikes sė Relacioneve.

"Li Christiani demonti, sopra de quali e il pił (Turchi)non ponno imponere aggrauij, nemeno il loro tirannico dominio esser-citari, et per cominciar p-ma dalMonte di Craina, dico, ch'egli stasopra Antiuari e fa spoliera al lago diScutari, che...sia aspro et horribile,contiene pero in se alcuni buoniVillaggi, che sono Fteano, Brisca,Morichio, Liania e Lestano e Slebani;Craina č del rito seruiano, contienenon di meno molti, che sono del ritolatino; dallao quali luoghi puonnofacilimente uscire il numo di cinque-cento huomini ualorosi ; ...la Zetacontigua a Lestano, qual č parte delMontenero del rito, e lingua Illirica, enon esser annomerata fra la natione Albanese. Ma fauellando delle quat-tro populationi de Piperi, Bratonisi, Bielopaulouicchi e Cuechi, liquali &il loro gran ualore nell nell armidanno segno di esser de sangueAlbanese e a tale dalli Albanesi sonotenuti ; nulla di meno essendo quasitutti del rito seruiano, e di linguaIllirica, ponno pił presto dirsi Schi-auoni, ch'Albanesi. La fortezza diquesti consiste nel num° 3000 huo-mini ualorosi potendo accopiarsiinssieme. Questi habbitando le Vallid'Altissmi Monti sono commodissimi di pascoli e quella multitudine de bestiani,abbondano di carnaggi, formaggio etc...(pjesė nga kapitulli I.

Pjesa e dytė tė"Relatione" e titulluar relatione delledifficolta, succesi, gesti, frutti, traugli, e persecutioni, occorse nella missione d'Albania dall'anno 1634 sino all anno1650, kėtu tregohet puna pesmdhjeėt vjeēare e missionerve franēeskan dhe veshtirsit e tyre nė Shqipėri...
Gjithashtu kjo pjesė permban detaje mbi gjeografin dhe etnografin e kėsaj province, e perzier me interesa fetare. Tregimet e misioneve franēeskane janė tė ndara nė 16 kapituj tė veēantė(ne pjesen e dytė tė volumit) ku secili kapitull permbledh periudhen e njė viti.Tani do flasim pak pėr autorin e kėtyre Tregimeve. Nė kėtė dorshkrim mėsojmi edhe pak gjėra rreth jetes sė Giaēintos qė askund tjetėr nuk kemi arritur tė gjejmi shenime pėr tė.Giacinto ishte origjiner nga Sospello, rrethi i Nicės, me popullsi tė perzier franko-italiane.

Ku e ka kaluar rinin ky prift, ne vendėlindje?

Veshtirė ėshtė qė tė mėsohėt mbi tė nė kėtė moment, nė vitin 1637 e gjejmi fra Giacinton nė Romė, ku menjeherė reformohet dhe dergohet me mission nė Shqipėri, nė zonen e Mirditės, mė 14 korrik 1637, duke kaluar permes qyteteve bregdetare Raguza(dubrovniku)dhe Kataro(kotorri) ku gjendej selia e misionarve pėr nė Shqipėri.Pra kėtu nė Kotorr, Giacinto i kishte kaluar 10 vitėt e fundit.Kah fundi i vitit 1649 emrohet prefekt i kėtij missioni dhe perfundon kėtu Relationi nė vitin 1652.

Njė pytje shtrohet rreth kėtij dorshkrimi:

Si u bė qė kjo kopje e dorshkrimit u gjend nė Biblioteken e kėtij qyteti ?

Mundemi vetėm tė sypozojmi se, ky dorshkrim pasi qe tė kėtė ra nė duart e Kardinalve te Propagandes sė fes, dorshkrim pastaj iu dhurua "Kolegjit Illirika" Collegio Illirico, i quajtur gjithashtu edhe Colegi Albanese nė XXXXXX nė vitin 1663, 11 vite pas kompzimit tė Relationeve. Mirėpo mė vonė ky Kolezhe shperngulet nė Romė nė vitin1746 dhe kėshtuqė pėr njė arsye tė pa njohur ky dorshkrim ka mbetur i ndarė kėtu nė kėtė qytezė tė vogėl !

Supozojmi se ky dorshkrim nuk arriti kurrė nė duart e kardinalve por ka ngelur nė duart e autorit deri nė vdekje. Mė 1663 ndoshta ky autori, Giacinto ishte edhe profesor nė Kolegjin Ilirika, nė XXXXXXXX ku e ka marrur pėr sipėr kėtė detyr qė tė perfundoje kėtė veper si njohės i mirė i Shqiprisė.******

"Li Christiani de monti, sopra de quali e ilpi¹ (Turchi) non ponno imponere aggrauij, ne meno il loro tirannico dominioessercitari, et pėr cominciar p-ma dal Montedi Craina, dico, ch'egli s'ta sopra Antiuari e faspoliera al lago di Scutari, che...sia aspro ethorribile, contiene pero in se alcuni buoniVillaggi, che sono Fteano, Brisca, Morichio, Liania e Lestano e Slebani; Craina del ritoseruiano, contiene non di meno molti, chesono del rito latino ; dallao quali luoghi puonno facilimente uscire il numo di cinque-cento huomini ualorosi ; ...la Zeta contigua aLestano, qual parte del Montenero del rito, elingua Illirica, e non esser annomerata fra lanatione Albanese.
Ma fauellando delle quat-tro populationi de Piperi, Bratonisi, Bielopau-louicchi e Cuechi, liquali & il loro granualore nell nell armi danno segno di esser desangue Albanese e a tale dalli Albanesi sonotenuti ; nulla di meno essendo quasi tutti delrito seruiano, e di lingua Illirica, ponno pi presto dirsi Schiauoni, ch'Albanesi.
La fortezza di questi consiste nel num° 3000 huomini ualorosi potendo accopiarsi inssieme.Questi habbitando le Valli d'Altissmi Montisono commodissimi di pascoli e quella multitudine de bestiani, abbondano di carnaggi,formaggio etc..
"(pjesė nga kapitulli I.)

Perkthimi:"Kristianet e maleve, mbi te cilėt shumica(Turqit) nuk mund te imponojnė "aggrauij",dhe as tiranine e tyre dominuese qe ushtrojnė, pėr te filluar sė pari nga Mali i Kraines ata qendrojne mbi "Antiuari" dhe kanė dalje nė liqenin e Shkodrės qė ėshtė i ashper dhe i temerrshėm, pėrmban ne vetvete disa fshatra tė mira qe janė:

Fteano , Brisca, Morichio, Liania e Lestano e Slebani. Kraina ėshtė e ritit "seruiano" dhe ka pak a shumė te ritit latin, nga vendi i te cilit mund te dalin shumė lehtė numri i 500 luftėtarve te vlefshėm. Zeta ėshtė ne te kundėrtėn e Lestano, qe ėshtė pjesė e Malit te Zi nė rit dhe me gjuhė Ilire, dhe nuk ėshtė e emeruar si pjesė e shtetit Shqipėtar. Por "fauellando"( ? ) pėr 4 popullsite e Piperi,Bratonisi, Bielopaulouicchi e Cuechi(kuqi), te cilėt nga vlera e madhe qe kanė me armet tregojnė se janė me gjak shqiptari dhe nga shqiptarėt mbahen si te tillė. Asgjė mė pak perveē faktit se, gati te gjithė janė te ritit "seruiano"(ortodoks) dhe gjuhė ilire, mund te quhen mė shumė "Schiauoni" sesa Shqiptar.

"Forza e tyre qėndron nė numrer rreth 3000 burra te vlefshėm. Kėta banojnė nė luginat e maleve te larta qe janė me ledina dhe mbajnė varietete kafshesh, kanė mish te mjaftueshėm, djath etj."

Italishtja e kėtij dorshkrimi nuk ėshtė nė gjuhė letrare italiane dhe nuk ėshtė e shkruajtur me saktėsi ortografike. Nėse dikush mund te shtoje diēka mė shumė ėshtė i lirė te nderhyje.

Ju faleminderit !
__________________
Nga Arsimimi lind madhėshtia e njė kombi ! (Akademia f.)
kreksi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 19-04-2019, 20:15   #9
kreksi
Metropolis
 
Avatari i kreksi
 
Data e antarėsimit: Jan 2012
Vendndodhja: France.
Posts: 1,768
Thanks: 249
Thanked 29 Times in 22 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 13
kreksi ėshtė njė fener i lavdishėmkreksi ėshtė njė fener i lavdishėmkreksi ėshtė njė fener i lavdishėmkreksi ėshtė njė fener i lavdishėmkreksi ėshtė njė fener i lavdishėm
Re: Kontributi i Franēeskaneve ne letersine shqipe

Tema te humbura. ..



NJĖ DORSHKRIM I PANJOHUR PER SHQIPTARET MSHIFET NE ITALI

pėrgatitur nga:kreksi

Para disa vitėsh duke hulumtuar nė librarin Paul Geuthner, tė specializuar me dokumentacione, harta e shkrime tė ndryshme, revista po edhe libra tė rrallė pėr vendet Ballkanike nė Paris, hasa nė njė broshur tė vogėl nė 5 faqe tė botuar nė vitin1949.Nė faqen e parė lart ne krye me shkronja te vogla citohej emri i autorit tė kėtyre 5. faqeve; T.Lewicki, Titulli mbante kėtė emėr:

UN MANUSCRIT INCONNU DU XVII-e Sičcle CONCERNANT L'ALBANIE ET L'HISTOIRE DES MISSIONS FRANCISCAINES DANS CE PAYS

Pra kėtu poshtė, do tė perpiqemi qė tė pershkruajmi nė shqip analizat e hulumtuesit T. Lewicki nė 4.faqet si vijojn, rreth kėtij dorshkrimi tė panjohur. Qe pra se ēka shtonte Lewicki:
"... Gjatė ēendrimit tim tė shkurtėr nė xxxxxx(Emri vendit ruajtur nga kreksi te interesuarit janė te mirseardhur, Itali) nė pranveren e vitit 1946, kam patur rastin qė tė studioj nė mėnyrė tė shpejtė kolekcionin e dorshkrimeve(manuscrit) tė kėsaj Biblioteke komunale nė kėtė qytet tė vogėl, aqė tė famshėm dikur si njėra ndėr qendrat kryesore tė intelektualve tė Shtetit tė vjetėr Pontifikal.Nė mesin e kėtyre dorshkrimeve, veēanerisht njė mund tė qfaēte interesim tė posaqėm pėr tė studiuar (njohur) historin e vendeve Ballkanike, njėkohėsisht edhe tė misioneve katolike. Bėhet fjalė pėr dorshkrimin italian qė mban numrin 4.C.BXXX N°45 e qė titullohet:
Relatione Universale dell origine e successe della Missione Apostolica de Frati Minri Ossti Riforti Serafico Pré S.Francesco nel Regno d'Albania.

Da diuersi relationi d'alcuni Padri Missionarij di dette Mis-sione raccolta, ordinata et aumentata dal P. Fra Giacinto da Sospello del med-mo ord-ne dellaProu-a di S. Tom-so Apto, e Prefetto Apostolico didette Missione l'anno del Sign-ore 1652.

Ėshtė pra njė volum i pabotuar rej 505. faqėsh nė letėr i lidhur pjesėrishtė... Lidhdhja e fletve si dhe shkrimi i kėtij dorshkrimi na tregojn nė njė menyrė tė sigurtė terminus ad quem tė kompozimit tė kėsaj vepre qė sipas mendimit tim, nuk mund tė jetė mė e vjeter se pjesa e dytė e shekullit XVII-tė. Dorshkrimi nė disa faqe ėshtė edhe veshtirė qė tė lexohet, ngase shkrimi ėshtė teper i vogėl dhe nė disa vende i fshirė. Duke pas parasysh kėtė gjendje dhe nenshkrimin e autorit tė ketij teksti nė fund tė parathenjes, ky nenshkrim duket autentik, besoj se nuk gabohem duke supozuar se, behet fjalė kėtu pėr kopjen autografe(nenshkruar)tė kėsaj vepre. Parathenja e cila permban dy fletet e para janė tė pa numruara dhe permbajnė njė dedikim (dedikas) tė kėsaj vepre pėr kardinalėt e propagandes sė Besimit keshtuqė, shumė detaje tjera tė kompozimit tė "Relacioneve" si dhe burimet ku autori ėshtė sherbyer. Kemi thėnė se, e gjejmi nenshkrimin e autorit: Fra Giacinto da Sospello, Prefecto della Missione.

Sipas kėtij nenshkrimi dhe titullit tė dorshkrimit nė fjalė, autori i kėsaj vepre ka qen Fra Giacinto da Sospello, prefekt i misionit franēekan nė Shqipėri. Vepra permban 505 faqes, ėshtė e ndarė nė tri pjesė kryesore. Pjesa e parė prej 53 faqesh bazohet nė njė menyrė mbi veshtrimet personale tė autorit i cili pershkruan Shqiprinė dhe banorėt e sajė.

Qe kėtu edhe titujt e kėtyre 5 kapitujve:

Kapitulli-I-. Del sito estato dell' Albania, sue provincie eCristianita.
Kapitulli-II-. Della Cristianita dell'i monti d'Albania.
Kapitulli-III-.Dell'origine, qualita ecostumi delli Albanesi.
Kapitulli IV.Della necessita che tiene l'Albania dell' Apostoliche Missi.
Kapitulli -V-.Dell'origine delle missioni apostoliche mandati nel Regno di Albania.

Nė njėrin kapitull permenden edhe fiset e Shqipėrisė si: Piperi, Brattonisi, Bjelopaulouicchi, Cuechi, Grudensi, Castrati, Scherieti, Clementi, Pullati, Spassi, Duccagini, Mirditi dhe shumė tjerė.Fra Giacinto flet nė njė mėnyrė mė tė veēantė me tė dhena interesante mbi statistiken, nė lidhje me numrin e luftetarėve katolikė (krishtian) tė ēdo fisi. Qe pra kalimthi njė pershkrim qė tė japim njė imazh tė karakteristikes sė Relacioneve.

"Li Christiani demonti, sopra de quali e il pił (Turchi)non ponno imponere aggrauij, nemeno il loro tirannico dominio esser-citari, et per cominciar p-ma dalMonte di Craina, dico, ch'egli stasopra Antiuari e fa spoliera al lago diScutari, che...sia aspro et horribile,contiene pero in se alcuni buoniVillaggi, che sono Fteano, Brisca,Morichio, Liania e Lestano e Slebani;Craina č del rito seruiano, contienenon di meno molti, che sono del ritolatino; dallao quali luoghi puonnofacilimente uscire il numo di cinque-cento huomini ualorosi ; ...la Zetacontigua a Lestano, qual č parte delMontenero del rito, e lingua Illirica, enon esser annomerata fra la natione Albanese. Ma fauellando delle quat-tro populationi de Piperi, Bratonisi, Bielopaulouicchi e Cuechi, liquali &il loro gran ualore nell nell armidanno segno di esser de sangueAlbanese e a tale dalli Albanesi sonotenuti ; nulla di meno essendo quasitutti del rito seruiano, e di linguaIllirica, ponno pił presto dirsi Schi-auoni, ch'Albanesi. La fortezza diquesti consiste nel num° 3000 huo-mini ualorosi potendo accopiarsiinssieme. Questi habbitando le Vallid'Altissmi Monti sono commodissimi di pascoli e quella multitudine de bestiani,abbondano di carnaggi, formaggio etc...(pjesė nga kapitulli I.

Pjesa e dytė tė"Relatione" e titulluar relatione delledifficolta, succesi, gesti, frutti, traugli, e persecutioni, occorse nella missione d'Albania dall'anno 1634 sino all anno1650, kėtu tregohet puna pesmdhjeėt vjeēare e missionerve franēeskan dhe veshtirsit e tyre nė Shqipėri...
Gjithashtu kjo pjesė permban detaje mbi gjeografin dhe etnografin e kėsaj province, e perzier me interesa fetare. Tregimet e misioneve franēeskane janė tė ndara nė 16 kapituj tė veēantė(ne pjesen e dytė tė volumit) ku secili kapitull permbledh periudhen e njė viti.Tani do flasim pak pėr autorin e kėtyre Tregimeve. Nė kėtė dorshkrim mėsojmi edhe pak gjėra rreth jetes sė Giaēintos qė askund tjetėr nuk kemi arritur tė gjejmi shenime pėr tė.Giacinto ishte origjiner nga Sospello, rrethi i Nicės, me popullsi tė perzier franko-italiane.

Ku e ka kaluar rinin ky prift, ne vendėlindje?

Veshtirė ėshtė qė tė mėsohėt mbi tė nė kėtė moment, nė vitin 1637 e gjejmi fra Giacinton nė Romė, ku menjeherė reformohet dhe dergohet me mission nė Shqipėri, nė zonen e Mirditės, mė 14 korrik 1637, duke kaluar permes qyteteve bregdetare Raguza(dubrovniku)dhe Kataro(kotorri) ku gjendej selia e misionarve pėr nė Shqipėri.Pra kėtu nė Kotorr, Giacinto i kishte kaluar 10 vitėt e fundit.Kah fundi i vitit 1649 emrohet prefekt i kėtij missioni dhe perfundon kėtu Relationi nė vitin 1652.

Njė pytje shtrohet rreth kėtij dorshkrimi:

Si u bė qė kjo kopje e dorshkrimit u gjend nė Biblioteken e kėtij qyteti ?

Mundemi vetėm tė sypozojmi se, ky dorshkrim pasi qe tė kėtė ra nė duart e Kardinalve te Propagandes sė fes, dorshkrim pastaj iu dhurua "Kolegjit Illirika" Collegio Illirico, i quajtur gjithashtu edhe Colegi Albanese nė XXXXXX nė vitin 1663, 11 vite pas kompzimit tė Relationeve. Mirėpo mė vonė ky Kolezhe shperngulet nė Romė nė vitin1746 dhe kėshtuqė pėr njė arsye tė pa njohur ky dorshkrim ka mbetur i ndarė kėtu nė kėtė qytezė tė vogėl !

Supozojmi se ky dorshkrim nuk arriti kurrė nė duart e kardinalve por ka ngelur nė duart e autorit deri nė vdekje. Mė 1663 ndoshta ky autori, Giacinto ishte edhe profesor nė Kolegjin Ilirika, nė XXXXXXXX ku e ka marrur pėr sipėr kėtė detyr qė tė perfundoje kėtė veper si njohės i mirė i Shqiprisė.******

"Li Christiani de monti, sopra de quali e ilpi¹ (Turchi) non ponno imponere aggrauij, ne meno il loro tirannico dominioessercitari, et pėr cominciar p-ma dal Montedi Craina, dico, ch'egli s'ta sopra Antiuari e faspoliera al lago di Scutari, che...sia aspro ethorribile, contiene pero in se alcuni buoniVillaggi, che sono Fteano, Brisca, Morichio, Liania e Lestano e Slebani; Craina del ritoseruiano, contiene non di meno molti, chesono del rito latino ; dallao quali luoghi puonno facilimente uscire il numo di cinque-cento huomini ualorosi ; ...la Zeta contigua aLestano, qual parte del Montenero del rito, elingua Illirica, e non esser annomerata fra lanatione Albanese.
Ma fauellando delle quat-tro populationi de Piperi, Bratonisi, Bielopau-louicchi e Cuechi, liquali & il loro granualore nell nell armi danno segno di esser desangue Albanese e a tale dalli Albanesi sonotenuti ; nulla di meno essendo quasi tutti delrito seruiano, e di lingua Illirica, ponno pi presto dirsi Schiauoni, ch'Albanesi.
La fortezza di questi consiste nel num° 3000 huomini ualorosi potendo accopiarsi inssieme.Questi habbitando le Valli d'Altissmi Montisono commodissimi di pascoli e quella multitudine de bestiani, abbondano di carnaggi,formaggio etc.."(pjesė nga kapitulli I.)

Perkthimi:"Kristianet e maleve, mbi te cilėt shumica(Turqit) nuk mund te imponojnė "aggrauij",dhe as tiranine e tyre dominuese qe ushtrojnė, pėr te filluar sė pari nga Mali i Kraines ata qendrojne mbi "Antiuari" dhe kanė dalje nė liqenin e Shkodrės qė ėshtė i ashper dhe i temerrshėm, pėrmban ne vetvete disa fshatra tė mira qe janė:

Fteano , Brisca, Morichio, Liania e Lestano e Slebani. Kraina ėshtė e ritit "seruiano" dhe ka pak a shumė te ritit latin, nga vendi i te cilit mund te dalin shumė lehtė numri i 500 luftėtarve te vlefshėm. Zeta ėshtė ne te kundėrtėn e Lestano, qe ėshtė pjesė e Malit te Zi nė rit dhe me gjuhė Ilire, dhe nuk ėshtė e emeruar si pjesė e shtetit Shqipėtar. Por "fauellando"( ? ) pėr 4 popullsite e Piperi,Bratonisi, Bielopaulouicchi e Cuechi(kuqi), te cilėt nga vlera e madhe qe kanė me armet tregojnė se janė me gjak shqiptari dhe nga shqiptarėt mbahen si te tillė. Asgjė mė pak perveē faktit se, gati te gjithė janė te ritit "seruiano"(ortodoks) dhe gjuhė ilire, mund te quhen mė shumė "Schiauoni" sesa Shqiptar.

"Forza e tyre qėndron nė numrer rreth 3000 burra te vlefshėm. Kėta banojnė nė luginat e maleve te larta qe janė me ledina dhe mbajnė varietete kafshesh, kanė mish te mjaftueshėm, djath etj."

Italishtja e kėtij dorshkrimi nuk ėshtė nė gjuhė letrare italiane dhe nuk ėshtė e shkruajtur me saktėsi ortografike. Nėse dikush mund te shtoje diēka mė shumė ėshtė i lirė te nderhyje.

Ju faleminderit !

Pergatiti kreksi, pėr al.forum
__________________
Nga Arsimimi lind madhėshtia e njė kombi ! (Akademia f.)
kreksi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
Pėrgjigje

Mundėsitė nė temė

Rregullat e postimim
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB kodi ėshtė ndezur
Smiliet janė ndezur
Kodi [IMG] ėshtė ndezur
Kodi HTML ėshtė fikur