Kthehu pas   Forum-Al.com™ > Arti dhe Kultura > Letėrsia shqiptare > Shkrimtarėt Shqiptarė

Pėrshėndetje Vizitor!
Nėse ju shfaqet ky mesazh do tė thotė se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini tė shihni pjesėn me tė madhe tė seksioneve dhe diskutimeve tė forumit, por akoma nuk gėzoni tė drejten pėr tė marrė pjesė nė to dhe nė avantazhet e tė qėnurit anėtar i kėtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI qė tė dėrgoni postime dhe mesazhe nė Forum-Al.
Regjistrohu
Pėrgjigje
 
Mundėsitė nė temė
i vjetėr 07-05-2011, 09:46   #21
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Skėnder Luarasi

Uollt Uitman, Fije Bari (Walt Whitman: Leaves of Grass)
Shqipėroi nga origjinali: Skėnder Luarasi (Translated by: Skender Luarasi)

NE TĖ DY - SA KOHĖ, QĖ U GĖNJYEM!
Ne tė dy - sa kohė qė u gėnjyem!
Tani, nė trup tė ndryshuar shpėtojmė shpejt, si shpėton
Natyra;
Jemi natyra - shumė kohė qemė larg saj, po tani kthehemi,
Bėhemi bimė, fije, fletė, rrėnjė, lėvozhgė;
Mbėshtillemi nė truall - jemi gurė;
Jemi lisa - rritemi krah pėr krah drejt hapėsirės.
Gjėrmojmė - jemi ēift kopesh t’egra, zot mė vete si kushdo,
Jemi dy peshq qė notojmė tok nė det;
Jemi siē janė gonxhet - pėrhapim aromė nėpėr lėndina, nė
mėngjes e mbrėmave;
Jemi dhe pėgėr’ bagėtish e drush e mineralesh;
Jemi dy zogj grabitės - fluturojmė sipėr dhe vėshtrojmė poshtė,
Jemi dy diej - ne vetė e mbajmė peshėn, pezull, si top, si yll
jemi si dy kometa;
Ecim nė pyll me kthetra a putra - dhe biem pre;
Jemi dy re, para dreke e pas dreke, qė endemi nė qiell;
Jemi dete tė pėrzier - dy nga ato valėt gazmore, qė rrokullisen
mbi njėra-tjetrėn e lagin njėra-tjetrėn.
Jemi siē ėshtė atmosfera, pranojmė, pėrmbajmė, dėbojmė;
Jemi shira, dėborė, tė ftohtė, errėsira - jemi secili pjellė e
pasojė e lėmshit tė dheut,
U vėrtitėm rreth e rrotull gjer u kthyem nė shtėpi - ne tė dy;
U larguam nga tė gjitha veē lirisė, nga tė gjitha veē gėzimit.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 07:48   #22
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

SKĖNDER LUARASI
PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA LETRARE
PĖRSHKRIM BIBLIOGRAFIK I VEPRĖS


Nga Petro Luarasi

HYRJE

Punimi, qė po paraqesim, synon tė ofrojė njė informacion sa mė tė plotė mbi krijimtarinė e Skėnder Luarasit duke u pėrqėndruar nė hartimin e njė bibliografie tė veprės sė tij nė pėrputhje me kėrkesat e studimit tė fushėn sė bibliotekonomisė.
Njė ndėrmarje e tillė ėshtė sa e vėshtirė, aq edhe delikate po tė kemi parasysh shtrirjen nė kohė dhe shpėrndarjen e materialeve. Pėr mė tepėr, prezantimi i veprės sė Skėnder Luarasit nuk do mund tė kuptohej si duhet pa e ndėrthurur me personalitetin e veprimtarinė e tij, tė bazuar nė sintezėn e njė informacioni tė gjerė, tė vjelė pėr njė kohe tė gjatė nė forma tė ndryshme.
Zgjidhja e detyrės do tė orientohet edhe nga disa ēėshtje qė i kemi trajtuar nė artikuj e studime tė publikuara mė parė, tė cilat do t’i pėrdorim sipas kritereve shkencore nė shėrbim tė temės.
Kur analizohet njė personalitet i shquar me veprimtari nė shumė fusha, ėshtė e rėndėsishme tė pėrcaktohen motivimi i tij, veēoritė e personalitetit, faktorėt qė kanė ndikuar, drejtimet, rezultatet e veprimtarisė dhe vepra konkrete.
Ndaj punimin e kemi ndarė nė dy pjesė tė ndėrlidhura me njėra-tjetrėn ku personaliteti dhe veprimtaria e Skėnder Luarasit i paraprijnė pėrshkrimit bibliografik tė veprės sė tij. Nė pėrcaktimin dhe shtjellimin e temės jemi mbėshtetur tek fakti i rėndėsishėm qė Skėnder Luarasi kurrė nuk e ndau fjalėn nga vepra. Nė prozėn poetike “Fjala Shqipe”, ai shkruan simbolikisht mbi Fjalėn Shqipe dhe Veprėn. Ai thekson se nė fillim qe Fjala, mė pas Fjala u shkrua nė Abetare dhe Abetarja pėrhapi Dritėn. Nė kėtė rrugėtim tė vėshtirė qenė Shenjtorėt e saj, martirėt dhe mjeshtrit qė i dhanė Fjalės Shqipe fytyrė, frymė, fuqi dhe krahė Shqiponje pėr tė flatruar anembanė vatrės stėrgjyshore ku ngriti ēerdhe nė zemrėn e tė gjithė popullit duke e nxjerrė nga Errėsira nė Dritė: tė rilindur, tė bashkuar, tė ndritur.
Ai shpreh besimin qė mendja shqiptare do tė dijė ta shkruajė Fjalėn Shqipe nė Librin e Qytetėrimit: “Dashtė fati i mirė i Shqipėrisė qė Fjala Shqipe tė fitojė nė bukuri dhe mbarėsi...Kuptimi i vjetėr ia lėshoftė vendin mendimit tė ri! Dhe Fjala Shqipe u bėftė Vepėr!”
Skėnder Luarasi vlerėsohet nga bashkėkohėsit si njė nga personalitetet mė pėrfaqėsues tė inteligjencies shqiptare nė shekullin XX, me veprimtari tė gjerė atdhetare-demokratike-antifashiste, mėsues edukator e pedagog, biograf, publicist, pėrkthyes, dramaturg, etj.
Ai e ka nisur krijimtarinė letrare qė nė moshėn 17-vjeēare duke krijuar pėr 65 vjet njė vepėr madhore nė shumėllojshmėri, sasi e cilėsi. Shkrimet e tij dallohen pėr nga forma e stili, gjuha e pasur e brendia, ritmi e muzikaliteti, shumėllojshmėria e portreteve dhe shtrirja e tematikės, ndėrthurja e kulturave, e zhanreve letrare e publicistike. Ai shfaqet diku si idealisti rilindas i “Shqipėrisė zonjė”, diku si njė realist qė pėrballet me gjendjen e rėndė sociale, ekonomike, arsimore e kulturore tė vendit, i ndjeshėm si pėr nevojat e popullit shqiptar dhe tė mbarė popujve tė botės. Ideali i tij u shpreh si nė pėrballje me armiqtė e lirisė e demokracisė nė Shqipėri dhe kundėr fashizmit pėr mbrojtjen e republikės spanjolle (1936-1939).
Tematikat e shkrimeve me karakter atdhetar, demokratik e antifashist, ndėrthurja e subjektit romantik me realizmin kritik, dėshmohen veēanėrisht nė revistat “Studenti”, “Dialėria” e “Vullnetari i Lirisė”, tė cilat i drejtoi vetė, por edhe nė ato dhjetra organe tė censuruara para e pas ēlirimit tė Shqipėrisė.
Pėr shkak tė bindjeve demokratike antifashiste u burgos tre herė nga rregjimi i Zogut, vuajti kampet e pėrqėndrimit tė kolaboracionizmit francez e tė nazizmit gjerman dhe u pėrndoq nga regjimi i Hoxhės. Ndėrkohė qė nė mjaft raste iu pengua dhe ndalua botimi.
Kėto rrethana kanė ndikuar qė personaliteti, veprimtaria dhe vepra e Skėnder Luarasit nuk janė njohur, studjuar, evidentuar e vlerėsuar si duhet mbi baza shkencore.
Duke analizuar rrethanat historike e politike, ngjarjet dhe faktet, nuk ėshtė e tepėrt tė thuhet se harresa apo vlerėsimi sipėrfaqėsor i veprės letrare tė Skėnder Luarasit rrjedh nga:
-Krijimtaria letrare e shtrirė nė vende tė ndryshme, nė shumė organe, nė njė periudhė tė gjatė kohore.
-Aktiviteti politik e shoqėror qė shpesh e ka detyruar tė botojė si anonim, me iniciale apo pseudonime.
-Pėrndjekja e rregjimeve jodemokratike gjatė etapave pėrkatėse nė Shqipėri si pasojė e aktivitetit dhe karakteri jokonformist tė Skėnder Luarasit qė ka lėnė gjurmė edhe tek mendimi kritik. Ajo shfaqet diku haptas, diku e zbukuruar me hipoteza apo opinione tė pėrpunuara sipas interesave tė caktuara.
-Klane e individė qė nisen nga interesa subjektive jashtėletrare.
Edhe disa studjues dashamirės e seriozė, tė paorientuar si duhet, nuk ia kanė arritur qė tė njohin dhe interpretojnė tė vėrtetėn e dokumentuar tė jetės, veprimtarisė dhe veprės sė tij letrare, madje, nė disa raste, ia kanė tjetėrsuar.
Nuk mund tė mohoet qė nė dy dekadat e fundit, nė periudhėn e demokracisė, nė kuadėr tė mendimit tė hapur e tė lirė, janė shkruar artikuj tė shumtė, poezi e libra, janė zhvilluar aktivitete letrare e kulturore qė kanė vlerėsuar personalitetin, veprimtarinė dhe disa anė tė veprės sė Skėnder Luarasit. Pėrgjithėsisht ai pėrmendet nė fushėn e pėrkthimeve, mė pak nė punimet biografike dhe pothuajse aspak si duhet nė publicistikė, pedagogji, studimet historike dhe dramaturgji. Pėrkundėr ndonjė kapitulli pėrshkrues, ende nuk i ėshtė botuar ndonjė biografi apo bibliografi. Vepra e tij ende nuk pėrfshihet nė tekstet shkollore, universitare dhe botimet akademike ndėrkohė qė vėrehen referime ndaj krijimtarisė sė tij nė libra, periodikė dhe nė burimet elektronike.
Me ndryshimet demokratike, qeveritė e ndryshme nė Shqipėri e Kosovė e kanė vlerėsuar Skėnder Luarasin pėr personalitetin, veprimtarinė dhe veprėn e tij me dekorata tė larta, emėrtime institucionesh arsimore e kulturore dhe aktivitete letrare artistike si p.sh.me filmin dokumentar “Njeriu i fjalės sė lirė”.

* * *

Pjesa e dytė e punimit bazohet nė drejtimin profesional tė shkencės sė bibliotekonomisė dhe i kushtohet paraqitjes e pėrshkrimit bibliografik tė veprės (origjinale e tė pėrkthyer) tė Skėnder Luarasit.
Ajo synon tė pasqyrojė pėr herė tė parė, pothuajse tė plotė, krijimtarinė e tij 65-vjeēare (1917-1982) si biograf, publicist, dramaturg, pėrkthyes, pedagog etj., qė nga botimi i tij i parė nė moshėn 17-vjeēare.
Ky punim i shton vargut tė bibliografive tė pėrfaqėsuesve tė kulturės e letrave shqipe si Naim Frashėri, Migjeni, Lasgush Poradeci, Eqerem Ēabej, Dritėro Agolli, Petro Marko, Jup Kastrati, Shaban Demiraj e tė tjerėve, atė mbi njė tjetėr personalitet i cili, pavarėsisht nga pėrndjekjet politike e pengesat klanore, krijoi e botoi njė vepėr tė begatė.
Nė kėtė bibliografi Skėnder Luarasit i paraqiten shkrime tė botuara nė 56 organe brenda e jashtė vendit ku figuron me identitet tė mirėfilltė apo tė ndryshėm (Skėnder Nini, Skėnder P. Nini, Skėnder P. Nini-Luarasi), me iniciale (S.L, L.,) me pseudonime (S.Raullasi, Lek Petroni) dhe anonim.
Bibliografia ėshtė e ndarė nė katėr rubrika dhe pėrmban vepra tė botuara (bibliografi, pėrmbledhje publicistike, drama, tekste mėsimore), shkrime origjinale tė botuara nė periodikė, botime vepravesh tė pėrkthyera dhe pėrkthime tė tjera tė botuara nė periodikė .
Ajo ka renditje kronologjike d.m.th. botimet janė renditur sipas vitit dhe pėrbrenda rubrikės janė renditur alfabetikisht.
Nė bibliografi shkrimet publicistike janė tė komentuara me qėllim qė tė rritet shkalla e njohjes dhe e vlerėsimit tė tyre.
Bibliografia ofron njė aparat tė pasur informativ nėpėrmjet gjashtė lloj treguesish. Atje jepet treguesi alfabetik i veprave dhe i shkrimeve tė botuara, treguesi alfabetik i autorėve tė krijimeve tė pėrkthyera, treguesi alfabetik i titujve tė krijimeve tė pėrkthyera, treguesi kronologjik i veprave dhe artikujve tė botuara, treguesi kronologjik i pėrkthimeve tė botuara dhe treguesi alfabetik i organeve tė periodikut, nė tė cilat janė botuar pjesė tė veprės letrare dhe pėrkthime nga Skėnder Luarasi.
Pėr hartimin e bibliografisė janė shfrytėzuar burime tė ndryshme informative, klasike dhe elektronike, bibliografitė kombėtare retrospektive e korrente, tė periodikut e librit shqip, fondi i shtypit dhe i librit tė Bibliotekės Kombėtare tė Shqipėrisė, tė Bibliotekės sė Institutit tė Gjuhėsisė dhe tė Letėrsisė, tė Bibliotekės sė Akademisė sė Shkencave e Fakultetit tė Histori-Filologjisė, fondet e bibliotekave publike nė Elbasan, Shkodėr, Durrės, Korēė, Vlorė. Janė shfrytėzuar katalogu elektronik i Bibliotekės Kombėtare Universitare tė Kosovės, i Bibliotekės elektronike “Besa” tė Kozencės, etj. Gjithashtu janė konsultuar e pėrdorur shkrime nga fondi i familjeve tė Skėnder Luarasit, Lasgush Poradecit, Aleks Budės e Petro Markos, janė kryer konsultime me pjesėtarė tė familjeve tė tyre, me farefis, bashkėpunėtorė, miq, nxėnės e studentė.
Mbi bazėn e informacionit janė zbuluar libra, artikuj e pėrkthime tė panjohur, tė botuar nga Skėnder Luarasi nė shtypin shqiptar e tė huaj. Gjithashtu pėrmenden libra e artikuj tė pabotuar apo “tė humbur” por pa i pėrfshirė nė bibliografinė e veprės sė botuar.
Treguesi i veprave dhe shkrimeve tė Skėnder Luarasit ėshtė paraqitur me titull pėr tė mos pėrsėritur emrin e tij ndėrsa pėr autorėt e tjerė ėshtė pėrdorur emėrtimi si nė gjuhėn e tyre tė origjinalit.
Pėr inicialet, anagramat dhe pseudonimet e identifikuara, janė pėrdorur shėnime referuese, qė sqarojnė identitetin e vėrtetė tė tij.
Me kėtė bibliografi tė veprės sė Skėnder Luarasit, tė shoqėruar me shpjegime plotėsuese mbi jetėn, veprėn, personalitetin e veprimtarinė, tentojmė tė kontribuojmė sado pak, nė njohjen mė nė detaje tė figurės dhe vlerave tė tij duke shpresuar qė tė tjerė tė interesuar nė lėmin e studimeve nė fushė tė gjuhėsisė, letėrsisė, publicistikės, pedagogjisė, historisė, dramaturgjisė, do tė dinė tė nxjerrin nė pah mė shumė aspekte dhe do ta thellojnė mė tej analizėn.
Objekti. Tenton tė japė njė informacion sa mė tė plotė mbi krijimtarinė e Skėnder Luarasit me njė pėrshkrim bibliografik tė veprės sė tij (punime origjinale dhe pėrkthime). Kėtij objekti i paraprin njohja e personalitetit dhe veprimtarisė sė tij mbi bazėn e parimit tė unitetit tė Fjalės me Veprėn, tė cilat ai nuk i ndau kurrė.
Metoda. Qasja ndaj objektit bazohet tek kėrkimet nė arkiva shtetėrore e private, nė botime periodike, nė vepra tė gjinive tė ndryshme, tek kritikat letrare, intervistat, korespondencat, shkrime e kujtime bashkėkohėsish dhe botimet e ndryshme bibliografike.
Risia. Shton njohjen e veēorive tė personalitetit dhe anė tė veprimtarisė sė Skėnder Luarasit.
-Plotėson, nė mėnyrė gati shterruese, njohjen e veprės sė botuar tė tij me krijimtari origjinale, dramaturgji, publicistikė, tekste mėsimore, pėrkthime veprash e pjesėsh letrare.
-Ofron tė dhėna tė reja nė shėrbim tė historisė sė publicistikės, dramaturgjisė shqiptare dhe mendimit pedagogjik.
-Pėr herė tė parė botohet njė bibliografi e mirėfilltė pėr veprėn e tij.
Nė vijim tė pėrshkrimit tė kapitujve tė lėndės theksojmė qė i kemi kushtuar rėndėsi analizės sė fakteve qė i shėrbejnė njohjes sė veprės sė Skėnder Luarasit nė pėrgjithėsi, sipas kėndvėshtrimit tė fushės sė bibliotekonomisė dhe jo analizės teorike nė fusha tė tjera, tė cilat shpresojmė t’i kryejnė specialistėt pėrkatės.
Struktura:
Punimi paraqitet nė dy pjesė qė ngjizin me njėra-tjetrėn personalitetin, aktivitetin dhe veprėn e Skėnder Luarasit me bibliografinė e krijimtarisė letrare tė botuar.
Pjesa e parė:
1. Nė kapitullin e parė kemi dhėnė njė pamje tė pėrgjithshme tė ambjentit nė tė cilin u lind e u rrit Skėnder Luarasi: krahina e Kolonjės, fshati Luaras dhe familja Kostallari-Luarasi me veēoritė pėrkatėse.
Besojmė se kjo do tė ndihmojė pėr tė krijuar njė pėrfytyrim tė qartė tė gjenezės sė Skėnder Luarasit qė ndikoi nė personalitetin dhe botėkuptimin e tij.
2. Nė kapitullin e dytė kemi dhėnė nė mėnyrė tė pėrmbledhur jetėn dhe veprėn e Skėnder Luarasit, ngjarjet e datat kryesore, tė cilat japin njė ide tė pėrgjithėrishme mbi jetėn, veprimtarinė politike, arsimore e social-kulturore dhe veprėn e tij letrare, tė botuar dhe tė pabotuar, duke pėrmendur edhe shkrimet “e humbura”.
3. Nė kapitullin e tretė kemi trajtuar personalitetin e Skėnder Luarasit: veēoritė e faktorėt ndikues, tiparet kryesore tė tij si njeri e intelektual dhe disa mendime tė bashkėkohėsve pėr traditėn “Skėnder Luarasi”.
4. Nė kapitullin e katėrt tregohet aktiviteti i pėrgjithshėm i Skėnder Luarasit: si pedagog,
tė veprimtarisė politike, shoqėrore, arsimore e kulturore, tė ndarė nga krijimtaria letrare.
5. Nė kapitullin e e pestė kemi trajtuar veprėn letrare tė Skėnder Luarasit. Do tė pėrqėndrohemi nė evidentimin e gjinive letrare: punimet biografike, publicistikė dhe pėrkthimi i veprave. Do tė pėrmendim vetėm krijimet tė cilat i gjykojmė si mė pėrfaqėsuese.
6. Nė kapitullin e gjashtė kemi shprehur pėrfundimet pėrkatėse tė punimit.
Nė pėrfundim, por mbi tė gjitha, falenderohen pėrzemėrsisht Prof. Bashkim Gjergji pėr kurajon e ofruar dhe drejtimin profesional, Prof. Hamit Boriēi e Maksim Gjinaj pėr konsulencėn dashamirėse dhe familjet Poradeci, Buda e Marko pėr materialet e pėrzemėrsinė e shprehur.
Pjesa e dytė:
1.Nė ndarjen e parė tė bibliografisė jepet vepra e botuar e cila pėrmban monografi, drama, pėrmbledhje letrare dhe publicistike me kriteret pėrkatėse.
2.Nė ndarjen e dytė paraqiten shkrime tė botuar nė periodikė tė ndryshėm, vendas e tė huaj. Ajo a jep njė ide tė qartė tė llojit tė zhanrit dhe tematikės sė publicistikės sė autorit
3.Nė ndarjen e tretė jepen veprat e pėrkthyera.
4.Nė ndarjen e katėrt jepen pėrkthime tė botuar nė organe tė ndryshme tė periodikut shqiptar
5.Nė ndarjen e pestė paraqiten disa tregues bibliografik: treguesi alfabetik i veprave dhe i shkrimeve tė botuara, treguesi alfabetik i autorėve tė krijimeve tė pėrkthyera, treguesi alfabetik i titujve tė krijimeve tė pėrkthyera, treguesi kronologjik i veprave dhe artikujve tė botuara, tregues kronologjik i pėrkthimeve tė botuara dhe treguesi alfabetik i organeve tė periodikut, nė tė cilat janė botuar pjesė tė veprės letrare dhe pėrkthime nga Skėnder Luarasi.

Falenderim
Nė pėrfundim, por mbi tė gjitha, u shprehet mirėnjohja e thellė Prof. Bashkim Gjergji pėr kurajon dhe ndihmėn profesionale, Prof.Hamit Boriēit e Maksim Gjinaj pėr ndihmesėn dhe dashamirėsinė, familjeve Poradeci e Buda e Marko pėr materialet e ofruara dhe konsulencėn.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 07:51   #23
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

PJESA E PARĖ
SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA


I AMBIENTI KU U LIND E U RRIT SKĖNDER LUARASI

1. Krahina e Kolonjės.
Ndodhet nė skajin jug-lindor tė kufirit administrativ tė Shqipėrisė dhe dallohet pėr kontrastet natyrore e klimaterike.2
2 Rrugėtimi pėrgjatė Krahinės Malore Qendrore, pasi kalon rrafshinėn korēare, pėrballet nė jug-perėndim me masivin shkėmbor tė Qafės sė Qarrit. Pėrtej shfaqet pllaja madhėshtore e Kolonjės: nė njė anė mali i Gramozit ku tė rrok syri kullota, nė anėn tjetėr mali i Zi me pyje pishe dhe tej majtas feks maja e Ēukapecit. Rrėzė malit Gramoz shtrihen njėri pas tjetrit fshatrat; Butka, Bezhani, Starja, Rehova, mė poshtė Erseka, mė lart Prodani, mė tej Borova dhe Qafa e Badrės prapa sė cilės gjenden Poda, Gėrmenji, Leskoviku dhe mė poshtė Melesini e Postenani. Mė tė djathtė, rrėzė malit tė Zi, dallohet Vithkuqi, Selenica, Qyteza, majat e Qelqėzės, prapa sė cilės fshihet Frashėri dhe mbyll horizontin mali i Dhėmbelit. Nė qendrėn e kėsaj treve madhėrisht tė bukur, anės sė majtė tė rrjedhės sė Osumit, dergjen fshatrat Qafėzez, Vodicė, Gostivisht dhe nė tė djathtė, mbi kodrat, ngrihen mėhallat e fshatit Luaras. Kolonja dallohet pėr ashpėrsinė e dimrit dhe verėn e freskėt por klima ėshtė zbutur nė krahasim me tė shkuarėn kur thuhet se dėbora shkonte nė lartėsinė e avllive.
Vrojtimet nė terren dhe gėrmimet arkeologjike, kanė provuar se ajo pėrfaqėson njė nga rajonet mė tė pasura tė qytetėrimit prehistorik, brenda vendit tonė e mė gjerė nė rrafshin ballkanik. “Krahina e Kolonjės ėshtė banuar nė lashtėsi nga fisi ilir i Desaretėve. Vendbanimi neolitik i Kamnikut, fortifikata e Gradecit e Kalaja e Hollmit, tumat ilire nė Prodan e Rehovė... provojnė lashtėsinė e vendbanimeve nė kėtė trevė” 3
3 S.Aliu.Tumat e Luarasit, Tiranė, Akademia e Shkencave e Shqipėrisė, 2004, f.9.

Kolonjarėt historikisht kanė qenė tė prirur pėr tė njohur popuj e vende tė huaja. Nė lashtėsi banorėt e Kolonjės kanė qenė tė orientuar drejt qytetėrimit egjean, nė udhėtimet e tyre shfrytėzonin kryqėzimin e rrugėve adriatiko-egjeniane dhe luginat e lumenjve Osum e Langaricė. Punėtorė prej fshatrave tė Kolonjės, nga Bezhani, Shtika, Rehova, Vodica, Gėrmenji, i gjejmė qė nė shekullin e 19-tė nė Bullgari, nė Turqi, nė Rumani, nė Rusi. Punėtorėt e Perasit, tė Gostivishtit e tė Lėngėzės, tė dalluar si mjeshtėr e sharrėxhinj, shkonin pėr tė ushtruar zanatin e tyre nė Mal tė Shenjtė, nėpėr qytetet e bregdetit grek; nga Kallabaka dhe Janina arrinin gjer nė Athinė e nė Patėr tė Moresė.
Kur ktheheshin nga kurbeti, u sillnin familjeve kursimet por edhe pėrvojė apo ndonjė lajm mbi jetesėn e popujve, luftėn e tyre pėr liri e njė jetese mė njerėzore.
Kultura e traditat e pasura kolonjarė, ku ndihet ndikimi i faktorėve tė brendshėm e tė jashtėm, shfaqen tek muzika karakteristike, vallet e veshjet tradicionale, tė cilat i kanė ruajtur e zhvilluar ndėr shekuj, nė fushėn e folklorit gojor, instrumental, koreografik e vokal si dhe tek zejet tradicionale qė i kanė ruajtur brez pas brezi.
Nė shekullin I tė erės sonė Kolonja ishte pjesė e zotėrimeve tė Muzakajve me kryeqendėr nė Berat. Nė shekullin V-IX u pushtua nga sllavėt dhe mė pas nga turqit, tė cilėt kanė lėnė toponimet e tyre. Qyteti i Ersekės ėshtė qendra kryesore e Kolonjės, i themeluar nė fillim tė shekullit XVIII. 4
4 Nga ana gjeografike dhe etnokulturore Kolonja pėrfshin malin e Gramozit me fshatrat nė tė dy faqet e tij lindore e perėndimore, qafėn e Kazanit nė veri deri nė urėn e Shalėsit nė jug. Nė tė bėjnė pjesė edhe fshatrat e Osumit tė sipėrm e tė pėrrenjve qė derdhen deri nė Orgockė me zonat e Vithkuqit dhe tė Vakėfeve. Nga krahina e Leskovikut e ndan lumi i Podės.
Kolonjarėt janė krenarė pėr traditat atdhetare, liridashėse e arsimdashėse dhe vlerėsohen si njerėz punėtorė dhe me kulturė. Nga kjo trevė e kane origjinen e kanė dalė mjaft ideologė tė shquar, publicistė tė talentuar, mesues tė perkushtuar ndaj shkollės e arsimit shqip, si dhe kapedanė trima qė kanė zėnė vend nderi nė panteonin e kujtėses sonė kombėtare. Treva e Kolonjės dhe fshatrat e saj janė tė ngarkuara me ngjarje e emra tė shėnuar ndaj dhe shpesh pėrmenden nė histori me emrat e pėrfaqėsueve tė tyre si Poda e Zylyftarit, Postenani i Jani Vretos, Vithkuqi i Naum Veqilharxhit, Gėrmenji i Themistėkliut, Luarasi i Petro Ninit, Butka e Saliut, Prodani i Zalos, Qyteza e paraardhesve tė Fan Nolit apo Perasi i Qiriazėve.
Nė Periudhėn e Rilindjes Kombėtare, pas disfatės sė Lidhjes sė Prizrenit, patriotėt kolonjarė, tė pėrkushtuar pėr tė ēelur shkolla nė gjuhėn amtare u ndeshėn me Portės e Lartė tė Stambollit dhe Patrikanėn greke tė cilat kishin qėndruar gjithmonė krah pėr krah pėr pushtimin dhe asimilimin e kombit shqiptar. Ndėrkohė mjaft shqiptarė, duke mos e njohur njėri-tjetrin si bashkėkombas, vriteshin pėr tė huajt e pėrkatėsinė fetare.
Pėrgjithėsisht nė Kolonjė djenjat atdhetare kanė qenė tė forta edhe nė kohėt mė tė vėshtira pėr shqipėtarėt. Sulltani nuk i bėri dot turq myslimanėt kolonjarė dhe Patrikana nuk i bėri dot grekėr ortodoksėt e kėsaj krahine.
Qė nė fillim tė rilindjes sonė kombėtare kolonjarėt e provuan patriotizmin e tyre pėr shkollat kombėtare shqipe dhe luftuan deri nė fund kundėr tiranisė sė sulltanit dhe politikės shoviniste tė kishės greke. Zylyftar Poda dhe Naun Bredhi, Zyko Kamberi dhe Petro Nini Luarasi qenė disa nga kėta atdhetarė tė pėrkushtuar kolonjarė.

2. Fshati Luaras
Njihet si njė nga fshatrat mė tė shquar tė trevės sė Kolonjės, me gjenezė e rrėnjė tė shtrira thellė nė lashtėsi. Gjurmėt mė tė hershme i perkasin epokės sė Neolitit tė pėrfaqėsuara nga kultura materiale e zbuluar nė vendbanimin e Gurit tė Ninės. Me dhjetra gjurmė ilire ndodhen mbi shpatet veriore tė tij nė lagjen Zizkollarė. “Mbėshtetur mbi materialet e gjetura mendojmė se shek. XIV para Krishtit shėnon njė kufi tė pranueshėm pėr fillimin e ndėrtimit tė kėsaj tume nė Luaras. 5
5 S. Aliu. Tuma e Luarasit, Libėr i cituar, f.136.
Prova tė tjera janė platforma me varre nė sheshin e Pradellės, varri monumental nė vendin e quajtur ‘’Lisi i Madh’’, dy kalatė: njėra te Shkėmbi i Madh e tjetra te Guri i Ninės, dhe qindra objekte muzeale me vlera tė rralla.
Ndėr shekuj Luarasi u shkatėrrua disa herė dhe disa lagje tė tij mbetėn tė shkreta. 6
6 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar : Kujtime nė dorėshkrim, V.1, f. 96. (Fondi familjar S.Luarasi)
“Historia e Luarasit ėshtė e mbushur me ngjarje tragjike shkatėrrimesh e plaēkitjesh nga pushtimet e huaja qė lanė kudo gėrmadha fshatrash si Valanji, Kisha e Keqe, Arat e Zeza, Qyteza e Vjetėr, Lisi i Madh, Perasi, Pėrrenjasi, Petranji, Haskaj. Nė pjesė e kaptuan malet e Pindit e arrinė nė Maqedoni ku ngrehėn shtėpi tė ra nėpėr fshatra ku banonin tė tjerė shqiptarė, si nė Negovan, Bellkamen, Lehovė, Ellovenė e Sipėrme, Sllovė, Pleshovicė e tjera katunde rreth Follorinės e Manastirit.”
Nė shekullin XIX Luarasi pėrmendet si fshati mė i rėndėsishėm i krahinės sė Kolonjės, si “sofra e parė kolonjare”, pėr rangun e ofiqarėve tė Perandorisė Otomane, me dy oxhaqet e lidhura ngushtė me Portėn e Lartė tė Stambollit, tė pėrfaqėsuara nga Xhafer Beu i Shkėmbit dhe Mehmet Be Alltėni.
“Nė fund tė shekullit XIX Luarasi kishte mbi 200 shtėpi tė shpėrndara nė 10 mėhalla, ortodokse e myslimane tė emėrtuara: Mal, Kostallarė, Penkollarė, Pepillarė, Priftanj,
Frėngjas, Mujollarė, Gurakė, Ziskollarė e Matorukė”. 7
7 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, Libėr i cituar, f.14

Banorėt e tij dalloheshin pėr tolerancėn fetare, traditat dhe nivelin kulturor qė pasqyrohej nė aktivitetet e ndryshme qė zhvilloheshin me rastin e festave fetare e familjare ku shpaloseshin kostumet popullore, kėngėt, vallet dhe zakonet e moēme. Pėrfaqėsuesit e tyre tė shquar Petro Nini Kostallari-Luarasi, Kristo Papa Stefan - Luarasi e dhjetra tė tjerė u dalluan nė veprimtaritė atdhetare brenda e jashtė vendit.

3. Familja Kostallari-Luarasi.
Nė fillim tė shekullit XX familja e Skėnder Luarasit banonte nė njė shtėpi dykatėshe prej guri nė ballė tė sheshit tė mėhallės Kostallarė, e themeluar nga Kosta, paraardhėsi i 12-tė i kreut tė shtėpisė, Petro Nini Luarasi, i cili nė fshat njihej edhe me mbiemrin Kostallari. Nė familjen Kostallari emrat mė tė pėrsėritur brez pas brezi kanė qenė Kostandin (Nini) dhe Petro. Nga gojėdhėnat, vetėm njėri nga djemtė e Kostės, Sotiri, qėndroi nė shtėpinė e tij, ndėrrsa tė tjerėt u larguan nė Stamboll, Volo e Athinė.
Petro N.Luarasi kishte tre motra dhe ishte martuar me Lina Sevon nga Luarasi. Petro qe bėrė i njohur pėr kontributin e tij tė gjithanshėm nė organizimin e lėvizjes kombėtare e ēeljen e shkollave shqipe. Atdhetarėt dhe populli atė e vlerėsonin pėr menēuri dhe trimėri. Trimėrinė thuhej se e trashėgonte nga geni i gjyshes, Vasile Naun Pando nga Gostivishti, nėntė vėllezėrit e sė cilės i qenė vrarė me armė nė dorė. Nga kjo familje rridhte edhe heroina atdhetare Paro Kita, e cila gjithashtu u vra nga forcat pushtuese greke.
Petro N. Luarasit i jetuan mė gjatė dy djem (Dhimitri e Skėnderi) dhe dy vajza (Thomaidha e Shega). Sipas ritit ortodoks emrin e fėmijės duhej ta zgjidhnin dhe ta pagėzonin vetėm nuni e ndrikulla. Kur lindėn dy fėmijėt e parė, Petro Nini Luarasi gjendej nė Bukuresht e Stamboll, ndėrsa pėr tė tjerėt u gjend nė atdhe dhe kėmbėnguli qė tu vihen emra shqiptarė Skėnder e Shega. 8
8 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, Libėr i cituar, f.21.
“Aq fort pati rėnė nė sevda me emrin e heroit tonė kombėtar sa, me siguri, e pati vendosur tė ma vinte emrin Skėnder, po tė lindja djalė, jo Gjergj, jo Aleksandėr, por Skėnder. Dhe vėrtet kėshtu mė quajtėn, pėr tė keqen e vetė nunit, pėr tė keqen e tim eti dhe timen, pėr tė keqen e tė gjithė atyre qė mė vonė, duke patur mbiemrin Luarasi, u pagėzuan me emrin Skėnder.”
Skėnder Luarasi kujton rrethanat e pagėzimit dhe si i ati lajmėroi autorin e poemės “Histori e Skėnderbeut”, mikun e tij Naim Frashėri, se i kishte lindur njė djalė tė cilit ia vuri emrin Skėnder. Naim Frashėri i gėzuar, iu pėrgjigj: “Skėnderi u bėftė 100 vjet dhe i ngjaftė t’et”. Skėnder Luarasi krenar pėr emrin dhe “kumbarin” e tij thoshte: “Kam bekimin e Naim Frashėrit unė!” 9
9 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, Libėr i cituar, f.5
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 07:54   #24
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

II JETA DHE VEPRA

1. Biografi
Skėnder Petro Luarasi u lind nė Luaras tė rrethit tė Kolonjės, mė 19 janar 1900. Kreu arsimin fillor nė mėsonjėtoret shqipe tė drejtuara nga i ati, Petro Nini Luarasi, nė Korēė (1909) e Negovan (1910-1911). Nė vitin 1912, me rekomandim tė shoqėrisė atdhetare “Pėrparimi”, nisi studimet nė Robert Kolegj, Stamboll-Turqi me bursė nga Fondacioni amerikan Charles Crane. Pas njė viti u kthye nė atdhe pėr tė ndihmuar familjen qė po pėrndiqej nga forcat pushtuese greke dhe i ndėrpreu studimet pasi autoritetet greke ia mohuan lejen e kalimit. Mė 1916 emigroi nė Sh.B.A ku studjoi nė “Easton Academy” dhe “American International College”-Springfield Mass, nė Sh.B.A, deri nė vitin 1920. Nė kėtė periudhė u dallua si veprimtar atdhetar, qe inisiator e njė nga themeluesit e shoqėrisė Lidhja e Studenteve Shqiptarė (1918) dhe editor i organit tė saj, Studenti (1920) ku botoi disa artikuj. Sė bashku me tė vėllanė, Dhimitrin, iu pėrgjigj thirrjes sė Kongresit tė Lushnjės pėr tė kontribuar nė Shqipėri. Pėr dy vjet punoi si sekretar e mėsues nė shkollat e Kryqit tė Kuq tė Rinisė Amerikane nė Elbasan. Me bursė tė shtetit shqiptar studjoi nė Austri nė Gjimnazin Klasik, Fraishtadt (1922-1926) dhe u diplomuar nė Fakultetin e Filozofisė tė Vjenės (1930) nė degėn Letėrsi Moderne.
Skėnder Luarasi qe pėrkrahės i bindjeve politike tė Fan Nolit. Sė bashku me tė vėllanė iu gjendėn me armė nė dorė nė ditėt e fundit tė qeverisjes dhe e pėrcollėn kur u largua pėrgjithnjė nga vendi.
Nė vitet 1926-1927 ai u zgjodh kryetar i shoqėrinė “Albania” tė studentėve shqiptarė nė Austri dhe editor i organit tė saj, “Djalėria”. Pėr shkak tė qėndrimit politik, njė artikulli qė botoi mė 28 nėntor 1927 nė revistėn “Djalėria” dhe protestės ndaj shpalljes sė Shqipėrisė monarki, iu pre bursa nga shteti shqiptar dhe mė pas u arrestua.
Pasi pėrfundoi studimet, ministri i arsimit Hilė Mosi e ndihmoi tė punėsohej si arsimtar nė Shkollėn Teknike Amerikane (1930-1931). Pėr shkak tė pikėpamjeve e veprimtarisė sė tij “tė padėshiruar” e transferuan nė disa shkolla tė mesme: nė Institutin Tregėtar tė Vlorės (1931-1933), nė gjimnazin e Tiranės (1933-1934), nė gjimnazin e Shkodrės (1934-1935), ku drejtoi edhe konviktin e saj “Malet tona” si dhe sėrish nė gjimnazin e Tiranės (1936). Nė kėtė periudhė kreu njė veprimtarisė tė gjerė social-kulturore e emancipuese me nisma, eskursione dhe grupe teatrale rinore, kontribuoi pėr zhvillimin e arsimit nė frymė kombėtare, laike, demokratike e antifashiste dhe ndihmoi nė organizimin e disa shoqatave dhe revistave progresive. Skėnder Luarasi konsiderohej njė nga pėrfaqėsuesit mė elitarė tė inteligjencies sė re shqiptare, i cili u vu nėn shėnjestrėn e agjenturės fashiste dhe u persekutua nga regjimi qė e burgosi tri herė: nė janar 1928, nė janar 1931 dhe nė gusht 1935. Ndonėse gjendej nė kushte tė vėshtira, i ndaluar dhe i censuruar, u dallua nė krijimtarinė letrare: nė publicistikė, dramaturgji dhe pėrkthime.
Nė 14 dhjetor 1936, Skėnder Luarasi u nis vullnetarisht pėr tė mbrojtur Republikėn Spanjolle nė luftė kundėr intervencionit nazi-fashist. Nga dokumentat arkivore provohet qė ai ėshtė i pari antifashist qė u nis drejtpėrdrejt nga Shqipėria pėr nė Spanjė duke u bėrė shembull pėr disa nga nxėnėsit, shokėt e njė shoqe, Justina Shkupin, tė cilėt e pasuan. Duke vlerėsuar personalitetin e tij, shtabi i Brigadave Ndėrkombėtare i besoi detyra tė rėndėsishme si pėrgjegjės i vullnetarėve shqiptarė nė Shtabin Ballkanik, shef i propagandės dhe i censurės, redaktimin dhe botimin e revistės “Vullnetari i Lirisė” nė gjuhėn shqipe (pėr daktilografimin e materialeve dhe si gazetar kontribuoi Petro Marko). Ndėrkohė ai pėrgatiti dhe transmetoi disa emisionet radiofonike nė gjuhėn shqipe nga radiot Valencia, Madrid e Barcelona. Ato janė tė parat programe shqip nė historinė e radiodifuzionit shqiptar dhe me platformė antifashiste.
Nė kėtė periudhė, shkroi disa artikuj nė revistėn “Vullnetari i Lirisė” dhe nė organe tė tjera.
Mbas marrėveshjes pėr largimin e forcave tė Brigadave Ndėrkombėtare, nė 13shkurt 1939, Skėnder Luarasi u largua nga Spanja pėr nė Francė, ku vuajti persekutimin nė kampet e pėrqėndrimit nė St.Cuprien, Gurs, Vernet dhe Bordo. Dashuria dhe malli pėr atdheun e familjen, dėshira pėr tė kontribuar sa mė shumė pėr Shqipėrinė e lirė, bėri qė pėrkundėr kėrkesės sė vėllait dhe Fan Nolit, nė vend tė SHBA tė zgjidhte riatdhesimin.Pas nėntė vitesh lufte e vuajtjesh nė Spanjė e Francė, mė 13 qershor 1945, Skėnder Luarasi u kthye nė Shqipėri. Nė fillim u mirėprit nga personalitetet mė tė larta tė qeverisė, u zgjodh pėrfaqėsues i Kolonjės nė Kongresin e Parė tė Frontit Demokratik dhe deputet i Kolonjės pėr njė legjislaturė. Gradualisht u pėrball me realitetin antidemokratik, me presionet dhe interesat joparimore tė disa klaneve tė pėrkrahura nga kreu i diktaturės me tė cilin qė nė takimin e parė pati mospėrputhje mendimesh.. Pėr pasojė, edhe ndaj Skėnder Luarasit u zbatua principi “ Ose me ne, ose kundėr nesh. Rrugė tė mesme s’ka!”
Skėnder Luarasi punoi kryesisht si arsimtar nė shkollat e mesme tė Tiranės: nė liceun e Tiranės dhe Teknikumin Financiar (1946-1948), nė Institutin e Shkencave (1949-1954), nė Ndėrmarrjen e Botimeve Shtetėrore (1954), nė shkollėn pedagogjike, nė Institutin e Gjuhėsisė dhe tė Historisė dhe nė Universitetin e Tiranės. Mė 1960 kontribuoi nė ēeljen e degės sė gjuhės angleze, tė cilėn e drejtoi pėr disa vjet. Nė vitin 1967 e nxorėn nė pension. Luarasi qe nė grupin nismėtar tė themelimit tė Lidhjes sė Shkrimtarėve.
Nė mbledhjen themeluese mbajti fjalimin programatik qė u diskutua nė dy ditė dhe drejtoi njė seancė tė mbledhjes.Gjithashtu u zgjodh pėr disa muaj anėtar i bordit tė botimit tė organit tė lidhjes sė shkrimtarėve, ku botoi disa artikuj e pėrkthime. Pėr shkak se kundėrshtoi metodat antidemokratike tė udhėheqjes dhe pėrkrahu Sejfulla Malėshovėn e pėrjashtuan si anėtar nga lidhja e shkrimtarėve. Mė pas pėrballoi pėrndjekje tė gjerė, ia hoqėn tė drejtėn e botimit dhe ia fshinė emrin nga tekstet shkollore dhe botimet e ndryshme. Edhe pas ripranimit nė Lidhjen e Shkrimtarėve, nė vitin 1954, ndonėse pėr fasadė respektohej, iu kufizuan pėrgjithnjė tė drejtat e botimit pasi etiketohej shkrimtar borgjez, i cili nuk pajtohej me normat e realizmit socialist. Nė kėtė periudhė botoi kryesisht pėrkthime, biografi historike, njė dramė dhe artikuj studimorė e me tematikė historike Shpesh veprat e shkrimet nuk i botoheshin, i pėrgjysmoheshin, madje nė disa raste edhe i shtrembėroheshin qėllimisht duke i shtuar paragrafe te papėrshtatshme. Nėn kėto kushte tė vėshtira, Skėnder Luarasi arriti tė botojė njė pjesė tė krijimtarisė sė tij deri sa u nda nga jeta mė 27 prill 1982.
Deri nė vitin 1990 krijimtaria e tij nė monografi, publicistikė, drama, studime letrare e historike, nuk analizohej shkencėrisht dhe nuk pėrmendej nė botimet shkollore e akademike
Mbas rrėzimit tė sistemit totalitar, personaliteti i Skėnder Luarasit ėshtė nderuar e rivlerėsuar nė Shqipėri dhe nė Kosovė.
Krahas vlerėsimit si “Qytetar nderi i Ersekės” dhe dekorimit me “Urdhėrin e Flamurit” e “Nderi i Kombit”, mban emrin e tij biblioteka e qytetit tė Ersekės, shkolla e mesme teknike nė Therandė-Kosovė, njė shkollė 8-vjeēare nė Tiranė, disa rrugė nė qytete tė Kosovės e nė Tiranė. Tashmė ai zė vend nė fjalorin enciklopedik shqiptar dhe nė botimet akademike.
Por, sikurse pėrmendė, ndihen mungesa e njė biografie serioze, bibliografia e veprės sė tij apo studime tė mirėfillta shkencore mbi krijimtarinė e tij qė vazhdon tė zbulohet e botohet.

2. Bibliografi
Kontributin e Skėnder Luarasit nė lėmin letrar do ta paraqesim nė periudhat : 1917-1944 dhe 1945-1982 – (2011) .. pasi vazhdon botimi i veprės sė tij.
Nė periudhėn 1917-1944 kontribuoi nė:
- Publicistikė. Shkroi me dhjetra artikuj: studime letrare e historike, reportazhe, portrete, esse, kritikė e satirė, nė organe tė rėndėsishme brenda e jashtė Shqipėrisė.
Ndėr artikujt mė tė rėndėsishmit pėrmendim: “Letėrsia moderne nė Shqipėri”, “25 vjet indipendencė”, “Naim Frashėri”, “Lasgush Poradeci-Vija themeltare”, “Popullsia e Kosovės”
- Dramaturgji: Shkroi dramat “Agimi i Lirisė” dhe “Liria”.
Pėrkthime: Botoi disa vepra tė njohura tė letėrsisė botėrore si : “Vilhelm Teli” nga Schiler, “Sakuntala” nga Kalidasa, “Enoh Arden” nga Tennyson, “Pėrralla” nga Oscar Wilde ndėrsa “ Lirika” nga Li Taj Pe dhe “Prometeu” i lidhur “nga Percy Shelley kanė “humbur”.
- Biografi: Botoi biografinė e shkurtėr “Kolonel Tomson”
Ai gjithashtu qe editor i revistave “Studenti” (1920), “Dialėria” (1926-1928) dhe pėrgjegjės pėr redaktimin dhe botimin e revistės “Vullnetari i Lirisė” (1937).
Nė periudhėn 1945-1990 kontribuoi nė :
- Publicistikė. Shkroi me dhjetra artikuj: studime letrare e historike, reportazhe, portrete, esse, kritikė e satirė. Ndėr mė tė rėndėsishmit pėrmendim: “Kongresi i Dytė i Manastirit”, “Skėnderbeu nė letėrsinė angleze”, “Bajroni nė Shqipėri”, “Shileri nė Shqipėri”, “Fletė nga historia e shkollave tė para shqipe”, “ Publicistika e motrave Qiriazi”.
- Pėrmbledhja me artikuj “Fjala shqipe”
- Dramaturgji: Botoi dramėn “Stuhi nė Prill”
- Pėrkthime: Shkroi mbi tridhjetė kryevepra tė letėrsisė botėrore si “Fausti” nga Goethe, “Gėci i Berlihingenit” nga Goethe, “Fije bari” nga Whitman, “Mbreti Lir” nga Shakespeare
- Biografi: Shkroi biografitė e rilindasve Ismail Qemali, Isa Boletini, Petro Luarasi, Gjerasim Qiriazi, Sevasti Qiriazit ndėrsa ajo pėr Fan Nolin “humbi”
Mbas ndarjes sė tij nga jeta, nė periudhėn e viteve 1990 - 2010 janė botuar nė:
- Publicistikė. Janė botuar pėr herė tė parė disa shkrime tė Skėnder Luarasit
me kujtime, studime letrare e historike, korespondenca , ndėr mė tė rėndėsishmit pėrmendim: “Ditari i Skėnder Luarasit: Si u likuiduam. Debatet qė fshehu diktatura”, “Ambasadori amerikan, miku ynė i besės : Herman Bernstein“, “Komplotonjėsit e heshtjes" “Mbylle gojėn Skėnder Luarasi!-kujtime”, “Ata qė nuk mė deshėn nė Lidhjen e Shkrimtarėve”: kujtime.
U botuan pėr herė tė parė, i plotė, sipas variantit nė dorėshkrim “Fausti” nga Goethe, “Vajza e Orleansit” nga Schiller, “Si ta doni” nga Shakespeare, “Zgjimi kombėtar shqiptar” nga Stavro Skėndi si dhe libri “Nė brigadat Internacionale nė Spanjė : Kujtime”
Janė ende tė pabotuara librat: Skėnder Luarasi: ‘’Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar : Kujtime”, F.Reshpja: “Albanian Rhapsody” (pėrkthim nė anglisht), Schiller: “Don Karlos”, Aleksandr S. Gribojedov: “Mjerė kush ka mend”, Rodrigues. “Kėtu fjeti njė perėndi”, Morton F.Eden: “Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre” etj. Konsiderohen “tė humbura” (nuk gjenden njėsi fizike) librat “Fan Noli: Jeta dhe vepra” dhe “Sevasti Qiriazi-Dako”; pėrkthimet: Percy Shelley: “Prometheu i lidhur”, Li Tai Pe: “Lirika” dhe dispencat: “A people history of England” (1963) dhe “English Literature” (1963) etj.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 07:57   #25
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

III PERSONALITETI

1.Veēoritė e personalitetit
Personaliteti, “tėrėsia e veēorive psikike, tė karakterit, tė sjelljes, tė veprimtarisė sė njeriut, tė cilat e dallojnė atė nga tė tjerėt” pėrcakton veēoritė psikologjike mė tė qenėsishme dhe mė tė qėndrueshme tė tij. Personaliteti i njeriut formohet si rezultat i aktivitetit jetėsor qė bėn njeriu nė shoqėri.10
10 Fjalori i shqipes sė sotme, Tiranė, Toena, 2002, f. 995.

Nė kategorinė e veēorive qė pėrcaktojnė personalitetin e njeriut, bėjnė pjesė bindjet e idetė, interesat, aftėsitė, temperamenti dhe karakteri. Njeriu me personalitet ka fizionominė e tij shpirtėrore, pavarėsinė e tė menduar, dallohet pėr ndjenjat e larta, forcėn e vullnetit dhe tė energjisė pasionante. 11
11 J.Andrew. Psikologjia.Karakteristikat psikologjike tė personalitetit, Athinė, Deftera, 13 shtator, 2010, f.23.
Nė kėtė kuadėr Skėnder Luarasi cilėsohet si njė personalitet tek i cili dallohet qartė dashuria pėr atdhenė e kombin, pasioni pėr gjuhėn e letersinė shqipe, tė cilat u bėnė pjesė e formimit tė tij qė nė vogėli. A i pėrmendet edhe pėr sinqeritetin dhe guximin qytetar, tė cilat i sollėn shumė probleme dhe tronditje tė mėdha, por nuk e tėrhoqėn asnjėherė nga kredoja e tij: Pėr njė Shqipėri krejt tė lirė e demokratike, njė popull shqiptar tė kulturuar e tė lumtur.
Personaliteti nuk ėshtė i lindur, por formohet nė procesin e jetės dhe tė pėrpjekjeve qė bėn njeriu nė shoqėri pėr tė njohur botėn qė e rrethon, pėr tu pėrballur dhe pėr ta shndėrruar atė. Nė kėtė proces ai shndėrron e lartėson nivelin e personalitetit tė tij.
Disa studjues mendojnė se veēoria mė e spikatur e personalitetit tė Skėnder Luarasi ėshtė shkalla e lartė e ndjeshmėrisė sė tė qėnurit shqiptar, vetėdija nė gjenezėn e trashėgiminė e ēmuar tė paraardhėsve qė ai e shfaqi dhe e mbrojti me dinjitet pėrgjatė tėrė jetės e veprimtarisė sė tij, nė vazhdimėsi tė paraardhėsit tė tij martir. Nė rast se dikush do t’ia mohonte kėtė qenėsi, ”natyrisht qė kjo do tė merrej si njė dhunim, i ngjashėm me dhunimin e varreve. E kėshtu do tė ishte pėr Faik Konicėn, Petro Nini Luarasi e birin e tij Skėnder Luarasin, e shumė tė tjerė , tė cilėt mohimin e zanafillės shqiptare do ta merrnin si njė gjėmė.’’ 12
12 I. Kadare. Poshtėrimi nė Ballkan, Tiranė, Onufri, f.61-62.
Ndjeshmėria e tij e lartė pėr hallet dhe tė ardhmen e kombit shqiptar qe e dukshme, e sinqertė dhe pjesė e qenėsishme e jetės sė tij. Kėtė “e kuptojnė mė mirė ata qė kanė patur fatin ta njohin nga afėr dhe qė ruajnė nė kujtesė takimet, bisedat, idetė dhe shpėrthimet e tij tė cilat i lexoheshin nė fytyrė, nė mimikė, nė lėvizje dhe i reflektonte gjithė vrullet e brendėshme, gjithė shqetėsimet. Kjo flet pėr njė pėrputhje tė plotė tė vizionit tė jashtėm plastik me botėn shpirtėrore, veēori qė nuk e ndeshim shpesh si sinqeritet dhe angazhim total pėr tė vėrtetėn.” 13
13 M. Islami. Lidhja Shqiptare e Prizrenit dhe ēėshtja e bashkimit kombėtar. Prof.Skėnder Luarasi personifikim i problemit kombėtar shqiptar, Tiranė, Afėrdita, 1998, f.322.
Dashuria pėr tėrė gjymtyrėt etnike tė kombit e e pėrshkonte ēdo qelizė tė qėnies sė Skėnder Luarasit, idealist por edhe realist nė sensin e mbrojtjes sė tė vėrtetės historike, drejtėsisė e lirisė sė popujve tė nėpėrkėmbur nė kohėt moderne. “Luarasi shkroi me njė mallėngjim drithėrues e njohje tė shkėlqyer edhe pėr Kosovėn, e kosovarėt, si ndoshta, rrallėkush tjetėr nga Shqipėria e Jugut, pėr atė Kosovė, qė nuk e hoqi asnjė herė nga goja...Ai ishte edhe patriot i flaktė e luftėtar i paepur pėr atdhetarizėm dhe burim i pashtershėm ndjenjash atdhetare. Njihet si antifashisti i parė shqiptar...Ka qenė pjesėmarrės i luftės sė Spanjės.” 14
14 M. Gjevori. Shkolla Teknike e Tiranės: Monografi shkollore, Prishtinė,2003, f.134.
Skėnder Luarasi ndjente dhimbje tė madhe pėr fatin e kosovarėve, tė cilėt ishin therrorizuar pėr pavarėsinė e Shqipėrisė dhe vetė vuanin robėrinė. Si simbol tė sakrificės e heroizmit tė tyre ai pėrmendte Isa Boletinin.
Ali Aliu kujton qė ka patur fatin ta takojė shumė herė, “kam patur e kam admirim pėr kėtė figurė qė tė pushtonte nga takimi i parė. Pa e tepėruar mund tė thuhet se Kosovėn e kishte shqetėsim tė parė, ēfarė ishte njėri nga ''mėkatet'' e tij. Ishte admirues i Isa Boletinit, sa herė takoheshim e pėrsėritėte: ''Nuk dua tė vdes pa e parė fshatin e lindjes sė Isės”, thoshte…'' 15
15 A. Aliu. Kosovėn e kishte shqetėsim tė parė. Drita, 16 janar 2000, f.7.
Rinush Idrizi e portretizon si “luftėtar i mendimit tė lirė, i ēlirimit shpirtėror, i progresit, i lirisė e pavarėsisė dhe respektimit tė njeriut, ai nė ēdo ēast ishte e vėrteta e kohės. Ne nxėnėsit e quanim ''I pakorruptueshmi!'' Miqtė e shokėt e quanin ''I papėrkuluri!''...Brezit qė nuk ka patur fatin ta njohė po ia jap me dy fjalė portretin e tij: Do tė ishte me flamur nė dorė pėr demokraci.” 16
16 R. Idrizi. Republika, Rreze nga dielli i demokracisė, 7.3.1991, f.8.
Ndėrsa Zija Xholi dallon si tipar mbizotėrues qė pėrfaqėson gjithė personalitetin e Luarasit “tė qėnit antikonformist, luftėtar i paepur kundėr gėnjeshtrės dhe dizinformimit, veēanėrisht kur kėto preknin Shqipėrinė dhe kombin e saj”17
17 Z. Xholi. Skėnder Luarasi, njė shqiptar i vėrtetė: Me rastin e 95 vjetorit tė lindjes, AKS, 15.1.1995, f.7.
Edhe nė veprat e krijuara apo tė pėrkthyera prej tij ai shprehej kundėr sistemeve jo demokratike si tek ''Vilhelm Teli'' i Shilerit, ku dilte mbrojtės i hapur dhe i vendosur i lirisė, kundėr tiranisė dhe arbitraritetit.
Ai pėrgjatė jetės u ndesh ashpėr me hierarkinė burokratike tė regjimit totalitare, madje e sfidoi hapur.
“Ai kishte kurajė t'i thoshte hapur pikėpamjet e tij; kishte njė personalitet tė tillė qė nuk mund tė ndryshonte ngjyrat e realitetit, nuk mund tė fshihte realitetin, nuk mund tė gėnjente, nuk mund tė mos thoshte atė qė ndiente pėr gjithēka tė mbrapshtė qė ndodhte nė vend.” 18
18N. Bezhani. Mėkatarėt. Nėpėr dosjet sekrete tė sigurimit tė shtetit, Vol.1,Tiranė, Toena, 2001, f.172.
Shumė tė tjerė nė personalitetin e Skėnder Luarasi veēojnė humanizmin e modestinė. Ai qe ndėr ata intelektualė qė jo vetėm nuk e njihte smirėn, por madje pėrkrahte dhe sakrifikonte pėr njerėzit nė nevojė. Ndėrkohė shfaqej aq modest pėr ndihmėn e dhėnė.
Shumė intelektualė e shkrimtarė bashkėkohės, ia kujtojnė me nderim ndihmėn qė u ka dhėnė nė fushėn humane, letrare, kulturore, pedagogjike etj. Ata janė nga ajka e elitės intelektuale, letrare e kulturore shqiptare ndėr vite si: Parashqevi e Sevasti Qiriazi, Lasgush Poradeci, Aleks Buda, Qemal Stafa, Arshi Pipa, Xhemal Broja, Migjeni, Jusuf Vrioni, Ismail Kadare.
Ngjarjet, situatat dhe opinionet janė nga mė tė ndryshmet disa prej tė cilave do t’i pėrmendim shkurtimisht.
Lasgush Poradeci u sėmur rėndė nė dhjetor tė vitit 1928, kur qe student nė Austri. Skėnder Luarasi “shoku i dashur dhe i shtrenjtė, i dha kushtrimin botės shqiptare me anė tė shtypit” 19
19 P. Luarasi. Lasgush Poradeci dhe qorrollepsja e njė kronikani tė dėshtuar, Ndryshe, 18 maj, 2007, f. 10-11.
Ai pa marrė parasysh pasojat nga regjimi monarkist, qė e kishte dėnuar me burg nė mungesė, u nis pėr nė Shqipėri tė mblidhte ndihma pėr kurimin e Poradecit. “ Skėnder P.Luarasi, studenti enthusiast i Vjenės, q’ish nisur pėr tė shoqėruar Lasgushin nė Poradec, masi poeti u kthye prapė nė Grac, vazhdoi vetė udhėtimin dhe arriti nė Korēė. Atje autoritetet e zunė dhe e dėrguan nėnė vėrejtje, me aeroplan nė Tiranė. Si shpjegohet kjo sjellje e autoriteteve tė Korēės? 20 20Lajmėrim. Shqipėria e Re, 3 shkurt, 1929, f.4.

Ai i sugjeroi dhe e nxiti poetin pėr tė pėrgatitur e botuar vėllimet poetike ‘’Vallja e yjeve’’e “Ylli i Zemrės” tek i shkruante:
“Puna e botimit tė librės nuk duhet tė mbetet zvarrė. Sille aty dhe un do tė pėrpiqem qė tė botohet pėrpara Janarit (1931) ndė qoftė se do ta kesh mbaruar kėtė muaj kopiimin e manuskriptevet. Nga Paskoja akoma nuk kam marrė ndonjė letėr – po ti? 21
21 Letrat e rralla tė Lasgushit . Republika, 4 prill, 2004, f. 11.
Kėmbėnguljes sė Skėnder Luarasit pėr botimin e veprės “Ylli i Zemrės” (qė u botua nė vitin 1937, nė Bukuresht, nėn kujdesin e Mitrush Kutelit) Lasgus Poradeci iu pėrgjegj me njė letėr nga Poradeci, mė 17 shtator 1936: “Ti Skėnder ma qite Shpirtin kėto dy vjetėt e fundit qė t'i mbledh, t'i mbledh…Nga ana ime tė falem nderit pėr kujdesjen qė mė rrėfen si dhe pėr mundimet e mėdha qė ke bėrė duke kėrkuar njė editor, duke ''lypur'' tė holla.” 22
22Po aty.
Skėnder Luarasi, i bindur pėr talentin e Lasgushit, e mbronte nė debate e konferenca dhe ka shkruar dy shkrime tė rėndėsishme mbi veprėn e tij. Nė njėrin do tė shkruante : "Po tė kalojmė tashti nė letėrsinė e kohėve mė tė afėrta, dafinat e poezisė do t'ia kushtojmė pa ngurrim Benjaminit tė poetėve tanė: Lasgush Poradecit (1899) poet serioz dhe filozof merite.”23
23 S.Luarasi. Letėrsia moderne nė Shqipėri, Tirana observer, 24 mars, 2007, f. 9.
Nė kujtesėn time kanė mbetur tė pashlyera miqėsia e tyre dhe diskutimet e zjarrta. Kam shkruar disa artikuj pėr marrėdhėniet e tyre, mbi disa zbulime interesante si dhe kam kritikuar ndonjė keqinformim apo plagjiature si nė rastin e librit ”Lasgushi mė ka thėnė”. Atje shkruhen sajesa “qė jo vetėm nuk i shkojnė pėr shtat, por e zbehin madhėshtinė e tij” 24
24 P. Luarasi . Lasgush Poradeci dhe qorrollepsja e njė kronikani tė dėshtuar. Artikull i cituar
Migjeni qe njė tjetėr shok ideali pėr Skėnder Luarasin. Ata u njohėn nė Shkodėr, nė shtator tė vitit 1935 dhe e forcuan shoqėrinė nė disa takime. Luarasi e ēmoi menjėherė si talent dhe njeri me zemėr tė madhe ndaj i dha idenė dhe e nxiti Migjenin pėr tė botuar pėrmbledhjen poetike “Vargjet e lira”. Mbasi i premtoi qė do ta ndihmonte u takua me botuesin e “Gutenberg”, Ismail Mal Osmanin, ka paguar njė kapar pėr nisjen e procesit tė botimit dhe ka ndjekur parapėrgatitjen dhe korrekturat pėr disa fashikuj.
Vazhdimi i ndihmės u ndėrpre nė rrethana tė caktuara personale dhe politike, kur ia kaloi pėrkujdesjen e botimit Gjergj Kokoshit, kushėri i Migjenit dhe u nis pėr nė luftėn e Spanjės. 25
25 S.Luarasi.‘’Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar ‘’: Kujtime nė dorėshkrim, V.4, f. 26 (Fondi familjar S.Luarasi)
“Unė diēka bėra qė ta plotėsonja zotimin qė i dhashė. Ndoshta mund tė kisha bėrė mė shumė;por rrethanat nganjėherė na pengojnė edhe nė dėshirat tona mė tė zjarrta. Kjo pėrpjekje nga ana ime pėr tė botuar ‘’Vargjet e lira’’mė 1936 mė jep sot njė farė ngushėllimi dhe mė qetėson,sado pak vetėdijen....Korrekturat dėrgoheshin me postė nė Shkodėr, nė shkollėn ‘’28 Nėntori’’.
Nė vitin 1946, Skėnder Luarasi u martuar me tė motrėn, Olga Nikollėn, dhe ndihmoi shumė pėr njohjen e familjes, jetės dhe veprės sė Migjenit. Nė vitin 1948 Skėnder Luarasi pėrgatiti dhe dorėzoi pėr botim vėllimin “Migjeni-Vepra”, e cila pas peripecirash tė mėdha iu botua nė vitin 1957. Vepra dhe dokumentat origjinale qė Skėnder Luarasi e familja e tij dorėzuan pėr krijimin e arkivit tė Migjenit nė Shkodėr pėrbėjnė bazėn dokumentare tė studimeve migjeniane.
Botimet mbi Migjenit “bazohen tė gjitha te botimi kryesor i bėrė nga Skėnder Luarasi.” 26
26 M.Zeqo. Migjeni, mė konceptuali i letrave shqipe, Koha jonė, 24 gusht, 2003, f. 12-13.

Edhe Jusuf Vrioni e familja e tij nuk e harrojnė ndihmėn qė u ka dhėnė Skėnder Luarasi, nė momente tė vėshtira pėr ta, kur ai sapo kishte dalė nga burgu e jetonte nė Fier.
Isuf Vrioni dhe Skėnder Luarasi kishin njohje tė hershme. Duke e ēmuar si njeri me kulturė, njohės i mirė i gjuhės frėnge dhe i talentuar, Luarasi e rekomandoi dhe kėmbėnguli qė ai ta pėrkthente nė frengjist veprėn e Migjenit “Vargjet e Lira, ndonėse sapo ishte liruar nga burgimi politik “. E shoqja e Jusufit, Agi Vrioni, kujton se nė ato kohė tė vėshtira pėr familjen e tyre “shėnohet njė tjetėr pikė kthese. Ka qenė i madhi Skėnder Luarasi, ai qė i jep Jusufit tė pėrkthejė Migjenin nė frėngjisht. Dhe Luarasi nuk kishte gabuar. Mjeshtėria e Jusufit nė pėrkthim ishte e njėjtė me atė tė Migjenit nė vargje. Luarasi nuk kishte bėrė gjė tjetėr veēse kishte zbuluar gjeniun shqiptar tė pėrkthimeve.” 27
27 A. Vrioni: Ju tregoj jetėn e vėrtetė tė Jusufit : me bashkėshorten e Jusuf Vrionit, Tirana observer, 15 mars, 2006, f. 16.
Duhet tė kihet parasysh qė nė atė kohė nuk shiheshin “me sy tė mirė“ kėto lloj rekomandimesh.
Ismail Kadare sapo kishte botuar romanin e tij tė parė "Gjenerali i ushtrisė sė vdekur" i cili kishte ngjallur debate e kritika. Nė vitin 1964, nė njė diskutim tė gjerė pėr romanin nė klubib e Lidhjes sė Shkrimtarėve dhe tė Artistėve, Skėnder Luarasi, u pėrball me kritikat e diskutantėve dhe vlerėsoi romanin e Kadaresė, talentin e tij, risitė qė solli nė romanin modern shqiptar, personazhet interesantė dhe stilin e tij modern tė ndikuar nga Hemingway. Mbi tė gjitha shkaktoi debate vlerėsimi i tij se me “Gjeneralin e Ushtrisė sė vdekur” nis udha e romanit modern shqiptar” 28
28 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, V.4, f. 44. Libėr i cituar, f.45
“Nė atė mbledhje nė seancėn e parė folėn Trim Gjata dhe Kudret Velēa. Qė tė dy e qortuan autorin pėr atė pjesė ku i zoti i shtėpisė ku bėhej dasma e priste me nderime gjeneralin e Ushtrisė sė Vdekur,’’dhe do tė bėnte mė mirė t’a vriste edhe atė…’’ Punė pėr ta. Kur u ēel seanca e dytė, kryesonjėsi u ngrit dhe tha:’’Tani do tė flasė Skėnder Luarasi!’’
Po mirė!’’Ky roman ‘’, thashė, ‘’mė pėlqeu shumė. E lexova me njė frymė brenda 24 orėve. Njė natė tė tėrė nuk fjeta…Nė stilin e tij, duke menduar sipas atyre pakė romaneve tė huaj qė kam lexuar,Ismail Kadareja mė duket se qėndron mė afėr Heminguejit…’’ Mė shumė u pėrqėndrova nė pėrshkrimin e dasmės; mbrojta mikpritjen e fisnikėrinė e babait tė dhėndrit, lėvdova zotėsinė artistike tė shkrimtarit qė e ka shpėtuar gjeneralin nga ndonjė krim lufte (duke e patur vėnė atė nė rezervė gjatė luftės) karakterizimin e mrekullueshėm tė gjeneralit dhe tė priftit qė e shoqėronte. ”Nga gjithė episodet e bukura”, thashė, ”mė mahniti qėndrimi i plakės Nica dhe humanizmi i saj i lartė kur ua pėrplas gjeneralit e priftit thesin me kockat e kolonelit :’’Merrini tė mallkuarat, se edhe kėto kockat e birit tė njė nėne janė!...Mendoj qė me “Gjeneralin e Ushtrisė sė vdekur” nis udha e romanit modern shqiptar”.
Vlerėsimi shkaktoi xhelozi e debate tė ashpra dhe, pėr pasojė, Skėnder Luarasin, e pėrjashtuan si anėtar tė klubit “pėr shkak tė qėndrimit tė papajtueshėm me kėrkesat e Klubit tė Lidhjes sė Shkrimtarėve dhe Artistėve tė Shqipėrisė.” 29
29 Th. Frashėri. Njoftim, Tiranė, 28.10.1964. (Fondi i familjes S.Luarasi)
Dėshmitari i ngjarjes Skifter Kėlliēi thekson se “sfida ishte e madhe dhe nuk mund tė kapėrdihej lehtė. E gjithė kjo grindje pati si pasojė pėrjashtimin e Skėnder Luarasit nga Klubi i Shkrimtarėve dhe Artistėve. Ē’turp pėr ata qė patėn marrė kėtė vendim!...” 30
30 S.Kėlliēi. Me Kadarenė nė vite: Kujtime, Metropol , 21 tetor 2010, f.4.
Kėlliēi mendon se “Duke vlerėsuar "Gjeneralin e ushtrisė sė vdekur", Skėnder Luarasi mohonte nė njė farė mėnyre romanin e deriatėhershėm shqiptar. Mos ishte ndonjė kokėkrisje marroke? Jo, Skėnder Luarasi ishte burrė tepėr i kulturuar, pėr mė tepėr, siē e thamė mė lart, njohės i shkėlqyer i letėrsisė angleze,gjrmane dhe botėrore. Si pasojė, atij nuk i pėlqente qorrsokaku nė tė cilin ishte hedhur letėrsia shqiptare e ndrydhur nė kanunet primitive tė realizmit socialist. Duke u shprehur nė kėtė mėnyrė, ai nuk mohoi aftėsitė e shkrimtarėve, por, tėrthorazi, kėtė metodė qė i shtynte ata tė shkruanin vepra, tė cilat i nėnshtroheshin kėsaj metode, e si pasojė ishin skematike. Mirėpo kjo shprehje tingėllonte doemos nihiliste, pėr tė mos thėnė… armiqėsore. Skėnder Luarasi u thoshte hapur shkrimtarėve, edhe prapa tyre, edhe zyrtarėve komunistė, se ja njė vepėr e tillė si "Gjenerali…", shkruar nga njė djalosh 26-vjeēar, njė vepėr moderne, me stil tė pėrkryer, jashtė artificiales e shabllonizmave qė ishin parė deri atėherė nė prozėn tonė, duhej tė bėhej shembull pėr ta nė tė ardhmen.”
I pėrndjekuri politik Maks Velo komenton entuziazmin e Skėnder Luarasit kur diskutoi pėr romanin ''Gjenerali i ushtrisė sė vdekur'' tė Kadaresė: “ qė ky libėrth i vogėl ėshtė romani i parė i letėrsisė moderne shqiptare. Fjalėt e tij ishin profetike. Mė vonė nga ky fakt kuptova se ēfarė kulture tė plotė dhe tė gjerė kishte Luarasi. 31
31 M.Velo. Kur derdhej maska e diktaturės. Tunelet dhe komunizmi. Albania, 23 nėntor 1999, f.10

Skėnder Luarasi dhe familja Qiriazi
Humanizmi dhe sakrifica e Skėnder Luarasit spikat edhe nė mbrojtje tė familjes Qiriazi-Dako anėtarėt e sė cilės kishin kontribuar pėr kombin shqiptar dhe po u nėpėrkembej nderi. Mbas shumė pėrpjekjesh ai arriti t’i rehabilitonte pėrkundėr luftės sė egėr qė iu bė nga klane tė caktuara pėr motive politike, fetare e klanore. “I vetmi mik i familjes sė tyre, studjuesi, historiani, pėrkthyesi, demokrati Skėnder Luarasi, qė njihte nga afėr veprimtarinė e gjithanshme tė tyre nė shėrbim tė kombit shqiptar, dha njė kontribut tė ndjeshėm pėr rivlerėsimin e figurave tė motrave Qiriazi.” 32
32 Dh. Dishnica. Motrat Qiriazi, Tiranė, Shtėpia Botuese Enciklopedike, 1997, f.193.
Skėnder Luarasi ndihmoi edhe pasardhėsin Aleksandėr Dako qė ti kthehej vila e grabitur nga njė titullar i Kinostudios.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 07:59   #26
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

2. Faktorėt ndikues
Personaliteti i tij u formua e u forcua nga tre faktorė tė rėndėsishėm: trashėgimia e pasur familjare e krahinore, talenti dhe ndikimi i rrethit shoqėror.
Skėnder Luarasi trashėgoi genin e tė atit, atdhetarit Petro Nini Luarasi. Ai u lind e u rrit nė mjedisin atdhetar e kulturor tė Luarasit e Kolonjės, nė njė periudhė tė rėndėsishme historike kur vendosej fati i vendit. Pati mundėsi tė njihej me rilindasit e veprėn e tyre dhe tė qe dėshmitar i mjaft ngjarjeve heroike e tragjike. Njė shtysė e rėndėsishme qe emri i tij emblematik, Skėnder qė gjithnjė i kujtonte heroin kombėtar shqiptar dhe “kumbarin shpirtėror”, Naim Frashėrin. Jeta, vepra e vrasja e tė atit, therroritė e mjaft atdhetarėve tė tjerė miq e farefis tė tij, iu rrėnjosėn nė ndėrgjegje dhe pėrcaktuan idealin e jetės sė tij. Ambjenti atdhetar i begatė me takime e biseda nė mes tė miqve tė shquar tė tė atit, nė shtėpi apo nė ambjente tė tjera, gjatė periudhės kur Petro Nini Luarasi drejtonte shkollat shqipe nė Korēė e Negovan, apo gjatė zhvillimit tė Kongresit tė Dytė tė Manastirit, i rrėnjosi mbresa tė pashlyeshme. Portretet e Vani Cico Kosturit e Thimi Markos, Ēerēizit e Bajo Topullit, Telemakut e Spiro Ballkamenit, Sali Butkės e Gani Butkės, Sevastisė e Parashqevi Qiriazit, Dervish Himės, Hysni Currit e Mihal Gramenos, qenė ikonat ku falej shpirti i tij .
Nė vitet e mėvonshme takohet me Ismail Qemalin nė Stamboll, me Fan Nolin e Kristo Dakon nė SHBA, me Bajram Currin, Aqif pashė Elbasanin e Hasan Prishtinėn nė Vjenė, e me sa e sa tė tjerė personalitete shqiptarė e tė huaj.
Mėsoi nė fėmijėri gjuhėn e ndaluar shqipe dhe mori dijet e para letrare pėrmes veprave tė rilindasve. Motra e tij e madhe, Thomaidha, e cila qe nxėnėse nė shkollėn shqipe tė vashave nė Korēė, i rrėnjosi dėshirėn tė mėsojė sa mė shumė, tė donte librat, tė ndiente gėzim kur i mėsonte edhe tė tjerėt. “O sa mė e dashur m'u bė motra qė mė dha librat nė dorė dhe sa i nderuar emri i atij qė shkroi ‘’Istorinė e Skėnderbeut’’ qė mė mėsoi ta dua mėmėdhenė dhe tė mburresha qė kisha lindur shqiptar. Sa e bukur mė dukej fjala Shqipėri dhe sa e dashur m'u bė ajo zonja e madhėrishme, tė cilėn e sulmonin sulltanėt e pashallarėt e Turqisė, por qė e mbronin Skėnderbeu dhe trimat e tij: Urani, Moisiu...Muzakė kordhėtari, Golemi mjekėrziu dhe djaloshi Linjarosa himarjoti.” 33
33S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, Vepėr e cituar, f. 96
U edukua me letėrsinė e rilindasve, lexoi prozė e poezi si : ''Shqipėria si qe, si ėshtė, si duhet tė jetė'' e Sami Frashėrit; ''Mori Shqypni, e mjera Shqypni'' e Pasko Vasė Shkodranit; ''Kristomathia'' e Gjerasim Qiriazit; ''Bleta'' e Thimi Mitkos; ''Valėt e detit'' e Spiro Dines; ''Rreshku arbėror'' i Ilo Mitkė Qafėzezit; ''Baba Tomorri'' i Ēajupit; elegjinė ''Papa Kriston na e vranė'' prej Loni Llogorit, e sa e sa tė tjera, tė cilat qė prej kohės sė fėmijėrisėrisė, iu bėnė shokė qė i pasuruan mendjen. I kujtonte me nderim tė thellė gjithe ata atdhetarė qė hodhėn themelet e gjuhės e letėrsisė shqipe. Pėr ata hulumtonte, shkruante dhe ua kujtonte popullit shqiptar, veēanėrisht rinisė, e cila duhej tė edukohej e ndėrgjegjėsohej me sakrificat pėr atdhe.
“Mjerė ai popull qė nuk ka libra dhe mjerė ata fėmijė qė prindėt i lėnė pa shkollė...na ndihmojnė tė krijojmė qytetėrimin e tė pasurohemi me kulturė, tė dimė pėr bardhoshe Teutėn ilire dhe ‘’Istorin e Skėnderbeut’’, na tregojnė ''punėtė qė ka punuar kordhėtari i vėrtetė/ kombin duke nderuar dhe Shqipėrinė pėrjetė''! 34 34 Po aty
Skėnder Luarasi u mėkua me gojėdhėnat, traditat e zakonet e pasura tė vendlindjes, tė trevės kolonjare e mė gjerė: me aktivitetet kulturore e fetare, me dasmat plot pasqyli e kostumet popullore.
Ai kujton sa tė bukura i dukeshin tė kremtet nė dimėr kur vinin pėr vizitė hallat e tezet. Ē'kėngė e shakara buēisnin ... ē'prralla e gjėagjėza tregoheshin mbrėmanet pėr tė shkurtuar netėt e gjata tė dimrit... “Ajo qė quhet sot folklor - sa fort ka ndihmuar nė gojėn e gruas shqiptare pėr tė na shpėtuar gjuhėn shqipe e zemrėn shqiptare nė ato kohė tė zeza tė tiranisė politike dhe tė fanatizmit fetar. Edhe zjarrin e ndiznin me poezi” 35 35Po aty
Qė nė moshė tė vogėl ai shfaqi interes tė madh ndaj ēėshtjeve madhore kombėtare dhe zhvillimit tė shoqėrisė shqiptare e mė gjerė. Me kalimin e kohės interesat e tij u bėnė tė shumanshme dhe tė qėndrueshme, e nxitėn pėr t’i njohur thellė shkaqet dhe pasojat e dukurive politike, historike e shoqėrore dhe pėr tu marrė vetė me zgjidhjen e tyre. Jeta i ofroi mundėsi tė shumta pėr tė zhvilluar prirjet e aftėsitė dhe me vullnet tė madh, kultivoi e shfaqi talentin nė disa fusha. Skėnder Luarasi mėsoi me zell nė rini disa gjuhė tė huaja dhe lėndėt e letėrsisė, historisė dhe filozofisė, u ushtrua nė psikologji e oratori, nė sport e dramaturgji, nė publicistikė e pėrkthime. Binte veēanėrisht nė sy pėr zėrin kumbues, reflekse tė larta nė replika, pėr temperamentin dhe karakterin e fortė.
Nė formimin e personalitetit tė Skėnder Luarasit ndikuan kulturat e lindjes e perėndimit dhe arsimimi mbi 15- vjeēar jashtė vendit, nė Turqi, SHBA e Austri. Ai kujtonte me nderim mėsuesin e historisė dhe tė sociologjisė Bowden qė e edukoi me dashuri jo vetėm pėr historinė e kulturėn amerikane e atė botėrore por i rrėnjosi edhe parimet demokratike tė Thomas Painit, Thomas Jefersonit e tė Abraham Linkolnit dhe botėkuptimin pėrparimtar.
Sikurse thotė Jup Kastrati, ai “njihte me themel gjermanishten. Po ai ka qenė njohės shumė i mirė edhe i anglishtes e i spanjishtes. Njohuri ka pasur edhe pėr greqishten e re, turqishten, italishten, frėngjishten e rusishten. Me krijimtarinė letrare u muar qė herėt, kur ishte 17 vjeē. Ėshtė njė nga intelektualėt tanė mė tė pėrmendur pėr 65 vjet, nė periudhėn 1917 - 1982.” 36
36 J. Kastrati. Skėnder Luarasi pėrkrah F.S.Nolit e F.Konicės, Drita, 16 janar, 2000, f. 2.

Nė SHBA ai takoi mjaft miq e simpatizantė tė tė atit si Fan Noli, Kristo Dako, Bahri Omari, Kol Tromara dhe iu bashkua grupimeve shoqėrore pėrparimtare, me antarė qė i bashkonte ambicja madhore pėr tė ndėrtuar Shqipėrinė e Re tė lirė, tė pavarur e demokratike si: motrat Parashqevi e Sevasti Qiriazi, Petraq Kolonja, Qamil Panariti, Koēo Tashko. Nė Austri krijoi njė miqėsi tė pėrjetshme me Lasgush Poradecin, Mihal e Aleks Budėn, Qemal Butkėn, Eqerem Ēabejin, Hasan Cekėn, Ilia Mitrushin, Hamdi Sulēebegun e Jorgji Jorgonin, por dhe me austriakė si Karl Wagner, Hans V.Pisk dhe Leo Freundlich. Nė Shqipėri krijoi lidhje me personalitete si Tajar Zavalani, Branko Merxhani, Milto Sotir Gura, Ibrahim Shyti, Migjeni, Gjergj Kokoshi, etj. Nė vitet 1930-1936 kur punoi si arsimtar nė Shkollėn Teknike, nė Institutin Tregtar tė Vlorės, nė gjimnazin e Tiranės e atė tė Shkodrės, edukoi e bashkėpunoi me njė brez tė rinjsh me pikėpamje pėrparimtare, shumė prej tė cilėve dhanė jetėn pėr tė mbrojtur lirinė e atdheut si: Qemal Stafa, Emin Duraku, Nazmi Rushiti, Xheladin Hana, Elez Braha, Vojo Kushi, Sadik Stavaleci, Ali Demi, Asim Zeneli, Nexhat Agolli, Teufik Ēanga, Kristo Isak, Murat Paci, Skėnder Ēaēi, Hajdar Dushi, Reshit Ēollaku, etj.
Nė kolektivin e tyre ai gjeti kushte mė tė favorshme pėr formimin e bindjeve e ideve, pėr zhvillimin e aftėsive, forcimin e karakterit dhe shpalosjen e veēorive tė personalitetit tė tij.
Nė formimin e Skėnder Luarasit si njeri, intelektual e shkrimtar, pati rėndėsi tė madhe lidhja shpirtėrore me paraardhėsit autoktonė pellazgo-ilirė-arbėrorė, ndryshe nga disa shkrimtarė toskė e gegė tė cilėt u edukuan me ndjenjėn e inferioritetit, me mbivlerėsimin e kulturės sė huaj, ndikimin e madh fetar dhe politik tė shteteve fqinje apo tė fuqishme. Skėnder Luarasi, ashtu si i ati, qe mėkuar me frymėn e unitetit kombėtar dhe tolerancės fetare duke u orientuar kryekėput nga politika e vendeve qė i shėrbenin realisht kombit shqiptar. Pėrkundėr pėrkatėsisė ortodokse, ai mbajti lidhje tė ngushta me bektashinjtė e protestantėt duke vlerėsuar kontributin e tyre tė ēmuar nė ēėshtjen kombėtare . Me asnjanėsi ndaj besimeve fetare ai vlerėsonte kombin mbi fenė, gjenezėn pellazgo-ilire-arbėrore mbi atė greke e latine dhe politikėn e re amerikane tė Presidentit Wilson mbi atė europiane, por deri nė cakun ku ajo i shėrbente Shqipėrisė. Mė pas u kalit nė luftėn kundėr fashizmit nė Spanjė, nė kampet e pėrqėndrimit nė Francė dhe nė pėrballjet me sistemin totalitar.

3.Tradita “Skėnder Luarasi”
Dėshmitarė ngjarjesh e studjues tė ndryshėm kanė zbuluar thėnie, kontribute dhe veprimtari “sporadike” e “tė pabesueshme” tė cilat edhe tė vetme do ti bėnin nder kujtdo. Nė tėrėsi ato formojnė njė traditė qė e paraqet Skėnder Luarasin si njė “legjendė, mit dhe realitet”. “Vetėm kur njerėzit kthehen nė fenomene tė tilla, thėniet dhe sentencat e tyre pėrhapen si thėniet e Bernard Shout dhe tė Ajnshtainit…Tradita e Skėnder Luarasit nuk harrohet...Nė kulturė zė radhėn e parė tė traditės pėrparimtare demokratike, ndėrsa nė traditėn e dinjitetit tė njeriut tė kulturės ėshtė i pakrahasueshėm me asnjėri.” 37
37D. Agolli. Skėnder Luarasi – legjendė, mit dhe realitet, Zėri i popullit, 20.1.2000, f.10.
Tradita Skėnder Luarasi ka zėnė rrėnjė nė shtresa tė gjera tė kombit shqiptar, tek ata qė e kanė njohur, kanė lexuar, analizuar e zbatuar pikėpamjet e tij.
Njė ndėr ata shpreh mbresat nga takimi i parė me Skėnder Luarasin: ''Sot kam takuar Skėnder Luarasin, mė tė madhin njeri qė kam takuar ndonjėherė. Shumė e kujtojnė tė vdekur ndoshta pse ai ėshtė i fundit njeri i gjallė i Rilindjes sonė Kombėtare a ndoshta pėr shkak tė bėmave tė tij. Bėmat e njerėzve tė mėdhenj tregohen mbas vdekjes, por ato tė profesor Skėnderit tregoheshin qė nė gjallje. .. Ai kishte diēka hem prej Moisiut, hem prej Isa Boletinit, hem prej Uitmanit, hem prej Bajronit dhe ca mė shumė prej Faustit… e prej Petros.” 38
38 K.Laka. Sa shumė erėra e kishin rrahur. Takimi im i parė me Skėnder Luarasin, Kolonja, nr.4, prill 2000, f.5.
Kristaq Laka kishte dėgjuar shumė bėma tė Skėnder Luarasit, kishte lexuar vepra e pėrkthime, kishte lexuar publicistikėn dhe gjithnjė ishte befasuar nga madhėshtia e veprės sė tij. Mė pas kishte patur fatin ta njohė e tė bisedojė shumė herė me tė, por kurrė nuk mundi ta pėrcaktojė “ku fillonte Skėnderi e ku mbaronte profesori, ku fillonte shkrimtari e ku mbaronte shkencėtari, ku fillonte historiani e ku mbaronte gjuhėtari, ku fillonte kolonjari e ku mbaronte kosovari…ku fillonte njeriu e ku mbaronte legjenda. Ai ishte njė njeri legjendė“ 39
39 Po aty.
Lasgushi Poradeci ka thėnė: “Skėnder Luarasi ėshtė shumė patriot, shumė demokrat, shumė liridashės, shumė i sinqertė, shumė guximtar, dhe (si pasojė) shumė sherrxhi” 40
40 P. Kolevica, Lasgushi mė ka thėnė, Tiranė, Naim Frashėri, 1992, f.142.

Shpesh ata me tė cilėt pėrballej, kur nuk kishin argumenta tė tjera pėr ta kundėrshtuar, e cilėsonin “sherrxhi”, por pa e shpjeguar pėrse bėhej ai i tillė. “Karakteri i tij, i njė njeriu shumė tė ndershėm dhe tė vendosur e bėri tė krijonte edhe armiq. Nganjėherė qėllonte qė tė zemėrohej edhe me miqtė e tij, por ata qė ia njohėn kėto cilėsi tė rralla tė shpirtit, jo vetėm nuk ia morrėn kurrė pėr tė keq, por e vlerėsuan lart.” 41
41T. Haxhimihali. Aleks Buda: Kujtime, Tiranė, Akademia e Shkencave, 2005, f.202.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 08:01   #27
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

IV VEPRIMTARIA

1. Mėsues, edukator e pedagog
Skėnder Luarasi zė vend tė nderuar nė plejadėn e shquar tė mėsuesve e pedagogėve shqiptarė pėr kontributin e tij tė gjithanshėm nė fushėn e arsimit dhe tė mendimit pedagogjik shqiptar. Ai filloi tė punojė si arsimtar qė nė vitin 1920 nė kurset dhe shkollėn e mbrėmjes qė organizonte “Kryqi i Kuq i Rinisė Amerikane” nė Elbasan. Nė periudhėn 1930-1936 la gjurmėt e tij tė pashlyeshme nė njė sėrė shkollash tė mesme dhe nė fakultete tė Universitetit tė Tiranės. Tė shumtė janė ata qė shprehin konsideratat pėr mėsuesin e edukatorin e tyre, shumė syresh u bėnė dhe vetė mėsues e pedagogė tė nderuar ndaj dhe shpesh e quanin Skėnder Luarasin “Mėsues tė mėsuesve”.
“Kėshtu mund ta quajnė shumė vetė Skėnderin, kėshtu mund ta quaj unė me plot gojėn sot”- deklaron Aleks Buda- “ qė jam tetėdhjetė e sa vjeē, kėshtu e quajta para disa vjetėsh kur e pashė pėr herė tė fundit pak minuta pasi kishte dhėnė shpirt... Dhe kam tė drejtė t'i vė vetes kėtė titull nderi krahas njė Qemal Stafe e ndonjė tjetri, qė duke e njohur atė nga bangat e shkollės kanė pohuar tė njėjtėn gjė” 42
42 T. Haxhimihali. Aleks Buda: Kujtime, Libėr i cituar, f.202.
Skėnder Luarasi kishte aftėsinė qė t’i bėnte nxėnėsit dhe studentėt qė ta dėgjonin me kėrshėri pasi ai “ishte mėsues i lindur dhe unė nuk mund tė flas pėr tė pa ndjenjėn e dashurisė e tė mirėnjohjes qė ruan gjithnjė nxėnėsi pėr mėsuesin e tij...” 43
43 Po aty.
Talentin si mėsues dhe edukator ai e ndėrlidhte me tematikėn e gjerė e tė pasur, me pėrshkrime romantike e realiste mbi historinė, kulturėn, letėrsinė shqiptare e tė huaj, me tė shkuarėn, tė tashmen e tė ardhmen. Aleks Buda i larguar nė moshė tė vogėl nga Shqipėria, kujton qė nuk dinte asgjė nga jeta e popullit shqiptar dhe kėtė filloi ta njohė “nėpėrmjet fjalės magjepsėse tė Skėnderit. Pėr sa kohė ndodheshe nė fushėn e gravitetit tė ligjėratės sė tij e ndjeje veten tė elektrizuar…. Para meje, njė djali tė ri, po zbulohej vazhdimisht e mė tepėr , me njė qartėsi tė habitshme, njė botė e tėrė, e madhe, e panjohur, falė detajeve realiste qė tregonte ai pėr Shqipėrinė e viteve '20 -'30.” 44
44 Po aty.
Krahas kėrkesės sė pėrthithjes sė lėndės nga nxėnėsit e studentėt, ai nxiste tek ata debatin dhe shprehjen e talentit individual letrar, oratorik e plastik. Nė tė njėjtėn kohė ai kryente edukimin atdhetar e kulturor pėrmes lėndės e aktiviteteve qė zhvillonte. Kjo metodė e punės sė tij kultivoi admirimin e nxėnėsve pėr mėsuesin, edukatorin dhe lėndėn qė zhvillonte .
Nxėnės tė tij Mehmet Gjevori e Kristofor S. Xhani kujtojnė mbresat e tyre nga mėsuesi i tyre i shqipes, si e zhvillonte mėsimin. 45
45 M. Gjevori. Shkolla Teknike e Tiranės: Monografi shkollore, Prishtinė, 2003, f.134.
Mehmet Gjevori nxėnės nė Shkollėn Teknitė tėTiranės (1930) kujton: “Skėnder Luarasi ishte njė personalitet i shquar i arsimit. Ai ishte intelektual me autoritet dhe me zgjuarėsi tė jashtėzakonshme, figura mė simbolike e kulturės shqiptare, edukator i pėrsosur dhe pedagog i talentuar e me njohuri tė gjera, posaēėrisht nė fushėn e letėrsisė shqiptare, por dashamir i madh edhe i letėrsisė botėrore. Kur recitonte nė klasė ndonjė vjershė pėrkthyer bukur nga F.S.Noli, nė klasė mbretėronte qetėsi e plotė, duke dėgjuar zėrin e lartė e tė thekshėm tė prof. Skėnder Luarasit…46
46Shkolla Tregtare e Vlorės ēerdhe e lėvizjes patriotike e revolucionare: Maket, Vlorė, 1974, f.31.
Nxėnėsi Kristofor S. Xhani kujton qė nė vitin 1931, nė tė njėjtėn kohė me Naum Strallėn, erdhi nė shkollėn Tregtare tė Vlorės si mėsues letėrsie Skėnder Luarasi “pedagog me ndjenja patriotike dhe pikėpamje demokratike. Nė kėtė kohė u gjallėrua mė shumė edukimi patriotik dhe demokratik i nxėnėsve nėpėrmjet procesit mėsimor dhe lėvizjes kulturale artistike. Nė mėsimin e letėrsisė njė vend tė rėndėsishėm filluan tė zenė veprat qė revokonin tė kaluarėn historike tė popullit tonė, luftėn pėr liri e pavarėsi, ose vepra tė letėrsisė pėrparimtare botėrore, me frymė demokratike e pėrparimtare”

Skėnder Luarasi prej librave qė lexonin nė klasė, si :‘’Tė mjerėt’’, ‘’Jul Qezari’’ e tė tjera drama tė Shekspirit, zgjidhte pjesė tė bukura dhe sė bashku me nxėnėsit i analizonin dhe i mėsonin pėrmendėsh. “Pashė se leximi kolektiv i dramave nė klasė jepte rezultate tė dobishme pėr tė folur sa mė mirė e mė kthjellėt. Kėtė metodė pune e vazhdova, sipas nevojės e mundėsive, nė gjithė klasat e ulta tė gjimnazeve ku u transferova.” 47
47 S. Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, vol.3, f. 45. (Fondi i familjes S.Luarasi)
Ai shquhej pėr metodėn pedagogjike qė e tregonte nė zhvillimin krijues tė programit mėsimor, pėr frymėn e diskutimit tė hapur e polemizues brenda e jashtė klasės, nė shoqatat studentore apo nė eskursionet qė organizonte nė vende historike. Nė kėtė mėnyrė ndihmonte studentin tė krijonte bindje tė shėndosha dhe mendim tė pavarur. Ai i afronte nxėnėsit e tij qė tė ishin tė lirshėm nė biseda, nuk u mbante distancė, i nxiste qė tė ishin atdhetarė aktivė, tė sinqertė, tė ndershėm, punėtorė, tė emancipuar dhe kėrkues pėr demokraci e progres shoqėror.
Nė kohėn kur sundonte frika e varfėria, shtypja e lirive demokratike e injoranca, kanuni, dasitė krahinore e fetare, Skėnder Luarasi me fjalėt e shembullin e tij, i mėsoi nxėnėsit ta donin atdheun ndryshe nga sa i mėsonin shumė tė tjerė. Ai u hapi nxėnėsve dyert e thesareve tė letėrsisė botėrore me Shilerin, Shekspirin, Gėten, Bajronin, Uitmanin dhe kolosėt e mėdhenj tė pendės tė cilėt i recitonte me njė stil e frymėzim tė veēantė.
Nxėnėsi Iliaz Gogaj e vlerėson kėtė metodė nga aspekti i edukimit patriotik, ndėrsa Zef Ashta nga aspekti kulturor.48
48 I. Gogaj. Skėnder Luarasi - shėmbėlltyrė e pėrkryer e mėsuesit atdhetar e demokrat, Mėsuesi, 2 maj 1992, f.4.
Nxėnėsi I. Gogaj mendon se “duke paraqitur fakte nga jeta e bėmat e njerėzve tė shquar, ai realizonte synime tė caktuara nė edukimin moral, sidomos atdhetar tė nxėnėsve” 49
49 Z. Ashta. Nė kujtim tė mėsuesit tim tė letėrsisė, Skėnder Luarasi, Demokracia,16.1.2000, f. 4.
Nxėnėsi Zef Ashta kujton: “Kjo formė mėsimdhėnie e letėrsisė e bėnte orėn e mėsimit mjaft tė gjallė, tėrheqėse dhe interesante. Shpjegimet e tij pėr kėta kollosė tė letėrsisė ishin tė tilla qė tė nxisnin dashurinė pėr letėrsinė. “
Pjesė e metodės sė tij edukative qenė pėrzgjedhja e temave tė hartimeve tė cilat mė pas i diskutonte nė klasė, u tregonte rregullat e drejtshkrimit, mėnyrėn si duhej tė trajtohej tema nė formė e brendi, etj. Nxėnėsi i gjimnazit tė Shkodrės Vasil Llazari, nė njė pėrvjetor, ia pėrmend disa nga meritat si mėsues edukator dhe militant i idealeve tė mėdha patriotike: ”Ju e nxitėt, udhėzuet, ndihmuet dhe ma vonė i dhatė mundėsi ta lexonte nė klasė hartimin e njoftun: ’’E vjetra shėmbet…’’ tė paharrueshmin, nxėnėsin tuaj Qemalit dhe shokėve tė tij...Ju kur i bėtė kėto nuk muart parasysh as persekutimet, pozitėn, vuajtjet dhe konseguencat e tjera qė mund tė vijshin..” 50
50 D.Kaloēi. V.Llazari : Si e dėgjuam Skėnder Luarasin kur fliste nga Radio-Madridi : Letra e panjohur e Vasil Llazarit nga qytet i Shkodrės i cili ia dėrgon atė Profesor Luarasit , Gazeta shqiptare, 11 prill, 2003, f. 12 - 13.
Skėnder Luarasi, mėsues e edukator, i bindur nė idealet dhe drejtėsinė e ēėshtjeve qė mbronte, nuk u ndal vetėm tek leksionet me fjalė dhe nxitje, por dha shembullin personal si “propagandist i flaktė i ideve njerėzore, patriotike, antifashiste... adhurues i sė mirės, sė bukurės dhe sė resė pėrparimtare... i pari flamurtar dhe luftėtar aktiv i kėtyre idealeve tė mėdha tė njerėzimit, tue shkue me luftue nė Spanjėn heroike, aty ku mbroheshin vlerat e mėdha tė njerzimit, ku mbrohej nderi e pėrparimi, ku mbrohej edhe jeta e pamvarėsia e Atdheut” 51
51 Po aty.
Rolin si mėsues edukator ai e vazhdoi edhe nė periudhėn e pasēlirimit duke kultivuar tek nxėnėsit marrėdhėniet njerėzore, nxitjen e talenteve dhe dashurinė pėr letėrsinė.
“Kishte cilėsitė e njė njeriu tė mirė, qė e shkurtonte largėsinė pedagog-student, me shikimin , sjelljen dhe fjalėn e ėmbėl e nxitėse, nė auditor dhe jashtė tij.Ndjenim se me tė na lidhte diēka e brendėshme, e pakuptueshme” 52
52M. Gecaj. Filologė qė nuk harrohen, Tiranė, Erik, 2002, f.69.
Perlat Xhiku nxėnės nė Institutin Ekonomik ( 1947) kujton qė pėrkundėr ambjentit tė zymtė, tė akullt qė i frenonte dėshirat e tij pėr letėrsi, dallonte mėsuesin e letėrsisė Skėnder Luarasi, tek i cili qė nė fillim i '‘ngjiti’’ frymėzimi letrar qė nuk i gjente mbėshtetje nė atė shkollė. I bėri pėrshtypje metodika e mėsimdhėnies sė tij, kultura e gjerė, oratoria dhe sinqeriteti nė trajtimin e temave. “Ai i diskutonte ‘’pa dorashka’’ ēėshtjet e figurat letrare, opinionet e ngjarjet, nxiste debatin, krahasonte hartimet e mira dhe tė kėqijat...Me zellin dhe mjeshtrinė e shprehjes, ai i bėri nxėnėsit e tij, jo vetėm ta dashuronin letėrsinė por edhe tė merreshin me tė, kush mė shum e kush mė pak. 53
53 Po aty.
Shkrimtarė, poetė, kritikė letrarė si: Petro Marko, Arshi Pipa, Andrea Varfi, Fatos Arapi, Adriatik Kallulli, Meri Lalaj, Adelina Mamaqi e shumė tė tjerė, kanė shprehur nderimin e tyre pėr mėsuesin e letėrsisė Skėnder Luarasi qė i nxiti e u nxorri nė pah talentin letrar.
Nga natyra Skėnder Luarasi zotėronte njė zė mbresėlėnės . Aleks Buda nė takimin e parė me Skėnder Luarasin njėzetvjeēar, vuri re temperamentin e tij tepėr energjik, vėshtrimin e mprehtė e tė rreptė, gojėtarinė e zjarrtė, zėrin e tij melodik plot kumbim, qė tė kujtonte zėrin e Aleksandėr Moisiut. Edhe miku i tyre i pėrbashkėt austriak, Hans Pisk, pati thėnė: ''Pasi kam dėgjuar zėrin e Skėnder Luarasit e kuptoj pėrse ju thoni se Aleksandėr Moisiu ėshtė shqiptar. Nė zėrin e secilit ka njė diēka tipike unikale qė i bashkon.'' 54
54 A.Buda. Libėr i cituar, f.176.
Me kėtė dhunti tė natyrshme ai magjepste nxėnėsit duke recituar vargje e pjesė dramatike
“Ai ishte njė folės shumė i mirė, me prirje tė fortė aktori dhe me dashuri tė veēantė pėr dramaturgjinė gjė qė duket qartas nga pėrkthimet e tij…Gjatė vjetit akademik 1935-36 ai u pėrqėndrua tek komentimi i ''Vilhelm Telit'', pėrkthyer nga ai vetė. Ishte ****zmatik prej natyre dhe tėrhiqte nxėnėsit me tė cilėt kishte bisedime tė shpeshta.”
55 A.Pipa. Letėr dėrguar Skėnder Luarasit, Drita, 16 janar 2002, f.12.55
Skėnder Luarasi “nė orėn e mėsimit organizonte ''njė teatėr nė miniaturė'', ku nxėnėsit, luanin pjesė nga tragjeditė e Shekspirit apo komeditė Molierit.”. 56
56 Z.Ashta. Nė kujtim tė mėsuesit tim tė letėrsisė, Artikull i cituar.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 08:03   #28
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

2. Grupet teatrale amatore
Skėnder Luarasi kishte studjuar me zell tė madh artin dramatik nė ShBA dhe Austri, kishte dėshirė tė mėsonte pėrmendėsh pjesė nga vepra tė njohura dhe i recitonte nė klasė e auditore, nė klubet studentore, nė konferenca kulturore e mes miqve e shokėve. Dashurinė pėr artin dramatik, ia dedikonte mėsuesve tė tij amerikanė e austriakė dhe nė njė masė tė madhe Aleksandėr Moisiut tė cilin disa herė kishte patur fatin ta takojė e ta shohė nė skenė, tė mahnitej dhe tė mėsonte shumė prej artit tė tij sublim si aktor. Tė parėn herė e ka parė nė dramėn ''Fiesko'' nė vitin 1927. “Moisiu- Fiesko mė qėndron i gjallė para syve. Mund tė them se qe kjo shfaqje e aktorit gjenial qė mė bėri ta dua Shilerin mė shumė, e ta lexoj mė shumė.” 57
57 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, Libėr i cituar.
Mjeshtėrinė e tij, Aleksandėr Moisiu e arriti me anėn e pėrpjekjeve tė mėdha ndaj, kur i takoi studentėt shqiptarė nė njė festė nė Vjenė, u tha: ''Simboli juaj qoftė puna''. 58
58 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, Libėr i cituar.
I talentuar nga natyra, i frymėzuar nga arti magjik i Aleksandėr Moisiut dhe me punė kėmbėngulėse, Skėnder Luarasi kreu organizimin dhe drejtimin e grupeve teatrale tė nxėnėsve nė Institutin Tregėtar tė Vlorės, nė gjimnazin e Shkodrės e Konviktin “Malet tona” dhe nė gjimnazin e Tiranės. Nė kėto aktivitete ai synonte tė shfaqeshin pjesė me karakter edukativ, patriotik dhe tematikė qė ti shėrbente shoqėrisė
Me ardhjen nė shkollėn Tregtare tė Vlorės e mėsuesit tė letėrsie Skėnder Luarasi “u gjallėrua mė shumė edukimi patriotik dhe demokratik i nxėnėsve nėpėrmjet procesit mėsimor dhe lėvizjes kulturale artistike. Nxėnėsit shfaqėn dramėn ‘’Vilhelm Teli’’ dhe ‘’Agimi i Lirisė‘’(i Skėnder Luarasit) me rastin e festės sė 28 nėntorit tė 1932. “Dramat ‘’Vilhelm Teli’’ apo ‘’Klubi i Selanikut’’ kanė patur jehonė mjaft tė madhe nė atė kohė…” 59
59 K. S. Xhani. Kujtime. Libėr i cituar.
Ndėrsa nė gjimnazin e Shkodrės ‘’jo pa qėllim nxėnėsit deshėn tė vinin nė skenė, nė fillim tė vitit 1934, nė kohėn e tensionit tė marrėdhėnieve shqiptaro-italiane, dorėshkrimin e S.Luarasit, dramėn ‘’Liria’’ 60
60 Gjimnazi i Shtetit Shkodėr (1922-1972), Shkodėr, 1971, f.54.
Vėshtirėsitė pėr shfaqjen e dramave me subjekt pėrparimtar dhe synime artistike e ideore qenė tė mėdha sepse ballafaqoheshin me opinionin konservator e paragjykimet fetare dhe krijohej artificialisht njė tension i madh qė shoqėrohej me akuza e informacion tė rremė.
Njė ngjarje e njohur nė historinė e teatrit amator, ku “harrohet” Skėnder Luarasi, ėshtė pėrgatitja e dramės "Kalorėsi dorėshtrėnguar", ku Qemal Stafa u dallua nė rolin e fajdexhiut Xhemal Broja, kujton atė ngjarje tė vitit 1935 kur nė krye tė shoqėrisė‘’Besa Shqiptare’’tė Gjimnazit tė Shkodrės u zgjodhėn disa studentė tė cilėt mendonin tė botonin njė gazetė dhe tė jipnin ndonjė shfaqje. “Edhe nė kėtė rast si nė rastin e revistės iu drejtuem profesorit tė Shqipes tė na rekomandonte ndonjė dramė” . 61
61 Xh. Broja. Si u pengua shfaqja e ‘’Kalorėsit dorėshtrėnguar’’ tė Pushkinit, Literatura Jonė, prill-maj1949,f.41.
Skėnder Luarasi propozoi tė luhej drama ‘’Kalorėsi dorėshtrėnguar’’. Kur Skėnder Luarasi pa se Qemal Stafa “sikur nuk ia pat andja tė luante fajdexhiun” i tha: “Kėtu do tė provosh sa i zoti qė je tanė urrejtjen t’ande pėr fajdexhinjtė t’a shprehish nė kėtė rol, nė mėnyrė qė fajdexhinė t’a urrejė i gjithė populli” . 62
62 Po aty.
Ndėrsa grupi theatral i gjimnazistėve bėnte provat dhe pėr ditėn e shfaqjes, mė 28 Nėntor 1935, profesorin e letėrsisė Skėnder Luarasin e transferuan. “Para se t’ikte ai thirri Qemalin e disa nxanės tjerė e u pėrshėndet. Mos u mėrzitni nga pengesat.Me vullnet e bashkim tė gjitha kalohen.’’Kur ka nevojė,lundrar, ēdo udhe i delet’’. Mėsoni.Ju jeni tė rinj e bota ėshtė e tė rinjvet.Veprėn e Pushkinit dhe tė tjera si ajo , mundohuni t’i ēfaqni me grupin t’uaj....Ky qe mėsimi i fundit qė u dha nxanėsve tė tij n’intimitet profesori i Shqipes.” 63
63 Po aty.
Dhe porosinė e tij ata e mbajtėn. Dramėn e Pushkinit ’’Kalorėsi dorėshtrėnguar’’, me gjithė pengesat, e shfaqėn pėr publikun e nxėnėsit e shkollave me rastin e Vitit tė Ri.” 64
64 Po aty.
Ndėrkohė Skėnder Luarasi ka kontribuar nė dramaturgjinė shqiptare edhe me krijimet e tij: ‘’Agimi i Lirisė’’ ‘’Liria’’, dhe ‘’Stuhi nė prill’’, ku me stil tė veēantė trajtohen tematika tė rėndėsishme pėr kohėn, me frymėzim atdhetar, demokratik, antifashiste. Qė tė treja krijimet patėn tė njėjtin pėrfundimin: u ndaluan pėr motive politike e klanore nė kohėn e sundimit tė regjimeve pėrkatėse antidemokratike.
‘’Agimi i Lirisė’’ u shkrua nė nderim tė heroit Spiro Ballkameni dhe dėshmorėve nė Orhan Ēiflig. Tema qe pėrpjekja e ēetės sė Spiro Ballkamenit me asqerėt e Rexhep Pallės mė 17 korrik 1911, nė Orhan Ēiflig, ku ranė dėshmorė bujku Bajazit Rehova dhe disa studentė tė shkollės shqipe tė Korēės. Maturantėt e shkollės Tregtare, nėn drejtimin e Skėnder Luarasit si regjisor e pėrgatitėn shfaqjen e dramės ‘’Agimi i Lirisė’’ me rastin e festės sė 20-vjetorit tė pavarėsisė pa ndihmė financiare. Pėr kostumet i ndihmuan fshatarėt e Hormovės. “Kur u treguam qėllimin dhe u pėrmendėm emrin e Spiro Ballkamenit, njė plaku iu mbushėn sytė me lot. Ai e pati njohur Spiro Ballkamenin mė 1910 kur i pat ardhur nė shtėpi tok me Muharrem Hurshitin dhe qenė bėrė shok lufte.” Ata pleqtė e nderuar tė Mavrovės na siguruan pėr kostumet.” Shfaqja u dhamė mbrėmjen e 27 nėntorit 1932.
Korespondenti i gazetės ''Shqipėria e Re'' shkruan pėr kėtė ngjarje artistike:
‘’Me rastin e ditės sė Indipendencės Shqiptare, 28 Nėntor, u shfaq nė qytetin tonė prej nxėnėsve tė shkollės Tregėtare drama ‘’Agimi i Lirisė‘’ e shkruar prej profesorit tė atij instituti, z.Skėnder Luarasi. Salla ku u shfaq drama ishte mbushur plot tue i tėrhequr mė shumė titulli dhe subjekti i bukur i asaj drame qė i pėrshtatej tamam asaj dite.”
Gjithashtu ata e kėshillojnė “autorin e dramės z.Skėnder Luarasi qė kėtė dramė tė pėrkujdeset ta verė nė shtyp sa mė shpejt qė kėshtu tė kenė rast edhe shoqėritė e tjera kulturale shqiptare dhe ca mė shumė pėr propagandėn kombėtare kjo pjesė tė shfaqet gjithashtu edhe nėpėr qytetet e tjera tė Shqipėrisė sikundėr edhe nėpėr kollonitė e tjera shqiptare” 65
65 Korespondenti. Shfaqje teatrale nė Vlorė. Agimi i lirisė, Shqipėria e Re, 9 nėntor, 1932, f.3.
Hil Mosi, ministri i Arsimit, qė asistoi nė shfaqjen e dramės, i ftoi qė ta shfaqnin edhe nė Tiranė. Edhe ''nė Tiranė u shfaq me sukses drama patriotike ‘’Agimi i Lirisė‘’ e z.Skėnder Luarasi...Tė Kremten e Krishtlindjes, pata rastin tė ndodhesha si asistent nė shfaqjen theatrore tė dramės origjinale: ‘’Agimi i Lirisė‘’ pėrpiluar prej z.Skėnder Luarasi. Drama pėrgjithėrisht u luajt bukur dhe kėtė e vėrtetonin edhe duartrokitjet e nxehta, herė mbas here.“ 66
66 Po aty.
Nė koment lavdėrohet drama, vepėr origjinale shqiptare e cila shprehu “me tė vėrtetė karakteristikat, ndjenjat dhe valėzimet e shpirtit arbėresh tė cilat tė bashkuara me artin dramatik,” kanė pėr tė na pėrfaqėsuar denjėsisht nė theatret e antipodeve tė qytetėruara, gjėra kėto qė, pas mendimit tim, s’i mungojnė veprės nė fjalė…” 67
67 A.V. Rreth shfaqjes theatrore tė dramės origjinale: Agimi i Lirisė, Shqipėria e Re, 10 janar,1933, f.2.
Drama u shfaq me sukses, nė 26 e 27 dhjetor 1933, por vetėm dy herė, tė tretėn u ndalua. Pėr kėtė ndėrhyri Abdurahman Dibra duke pėrdorur edhe gazetėn e tij “Besa” ...
“Nė tetor 1912, Abdurahman Dibra pati qenė kajmekam (mydir) i Neveskės. Ky e kurdisi planin pėr ta shtėnė Spiron nė pusi. Pas luftės Ballkanike shkoi nė Stamboll. Mė vonė Zogu e thirri nė Shqipėri dhe e bėri ministėr tė Arsimit. Ky anadollak qė e vrau trimin shqiptar nė Neveskė, e vrau pėr tė dytėn herė Spiro Ballkamenin nė Tiranė! 68
68 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, Libėr i cituar, f. 20.
Drama “Liria”, ėshtė shkruar nga Skėnder Luarasi nė periudhėn e provokacioneve tė flotės italiane nė Vlorė. Kemi tė dhėna tė pakta pėr subjektin dhe historikun e shfaqjeve tė saj. Sipas kujtimeve tė Luarasit ajo u shfaq nga grupi teatror i nxėnėsve nė ambjentet e Institutit Tregėtar nė Vlorė, ndėrsa me nxėnėsit e gjimnazit tė Shkodrės nuk u lejua tė shfaqej.
Drama ''Stuhi ne prill'' e bazuar nė ngjarje historike e personazhe reale, vlerėsohet si krijimi dramatik mė i mirė i Skėnder Luarasit, pėr nga forma, mesazhet , gjuha e stili. Atje ai trajton ngjarje tė rėndėsishme: krijimin e grupeve tė para tė rinisė antifashiste, pjesėmarrjen e shqiptarėve nė Luftėn e Spanjės, manovrat e elementėve profashistė dhe tė agjenturave tė huaja nė prag tė pushtimit fashist, etj. Drama u shkrua nė vargje me rimė dhe portretizonte personazhe historike gjatė periudhės pėrpara e pas pushtimit tė Shqipėrisė nga Italia fashiste. Me gjithė shpjegimet e Luarasit mbi rėndėsinė e mesazheve tė kėsaj vepre, censura , ‘‘me urdhėr nga lart” sajoi argumenta dhe e ndaluan botimin Nė njė recensė, theksohej: “Ēėshtja e vullnetarėve tė Luftės sė Spanjės, qė pėrshkojnė dramėn, dhe “Zėri i Madridit”, e kanė errėsuar tė vėrtetėn historike, qė ēdo aksion patriotik- revolucionar, mbėshtetjen kryesore e ka pasur te lėvizja revolucionare e vendit, e cila nė ato momente ishte mjaft e gjallė...” 69
69S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar, Libėr i cituar, f. 47.
Ndėrkohė, pėr tė njėjtėn vepėr, shkrimtari Mark Dodani, privatisht shkruan: “Pėr Spanjėn (luftėn e asaj kohe), pėr sa ėshtė trajtuar nė vepėr, nuk shoh asnjė shqetėsim”. 70
70 M. Dodani. Letėr dėrguar Skėnder Luarasit. (Fondi i familjes S. Luarasi)
Mbas shumė pėrpjekjesh drama u botua nė revistėn “Teatri” me shkurtime por i shkaktoi telashe tė mėdha redaktorit pėrgjegjės Mexhit Premēi i cili u kritikua dhe u dėnua. Akuzat kundėr tij kishin tė bėnin me botimin e disa dramave ndėr tė cilat pėrmendej edhe dramėa ''Stuhi nė Prill'' e Skėnder Luarasit. Ai, akuzohej se aty kishte ''importim revolucioni''. “Kjo akuzė mbėshtetej nė faktin se vetėm nė njė faqe tė dramės, autori nėpėrmjet njė radioje tė Spanjės, paralajmėroi shqiptarėt se fashizmin e kishin nė prag. Edhe kjo akuzė ishte njė absurditet mė vete...''.Ai dėnohej “pėr gabime ideologjike nė fushėn e botimeve tė dramės”. 71
71 M. Premēi, Intervistė, Gazeta shqiptare, 5 korrik, 2002, f.13.
Kur teatri “A.Z.Ēajupi” i Korēės nisi tė shfaqė dramėn mė 26 e 27 nėntor 1972, nėn regjinė e Dhimitėr Orgockės dhe nė role kryesore: Pandi Raidhi, Dhimitėr Grabocka, Dhorkė Orgocka, Minella Borova, Jani Riza etj., ditėn e tretė shfaqja u ndalua me urdhėr nga lart.
Skėnder Luarasi mori shumė urime nga intelektualėt korēarė pėr suksesin e shfaqjes. Gaqo S.Peci, i dėnuar politik, i shkruan: “nuk munda t’ju pėrshėndes e t’ju shtrėngoj dorėn pėr vlerat e saj tė mėdha, pavarėsisht se qėllimisht u mbajt njė heshtje fajtore, pėr tė mos pėrdorur fjalėn kriminale...Ju nė jetė sigurisht kini ngrėnė grushte tė pabesė po kaq tė rėndė e, megjithatė, s’kini dashur t’ia dini. Ju jini kockė e fortė.... Kėtė e presim, kėtė e kini detyrė” 72
72 Komplotonjėsit e heshtjes. Letėrkėmbimi i Skėnder Luarasit me Gaqo Pecin, Ndryshe, 8 prill, 2007, f. 13.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 08:05   #29
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA


3. Drejtues nė media
Skėnder Luarasi ka drejtuar tre organe shtypi tė rėndėsishme pėr kohėn dhe qėllimin qė kanė realizuar. Roli i tij si editor- kryeredaktor i organeve “Studenti”, “Dialėria” e “Vullnetari i Lirisė“ dhe rėndėsia e tyre reale pėrmendet nga studjues seriozė si Hamit Boriēi, Bashkim Gjergji, Mark Marku, ndėrkohė qė bėjnė pjesė ndėr ato organe qė nuk njihen si duhet.”Tė gjitha kėto organe do tė mbeten objekt me shumė interes pėr studjuesit e historisė sė gazetarisė shqiptare, pasi, siē vėrehet, deri tani kemi vetėm disa tė dhėna bibliografike pėr to, pa e njohur pėrmbajtjen , qėndrimin qė mbajnė ndaj ēėshtjes kombėtare, rolin qė luajnė nė zgjerimin e vetėdijes kombėtare dhe vendin qė kanė nė historinė e shtypit nė Shqipėri “ 73
73 H. Boriēi, M.Marku, Histori e shtypit shqiptar, Libėr i cituar, f.320.
''Studenti''. Organi ''Studenti'' i shoqėrisė ‘’Lidhja e studentėve shqiptarė’’ nisi tė botohet nė janar 1920 dhe kishte si moto: ''Jeta pa libra ėshtė vdekje''.Ajo ishte e para revistė studentore shqiptare nė SHBA. “Nė diasporė u krijua kėshtu njė sistem i gjerė i shtypit shqiptar e mbi Shqipėrinė, sidomos nė Shtetet e Bashkuara tė Amerikės, ku spikatėn: e pėrjavshmja “Studenti”, organ i shoqėrisė Lidhja e studentėve shqiptarė, me qendėr nė kolegjin ndėrkombėtar amerikan nė Springfield (Masaēusets, SHBA) me kryeredaktor Skėnder Luarasin, fletorja “Drejtėsia” (The Justice) e Josif Panit nė Uotėrton po nė shtetin Masaēusets nė ShBA etj.” 74
74 H. Boriēi - M.Marku. Histori e shtypit shqiptar, Libėr i cituar, f. 18.1
Blendi Fevziun shkruan qė “nga viti 1920, u shfaqėn jashtė kufijve edhe botimet qė i takonin organizatave tė studentėve shqiptarė tė regjistruara nė universitetet e huaja. Mė pėrfaqėsueset ndėr to qenė “Studenti” dhe “Djalėria”. “Studenti” u botua nga nxėnėsit shqiptarė, ose me origjinė shqiptare , nė American International College mė 1920. Ai synoi kryesisht njohjen e Shqipėrisė dhe kultivoi krenarinė kombėtare tė nxėnėsve, njė pjesė e tė cilėve kishin lindur nė SHBA.” 75
75 B. Fevziu. Historia e shtypit shqiptar: 1848-2005, Tiranė: Onufri, 2005, f. 48.

Krahas njohjes sė atdheut dhe kultivmit tė krenarisė kombėtare revista njoftoi dhe kreu shpėrndarjen e librave shqip, pėrkthime tė Nolit, Konicės si dhe “Jul Cesari” i Shekspirit dhe “Skėnderbeun” e Uinkopit tė pėrkthyer nga Skėnder Luarasi. Njė pjesė e tė ardhurave pėrdoreshin pėr shoqatėn dhe pėr tė ndihmuar djem shqiptarė pėr t'u arsimuar. U bė njė punė e mirė pėr ndėrgjegjėsimin e studentėve shqiptarė e familjeve tė tyre pėr bashkėpunim, pėr mbledhjen e ndihmave, botimin e disa librave shqip dhe propagandimin e ideve kombėtare.
Nė revistėn ‘’Studenti’’, me editor Skėnder Luarasin, krahas shkrimeve tė tij u botuan mjaft materiale tė rėndėsishme: kanunorja, disa raporte pėrmbledhjesh, artikuj, aktivitete, lajmėrime mbi disa pėrkthime dhe telegrame. Qerim Panariti dhe Skėnder Luarasi nė emėr tė studentėve shqiptarė tė Amerikės, iu drejtuan Kryetarit tė Konferencės sė Paqes nė Paris, Presidentit tė SH.B.A. Woodrow Wilson dhe Delegacionit Amerikan nė Konferencėn e Parisit, pėr tė rivendosur pavarėsinė dhe integritetin e Shqipėrisė, duke pėrfshirė nė kufijtė e saj krahinat e Kosovės dhe tė Ēamėrisė, nė bazė tė sė drejtės sė kombėsisė dhe tė vetvendosjes, pėr hir tė sė drejtės dhe paqes sė ardhshme nė Ballkan.
Revista “Studenti”, u shpėrnda nė Shqipėri, SHBA, Kanada dhe nė vende tė tjera ku kishte shoqata shqiptarėsh dhe dashamirės qė mund tė ndihmonin. Numri i parė i saj gjendet edhe nė fondin e Bibliotekės Kombėtare tė Shqipėrisė.
Disa pliko iu dėrguan edhe botuesit Kristo Luarasi, pronar i shtypshkronjės ”Mbrothėsia” nė Sofje dhe albanologut danez Holger Pedersen tė cilėt i pėrgėzuan pėr botimin
Nė motin shkollor 1920-1921 ‘’Lidhja e studentėve shqiptarė’’ u shpėrngul nė Boston, Mass dhe revista ''Studenti'' mori titullin “The student'' , me drejtues tė ri Jorgji N.Priftin.
“Dialėria”. Botimi i revistės ''Djalėria'' cilėsohet njė nga arritjet mė tė rėndėsishme tė shoqėrisė sė studentėve shqiptarė‘’Albania’’ qė u realizua nė mėnyrė jo tė rregullt nė vitet 1920-1929. Pėr nivelin shkencor e pėrmbajtjen patriotike si dhe pėr paraqitjen dinjitoze grafike, revista ''Djalėria'' renditet ndėr revistat mė cilėsore shqiptare tė botuar nė gjysmėn e parė tė shek.XX. Atje botuan shkrime personalitete si : Jani Basho, Fuad Asllani, Gjovalin Gjadri, Kolė Mirdita-Helenau, Xhevat Korēa, Lasgush Poradeci, Krist Maloki, Hasan Ceka, Safet Butka, Skėnder Luarasi etj.
Blendi Fevziu e cilėson organin “Djalėria” njė nga mė tė suksesshmet e kohės e cila “pati nė drejtimin e saj njerėz tė cilėt mė vonė u bėnė mjaft tė njohur nė Shqipėri , si Skėnder Luarasi, Hasan Ceka, etj.” 76
76 Po aty. f.48
Kur u shpall Shqipėria monarki, Skėnder Luarasi i drejtoi njė protestė me shkrim mbretit, nė ceremoninė e kremtimit tė pavarėsisė, mė 28 Nėntor 1928, si kryetar i shoqėrisė Albania mbajti njė fjalim tė ashpėr ku as e pėrmendi me emėr monarkun ndėrsa numrin special tė kushtuar festės sė 28 Nėntorit botoi dy portete: tė Ismail Qemalit me diēiturė ''Pater Patria'' dhe tė Bajram Currit me fjalėt ''Kosovė!'' dhe ''Per aspera ad astra'' tė pikturuara nga sekretari i shoqėrisė, Qemal Butka.
Nė kėtė botim ai shkruan edhe pėr hallin e madh qė po kalojnė bashkatdhetarėt nė trojet e pushtuara:”Le tė qėndrojmė njė grimė nė mendim vaji pėr vėllezrit tanė nė veri e nė jugė q'akoma rrojnė robėr. Koha do tė vinjė - dhėntė Zoti - qė Kosova, atdheu i mbytur nė gjakun e fatosave tė liris arbnore dhe i larė me lotėt e nėnave fatkeqe, atdheu i puthur prej buzėvet tė njoma foshnjash tė pafajshme, qė n'agoni shpirti bijen nėn forcėn e gjakpirėsit: qė Kosova jonė trime do tė bashkohet me mėmėn Shqipėri.” 76
76 S. Luarasi. Popullsia e Kosovės, Dialėria, nėntor 1928, f.15.
Konsulli shqiptar nė Vjenė, lajmėroi urgjentisht Tiranėn, u morrėn masa tė ashpra, prerje bursash dhe u ndalua bordi botues ta shpėrndanin revistėn pasi botimi u quajt privat...
‘‘Vullnetari i Lirisė’’. Vullnetarėt antifashistė shqiptarė, megjithėse tė pakėt nė numėr,fituan respektin e qeverisė spanjolle dhe tė komandės sė lartė tė brigadave ndėrkombėtare. Vlerėsimi mė i madh ndaj trimėrisė dhe pėrkushtimit tė tyre qe dhėnia e lejes pėr botimin e revistės ‘‘Vullnetari i Lirisė’’ nė gjuhėn shqip, me tirazh 5000 kopje, krahas pesė gjuhėve mė tė rėndėsishme ndėrkombėtare.
Botues dhe kryeredaktori i revistės ‘‘Vullnetari i Lirisė’’ u caktua Skėnder Luarasi i cili zgjodhi si ndihmės gazetarin Petro Marko.
Petro Marko kujton qė “Skėnder Luarasi ishte nė krye tė punės duke u shkruar shokėve shqiptarė nė fronte tė ndryshme qė tė dėrgonin sa mė parė shkrime...Pasi lėnda u pa dhe u stėrpa mirė, Skėnder Luarasi u nis pėr nė Madrid, pasi aty ishte shtypshkronja e Brigadave Internacionale ku botohej “Vullnetari i Lirisė“ nė shumė gjuhė.’’ 77
77 P. Marko. Vullnetari i Lirisė, Tribuna e gazetarit, nr.6, 1972, f.33.
Numuri i dytė u pėrgatit tė ishte mė i pasur nė tematikė. Kishte shkrime nga shumė vullnetarė shqiptarė, mė shumė fotografi dhe ishte menduar tė botohej me tirazh mė tė madh “Skėnder Luarasi shkoi nė Madrid , por shtypshkronja Diana Llara nė Madrid ishte bėrė gėrmadhė nga bombardimet fashiste...Kėshtu qė numri i dytė nuk doli dot.” 78
78Po aty.
Numri i parė pėrmban njė sėrė artikujsh tė rėndėsishėm ku trajtohen gjendja nė Shqipėri, e vėrteta mbi luftėn antifashiste tė Spanjės dhe qėllimet e vullnetarėve shqiptarė, rrezikun e pushtimit fashist tė Shqipėrisė, ideja pėr krijimin e frontit popullor antifashist edhe nė Shqipėri dhe programi i mundshėm.
Sipas Petro Markos “Vullnetari i Lirisė‘: ‘’mund tė themi me plot gojėn se ėshtė e para revistė revolucionare e rrugės sė gjatė dhe tė vėshtirė tė shtypit tonė para ēlirimit”79
79 Po aty
Skėnder Luarasi qe ndėr tė parėt qė i sqaronin shqiptarėt kudo nė botė pėr rrezikun fashist qė po i kėrcėnohej Shqipėrisė:
‘‘Asnjė popull tjetėr nuk e ka kokėn e tij mė afėr hanxharit tė fashizmit se sa e ka populli shqiptar’Duke luftuar nė frontin e Madridit, luftohet edhe nė tė gjithė frontin e Shqipėrisė sonė. Aty po i pėrgatitet varri fashizmit italian, i cili ėshtė edhe kuēedra e popullit tė Shqipėrisė’’ 80
80 Po aty.
Kėto pikėpamje i shprehu mė qartė, si pėrgjegjėsi i vullnetarėve shqiptarė, nė artikullin programatik ‘‘25-vjet indipendencė’’.‘‘Pėrsėri po shkojmė drejt humbjes sė plotė tė pavarėsisė sė Kombit tonė; pėrsėri po ngrysemi nė natėn e robėrisė e nė ankthin e kohėve tė errėta qė ia ka pėrgaitur botės fashizmi barbar. Mbi kurrizin e popullit shqiptar Musolini po sheshon udhėn e penetracionit romak nė Ballkan. Shqipėria ėshtė nė kthetrat e kuēedrės fashiste.’’ 81
Kėtė fakt e analizojnė Petro Marko 82 dhe Kristo Frashėri 83
81 S.Luarasi. 25 vjet indipendencė, Vullnetari i Lirisė, 1937, f. 18.

82 P.Marko. Intervistė me vetvete. (Retė dhe gurėt), Tiranė, Omsca, 2000.
“Qė ata patėn bėrė propagandė kundėr nesh tė Spanjės doli nė shesh jo vetėm nga letra qė i patėn dėrguar Komitetit Ballkanik kundėr botimit tė ‘’Vullnetarit tė Lirisė‘’ por edhe nė njė raportim qė kishin bėrė kundėr Skėnder Luarasit.” 83
83 K. Frashėri. Historia e lėvizjes sė majtė nė Shqipėri dhe e themelimit tė PKSH-sė :1878-1941 : vėshtrim historik me njė shtojcė dokumentare, Tiranė, Ilar, 2006, f.382-383.
Nė njė raport tė Ali Kelmendit, mė 15 janar 1938, ai njofton “ ka dy javė e ma qi rivista V. i L. (Vullnetari i Lirisė) na erdhi nga Spanja e cila ka gabime politike. Fryma e saj asht e ashpėr pėrsa u pėrket punėve tona tė ditėve tė sodit. Redaktor i kėsaj reviste asht Skėnder Luarasi, njė ish profesor i literaturės pėr shkolla nė Shqipėri. Asht i ndershėm deri nė palcė por mjaft konfuz. Horizonti i tij politik asht i ngushtė.”
Sipas historianit Kristo Frashėri (po aty , f.112) : “Raporti qė i dėrgoi Ali Kelmendi Kominternit, mė 15 janar 1938, pėrshkohej nga njė mllef ndaj shokėve, mllef i cili duket se e ka burimin te mospėrfillja e shokėve ndaj tij. Ali Kelmendi nuk u shqua as nė trajtimin politik dhe ideologjik tė situatės dhe tė problemeve qė shtroheshin para vendit...Ai e ndjente edhe vetė dobėsinė e penės sė tij si kapter qė kishte qenė. Pas kėtij raporti Ali Kelmendi nuk jetoi gjatė ”
Emisionet radiofonike nė gjuhėn shqipe. Njė tjetėr kontribut i Skėnder Luarasit nė median shqiptare janė emisionet radiofonike nė gjuhėn shqipe nga radiot spanjolle, njė ngjarje e rėndėsishme pėr historinė e radiofonisė shqiptare. Qė nė janar 1937 pati nisur tė pėrhapej nga Spanja zėri i lirisė dhe i sė vėrtetės nė gjuhėn tonė amtare nga emisionet qė u pėrgatitėn me tekst dhe zė nga Skėnder Luarasi. Revista ‘‘Vullnetari i Lirisė’’ informonte se disa emisione shqip u dhanė nga Valencia e Barcelona, disa edhe nga radioja e Madridit. Petro Marko kujton qė ‘’ profesor Skėnder Luarasi fliste nga radio Barcelona dhe emisionet nė gjuhėn tonė mund tė themi se ishin emisionet e para revolucionare nė gjuhėn shqipe. Nėpėrmjet tyre bėhej njė punė e madhe’’ . 84
84 P.Marko. Vullnetari i Lirisė. Organ i vullnetarėve shqiptarė nė Spanjė, Tribuna e gazetarit, Nr.6, 1972, f.33.
Ai thekson se “Ėshtė njė ngjarje historike nė radiofoninė shqiptare, qė pėr herė tė parė nė histori ėshtė transmetuar emisioni radiofonik nė gjuhėn shqipe pėrmes zėrit tė Skėnder Luarasit. Hera e parė qė nė eterin e universit, gjuha shqipe u dėgjua nė tėrė botėn, nga radio Barcelona e ku Profesori foli pėr luftėn e Spanjės dhe vullnetarėt shqiptarė qė merrnin pjesė atje.” 85
85 S.Luarasi. Nė brigadat internacionale.Tiranė, Toena, f.88.
Edhe ky fakt i ka shpėtuar atyre qė kanė shkruajtur historinė e radiofonisė shqiptare.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 08:07   #30
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

4. Aktivist
Skėnder Luarasi ka luajtur njė rol tė rėndėsishėm si aktivist e organizator i shoqėrive studentore nė SHBA, Austri e Shqipėri dhe veprimtar shoqėror.
“Lidhja e Studentėve shqiptarė” nė SHBA, nė historinė e themelimit tė saj, ka tė shkruar nė krye emrin e Skėnder Luarasit, njė ndėr themeluesit kryesorė tė saj, i cili qė nė moshė tė re u aktivizua nė lėvizjen kombėtare shqiptare nė SHBA duke mbajtur lidhje me personalitete tė shquara si: Fan Noli, Kristo Dako, Sevasti Qiriazi-Dako, Parashqevi Qiriazi, Bari Omarin, etj.
Nė njė takim me Parashqevi e Sevasti Qiriazin ata biseduan pėr nevojėn e krijimit tė njė bashkimi studentor me degė nė tė gjithė Amerikėn. Nė vjeshtė 1917, me tė filluar shkolla, sė bashku me disa studentė shqiptarė si Qerim Panariti, Zenel Drizari, Jovan Morcka, George Frashėri, Mina Lluka, Rafael Burgaleci, tė influencuar nga Parashqevi Qiriazi, u bėnė inisiatorė tė krijimit tė shoqėrisė: ''Lidhja e Studentėve Shqiptarė'' . Ajo paraqitej si njė nevojė e madhe dhe e ngutshme pėr organizimin e pėrgjithshėm ndėrmjet studentėve dhe tė gjithė rinisė shqiptare. “ Qė tė bėjmė gjeē me vleftė duhet sė pari tė shikojmė tė jemi tė organizuar, se ndryshe veprimi jonė sado i gjerė, e i lartė tė jetė, do tė vejė fare kot. Ndė dėshėrojmė tė bėjmė detyrėn tonė duke ndihmuar nė veprimin e shenjtė qė kanė nisur bashkatdhetarėt pėr lulėzimin e Atdheut Shqipėri, duhet tė organizohemi tėrėsisht'' 86
86[S. Luarasi]. Studenti, nr.1, janar 1920, f.8.
Qe Skėnder Luarasi, ai qė nė emėr tė komisionit nismėtar, njoftoi pėr mbledhjen pėrfundimtare tė Lidhje sė studentėve shqiptarė, tė cilėt mėsonin nė shkollat e Shteteve tė Bashkuara dhe nė Kanada, e cila u mbajt mė 22 shkurt 1918, nė American International College, Springfield, Mass.
Nė mbledhje Luarasi u shpreh: ''Jam i sigurtė se e kini kuptuar, qė kur jeni duke luftuar nė jetėn tuaj shkollore, njė detyrė tjetėr ju thėrret: tė tjerė djem shqiptarė qė nga fatkeqėsia ende s'kanė njohur vleftėn e arsimit, t'i udhėhiqni nė atė rrugėn e drejtė qė keni marrė ju...'' 87
87 Po aty.
Lidhja e Studentėve shqiptarė u krijua me qėllim qė:
Tė ndihmojė studentėt shqiptarė nė mėsimet e tyre, tė nxisė tė rinjtė shqiptarė tė mėsojnė dhe “tė pėrpiqet tė mbjellė e tė forcojė nė zemrat e studentėve ndjenjėn e detyrės pėr tė punuar nė fushėn e arsimit pėr tė ndrituarit e popullit pasi tė mbarojnė mėsimet.” 88
88 Po aty.
Letra me urime dhe pėrkrahje pėr shoqėrinė qenė tė shumta, nga qytete tė ndryshme nė SHBA e Kanada. Skėnder Luarasi shkroi disa artikuj mbi aktivitetet e shoqėrisė ‘’Lidhja e studentėve shqiptarė’’ qė u pėrkrah veēanėrisht nga motrat Qiriazi dhe Bahri Omari tė cilėt i publikuan nė organet e tyre ''Ylli i Mėngjezit'' e ''Dielli''.
Shoqėria ''Albania'' e studentėve shqiptarė nė Austri, u themeluar nė Vjenė mė 10 mars 1918. Motoja e saj ‘’sa kam shpirt kam shpresė’’ shfaqej nė stemėn qė e mbanin me krenari nė xhaketėn e tyre studentėt shqiptarė: njė shqiponjė dykrenore nė fushė tė kuqe dhe nė pesė cepat e saj gėrmat S.K.S.K.S. Studentėt nismėtarė pėr themelimin e saj qenė Fuat Asllani, Xhevat Korēa, Irakli Buda, Jani Basho, Sokrat Dodbiba, Gjovalin Gjadri, Kolė Mirdita etj. Ata tė ndėrgjegjėsuar me ndjenjėn kombėtare, donin tė aktivizoheshin nė veprimtari patriotike, kulturore, arsimore e publicistike qė t'i vinin nė ndihmė atdheut e shtetit tė ri shqiptar.
Anėtarėt e shoqėrisė studentore ''Albania'' ēdody vjet mbanin mbledhjen e pėrgjithshme ku votonin njė kėshill nga i cili zgjidhej kryetari, sekretari dhe arkėtari. Mė 28 nėntor 1926 u bė mbledhja qė zgjodhi Skėnder Luarasin kryetar dhe njėkohėsisht redaktor pėrgjegjės tė organit “Djalėria”.
Nė artikullin redaktorial tė organit “Dialėria”, tė botuar nė 10-vjetorin e shoqėrisė ‘’Albania’’ pėrshkruhet historiku i lėvizjes studentore shqiptare nė botė qė nis nga shoqėria ‘’Lidhja e Sudentėve Shqiptarė e themeluar nė SHBA nga fundi i shkurtit (22 shkurt) tė vitit 1918 dhe vazhdon me shoqėrinė “Albania” nė Austri, e cila u themelua nė 10 mars 1918. Nė kėtė artikull Skėnder Luarasi thekson se “i pėrmenda kėto dy organizata qė tė provojmė... se themelimi i tyre s’u shkaktua nga ndonjė mendim i kotė pėr tė endur disa nyja tė zbrazėtam mbi kartė, por nga nevoja e natyrshme q’u ndje kudo pėr tė mbledhur dialėrin shkollare tė Shqipėris rreth njė organizimi tė pėrgjithshėm.“ 89
89 [S. Luarasi]. Albania: 1918-10 mars-1928, Dialėria, nr.5, mars 1928, f.2-4.
Aleks Buda kujton qė Skėnder Luarasi “qe njė organizator, aktivisti palodhur… Me energjinė dhe vendosmėrinė e tij u bė shpirti drejtues i shoqėrisė sonė tė studentėve tė Vjenės” 90
90 T.Haxhimihali. Aleks Buda: Kujtime, Vepėr e cituar.
Agim Fortuzi, Kryetari i ‘’Shoqatės sė Graduatėve” nė Shkollėn Teknike pėrmend edhe Skėnder Luarasin si njė gazetar tė shquar nė revistėn letrare shkencore ‘’Shekulli XX’’ e cila “me shkrimet e Tajar Zavalanit, Mit’hat Frashėrit, Harri Fulcit, Skėnder Luarasit dhe Filip Fishtės, pretendonte qė nė fillim tė bėhej njė laborator i rėndėsishėm me orvatjet pėr diagnostikimin dhe shėrimin e sėmundjeve tė shoqėrisė shqiptare”. 91
91 A. Fortuzi, Shkolla Teknike. Kujtimet e njė studenti tė Shkollės Teknike, Tiranė, Mokra, 2003, f.2.
Sipas Joan Fultz-Kontos toni i saj si dhe shumica e pėrmbajtjes sė botimeve tregonin prirje anglosaksone qė nuk i pėrgjigjes mendėsisė e strukturės burokratike tė Shqipėrisė ''Ajo qė ishte ndoshta mė acaruese pėr autoritetet shqiptare ishin bashkėpunėtorėt shqiptarė si Skėnder Luarasi dhe Mit'hat Frashėri qė njiheshin gjerėsisht pėr qėndrimin e tyre kritik” 92
92 J. Fultz-Kontos. Kryqi i Kuq, shqiponja e zezė, Shtėpia Botuese Enciklopedike, 1994, f.166.
Kur qe mėsues nė gjimnazin e Shkodrės Skėnder Luarasi ndihmoi nė organizimin e shoqėrisė “Besa Shqiptare” dhe influencoi drejtuesit e saj tė rinj me nė krye nxėnėsit e tij Q.Stafa, N.Rushiti, Ramiz Xhabia, Emin Duraku, Hajdar Dushi, Sadik Bekteshi, Xhemal Broja etj qė tė aktivizoheshin me shkrime dhe aktivitete social-kulturore, tė nxirrnin njė gazetė, tė kryenin shfaqje teatrale e aktivitete tė tjera dhe tė luftonin dasinė fetare.
Disa studjues kanė vėnė nė pah kontributin e tij pėr tė botuar revistėn “Vepra” me frymė atdhetare, demokratike antifashiste ku tė shpalosej fjala e lirė shqipe nė bashkėpunim me intelektualėt Selim Shpuza, Gani Dizdari, Salo Halili, Millosh Nikolla, Teufik Gjyli,Rragip Gjylbegu, Malo Beci , Rrefik Shpuza, Ahmet Ēaku.
‘’Skėnder Luarasi ishte organizator shoqėror i veprimtarisė sė kėtyre mėsuesve, me tė cilėt u lidh njė shoqėri e miqėsi e vėrtetė, duke i vėnė edhe kėto ndjenja tė fuqishme nė funksion tė ēėshtjes kombėtare’’. 93
93 I. Gogaj. Skėnder Luarasi – shėmbėlltyrė e pėrkryer e mėsuesit atdhetar e demokrat, Artikull i cituar, f.4
Mbas ēlirimit tė vendit, Skėnder Luarasi qe nismėtar nė themelimin e Lidhjes sė Shkrimtarėve, mbajti fjalimin programatik dhe u zgjodh anėtar i Kryesisė sė saj deri nė tetor 1949. Ai qė nė fillim u shpreh qė Lidhja e Shkrimtarėve duhej tė bazohej nė parimet demokratike e vendimmarje kolegjiale. Ai mendonte se letėrsia shqipe nuk mund tė zhvillohej duke krijuar vlera tė mirėfillta, pa zhvillimin e natyrshėm tė saj. Skemat dogmatike tė imponuara me urdhėra nga lart ngurtėsonin botėn e brendshme, tė pasur e tė lirė tė krijuesit. Liria shpirtėrore dhe idealet (demokratike, socialdemokrate e socialiste) binin ndesh me konceptin dhe praktikėn e kultit tė individit dhe diktatin e partisė nė pushtet. “Skėnder Luarasi, Kasem Trebeshina, Mehmet Myftiu e ndonjė tjetėr, mbetėm tė vetėm nė pėrpjekjen e tyre ballore ndaj diktaturės. Mungesa e karaktereve tė fuqishme ishte fatkeqėsia mė e madhe e letėrsisė dhe e shoqėrisė shqiptare nė ato vite” 94
94 F.Arapi Kujtohem qė jam, Tiranė, Marin Barleti, 1997, f.60.
Ndryshe nga shumė shkrimtarė tė brezit tė tij, qė e pranonin kėtė gjendje tė heshtur, Skėnder Luarasi e quante detyrė madhore kombėtare pėr ta demaskuar . Si pasojė klanet keqdashėse e etiketuan “grindavec” ndėrkohė qė dashamirėt e quanin “Shqipėria rilindase nė socializėm” 95
95 Po aty.
Sipas Ali Dhrimos “Skėnder Luarasin ishte njė figurė nga mė tė pastrat” qė nuk grindej pėr qejfmbetje tė vogla personale, por pėr ēėshtje madhore kombėtare.''96
96 A.Dhrimo Si e kam njohur Skėnder Luarasin, Shekulli, 27 prill, 2007, f. 21.
Njė shembull kuptimplotė ėshtė debati nė konferencėn e Tretė tė Lidhjes sė Shkrimtarėve ku Sefulla Malėshova, Skėnder Luarasi e Ymer Dishnica u pėrjashtuan si anėtarė tė lidhjes pėr qėndrimin e tyre antikonformist ndaj metodave e qėndrimeve jodemokratike qė ndiqte Kryesisė e Lidhjes nė fushėn e letėrsisė e tė arteve e nėnshtruar ndaj diktatit tė partisė.
Kol Jakova atėhere “treshen” e quante “tė ēmendur qė i binin murit me kokė”.
“Ata qėndronin tė patundur nė mendimet e tyre...deklaronin se letėrsia dhe Organizata e Lidhjes sė Shkrimtarėve kishte rėnė nė dorė tė njerėzve tė paaftė e servilė... Nė kėtė mbledhje u pėrjashtuan tė tre kėta shkrimtarė” . 97
97 K.Jakova. Treshja e ēmendur qė i binte murit tė diktaturės me kokė: Kujtime, Shekulli, 21 mars, 2005, f.5
Nė kėtė situatė kuptimplotė ėshtė akuza e Enver Hoxhės ndaj Skėnder Luarasit:” se ka njė kuptim borgjez pėr lirinė e fjalės”. 98
98 E.Hoxha.Tė shtojmė vigjilencėn revolucionare pėr tė ruajtur fitoret e arritura...", Vepra 6, Tiranė, 1971, f.353.
"Nė konferencėn e shkrimtarėve pati edhe ndonjė element si S. L. qė bėrtiste tė lejohej tė fliste Sejfulla Malėshova "se te ne ka liri fjale". Tipa si ky kanė njė kuptim borgjez pėr lirinė e fjalės dhe janė gati nė emėr tė saj tė mbrojnė e tė kėnaqin interesat e tyre tė ngushta prej intelektuali tė sėmurė e arrivisti pa princip"
Skėnder Luarasit e shfaqte me tė gjitha format kundėrshtimin e tij ndaj diktaturės e kultit tė individit. Bindjet e tij atdhetare e demokrate nuk mund tė pajtoheshin me sistemin diktatorial qė abuzonte me terminologjinė socialiste duke i shtrembėruar idealet nė praktikė. 99
99 S.LuarasiNė brigadat internacionale, Libėr i cituar, f.9.
“Sė pari, e kam ndjerė veten tė lidhur me atdhenė gjithė jetėn time. Them kėshtu, qė tė mos pėrdor fjalėn patriotizėm, me tė cilėn janė bėrė aq shumė spekulime. Sė dyti, kam dashur qė nė kėtė atdhe, populli tė bėnte njė jetė tė njerėzishme, me drejtėsi dhe barazi shoqėrore, qė secili tė gėzonte frutet e punės sė vet, tė nderohej si qytetar i plotė e tė mos rronte njeri nė kurriz tė tjetrit. Them kėshtu, qė tė mos pėrdor fjalėn socializėm, me tė cilėn nuk janė bėrė mė pak spekulime”
“Tė dhėnat e grumbulluara nga “vitet 1990 e nė vijim, kanė hequr tashmė ēdo dyshim pėr ekzistencėn e disidencės edhe nė Shqipėri. Kjo rrymė letrare, paraprihet nga pikėpamja ideoestetike qė nė vitet 1945-1946 me kundėrshtimet e S. Malėshovės, S. Luarasit, I. Dishnicės ndaj ideve zhdanoviste qė nisėn tė depėrtonin kėtu qė me vendosjen e pushtetit komunist.” 100
100 Gj. Kola. Mehmet Myftiu, autori i romanit pėr disidencėn shqiptare, Kritika,18 tetor, 2007.
Kundėrshtimin e tij ndaj diktaturės, madje sfidėn e tij, e dėshmojnė shumė njerėz e ngjarje
dhe dosjet me deponimet e informatorėve.
Shkrimtari Zija Shkodra, i dėnuar politik, ka pėrshkruar nė ditarin e tij dhimbjen qė ndjente Skėnder Luarasi kur ai i pėrshkruante se si u sajuan akuzat qė e dėnuan sė bashku me disa pedagogė e studjues.“Skėnder Luarasit i vinte shumė keq dhe i shtrembėrohej fytyra, herė zverdhej nga inati dhe urrejtja qė kishte.” 101
101 Z. Shkodra. Intelektualėt-sfidues tė regjimeve. Rilindja, 15 shkurt, 1998, f.12.
Kėtė mekanizėm terrori mbi inteligjencin mund t’a kundėrshtonin vetėm njerėz idealistė me karakter tė fortė. “Skėnder Luarasi, Kasėm Trebeshina, Mehmet Myftiu e ndonjė tjetėr, mbetėn tė vetėm nė pėrpjekjen e tyre ballore ndaj diktaturės. Mungesa e karaktereve tė fuqishme, ishte fatkeqėsia mė e madhe e letėrsisė dhe e shoqėrisė shqiptare nė ato vite 60'.” 102
102 Fatos Arapi. Kujtohem qė jam, Libėr i cituar, f.150.
Nė rrethe tė ndryshme janė hedhur hipoteza tė shumta mbi ata qė e pėrndiqnin Skėnder Luarasin, shkaqet dhe arėsyet pėrse nuk e arrestuan.
Njė fakt tė rėndėsishėm ka shpallur Nafiz Bezhani, i cili nė vitin 1997 kryente detyrėn e Kryetarit tė Komisionit Shtetėror tė Kontrollit tė Figurės sė Zyrtarėve.
I bazuar nė dosjet sekrete ai dėshmon qė vetė udhėheqėsi i Partisė, kishte caktuar njė informator potencial pėr ta survejuar e pėr tė pėrgatitur dosjen por i cili nuk e kreu detyrėn. : ”Pėr profesor Luarasin, Roberti dhe kushdo tjetėr e kishin shumė tė lehtė tė mbushnin dosje apo edhe thasė plot me raporte pėr tė, pėr shkak se ai ishte kundėr diktaturės dhe kishte kurajė t'i thoshte hapur pikėpamjet e tij; kishte njė personalitet tė tillė qė nuk mund tė ndryshonte ngjyrat e realitetit, nuk mund tė fshihte realitetin, nuk mund tė gėnjente, nuk mund tė mos thoshte atė qė ndiente pėr gjithēka tė mbrapshtė qė ndodhte nė vend. Por, a ishte e drejtė tė prangosej njė personalitet kaq i madh pėr mendimet e shprehura me logjikė tė pavarur?!” 103
103 N. Bezhani. Mėkatarėt. Nėpėr dosjet sekrete tė sigurimit tė shtetit. Libėr i cituar, f.172
Fatos Arapi, njė ndėr shkrimtarėt, pjesė e asaj barikade tė heshtur por rezistente ndaj diktaturės shpjegon se tė gjithė e kuptonin mesazhin dhe rrugėn qė pėrshkonte Skėnder Luarasi, tė cilėn ua tregonte edhe tė tjerėve, atė nga kultura e gjerė e popujve dhe njerėzve tė mėdhenj tė kombit. “Tė gjithė e pėrvetėsonim simbolin e pėrhershėm, metaforėn e luftrave tė Luarasit, ''majuckėn'' partiake sė cilės i sulej e ēkurorėzonte.” 104
104 F.Arapi, Nderim Skėnder Luarasit artikull i cituar, f.1
Dritėro Agolli ka thėnė pėr Skėnder Luarasin: “fjala e tij kapėrcente ēdo gardh, pėrhapej dhe vepronte ndėr njerėzit. Ai, me kulturėn e gjerė evropiane, me ndėrgjegjen e lartė patriotike dhe me konceptet e palėkundshme tė njė socialisti demokrat, ishte hallka lidhėse e epokės sė ndritur tė rilindasve me epokėn e re tė atdhetarėve demokratė, mendimtarėve dhe luftėtarėve pėr njė shoqėri tė pėrparuar demokratike dhe pėr njė Shqipėri tė qytetėruar.” 105
105 D. Agolli, Skėnder Luarasi – legjendė, mit dhe realitet.artikull i cituar
Naum Prifti shkruan se vdekja e tij la njė boshllėk tė ndjeshėm nė rrethet intelektuale. “Skėnder Luarasi qėndroi i paepur ndaj diktaturės duke rrezatuar me shembullin e tij guxim e vetėbesim te shpirti njerėzor.” 106
106 N. Prifti. Midis dy kohėsh: Shėnime udhėtimi. Prishtinė, Buzuku, 2005, f.418
Ndėrsa poeti Xhevahir Spahiu shkroi qė Skėnder Luarasit : “Njeriut tė Fjalės sė Lirė”, “gojėn ia mbylli vetėm vdekja!” 107
107Xh. Spahiu: Skėnder Luarasi njeriu i fjalės sė lirė : nė kujtim tė prof. Skėnder Luarasit: [poezi], Ndryshe, 27 prill, 2007, f. 12.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 08:09   #31
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

V KRIJIMTARIA LETRARE

1. Monografi
Skėnder Luarasi, kur bėhej e mundur, fjalėn shqipe e rrėnjoste nė botime veprash mbi personalitete tė shquara tė kombit shqiptar. Ndėr vite ai botoi veprat ''Kolonel Thomson'' (1934), ''Migjeni''(1957),''Petro Luarasi” (1958), 'Ismail Qemali'' (1962), '' Isa Boletini'' (1971) ''Gjerasim Qiriazi''(1962), ''Motrat Qiriazi'' (1962) (anglisht e frengjisht). Vepra ''Sevasti Qiriazi'' dhe ''Motrat Qiriazi'' (1962) iu bllokuan nga censura ndėrsa “ Fan Noli-jeta dhe vepra” “humbi”.
“Do tė mjaftonin kėta emra pėr tė kuptuar kostelacionin e yjeve qė ndizte Skėnder Luarasi nė qiellin tonė sterrė pėr tė kuptuar se ēfarė rruge i tregonte ai kėtij populli, dhe mė nė fund, pėr tė kuptuar se prej ēfarė materie, prej ēfarė drite dhe me ēfarė orbitash jete dhe lirie jetonte ky burrė.”
“ Kolonel Tomson” ėshtė biografia e parė e Skėnder Luarasit, tė cilėn e botoi nė revistėn ‘’Dialėria’’ nė Vjenė, mė 15 qershor 1929, pėr tė nderuar kujtimin e heroit Tomson nė 15-vjetorin e rėnies “si njė homazh qė djalėria atdhetare shqiptare nuk i harron mirėbėrėsit” .
Skėnder Luarasi si tė gjithė atdhetarėt shqiptarė e kishin peng nė zemėr qė nuk mundėn ta ruajnė heroin Tomson i cili erdhi tė “mpronjė pavarėsinė, tė luftonjė nėn flamurin e Kastriotėvet, t’i falė gjakun lirisė s’onė.. Dhe ne…e vramė!” Vepra e tij ėshtė e mbushur me heroizma e sakrifica nėn betimin ushtarak ‘’Pėr Shqipėrinė jap jetėn, jo nderin!’’ Dhe e mbajti fjalėn. Lirinė e Shqipėrisė e mbrojti me gjakun e vet.... Vlefta e njerėzve si Thomsoni ndjehet, ēmohet e kėrkohet sa herė qė dėgjohet rėnkim i popujve tė robėruar” 110
110 S. Po aty.
Kur qe student, studjuesi Fluturak Gėrmenji dėshironte tė shkruante njė studim mbi Kolonel Thomsonin, i frymėzuar nga vjersha “ Tomsoni dhe kuēedra” e Fan Nolit dhe biografia e Skėnder Luarasit.
“Kur e gjeta nė njė gazetė artikullin e prof.Skėnder Luarasit u befasova pėr jetėn e vrullshme tė heroit tim. Ishte njė ēast kur kėrkimi vazhdoi intensivisht. Por gjithēka bėhej nė fshehtėsi. Nuk e lejonin programet e Universitetit tė Tiranės. 111
111 F. Gėrmenji. Mesazhe paqeje : Misioni ushtarak hollandez ne Shqiperi, Tiranė, Koha, 1999, f.3.
Nė atė kohė ndaj kolonelit Tomson u mbajt njė qėndrim fyes e armiqėsor , ishte e rrezikshme tė studjohej pasi ai qe cilėsuar nga Enver Hoxha si agjent i huaj qė luftoi kundėr lėvizjes fshatare tė kryesuar nga Haxhi Qamilit .
” Nė takimet me prof. Skėnder Luarasin ia thashė brengėn time. ‘’Puno - mė tha, - puno se do tė vijė dita’’.Dhe dita erdhi. Po e nis kėtė libėr tek ju, bashkė me nderimin pėr prof. Skėnder Luarasin, qė ėshtė frymėzuesi i tij” 112
112 Po aty
Nė vitet e demokracisė ėshtė rivlerėsuar personaliteti i kolonel Tomsonit dhe kontributi i tij nė ndihmė tė konsolidimit tė shtetit shqiptar duke zėnė vendin e merituar ndėr miqtė e Shqipėrisė.
“Migjeni”. Nė shkrimet e tij Skėnder Luarasi thekson se kur u kthye nė Shqipėrinė e ēliruar nga fashizmi, kujtonte me mallėngjim Migjenin, mikun e dashur dhe kishte njė peng nė zemėr qė, ndonėse kishte ndihmuar me sa mundej, nuk mundi t’ia botojė “Vargjet e Lira”, para se tė nisej pėr nė Spanjė. Prandaj qėllimi i tij mė i rėndėsishėm nė lėmin letrar u bė njohja me trashėgiminė letrare tė Migjenit dhe botimi i plotė i saj. Deri nė vitin 1948 arriti tė mbledhė gjithė krijimtarinė e Migjenit nė prozė e poezi. “Pjesa mė interesante e pėrmbledhjes do tė ishin novelat e panjohura qė mė pati dorėzuar ime shoqe, motra e Migjenit, Olga. Pata pėrgatitur edhe njė biografi tė tij, rreth 100 faqesh, tė pasuruara me plot fotografi dhe faksimile.” 113
113 S.Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar. Libėr i cituar
Pėr t’a bėrė sa mė tė pasur kėrkoi tė takonte nė Jugosllavi tė afėrm tė Migjenit: Nė Ulqin banonte kushėrira e parė e tij, nė Tivar motra mė e madhe, nė Beograd njė kushėrira e parė nga e ėma. “ Por, pasi nuk m'u mundėsua, u kėnaqa me burimet nė Shqipėri.” 114
114 Po aty.
Skėnder Luarasi bisedoi nė Kryesinė e Lidhjes sė Shkrimtarėve mundėsinė e botimit tė pėrmbledhjes sė tij me rastin e shėnuar tė10-vjetorit tė vdekjes sė Migjenit dhe mė pas e dorėzoi materialin tek sekretari i kryesisė. “ Lajmi pėr novelat e panjohura tė Migjenit bėri bujė, dashamirėt u gėzuan dhe prisnin tė botoheshin sa mė parė, por krijuan zili nė disa shkrimtarė qė do tė donin tė mos i pėrmendej emri kurrė Migjenit”. 115
115 Po aty.
Historiku i botimit tė punimit tė Skėnder Luarasit mbi Migjenin ėshtė i dhimbshėm dhe me peripeci tė shumta. Pasi Skėnder Luarasin e pėrjashtuan si anėtar tė Lidhjes sė Shkrimtarėve, mbas debatit nė Konferencėn e Tretė, pėrmbledhja letrare mbi Migjenin u botua e copėtuar nga disa tė tjerė. Naum Prifti mendon se “Skandali pėr librin “Migjeni” u mbyll pa zhurmė, sikurse gjykoj tani, pėr shkak tė marrėveshjes nė rang zyrtar, qė vepra tė mos botohej me emrin e tij. Ky pėrvetėsim skandaloz nuk ia theu aspak vullnetin Skėnderit. Me energjinė e tij tė pashtershme, iu vu punės dhe hartoi njė pėrmbledhje mė tė plotė tė veprave tė Migjenit, tė cilėn e botoi disa vite mė vonė.” 116
116 N.Prifti. Midis dy kohėsh: Shėnime udhėtimi, Libėr i cituar, f.511.
Mbas debatesh tė shumta Skėnder Luarasit iu botua vepra “Migjeni” nė vitin 1957. Nė hyrjen e saj pėrshkruhen edhe peripecitė e botimit: “Mė 1954, Ndėrmarrja Shtetėrore e Botimeve botoi librin “Migjeni-Vepra”...Nė fakt, ky vėllim pushton pjesėn mė tė madhe tė lėndės qė Skėnder Luarasi ja pati dorėzuar pėr botim komitetit drejtonjės tė Lidhjes sė shkrimtarėve nė gusht 1948 pėr ta botuar me rastin e dhjetėvjetorit tė vdekjes sė Migjenit:”.
Ky botim paraqet rėndėsi tė madhe sepse mbi bazėn e dokumentave dhe fakteve historike u dha pėrgjigje mjaft spekulimeve qė bėheshin mbi jetėn dhe veprėn e Migjenit, kinse ai qe me prejardhje e mendėsi jo shqiptare, nuk e dinte mirė shqipen, talenti iu shfaq pėr shkak tė sėmundjes, nuk kishte vlera tė spikatura letrare por qe produkt i mendėsisė sė diktaturės dhe pėrfaqėsues i realizmit socialist, etj. Gjithashtu shėrbeu si orientim pėr studime tė tjera. Arshi Pipa shkruan se studimi i tij “i shkruar frėngjisht mbi Migjenin ''Mythi i prendimit nė poezinė e Migjenit'' (Sudost-Foschungen,1971) ėshtė bazuar nė vėllimin “Migjeni,Vepra” tė pėrgatitur nga Skėnder Luarasi.” 117
117 A.Pipa. Letėr. Letėr dėrguar Skėnder Luarasit, 7 janar 1992. (Fondi i familjes S.Luarasi)
Familja Qiriazi. Ndonėse Gjerasim Qiriazi njihej nga rilindasit si njė atdhetar i flaktė, aktivisti i palodhur pėr ēėshtjen kombėtare, qė tė gjitha energjitė e tija fizike dhe mendore ia kushtoi ēėshtjes sė ēlirimit dhe pėrhapjes sė gjuhės shqipe nė popull, ai ka qenė pėrgojuar “si protestant” e “agjent” dhe mbuluar nga haresa. Skėnder Luarasi nėpėrmjet artikujve, debateve dhe veprave qė botoi i bėri tė njohur nė masat e popullit. Autori evidentoi karakteristikėn thelbėsore tė veprės sė tyre, e cila qe shpallja e parimeve tė larta qė duhet tė drejtojnė njeriun nė jetė, virtytet qė duhet tė zbukurojnė karakterin e tij, atdhetarizmi, dashurisė pėr njeriun, respekti pėr punėn, punėn e jashtėzakonshme nė arsim etj.
‘’Tė gjithė anėtarėt e kėsaj familje, burra e gra, nė vendlindje e nė mėrgim, kudo ku i patėn
pėrplasur dallgėt e jetės, kush mė shumė e kush mė pak, ia kushtuan jetėn dhe veprėn e tyre
Shqipėrisė duke lėnė gjurmėt e tyre tė pashlyeshme nė historinė e rilindjes kombėtare’’. 118
118 S.Luarasi. Gjerasim Qiriazi, Jeta dhe vepra, Tiranė, “Naim Frashėri”, 1962, f.12.
Nė periudhėn pas ēlirimit tė vendit, nė rrethana tė caktuara ndaj Gjerasimit, Sevastisė dhe Parashqevisė u mbajt njė qendrim armiqėsor. Nė kėto rrethana Skėnder Luarasi shkroi dhe arriti tė botojė jetėn dhe veprėn e tyre, mbas shumė peripetish, nė vitin 1962, nė kuadėr tė 50-vjetorin tė Pavarėsisė: “U vu re njė ndryshim nė qėndrimn ndaj familjes Qiriazi. Shkak pėr kėtė ndryshim u bė intelektuali i dėgjuar shqiptar, Skėnder Luarasi ... ai botoi njė biografi tė shkurtėr me titull ‘’Gjerasim Qiriazi, Jeta dhe Vepra’’…Libri pati sukses tė madh…Qė nga kjo kohė Gjerasim Qiriazi dhe familja e tij filluan tė zėnė vendin qė u takonte nė historinė shqiptare. Botimi i Luarasit pėrbėn bazėn e studimeve tė mėvonshme rreth Qiriazit.’’ 119
119 Xh. Kuanrud, Besė, shpresė dhe dashuri. Jeta e Gjerasim Qiriazit,Tiranė, Kartė e pendė, 1998, f.19-20.
Nė kėtė periudhė u botuan pėrveē monografisė ‘’Gjerasim Qiriazi-jeta dhe vepra’’, edhe broshura ‘’Motrat Qiriazi’’, anglisht e frengjisht ndėrsa veprat “Motrat Qiriazi”, shqip dhe “Sevasti Qiriazi” mbetėn lastra nė shtypshkronjė sepse u dha urdhėr tė mos qarkullojnė.
‘’Kėto botime …i bėnė tė njohur disa nga pėrfaqėsuesit mė tė shquar tė familjes Qiriazie
veēanėrisht kontributin e madh qė ata kanė dhėnė pėr zhvillimin e arsimit e tė kulturės
kombėtare nė fund tė shekullit XIX dhe nė fillim tė shekullit XX” 120
120 Po aty
“Ismail Qemali.” Skėnder Luarasi vėrente qė nė diskutime, artikuj e botime historianėsh e
politikanėsh, pėr arrėsye subjektive mbahej njė qėndrim jo i drejtė ndaj personalitetit dhe
veprės sė Ismail Qemalit. Nga disa thuhej se kinse nuk njihej, nga tė tjerė se kishte bėrė
gabime. Skėnder Luarasi theksonte se pėr veprėn e tij madhore, Ismail Qemali u bė njeriu mė
i luftuar dhe mė i lėvduari nė historinė e Rilindjes shqiptare, ndaj tė cilit u sajuan shumė
shpifje e intriga nga armiqtė e Shqipėrisė, por qė populli shqiptar duhet ti marrė si lėvdata pėr
tė, e t’i jetė mirėnjohės pėr jetė. 121
121 S.Luarasi. Ismail Qemali, Tiranė, SHBLP,1972, f.10-11
Ai shfrytėzoi rastin e kujtimit tė 50-vjetorit tė Pavarėsisė
pėr tė botuar monografinė e flamurtarit tė saj. Botimi, edhe pse iu censurua me mbi 30 fletė,
ngjalli entuziazėm nė Shqipėri dhe gėzim tė madh nė Kosovė e diasporė. Nė Kosovė u botua
menjėherė. U shkruajtėn mjaft komente mbi kėtė vepėr dhe autorin e saj.
”Nė monografitė pėr figura tė ndritura tė kombit si Ismail Qemali e Isa Boletini lexuesi ndodhet pėrpara njė njeriu me fuqira titanike, pėrpara njė pune tė madhe e tė parreshtur, pėrpara njė mjeshtri artist me zemėr tė madhe qė farkėtoi e qėmtoi fjalėn shqipe, qė skaliti gjer nė ēastin e fundit fjalėn dhe gjuhėn tonė tė lashtė e tė madhėrishme, me dashurinė pėr tė parėt tanė, pėr kombin e tė ardhmen e tij”. 122
122P. Jorgoni. Me forcė e guxim Prometeu, Drita, 16 janar 2000, f.6.
“Isa Boletini.” Skėnder Luarasi e vlerėsonte shumė veprimtarinė atdhetare tė Isa Boletinit dhe sakrificat madhore tė familjes sė Boletinėve. Nė njė situatė tė pėrshtatshme, me rastin e 50-vjetorit tė pavarėsisė, kur ndaj Isait mbahej njė qėndrim mospėrfillės ai shkroi njė artikull pėr kryetrimin e betejės sė Cernalevės dhe i shkroi biografinė e cila iu botua pas njė dekade, nė vitin 1971. Nė vitin 1972 u botua edhe nė Kosovė . Skėnder Luarasi me biografinė e tij e pėrjetėsoi me vėrtetėsi kėtė personalitet me cilėsitė e njė strategu ushtarak nė lėvizjen tonė kombėtare. Ai e vlerėsoi Isa Boletinin edhe pėr personalitetin e shquar burrėror, qė qėndroi krahpėrkrah Ismail Qemalit nė shpalljen e pavarėsisė sonė kombėtare. Botimi paraqiste interes tė veēantė si burim studimi, edukimi atdhetar dhe sidomos si njė kushtrim nė pėrkrahje tė Kosovės nė situatat e vėshtira qė po kalonte . Libri u prit me njė entuziazėm nė diasporė. Organet e saj lajmėronin qė nė pragun e 60-vjetorit tė Indipendencės shqiptare doli libri mbi Isa Boletinin, me jetėn dhe veprat e tija tė shkėlqyera pėr Atdheun dhe popullin shqiptar.
“Autori i kėtij libri me rėndėsi ėshtė Profesor Skėnder P.N.Luarasi, i cili ka treguar njė kujdes tė posaēėm duke mbledhur nė libra dhe nėpėr broshura jetėn dhe veprat patriotike tė Nacionalistėve Shqiptarė qė lėftuan me pushkė dhe me penė pėr ēlirimin e Shqipėrisė nga kthetrat e robėrisė sė huaj” 123
123 Lajmėrim. Liria, Boston, Mass. 12.5.1972, f.2.
Duke shkruar biografinė e Ismail Qemalit dhe Isa Boletinit, kėtyre dy prijėsve tė njohur politike e luftarake, autori farkėtonte unitetin mbarėkombėtar. Jo pa qėllim autori jep njė pėrshkrim historik tė popullsisė sė Kosovės, qė u bėri ballė sulmeve tė huaja pėr tė mbrojtur truallin e tyre; si vazhdues tė dardanėve, tė parėve tė tyre ilirė. Skėnder Luarasi ndjehej i lumtur qė mundi tė paguajė kėtė tribut tė vogėl tė detyrės ndaj Varrit tė Dėshmorėve. ''Ē'ėshtė e vėrtetė pėr Ismail Qemalin, mund tė thuhet edhe pėr shokun e tij tė armėve Isa Boletinin, i cili bėri pėr atdhenė nė fushėn e betejave, atė qė bėri Ismail Qemali nė fushėn e politikės e tė diplomacisė''. 124
124 S.Luarasi. Isa Boletini: Jetėshkrim i shkurtėr, Tiranė, “Naim Frashėri”, 1971, f.5.
Autori kėtė biografi ia dedikoi “Nanės Kosovė qė e lindi , e rriti dhe e mban nė gji Birin e Saj Besnik, me zemėr qė rrahu gjer nė fund pėr Shqipėrinė” tė cilave mė pas u shtonte thėnien e Isa Boletinit si njė amanet pėr brezat e ardhshėm ''Tokėn tonė q'e thau Osmanllia /Lotėt tanė nuk mundėn me e njomė/ E tash na kena me e vaditė / me gjak tė Shqiptarit! 125
125 Po aty.
Kritikė tė ndryshėm e vlerėsuan kėtė biografi pėr rigorozitetin shkencor nė ngjarjet e faktet historike, pėr gjuhėn e gjallė dhe rrjedhshmėrinė emocionale tė subjektit, ku janė pėrgjedhur me mjeshtėri ngjarjet mė tipike, mė tė rėndėsishme nė jetėn e heroit. Ndėrkohė qė klane dashakeqe e pengonin dhe tentonin ta shtrembėronin personalitetin e Isa Boletinit dhe veprimtarinė e tij. Me botimin e veprės ''Isa Boletini'' (1971) Skėnder Luarasi “theu tabunė e atyre fallsifikatorėve apo ''kambanat'' e vrasėsve tė popullit kosovar”. 126
126 M.Islami. Lidhja shqiptare e Prizrenit, Libėr i cituar.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 22-07-2011, 08:48   #32
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

2. Publicistika
Skėnder Luarasi bėn pjesė nė grupin e atyre publicistėve qė krijuan e botuan nė periudhat e rėndėsishme tė viteve 20-tė, 30-tė dhe tė “realizmit socialist”. Pėrgjatė kėsaj kohe ai ka trajtuar tema me ndjeshmėri tė lartė sociale, historike, kulturore, letrar e politike. Publicistika e tij nė vite trajton temat mė tė rėndėsishme pėr kombin shqiptar: ēlirimin kombėtar e shpirtėror, unitetin kombėtar, dinjitetin e gruas shqiptare, pėrpjekjet pėr arsimimin kombėtar laik e gjuhėn e unifikuar shqipe, evidentimin e personaliteteve kombėtare dhe miqve tė Shqipėrisė.
Studjues tė ndryshėm kanė vėrejtur se pėr nga mėnyra e tė shkruarit Luarasi ndėrthur frymėn romantike tė rilindasve e klasikėve botėrorė me realitetin dhe vizionin pėr tė ardhmen e Shqipėrisė sė Re.
Luarasi paraqet njė konceptim realist tė jetes, tė tipave e tė problemėve, por nė tė njėjten kohė ndihet prirja nė pėrgjithėsi pėr njė frymė romantizuese tė periudhės sė Rilindjes qė ndjehet sidomos nė trajtimin e temave nga e kaluara , trajtimi i temės kombėtare - fati i trojeve etnike paraqitja e jetės sė fshatit, pėrshkrimi i natyrės shqiptare, trajtimi i temės sė kurbetit, i temės sė gjakmarrjes etj.
Por problemet shoqėrore qė ngriti, fryma antifeudale,antifashiste, pakėnaqėsia e intelektualėve, fshatarėve dhe e punėtorėve, demaskimi i pushtetit abuzues dhe shtresave tė privilegjuara, krijimi i karaktereve tė fuqishme dhe i mjediseve tė natyrshme, e bėjnė publicistikėn e tij realiste.
Tė tillė e bėjnė edhe ligjėrimi, gjuha dhe mėnyra se si ėshtė trajtuar tema dhe dukuria.
Asnjė kritik nuk e ka analizuar e shpjeguar se cilit drejtim i takon Skėnder Luarasi duke theksuar vetėm faktin se nuk i pėrket drejtimit tė realizmit socialist. Mua mė duket mė bindės mendimi qė tė trajtohet Skėnder Luarasi si vazhdues i traditės sė Rilindjes me njė vizion realist drejt njė epokė tė re demokratike.
Nė qarqet e publicistikės shqiptare Luarasi pėrmendet pėr shkrimet e tij tė fuqishme, me tematikė e stil tė veēantė. “Duhet thėnė me zė tė lartė se nė gjithė shtypin e asaj kohe janė botuar shumė artikuj tė fuqishėm prej tė rinjve me talent dhe me karakter...Janė shkruar artikuj tė shėndoshė, problematikė, tė Skėnder Luarasit, Selim Shpuzės , Sterjo Spasses dhe tė shumė tė tjerėve, si tė Zihni Sakos e Jorgji Meksit.” 127
127 L.Zelka. Mendimi shqiptar pėr gazetarinė: nga fillimet e Rilindjes sonė Kombėtare deri nė fund tė viteve 1930, Tiranė, Globus R., 2006, f.136.
Kristo Frashėri e dallon Skėnder Luarasin , krahas Ismet Totos, si njė prurje e re e viteve 30-tė, i cili dallohej ndėr intelektualėt e publicistėt e rinj me shkrimet e tij mbresėlėnėse e “therėse.” 128
128 K. Frashėri: Tregoj Shqiperine e Ahmet Zogut dhe Enver Hoxhes, Koha jonė, 20 tetor, 2007.
Ndėrsa Myslim Islami thekson qė “veēoria si publicist e S.Luarasit ishte se dinte tė pėrzgjidhte temat e rėndėsishme dhe i shkruante nė njė mėnyrė qė lexuesin e mbėrthente, e bėnte pėr vete... Nervi nė tė shkruar, stili i tij ishte edhe pasqyrė e temperamentit dhe e karakterit tė tij.” 129
129 M.Islami. Lidhja shqiptare e Prizrenit, Libėr i cituar.
Petro Marko e kujton si koleg nė organin ‘ Pėrpjekja shqiptare” ku “bashkėpunuan intelektualėt mė tė shquar tė kohės si Aleksandėr Xhuvani, Lumo Skėndon, Skėnder Luarasin, Lasgush Poradecin, Eqerem Ēabejn, Ernest Koliqin, Vangjel Kocan, Selaudin Toton, Ramiz Harxhin , Veli Stafėn, e shumė tė tjerė.
Edhe nė vitet e para pas ēlirimit tė vendit ai bėnte pjesė nė ajkėn e publicistėve si dhe nė stafit botues tė revistėn “Bota e Re”, organ i Lidhjes sė Shkrimtarėve tė Shqipėrisė ku “pėrfshiheshin Dhimitėr S.Shuteriqi, Aleks Buda, Nexhat Hakiu, Mitrush Kuteli, Skėnder Luarasi, Shefqet Musaraj, Arshi Pipa, Zihni Sako, Selahudin Toto e Andrea Varfi” . 130
130 H. Boriēi. Njė shekull e gjysėm publicistikė shqiptare (1848-1997), Tiranė, Gjergj Fishta, 1997, f.169.
Gjatė kėsaj periudhe tė shkurtėr ai shkroi artikuj tė rėndėsishėm. Mė pas, nė rrethana qė i kemi pėrmendur, ai u mėnjanua.
Shkrimin e para publicistik Skėnder Luarasi e botoi nė moshėn 17-vjeēare kur qe nxėnės nė ShBA. Ai titullohet “Vdekja heroike e Paros” dhe pėrshkruan masakrimin barbar qė i bėnė andartėt grekė babait tė moshuar Vasil Kita dhe tė bijės Paro, nė oborrin e kishės sė Gostivishtit, sepse ata nuk e mohonin pėrkatėsinė e tyre ortodokse shqiptare. Me njė stil mbresėlėnės autori jep mesazhin heroik tė qėndresės, trimėrisė dhe therorisė sė gruas shqiptare qė vdes krenare e me nder si shqiptare.
Nė tė njėjtėn kohė shkruan artikullin “Ikja e profesorit Bowden...” ku pėrshkruhet respekti i nxėnėsve shqiptarė pėr mėsuesin e tyr tė nderuar dhe mėnyra shembullore se si e organizuan mbrėmjen e lamtumirės. Organizimi la mbresa tek drejtuesit dhe stafi pedagogjik i kolegjit dhe tek studentėt e kombėsive tė tjera. Autori uron qė po nė kėtė mėnyrė tė forcojnė mė tej lidhjen studentore dhe tė pėrpiqen pėr botimin e organit tė saj nė gjuhėt anglisht e shqip.
Gjatė periudhės sė qėndrimit nė SHBA Skėnder Luarasi botoi disa artikuj nė organe tė shtypit amerikan e shqiptar me tematikė tė gjerė: mbi ēėshtjen kombėtare e mbrojtjen e integritetit teritorial tė Shqipėrisė, organizimin e studentėve shqiptarė nė SHBA kudo tė ku gjendeshin, mbrojtjen e dinjitetit, kulturės, gjuhės e zakoneve tė tyre, forcimin e marrėdhėnieve midis popujve mbi bazėn e respektit reciprok. Ai replikon me njė jurist grek nė mbrojtje tė tė vėrtetės historike mbi Epirin dhe epirotėt. Rėndėsi paraqesin shkrimet e tij nė organin “Studenti” ku me njė talent tė spikatur e frymėzim atdhetar: himnizon simbolin kombėtar, pėrcakton objektivat kombėtare pėr vitin e ri, argumenton rėndėsisnė e zbulimit, ruajtjes e shpalosjes sė traditave tė vyera popullore etj. Rėndėsi paraqet edhe korespondenca qė sė bashku me Qerim Panaritin, nė emėr tė lidhjes studentore shqiptarė, i dėrgojnė presidentit Wilson dhe Kryetarit tė Konferencės sė Paqes nė Paris.
Ali Dhrimo dallon tek Skėnder Luarasi, krahas talentit, njė sedėr jashtėzakonisht tė fortė atdhetare pėr moshėn e tij tė re qė jo vetėm ka hedhur ide tė mėdha e mobilizuese pėr mbarė kombin, por kėto ide i ka hedhur nė njė moshė ēuditėrisht tė njomė...Dhe ai pėrmend pėr kėtė shkrimet e njohura tė Luarasit “Vdekja heroike e Paros” si dhe “Dita e flamurit” 131
131 A. Dhrimo Si e kam njohur Skėnder Luarasin. Artikull i cituar, f. 21.
Ndjeshmėria atdhetare vėrehet edhe tek artikujt : ” Kundėr shpifjeve greke”, “Kryedita e ēdo viti shqiptar”, “Mbi popullsinė e Kosovės” dhe sidomos tek artikulli kritik ndaj librit tė Fridrih Walish - “Shqipėria shtet i ri”.
Nė artikullin “Kundėr shpifjeve greke” ai nxjerr nė shesh falsitetin e argumenteve tė avokatit Janitis qė i rrėzon duke pėrdorur katėr dėshmi personalitetesh tė huaja.Tetė vjet mė vonė, kur ishte student nė Austri, hedh poshtė njė shpifje diskredituese ndaj gruas shqiptare tė botuar nė “Mayers Konversation Lexikon”, duke evidentuar vlerat e mirėfillta.
Pėr shkak tė shkrimeve tė tij realiste e therrėse u kėrcėnua e u pėrndoq. Kur shkroi artikullin ’’Pėr komb e flamur’’ nė nderim tė Themistokli Gėrmenjin, shkruan se “ tė nesėrmen, mė thirrėn nė Ministri tė Arsimit ku mė qortuan rėndė se pata shkruar diēka qė mund tė na armiqėsojė me Francėn... Nė fund mė porositėn qė si mėsues tė merrem vetėm me punėn e shkollės” 132
132 S. Luarasi. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar: Kujtime, Libėr i cituar.
Ndėrkohė Milto Sotir Gura i shkruan pėr artikullin:
“Vėrtet, i dashur Skėnder, e ke shkruar me ndjenjė tė vėrtetė shqiptari i cili edhe i ka kujtimet e vojtjes sė skllavėrisė tė tė huajve fare tė gjalla, nė zemrėn e tij dhe i cili edhe e ka zemrėn plot me gjak se me tė e ka ngjyer dhe penėn qė ka shkruar ato sėre. E dinja Skėnder qė do ta bėsh kėndonjėsin t'i dridhet zemra...Prapė tė shtrėngonj dorėn se me ato sėrat e bukura bėn dy shėrbime:a) U pėrkėdhel thinjat dhe rrudhat tė motuarve dhe b) U jep disa mėsime tė rinjve, shumica e tė cilėve janė vandalė tė ēdo punė tė gjyshėrve, stėrgjyshėrve dhe etėrve tė tyre.” 133
133 M. S. Gurra, Letėr dėrguar Skėnder Luarasit. Korēė, 3 dhjetor, 1930. ( A.Q.Sh.F.152, V.1931, D.26, f.1 )
Me ironi e sarkazmėn ndaj paaftėsisė dhe paditurisė, ai kritikon librin “Neuland Albanien” (“Shqipėria vend i ri”) tė njė austriaku tė vetėquajtur albanofil i madh, i cili ndonėse qe paguar nga regjimi i Zogut, shkroi njė libėr tė dobėt qė shtrembėronte historinė e Shqipėrisė e tallej me popullin shqiptar.
Luarasi krahason vlerat e botimeve tė mėparshme tė albanologėve tė shquar austriakė me botimin e ri dhe kritikon mungesėn e profesionalizmit dhe e qėndrimin servil tė disa gazetarėve qė reklamonin antivlerat.
“ E drejtė ėshtė edhe kritika qė u bėn autori intelektualėve shqiptarė pėr qėndrimin apatik qė mbanin ndaj studimit tė problemeve tė shoqėrisė sonė “
134 S.Luarasi. Fjala Shqipe. Libėr i cituar.134
Luarasi hedh poshtė tezėn antihistorike se Shqipėria u krijua si shtet vetėm pėr hir tė lodrave diplomatike gjė qė mohonte luftėn e patriotėve dhe popullit shqiptar.
Ky shkrim i Luarasit qė dilte kundėr rrymės sė kritikės zyrtare i shkaktoi persekutim politik e burgimin disa mujor.
Qėndrimin jokonformist e shpreh hapur nė disa shkrime kritike. Nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė ai godet jo vetėm personat e privilegjuar tė regjimit, klanet, veprimet dhe mendėsinė e sferave tė larta, por edhe monarkun. Nė artikullin “Njė gjyq me rėndėsi” duke marrė shkas nga njė krim qė kreu njė bej korēar i privilegjuar nga regjimi, sulmon klasėn qė e ka lindur dhe e mbron. Nė shkrimin “Ismet Toto” analizon jetėn e veprėn e Ismetit, fundin tragjik tė urdhėruar nga mbreti dhe u drejtohet tė rinjve e intelektualėve qė tė hapnin sytė dhe tė kuptonin mė nė fund se cili qe i biri i Xhemal Pashės.
Nga cikli i shkrimeve tė botuar nė organin “Vullnetari i Lirisė” nė Spanjėn republikane, Andrea Varfi vlerėson atė me titull “25-vjet indipendencė”: “Teksa nė artikujt e mėparshėm vėmė re ndjenjat e patriotizmit, frymėn e revoltės, nė kėtė artikull ne shikojmė edhe pėrpjekjet e autorit pėr ta vėzhguar zgjidhjen e ēėshtjes sė ēlirimit tonė nga diktatura zogiste mbi baza mė tė shėndosha....Ai thoshte se ishte detyra qė tė ngjallnim idenė e frontit popullor edhe nė Shqipėri” 135
135S.Luarasi. Fjala shqipe. Libėr i cituar, f.9.
Nė publicistikėn e tij vend tė rėndėsishėm zenė portretet letrare ku shquhen ato pėr Themistokli Gėrmenjin, Spiro Bellkamenin, Naim Frashėrin, Ismail Qemalin, Isa Boletini, Aleksandėr Moisiun, Gjerasimit, Sevastisė e Parashqevi Qiriazit e tė tjera tė shquarave.
Ai i kushtoi rėndėsi dėshmimit tė sė vėrtetės historike kur trajton historinė e arsimit, shkollės kombėtare laike dhe dėshmorėve tė saj por edhe shfaq frynėzim pėr tė ardhmen e ndėrtimit tė Shqipėrisė sė Re e bashkimin kombėtar si tek artikulli “Ta begatojme gjuhėn ...”
Njė pjesė e publicistikės sė Skėnder Luarasit gjendet tek pėrmbledhja “Fjala Shqipe” (1961) i cili mė pas u hoq nga qarkullimi. Nė tė pėrfshihen artikuj tė shkruar nė vitet 1917-1960, tė ndarė nė shkrime tė rinisė, shkrime politiko-letrare, potrete letrare, shėnime kritike, cikli i shkrimeve mbi luftėn antifashiste tė Spanjės dhe shkrime mbi historikun e shkollave shqipe dhe librin shqip.
Tek “Fjala Shqipe” dalin qartė idetė qendrore tė autorit, ideali dhe veprimtaria e tij, e vėrteta e madhe qė shpall ēdo njeri i ndershėm, patriot i ushqyer qė nė rini me dashurinė pėr Atdheun, popullin, traditat. Shkrimet nė pėrgjithėsi janė botuar me tituj tė ndryshuar, tė shkurtuar, tė censuruar, parafjala pėrban kritika ndaj autorit pėr mangėsi letrare, historike e politike nė pėrshtatje me kėrkesat e asaj kohe
Pėrkundėr kritikės zyrtare, shumė intelektualė janė shprehur pėr vlerat e saj historike, politike, njerėzore, letrare. Jolanda Kodra ēmon ndjenjėn qė e gjallėron veprėn dhe qėllimin e lartė qė synon , si nga origjinaliteti i paraqitjes, ashtu edhe nga forca e stilit.
“Panorama e gjerė e jetės shqiptare e paraqitur nė kėtė pėrmbledhje dhe galerija e madhe e
karaktereve, tė realizuara me njė psikologji tė hollė, pėrbėjnė njė vepėr organike qė plotėson nė mėnyrė tė shkėlqyeshme njė boshllėk nė prodhimin e letėrsisė shqipe tė kėtij tipi.” 136
136 J. Kodra. Letėr dėrguar Skėnder Luarasit, Tiranė, 12 tetor, 1961. (Fondi i familjes S.Luarasi)
“Fjala Shqipe” vlerėsohet nga Mihal Hanxhari si “libėr qė vjen si njė grusht ujė nė buzėt e
pėrvėluara tė Kombit, ėshtė njė libėr qė duhet tė vejė jo vetėm nė ēdo kėnd tė Shqipėrisė, por
nė ēdo kėnd tė dheut ku ka njė shqiptar; ėshtė njė libėr qė po ta shihnim nė pėllėmbėt e
njoma tė tė rinjve do tė kishim njė shkak tė vėrtetė pėr t’u gėzuar. Ėshtė Fjala e Vėrtetė” 137
137M. Hanxhari. Letėr dėrguar Skėnder Luarasit, Tiranė, 19 tė nėntor, 1961 (Fondi i familjes S.Luarasi)
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 26-07-2011, 06:51   #33
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

3. Pėrkthime
Skėnder Luarasi vlerėsohet ndėr pėrkthyesit mė tė shquar shqiptarė tė letėrsisė artistike, i cili e pasuroi bibliotekėn shqiptare me kryevepra autorėsh tė letėrsisė botėrore si: Kalidasa, Schiller, O.Wilde, A. Tennyson, Pushkin, Whitman, De Vega, Dickens, Byron, Goethe, A.Ostrovski, Shakespeare, Longfellow, Lessing, Winkop, Gribojedov, Milton, etj.
Nė kėtė drejtim studjuesi Jup Kastrati, i cili ėshtė marrė mbi dyzet vjet me punėn e Faik Konicės, pohon ”me pėrgjegjėsi shkencore se prof. Skėnder Luarasi qėndron pėrkrah Nolit dhe Konicės”
138 J. Kastrati. Skėnder Luarasi pėrkrah F.S.Nolit e F.Konicės, Artikull i cituar, f. 2
Ky vlerėsim ėshtė objektiv dhe i bazuar nė analizėn shkencore tė krijimtarisė sė tij si shqipėrues i kryeveprave botėrore dhe pėrkthyes i literaturės shqipe nė gjuhė tė huaja, pėr stilin, ritmin, pasurinė e gjuhės shqipe dhe njohjen e thellė tė gjuhėve tė huaja
“Merrni cilėndo vepėr qė Skėnder Luarasi ka pėrkthyer nė shqipe. Do tė vini re menjėherė koherencėn e stilit, pasurinė dhe begatinė e shqipėruesit, natyrshmėrinė e konteksteve dhe frymėn e lartė tė komunikimit. Po do tė pikasni menjėherė vrullin e ritmit, qoftė nė prozė, qoftė nė poezi, gjallėrinė dhe ekspresivitetin e dialogut dhe monologėve dramatikė, peshėn dhe saktėsinė e fjalės, bukurinė e shprehjes dhe buisjen e pėrfytyrimeve te cilido lexues.” 139
139 A. Kallulli: Shqipėrimet e Skėnder Luarasit janė Fanoliane, Drita, 16 janar, 2000, f.7.
Skėnder Luarasi mendohej shumė pėr veprėn qė do tė pėrkthente dhe e pėrjetonte gjatė analizėn e saj duke shqyrtuar autorin, veprat e tjera tė tij, situatėn, epokėn, mjedisin kur qe krijuar dhe ndikimin mbi lexuesin. “Po ky vazhdues i denjė i rrugės shqipėruese tė Fan Nolit rronte dhe preokupohej si ai pėr mėnyrėn si duhej ta thithte veprėn lexuesi shqiptar. Njė dashuri sublime pėr kėtė lexues dhe pėr gjuhėn amtare. Fjalėn shqipe, qė ai e desh si ai, bėri tė mundur qė gjenitė e njerėzimit tė jenė mė tė intimtė, tė kuptueshėm dhe thellėsisht ndikues.” 140
140 Po aty.
Mjeshtėria e tij si pėrkthyes spikasin nė poezi e nė prozė, nė tragjedi, komedi, romanca e lėndė historike. Pėr njė pėriudhė tė gjatė kohore, Luarasi solli nė gjuhėn shqipe dhjetra tituj kryeveprash tė letėrsisė botėrore disa prej tė cilave kanė humbur apo nuk janė botuar ende. Nė pėrkthimin e tyre ai i qėndrojnė besnik veprės origjinale, frymės sė pėrgjithshme tė saj dhe individualitetit tė pėrkthyesit. Kėto pėrkthime cilėsohen nga kritikėt si rikrijime.
Si njė shkrimtar me parime demokratike, i cili nuk iu bind orientimeve, presioneve e urdhėrave tė regjimeve despotike, Skėnder Luarasi i pėrzgjodhi veprat, u dha pamjen objektive realiste, me synime tė pėrcaktuara, edhe pėrmes parathėnieve e komenteve. Ai pėrktheu pėr hir tė pasionit dhe objektivit kulturor e politik nė rrethana e pėr kėrkesa tė ndryshme mėsimore, kulturore e politike. Kur qe mėsues nė Shkollėn Teknike pėrktheu “Enoch Arden” tė Alfred Tennyson, “ sa ka qėnė e mundur literalisht duke mbetur besnik si nė formėn ashtu edhe nė lėndėn e origjinalit... Kjo poemė tregimtare ėshtė marrur si njė shembėlltyrė prej letėrsis engleze me qėllim qė tė plotėsonjė njė nevojė shkolle” 141 141 A. Tennyson. Enoch Arden, Tiranė, Gutenberg, 1933, f.3.
Ndėrsa nė Institutin Tregėtar tė Vlorės, ku italishtja qe gjuhė kryesore dhe biblioteka e institutit qe mbushur me libra qė propagandonin ide fashiste e reaksionare, ndjeu mė fort pėrgjegjėsinė qė mbajnė mėsuesit e gjuhės shqipe, tė letėrsisė e historisė shqiptare nė rritjen e ndėrgjegjes kombėtare tė rinisė sė vendit tė tyre.
Kur diskutohet pėr vlerat e Skėnder Luarasit si pėrkthyes duhet patur parasysh vėshtirėsia e origjinalit, pasuria e madhe e aforizmave, fjalėve tė urta, sentencave, metaforave, simboleve qė pėrmbajnė veprat. Atje Skėnder Luarasi ka dhėnė tensionin e brendshėm dramatik qė pėrshkon skenat e gjalla e plot larmi, skalitjen e karaktereve me fjalė dhe shprehje tė njė gjuhe tjetėr. “Veprat, pavarėsisht nga zhanri qė i pėrkasin, nuk janė zbehur e s'janė rrafshuar e rrumbullakosur, por kanė ruajtur atė jetė dhe gjallėri qė kanė dhe nė origjinal. Diku tė ashpra e tė murrėtyera, diku me ngarkesa tė mėdha psikologjike e filozofike, diku tė brishta e fluide, diku plot dritė e tinguj, diku si tė kallkanosura e me njė ngurosje tė llahtarshme e mjaft domethėnėse."142
142 P. Jorgoni. Me forcė e guxim Prometeu, Artikull i cituar, f.6.
Skėnder Luarasi e ka filluar shtegtimin e gjatė tė pėrkthimit nė vitin 1920, kur qe nxėnės nė SHBA. Nga njė lajmėrim nė revistėn Studenti, shėnimet autobiografike tė tij dhe indikacione tė tjera, provohet qė pėrkthimet e para tė tij kanė qenė Skėnderbeu i Whincopit, Jul Cesari i Shekspirit (i humbur) si dhe vjersha e Bajronit “Suljotėt”.
Nė vitin 1933, kur inteligjencia progresive rrekej tė ndizte pakėz dritė kulture e shprese nė terrin e injorancės e tė dėshpėrimit, Skėnder Luarasi pėrktheu kryeveprėn e Kalidasės, “Sakuntala”, margaritarin e letėrsisė indiane. Goethe e ēmonte atė si njė prej yjeve qė ia bėri netėt mė tė ndritshme se ditėt: “Them vetėm emrin tėnd , o Sakuntala, dhe me kėtė janė thėnė tė gjitha.'' Sakuntala u botua si njė shembėlltyrė pėr programin shkollor dhe pėr tė pasuruar bibliotekėn shqip me njė kryevepėr tė Lindjes. Skėnder Luarasi ia dėrgoi veprėn “Sakunala” edhe shokut tė burgut Haki Stėrmilli “si nji kanis qė i dėrgon i shėndoshi tė sėmurit, me nji shėnim miqėsuer” pėr t’i pasuruar mendjen dhe qetėsuar shpirtin tek ndodhej nėn pranga. Zemra e tij “shpesh here u rrėmbye nga rryma e dashunis sė flaktė qė diktohet herė mbas here, u pezmatua e u kėnaq simbas rasės dhe shumė herė mbeta shtangur ose me shpirt pezull. Me nji fjalė derdha lot dėshpėrimi e gėzimi dhe shkaktarja e kėsaj gjendjeje qe Sakuntala.” 143
143 H. Stėrmilli.Burgu, Tiranė, 1935, f.245-246
Haki Stėrmilli vlerėsonte qė pėrkthimi “asht i pėrsosun, pjella e njė mjeshtrit tė hollė qė i zotnon tė dy gjuhėt dhe aq i lehtė e i rrjedhshėm sa i duket njeriut se asht tue lexue nji vepėr origjinalee jo nji pėrkthim. Vepra vetė, Sakuntala, asht nji mrekulli e pashoqe nga ato qė ngjaj nėnė Hindin misterioz.” tė Hirėsis sė Hindit dhe s’e lėshova nga duert deri sa u kėnaqa dhe u ngopa me tė.” 144
144 Po aty.
Nė vitin 1934 kur nė Shqipėri sundonte malarja e analfabetizmi, terrori dhe spiunimi sa tė kishte “gardhi veshė e muri sy” dhe inteligjencia progresive luftonte tė ndizte pakėz dritė lirie e drejtėsie, Skėnder Luarasi pėrktheu kryeveprėn e Shilerit, “Vilhelm Teli”. Kjo dramė qė himnizon luftėn e popullit zvicerian pėr liri e drejtėsi u prit me entuziazėm nga rinia shkollore dhe inteligjencia progresive. Subjekti i saj u pėrdor nė disa drejtime. Fragmentin e saj ''E vjetra shembet, kohėt po ndryshojnė, '' mėsuesi i shqipes Skėnder Luarasi e dha si temė hartimi, pjesė tė dramės u luajtėn nga trupa amatore e Institutit Tregėtar tė Vlorės dhe e Gjimnazit tė Shkodrės. Pėr vlerat e kėsaj vepre janė shprehur poeti Migjeni, pedagogu Aleks Buda, regjizori Xhemal Broja dhe aktorėt e ardhshėm Sandėr Prosi e Naim Frashėri.
Nė shtypin e kohės shkruhej se: ‘’kemi edhe pėrkthyesa qė janė punėtorė, tė aftė, tė zellshėm,tė cilėt na kanė falur pėrkthime kryeveprash tė vėshtira. Nė krye tė tyre qėndron Skėnder Luarasi me Sakuntalėn e Kalidasės, Vilhelm Tell-in e Schillerit dhe Novelat e Oscar Wilde…’’ 145
145 Vilhelm Teli, Illyria, 15 korrik 1934, f.3.
Ndėrsa Et’hem Haxhiademi vlerėsonte se ‘’me njė vepėr tė tillė dhe tė tjera si kėto duhet tė pasurohet pa vonesė lėmi i vogėl i literaturės sonė. Zoti Skėnder Luarasi i cili ka ditur kaq bukur tė pėrkthejė me gjithė hollėsirat e saj kėtė kryevepėr e cila e mėson rininė tė dojė dhe tė mbrojė lirinė, letrarėt e pakėt shqiptarė duhet ta pėrgėzojnė dhe ta urojnė nxehtėsisht.Nga pjesa ime pėrkthimin e Luarasit dua ta quaj njė nga pėrkthimet mė tė goditura qė janė ba deri sot nė Shqipėri.’’ 146
146 Et’hem Haxhiademi, Vilhelm Teli i Shilerit, Demokratia’’, 23 shtator, 1934, f.3.
Pėrkthimet e Skėnder Luarasit vlerėsoheshin edhe nga shkrimtarė e institucione tė huaja.
Gazeta ‘’Besa’’ dhe gazeta austriake Salzburge ‘’FolksBlat’’ njoftonin se Akademia Gjermane e Munchen-it i dha Skėnder Luarasti medaljen e argjendtė pėr pėrkthimin e veprės ‘’Wilhelm Tell’’. 147
147 Besa. Ēquajtja e njė letrari shqiptar, 27 mars, 1935.
“Akademia Gjermane e Munchen-it i konferoi shkrimtarit shqiptar prof.Skėnder Luarasi medaljen e argjendtė t’Akademisė Gjermane pėr pėrkthimin e tij tė veprės ‘’Wilhelm Tell’’tė Friedrich Schiller-it.”148
148 Salzburge FolksBlat.Njoftohemi nga Tirana, 12 prill1935, f.4.
“Akademia Gjermane nė Mynih shkrimtarit shqiptar Skėnder Luarasi pėr pėrkthimin e Vilhelm Telit tė Shilerit, i ka dhėnė ‘’Medaljen e Argjendtė‘’ tė Akademisė Gjermane. Luarasi ka qėnė nxėnės nė Gjimnazin e Fraishtadt-it nė tė cilin nė 1926 ka mbaruar maturėn”.
Ajo cilėsohet njė nga pėrkthimet mė tė dėshėruara pėr lexuesin shqiptar dhe ka njohur gjashtė ribotime nė Shqipėri e Kosovė.
Ėshtė njė ngjarje e lumtur pėr kulturėn shqiptare qė Skėnder Luarasi u njoh me veprėn e F.Shilerit nė rini dhe u dashurua sidomos me dramaturgjinė e tij duke shqipėruar veprat ‘’Vilhelm Tel’’, ‘’Intrigė e dashuri’’, ‘’Hajdutėt’’, ‘’Fiesko’’, ‘’Don Karlos’’ dhe ‘’Vajza e Orleansit’’. Ajo qė e tėrhoqi mė fort nuk ishte vetėm romantizmi i Shilerit, por natyra e mesazheve universale me tė cilėn ai u drejtohet brezave. Me “Vilhelm Telin”, Skėnder Luarasi nisi pėrkthimin e kolanės sė veprave tė Shilerit duke shtuar ndėr vite edhe pesė vepra tė tjera. Nė kėtė mėnyrė ai pėrmbushi edhe njė dėshirė tė hershme tė Fan Nolit dhe orientimin e tij letrar e politik me tė cilat bashkohej edhe ajka e inteligjencies progresive shqiptare
Vepra e Shekspirit. Skėnder Luarasi vlerėsohet, pas Fan Nolit, si shqipėruesi mė i shquar i veprės shekspiriane, me shtatė pėrkthime : Jul Cesari (i humbur), “Mbreti Lir”, “Rikardi II”, “Rikardi III”, “Tregtari i Venedikut”, “Komedia e gabimeve” dhe “Si ta doni”.
Me pėrkthimin e veprave tė Shekspirit, ai vijoi rrugėn e ndritur tė Fan Nolit i cili i pėrgėzonte pėrkthyesit mė tė rinj shqiptarė qė plotėsonin kolanėn e veprės shekspiriane nė tė cilėn ai kishte kontribuar me katėr pėrkthime tė ēmuara. ”Midis kėtyre ai fuste , pa dyshim, edhe mikun e tij tė vjetėr, Skėnder P.Luarasin... tė pėrkushtuar si asnjė tjetėr pėr tė ecur gjurmėve tė F.Nolit, idealeve demokratike, kombėtare e shoqėrore tė tij” 149
149 A.Uēi. Shekspiri nė botėn shqiptare. Koncepti shekspirian i tragjikes, Tiranė, Marin Barleti, 1996, f. 17.
Shaqir Shaqiri ka analizuar pėrkthimet nė shqip tė veprave tė Shekspirit dhe mendon se “ nė qoftė se pėrkthimet e Fan Nolit kanė qenė abetare nga e cila brezat e mėvonshėm tė pėrkthyesve kanė mundur tė nxjerrin mėsime tė dobishme se si duhen pėrkthyer tragjeditė e mėdha, atėherė mund tė thuhet lirisht se pėrkthimet e Luarasit , janė njė lloj teorie, e cila mėson se si tė pėrkthehet drama historike. Ai ėshtė njė pėrkthyes i madh nė llojin e vet.” 150
150 Sh. Shaqiri Skėnder Luarasi dhe vepra dramaturgjike e Shekspirit. Rilindja, 1 nėntor, 1980, f.14.
Skėnder Luarasi nė pėrkthimet e tij u frymėzua jo vetėm nga dėshira e Fan Nolit pėr njohjen e lexuesit shqiptar me veprėn e plotė tė Shekspirit dhe nga pėrvoja, qėllimet dhe kriteret qė kishte pėrzgjedhur paraardhėsi i tij, por dhe ta paraqiste veprėn nė kuadėr tė zhvillimeve mė tė reja historike. Ai ishte i bindur se vepra e Shekspirit do t’i shėrbente lexuesit shqiptar qė tė kuptonte edhe personazhe e ngjarje tė kohėve moderne. Veprat e Shekspirit e shprehin me vėrtetėsi artistike frymėn e kohės por janė edhe universale, japin vlera mbihistorike, qė sintetizojnė pėrvojėn botėrore tė historisė njerėzore. Ndaj nė veprat e tij mund tė shihen edhe pjesėza tė historisė sė hershme, edhe mund tė gjykohet mbi kohė, ngjarje e vende tė tjera. Refik Kadia vėren se pėrkthyesi i parė shqiptar i dramave tė Shekspirit, Fan Noli , qe i motivuar politikisht pėr tė pėrkthyer katėr tragjeditė Otello, Makbeth, Hamleti dhe Jul Cezari, po ashtu si edhe tre pėrkthyesit e tjerė tė talentuar Skėnder Luarasi, Vedat Kokona dhe Alqi Kristo, tė cilėt pėrkthyen disa tragjedi tė Shekspirit, komedi dhe drama historike. “Kur u pėrkthye “Tregtari i Venedikut” nga Skėnder Luarasi ai i dha rėndėsinė e duhur pėrcaktimit tė Heines: “O Shylock, ti je i padrejtė! “Skėnder Luarasi njė pedagog i njohur pėr kėndvėshtrimin e tij disident, pėrktheu “Rikardin II” dhe“Mbretin Lir” me synimin pėr tė denoncuar tiraninė e diktatorit komunist.” 151
151 R. Kadia. William Shakespeare nė Shqipėri. William Shakespeare nė pėrkthimet shqip pėrpara dhe pas epokės komuniste, LCPJ, Volume 2 / 1, nr.37, 2009, f.8.
Veprat qė pėrzgjodhi e pėrktheu Skėnder Luarasi nga Shekspiri dhe komentet qė u bėnte, tregojnė qartė qėllimin e tij pėr tė demaskuar, dėnuar dhe satirizuar realitetin qė po kalonte Shqipėria. Ai pėrktheu tragjeditė “Mbreti Lir”, “Rikardi II” e “Rikardi III” meqė “ mendonte se kuadri shekspirian nė shqip do tė bėhej mė i plotė dhe zėri i tij do tė tingėllonte mė bashkėkohor nė qoftė se tragjeditė e pėrkthyera nga Noli do tė ndėrsuazoheshin midis kronikave historike me subjekte tragjike. Nė kėtė mėnyrė do tė kuptohej mė mirė thelbi i konceptit shekspirian tė tragjikes” 152
152 A.Uēi. Shekspiri nė botėn shqiptare. Koncepti shekspirian i tragjikes. Libėr i cituar, f.18.
Veēori karakteristike e pėrkthimeve tė Skėnder Luarasit ėshtė se ai i ėshtė pėrmbajtur tekstit dhe kontekstit tė origjinalit duke ruajtur vlerėn artistike tė veprės. Kjo ėshtė arritur nė sajė tė kulturės sė gjerė, njohjes sė shkėlqyer tė gjuhės sė huaj dhe tė gjuhės shqipe, afinitet ndaj veprave tė shkrimtarėve tė mėdhenj, njohjes sė shkėlqyer tė letėrsive e tė kulturave tė kombeve tė ndryshme, njohjes sė shpirtit e sjelljes sė njerėzve nė situata tė ndryshme. Ai i ka kushtuar vėmendjen konstrukioneve ideomatike, aforizmave e proverbave, metaforave dhe shprehjeve metaforike nėn njė gjuhė tė pasur e fleksibile, pėrdorimit tė fjalėve e shprehjeve tė rralla tė tabanit popullor, proverbave e aforizmave. “Mund tė thuhet se, nė qoftė se aforizmat e Shekspirit janė quajtur margaritarė tė veprave tė tij, atėherė, lirisht mund t'i quajmė pėrkthimet e tyre nė gjuhėn shqipe nga S.Luarasi margaritarė tė mjeshtėrisė sė pėrkthyesit tonė.” 153
153 Sh. Shaqiri: Skėnder Luarasi dhe vepra dramaturgjike e Shekspirit. Artikull i cituar, f.14.
Vlerė tė posaēme nė pėrkthimet e Luarasit paraqet thesari i pasur gjuhėsor, nė tė cilin gjejmė mjaft shprehje ''popullorēe''. Frazeologjia popullore dhe proverbi popullor ka pasur gjithmonė ndikim tė madh nė gjuhėn e shkruar shqipe. Ato kanė ndihmuar pėr njohjen mė tė mirė tė letėrsisė botėrore, pėr zhvillimin e shijes letrare ndėr lexuesit shqiptarė, pėr ngritjen e kritereve tė tyre artistike , pėr zgjerimin e diapazonit estetik e kulturor nė pėrgjithėsi por edhe pėr tė kritikuar e demaskuar grupimet e privilegjuara e vetė kreun e diktaturės . ‘’Pėrkthimet e veprave tė Shekspirit nga Prof.Skėnder Luarasi pa mėdyshje i takojnė fondit elitar botėror tė pėrkthimeve’’ 154
154 Po aty.
Studjues tė ndryshėm kanė theksuar vlerat e mėdha tė Uollt Uitmanit dhe kryeveprėn e tij ‘’Fije bari’’ e cilėsojnė ''Bibla e Demokracisė'' qė sintetizon dashurinė e zjarrtė pėr parimet mbi tė cilat mbėshtetet demokracia.
Skėnder Luarasi e shqipėroi kryeveprėn ‘’Fije Bari‘’ ne vitin 1956 me rastin e 100-vjetorit tė botimit tė saj. Nė Shqipėri u imponua njė heshtje e thellė pėr kėtė ngjarje tė madhe nė kulturėn shqiptare. Jo tė paktė qenė ata tė cilėt, pėr shkak tė titullit e kompozimit tė kapakut, e mendonin si libėr agronomie. Ndėrkohė qė nė Kosovė shqipėrimi i Skėnder Luarasit pati sukses tė dukshėm.
Ajo ėshtė vlerėsuar pėr kohėn kur u krye, mjeshtėrinė, cilėsitė e shqipėrimit dhe risitė.
Skėnder Buēpapaj analizon pengesat qė haste dikur nė krijimtarinė e tij kur metrika ishte shndėrruar nė njė formė tė mirėfilltė tė censurės e tė vetėcensurės. Nga metrika e ngurtė hoqi dorė pasi lexoi veprėn "Fije bari" tė Uollt Uitmanit. Ai vlerėson “se pėrkthimi i Skėnder Luarasit ėshtė i pėrkryer. Plot tė tjerė kanė pėrkthyer pas tij Uitmanin, ndėr ta kam provuar edhe unė, por nuk ia kalon asnjėri pėrkthimit qė ka bėrė Skėnder Luarasi.” 155
155 S.Buēpapa. Intervistė, Nacional, 27maj, 2011, f.3.
Studjuesi Anton Papleka tregon riskun e asaj kohe kur tė shkruaje me varg tė lirė rrezikoje kokėn. Ai vlerėson mjeshtrinė e shqipėrimit tė Skėnder Luarasit dhe zbėrthen arėsyen qė e ka shtyrė kėtė njohės tė letėrsisė botėrore, tė pėrkthejė poetin e Manhatanit: synimi pėr t’i dhėnė publikut shqiptar njė kryevepėr tė letėrsisė botėrore, Biblėn e poezisė moderne por edhe diēka mė intime, mė tė thellė qė lidhej me frymėn antikonformiste, demokratike tė poezisė uitmaniane dhe shpirtit tė Luarasit, qė i ngjiste njė lumi tė vrullshėm , njė rrebeshi.
Ai argumenton se pėr Skėnder Luarasin, kėtė intelektual sypatrembur, nė fillim ishte liria, pastaj vinin gjithė tė tjerat. Botimi i pėrkthimit tė‘’Fije bari’’ mė 1956 tregonte shumėēka por dhe “ishte njė ndėr ata modele qė duhet tė kenė parasysh pėrkthyesit e sotėm, pėr tė mos lėnė qė veprat e mėdhatė pėrmbyten nga mediokritetet dhe pėrkthimi tė uzurpohet nga zanatēinjtė.” 156
156 W.Whitman. Fije bari, Tiranė, Argeta LMG, 1997, f.308.
Studjuesi Moikom Zeqo vlerėson botimin e veprės nė vitin 1956 si njė ēudi dhe paradoks pėr kohėn, ndėrsa pėrkthyesin e saj “disident trim, i cili bėri sfidėn e tij tė ēuditshme, si njė hedhje doreze dueli pėr tėrė mediokritetin letrar tė kohės...Njė analizė akribike do tė vėrtetonte se’’Fije bari’’ ka ndikuar nė poezinė moderne shqiptare si lėndė radioaktive” . 157
157Po aty, f.307.
Kėtė ndikim e shpreh edhe Preē Zogaj i cili pasi lexoi librin "Fije bari" tė pėrkthyer nga Skėnder Luarasi, vendosi tė bėhej poet. Roli i Uitmanit e largoi nga stili i vjetėr nė poezinė e tij. Natasha Lako thekson qė sė pari kufijtė e ngujuar mes letėrsisė shqiptare dhe asaj botėrore i shembi mė 1956 Skėnder Luarasi kur solli nė shqip ‘Kryeveprėn “Fije bari” tė Witmanit. Ndėrsa botuesi Mehmet Gėzhilli pėrshkruan gėzimin qė ndjeu kur e lexoi “ Fije bari” nė fillim tė viteve ’60-tė dhe vlerėson shqipėruesin i cili “nuk pėrktheu thjesht vargjet e Uitmanit, por ju dha edhe shpirtin dhe talentin e vet. Dhe kėtė e bėri kur nė Shqipėri, nė fshatin tim, e kam lexuar Uitmanin, jo nėn dritėn elektrike, por nėn dritėn e zbehtė tė njė llampe vajguri." 158
158 Po aty
Pėrkthimi i veprės “Ēajld Haroldi” i Bajronit ėshtė njė tjetėr meritė e madhe e Skėnder Luarasit. Atje pėrshkruan “me vargje tė zjarrta traditat dhe zakonet burrėrore tė shqiptarėve, trimėrinė dhe dashurinė e flaktė tė tyre pėr lirinė“ 159
159 Fjalori enciklopedik shqiptar. Akademia e Shkencave e RPSSH. Tiranė, 1985, f.64.
Poema me katėr pjesė, rrėfen udhėtimet qė ndėrmori Xhorxh Bajron nė Europė dhe ndėrthur, sipas pikėpamjes e stilit tė tij romantik, vlera historike, kulturore, gjuhėsore, doke e zakone tė popullit shqiptar.
Botimi i kėsaj kryevepre tė ēmuar pėr Shqipėrinė e shqiptarėt, pėr koincidencė, qe fatbardhėsi edhe pėr Bajronin pasi, sė pari, e bėri tė famshėm nė lėmin letrar.
Nga " Ēajld Haroldi" dhe letrat qė i dėrgon Bajroni nėnės dallohet qartė cilat qenė rrethanat dhe qėllimi i ardhjes sė tij nė Shqipėri, ēfarė i tėrhoqi vėmendjen dhe e lidhi shpirtėrisht me shqiptarėt, si e pėrshkroi realitetin e vendit e popullit, ngjarjet e figurat historike, traditat, zakonet e doket, folklorin, tiparet fizike e morale, etj?
Me pėrshkrimin e tij objektiv e dashamirės tė bazuar nė terren ai dėshmon pėr kulturėn materiale e shpirtėrore tė shqiptarėve dhe i krahason me popujt fqinj.
“Nė krijimtarinė letrare botėrore qė prek Shqipėrinė si vend, shqiptarėt si popull dhe personalitetet e tyre tė shquara, vepra mė e bukur dhe mė e goditur ėshtė padyshim poema e poetit romantik anglez Lord Xhorxh Gordon Bajron” Shtegtimi i Ēajld Haroldit‘’ e pėrkthyer nė shqip nga Skėnder Luarasi mė 1956.” 160
160 K. Frashėri. Bajroni nė Shqipėri dhe takimet me Ali Pashė Tepelenėn, Tiranė, Dudaj, 2009, f.15
Skėnder Luarasi ka meritėn e madhe se krahas pėrkthimit tė goditur shqip tė poemės madhėshtore “Shtegtimet e Ēajlld Haroldit”, ka shkruar nė hyrje njė sintezė mbi jetėn dhe vlerėn e veprėn e Bajronit si dhe korespondencėn e tij me nėnėn.
Moikom Zeqo vlerėson “pėrkthyesin e mrekullueshėm Skėnder Luarasi, i cili ka pėrkthyer kryeveprėn e plotė tė Bajronit dhe mund tė quhet me plot gojėn “Qytetar Nderi i Bajronizmit Shqiptar.’’ 161
161 M. Zeqo. Themeluesit e Bajronizmit nė Shqipėri, Koha jonė, 4 janar, 2003, f. 20-21.
“Fausti” i Gėtes pėrbėn pa dyshim kurorėn e vlerave tė Skėnder Luarasit si shqipėrues.
Ai dėshironte qė pėrkthimi i tij i plotė tė botohej nė vitin 1980, nė 150-vjetorin lindjes sė Gėtes, ose mė 1981, nė 100-vjetorin e lindjes sė Fan Nolit, meqė pėrkthimi i blatohet “Fan Stilian Nolit, figurės faustiane tė popullit shqiptar''. 162
162 J.Goethe. Fausti , Tiranė, Argeta LMG,1999 f.3.
“Ky pėrkthim i blatohet Fan Stlian Nolit figurės faustiane tė popullit shqiptar”. Shqipėruesi
Shėnim i shqipėruesit: “Gjithė jetėn e tij Fan S.Noli kėrkoi tė vėrtetėn dhe rrojti e punoi e luftoi pėr tė gjetur atė. Pėrpjekja e Nolit identifikohet me pėrpjekjen e Faustit”.
Por pėr shkak tė rrethanave politike dhe pengesave klanore, pėrkthimin ia botuan tė copėzuar. Pjesa e parė e Faustit u botua mė 1957 ndėrsa vepra e plotė, ''me redaktime tė thella'', mė 1987, ndėrkohė qė shqipėruesi nuk jetonte mė.
Lexuesi shqiptar pati fatin ta ketė nė gjuhėn amtare tragjedinė e shkrimtarit gjerman falė pėrkthyesit Skėnder Luarasi “ personalitet poliedrik i pėrmasave faustiane. Nėqoftėse Gėtes iu desh tė punojė njė gjysmė shekulli pėr t’i dhėnė atė shkallė pėrsosmėrie, qė e bėjnė “Faustin” njė nga 5-6 monumentet mė madhore tė letėrsisė botėrore, edhe Skėnder Luarasit nuk i mjaftoi gjysmė shekulli jetė qė ta shihte tė botuar pėrkthimin nė shqip tė “Faustit” tė plotė.” 163
163 J. Goethe. Fausti, Tiranė, Argeta LMG, 1999. Libėr i cituar f.543-552

Botimi i plotė i Faustit sipas dorėshkrimit tė Skėnder Luarasit u realizua nė vitin 1999. Ai u shoqėrua me dy shkrime nga Prof. Alfred Uēi dhe Prof. Jup Kastrati.
Botimi i Faustit tė plotė, me tė dyja pjesėt, pėrbėn njė ngjarje tė shėnuar pėr kulturėn shqiptare por “ēuditėrisht” kaloi nė heshtje. Alfred Uēi kėtė paradoks e shpjegon me klanet qė luftonin Skėnder Luarasin, ku pėrfshiheshin edhe “disa pėrkthyes ambiciozė ziliqarė tė aftė tė merrnin forcė nga intrigat e ngatėrresat politike qė i mbėshtillnin me analiza letrare”. 164
164 Po aty.
Ai kritikon metodat qė janė pėrdorur pėr tė ulur vlerat e Luarasit dhe thekson se i pėrmend peripecitė e pėrkthimit tė “Faustit” tė Gėtes jo vetėm me nderim tė merituar ndaj Skėnder Luarasit, kėtij mjeshtri tė madh tė Fjalės shqipe, por edhe pėr tė kujtuar se edhe nė fushėn e letrave ka rėndėsi tė respektohen nga seicili parimet e moralit e tė drejtėsisė.” 165
165 Po aty.
Pėr vlerat e shqipėrimit tė Skėnder Luarasit kanė bėrė komente vlerėsuese studjues vendas e tė huaj si: F.Nemet, E.Hanko, R. Buchwold, Holtzhauer, Aleks Buda, Jup Kastrati.etj.
M.Lamberci vlerėson parathėnien, gjuhėn e bukur tė pėrkthimit dhe ndjesinė e thellė dhe dėshėronte tė shkruante njė reēension pėr kėtė “si shėmbull tė njė pėrkthimi qė asht besnik kuptimit tė origjinalit, por e ka marė me mend e me ndjenjė origjinalin ashtu thellėsisht, sa mundet me e dhanė pėrsėri origjinalin me njė mjeshtėri tė njė poeti tė vėrtetė.” 166
166 M. LambertZ. Letėr dėrguar Skėnder Luarasit , 6.8.1961. (Fondi i familjes S.Luarasi)
Nė analizėn interesante tė Jup Kastratit cilėsohet se Skėnder Luarasi ka pėrkthyer vetėm kryevepra botėrore dhe tregohen bagazhi gjuhėsor, letrar, artistik, estetik, historik, publiēistik dhe njohuritė qė i shėrbyen pėr kurorėzimin me sukses tė punės sė vėshtirė.
Argumentohet se shqipėruesi ka arritur tė japė njė pėrkthim nė lartėsinė e duhur tė mundėsive shprehėse tė shqipes; se gjuha e tij ėshtė e pastėr, e dėlirė; leksiku - i pasur dhe i larmishėm; frazeologjia - tėrheqėse; sintaksa - me njė fizionomi disi tė veēantė, se kur tė kompjuterizohet leksiku i pėrkthimeve tė tij atėhere do tė dalė nė pah, edhe mė qartė, rezja e gjėrė njohėse e gjuhės amėtare dhe zotėrimi i saj aktiv.
“Prof. Luarasi ka derdhur gjithė kujdesin e tij, gjithė dashurinė pėr Klasikun dhe Olimpikun e Madh tė letėrsisė reflekse gjermane, Gėten, gjithė nderimin e tij tė thellė pėr kėtė kolos gjenial.” 167
167 Goethe; Fausti. Libėr i cituar, f. 556.
Vlerėsohet tek suksesi i Skėnder Luarasit njohja e thellė e gjuhės sė origjinalit; njohja e shumanshme e gjuhės amtare ku hyjnė: leksiku adekuat, gjuha e shkathtė dhe poetike, frazeologjia, sintaksa, ekonomia e fjalės dhe tek dhėnia e thelbit tė filozofisė: platonizmit, spinozizmit e monadologjizmit leibnician brėnda dramės metafizike dhe paraqitja si duhet e karakterit universal tė tragjedisė; se shpjegoi si duhet artin, shkencėn, historinė, traditat popullore, besimet e kota, jetėn individuale, jetėn shoqėrore, tė cilat i ndryn nė vetvete kjo dramė: poemė simbolike, filozofike e psikologjike. 168
168Po aty.
Pėrkthimet e Skėnder Luarasit “mund t’i pėrqasim me piedestalin e njė pėrmendoreje. Ai i ngriti vetes njė monument lavdie dhe pavdekėsie. Ndaj ka gjithė mirėnjohjen tonė. Dhe do ta ketė pėrjetė. E ngriti shqipen nė nivelin e gjuhėve mė tė lėvruara europiane. 169
169 Po aty.
Si nė shumė fusha tė tjera edhe nė fushėn e pėrkthimit, Skėnder Luarasi arriti tė japė njė kontribut madhor me pėrkthimin e mbi dyzet veprave tė rėndėsishme tė letėrsisė botėrore duke qenė kėshtu njė nga shqipėruesit mė prodhimtarė e mė cilėsorė shqiptarė.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-07-2011, 06:56   #34
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

PJESA E DYTĖ

BIBLIOGRAFI E VEPRĖS SĖ SKĖNDER LUARASIT
I VEPRA TĖ BOTUARA
II SHKRIME TĖ BOTUARA NĖ PERIODIKĖ
III VEPRA TĖ PĖRKTHYERA
IV PĖRKTHIME TĖ BOTUARA NĖ PERIODIKĖ
V TREGUES TĖ VEPRĖS
1. Treguesi alfabetik i veprave dhe i shkrimeve tė botura tė Skėnder P. Luarasit
2. Treguesi alfabetik i autorėve tė krijimeve tė pėrkthyera nga Skėnder Luarasi
3. Treguesi alfabetik i titujve tė krijimeve tė pėrkthyera nga Skėnder Luarasi
4. Tregues kronologjik i veprave dhe artikujve tė botuara nga Skėnder Luarasi
5. Tregues kronologjik i pėrkthimeve tė botuara nga Skėnder Luarasi
6. Treguesi alfabetik i organeve tė periodikut ku ka botuar Skėnder Luarasi (*)

(*) Bibliografia e veprės sė Skėnder Luarasit do tė botohet sė shpejti.



PERFUNDIME

Skėnder Luarasi vlerėsohet nga bashkėkohėsit si njė nga personalitetet mė pėrfaqėsues tė inteligjencies shqiptare nė shekullin XX, me veprimtari tė gjerė atdhetare-demokratike-antifashiste, mėsues edukator e pedagog, biograf, publicist, pėrkthyes, dramaturg, etj.
Nė punim ofruam njė informacion mbi krijimtarinė e Skėnder Luarasit me njė bibliografi tė veprės sė tij nė pėrputhje me kėrkesat e studimit tė fushėn sė bibliotekonomisė.
Ai pasqyron pėr herė tė parė, pothuajse tė plotė, krijimtarinė e Luarasit si biograf, publicist, dramaturg, pėrkthyes, pedagog etj. me njė aparat tė bollshėm informues me tre rubrika dhe gjashtė tregues
Njė ndėrmarje e tillė qe e vėshtirė dhe delikate po tė kemi parasysh shtrirjen nė njė periudhė kohe 65-vjeēare dhe shpėrndarjen e botimeve nė shumė vepra e organe vendase e tė huaja. Besojmė se prezantimi i veprės sė Skėnder Luarasit u bė mė i lehtė dhe mė i kuptueshėm me paraqitjen edhe tė personalitetin e veprimtarisė sė tij duke i shtuar karakterit tė ngurtė tė njė bibliografie gjallėrinė jetėsore tė tij: ndjesitė, motivimin i tij, veēoritė e personalitetit, drejtimet, rezultatet e veprimtarisė dhe vepra konkrete.
Konceptimi i punimit, i ndarė nė dy pjesė tė ndėrlidhura me njėra-tjetrėn, jo aq i zakonshėm nė formatet e punimeve tė tilla, shpresojmė tė ndihmojė nė kuptimin dhe pėrdorimin mė mirė tė bibliografisė dhe objektit tė studimit nė tėrėsi. Nė pėrshkrimin e kapitujve tė lėndės theksojmė qė i kemi kushtuar rėndėsi analizės sė fakteve qė i shėrbejnė njohjes sė veprės sė Skėnder Luarasit nė pėrgjithėsi, sipas kėndvėshtrimit tė fushės sė bibliotekonomisė dhe jo analizės teorike nė fusha tė tjera, tė cilat shpresojmė t’i kryejnė specialistėt pėrkatės.
Komentet e shumta tė bashkėkohėsve dhe analizat e studjuesve, ndihmojnė tė dallohen nuancat e veprės e shkrimet pėr nga forma e stili, gjuha e pasur e brendia, ritmi e muzikaliteti, shumėllojshmėria e portreteve dhe shtrirja e tematikės, ndėrthurja e kulturave, e zhanreve letrare e publicistike, na tregojnė ku Luarasi shfaqet si idealisti rilindas, ku si realist nė pėrballje me situatėn.
Duke analizuar rrethanat historike e politike, ngjarjet dhe faktet, shpresojmė se u argumentua si vlerėsimi i pėrgjithshėm, edhe harresa apo komentimi sipėrfaqėsor i veprės letrare tė Skėnder Luarasit, e cila mendojmė se shkaktohet nga faktorė objektivė e subjektivė si: Krijimtaria letrare e shtrirė nė vende tė ndryshme, nė shumė organe, nė njė periudhė tė gjatė kohore; Aktiviteti politik e shoqėror qė shpesh e ka detyruar tė botojė si anonim, me iniciale apo pseudonime; Pėrndjekja e rregjimeve jodemokratike gjatė etapave pėrkatėse nė Shqipėri; Nga klane e individė tė cilėt e luftuan dhe e penguan pėr motive politike, ekonomike e profesionale.
Me kėtė punim tė shoqėruar me shpjegime plotėsuese mbi jetėn, veprėn, personalitetin e veprimtarinė, tentuam tė kontribuojmė sado pak, nė njohjen mė nė detaje tė figurės dhe vlerave tė Skėnder Luarasit duke shpresuar qė tė tjerė tė interesuar nė lėmin e studimeve nė fushė tė gjuhėsisė, letėrsisė, publicistikės, pedagogjisė, historisė, dramaturgjisė, do tė dinė tė nxjerrin nė pah mė shumė aspekte dhe do ta thellojnė mė tej analizėn.
Sidoqoftė, nė dy dekadat e fundit tė periudhės sė demokracisė, nė kuadėr tė mendimit tė hapur e tė lirė, ndjehet interesim dhe po bėhen pėrpjekje pėr tė rivlerėsuar personalitetin, veprimtarinė dhe veprėn e tij e cila mendojmė se dallohet pėr vlera letrare dhe kombėtare, si rrjedhim nuk ka pėrse tė mos pėrfshihet nė tekstet shkollore, universitare dhe botimet akademike.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 27-07-2011, 07:01   #35
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Petro Luarasi. SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

Petro Luarasi

SKĖNDER LUARASI: PERSONALITETI, VEPRIMTARIA DHE VEPRA

LITERATURA E PERDORUR

Aliu, Skėnder. Tumat e Luarasit Skėnder Aliu, Tiranė, Akademia e Shkencave e Shqipėrisė, 2004, 228.
Arapi, Fatos. Kujtohem qė jam, Tiranė:1997.
Bezhani, N. Mėkatarėt. Nėpėr dosjet sekrete tė sigurimit tė shtetit. Vol.1,Tiranė,Toena, 2001
Boriēi, H.; Marku,M. Histori e shtypit shqiptar: nga fillimet deri nė ditėt tona. Tiranė, SHBLU, 2010
Dishnica, Dhimitėr. Qiriazi : Monografi .Tiranė, Shtėpia Botuese Enciklopedike, 1997.
Fevziu, Blendi. Historia e shtypit shqiptar: 1848-2005/Blendi Fevziu. Tiranė: Onufri, 2005
Frashėri, Kristo. Kristo Frashėri. Historia e lėvizjes sė majtė nė Shqipėri dhe e themelimit tė PKSH-sė: (vėshtrim historik me njė shtojcė dokumentash). Tiranė, Akademia e Shkencave, 2006.
Frashėri, Kristo. Bajroni nė Shqipėri dhe takimet me Ali Pashė Tepelenėn (vjeshtė 1809) : me rastin e 200 vjetorit tė vizitės.Tiranė, Dudaj, 2009.
Fortuzi, Agim. Kujtimet e njė studenti tė shkollės Teknike : 1923-1945 : kujtime.Tiranė, Mokra, 2003
Gecaj, Murat. Filologė qė nuk harrohen. Njeri me temperament tė gjallė dhe pedagog i veēantė.Tiranė, Erik, 2002
Gėrmenji, Fluturak. Mesazhe paqeje : Misioni ushtarak hollandez ne Shqiperi ne vitet 1913-1914 . Tirane, Koha, 1999.
Goethe, J.W. Fausti. Tiranė, Argeta LMG,1999
Gjevori, Mehmet. Shkolla teknike e Tiranės - e Fullcit : 1921-1933 : monografi shkollore . Prishtinė, 2003
Haxhimihali, Tatjana. Aleks Buda.Kujtime. Tiranė, Akademia e Shkencave, 2005
Islami, Myslim. Lidhja Shqiptare e Prizrenit dhe ēėshtja e bashkimit kombėtar. Tiranė, Afėrdita, 1998
Kadare, Ismail. Poshtėrimi nė Ballkan : sprovė . Tiranė, Onufri, 2004
Fultz-Kontos, Johana. Kryqi i Kuq, shqiponja e zezė: Biografi e Shkollės Teknike shqiptaro-amerikane tė Tiranės. Tiranė , Shtėpia Botuese Enciklopedike, 1994
Kolevica, Petraq. Lasgushi mė ka thėnė, Tiranė, Naim Frashėri, 1992
Kuanrud, Xhon. Besė, shpresė dhe dashuri. Jeta e Gjerasim Qiriazit, Tiranė, Kartė e pendė, 1998
Luarasi, Skėnder. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar : Kujtime nė dorėshkrim, V.1
Luarasi, Skėnder. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar : Kujtime nė dorėshkrim, V.2
Luarasi, Skėnder. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar : Kujtime nė dorėshkrim, V.3
Luarasi, Skėnder. Ē'kam parė e ē'kam dėgjuar : Kujtime nė dorėshkrim, V.4
Luarasi, Skėnder. Fjala Shqipe, Tiranė, “Naim Frashėri”, 1961
Luarasi, Skėnder .Gjerasim Qiriazi, Jeta dhe vepra . Tiranė, “Naim Frashėri”, 1962
Luarasi, Skėnder. : Isa Boletini.Jetėshkrim i shkurtėr. Tiranė, “Naim Frashėri”, 1971
S.Luarasi.Ismail Qemali. (Jeta dhe vepra), Tiranė, SHBLP,1972
Luarasi, Skėnder. Nė Brigadat Internacionale nė Spanjė. Tiranė, Toena, 1996
Prifti, Naum. Midis dy kohėsh: Shėnime udhėtimi. Kujtime. Prishtinė, Buzuku, 2005
Stėrmilli, Haki. Burgu. Tiranė,1935
Tennyson, Alfred.Tiranė, Gutenberg, 1933
Uçi,Alfred. Filozofia e "DonKishotizmit". Tiranė, Akademia e Shkencave, 2010.
Uçi,Alfred. Shekspiri nė botėn shqiptare. Koncepti shekspirian i tragjikes. Tiranė, Marin Barleti, 1996
Whitman, Walt. Fije bari, Tiranė, Argeta LMG, 1997
Zelka, Luan. Mendimi shqiptar pėr gazetarinė:nga fillimet e Rilindjes sonė Kombėtare deri nė fund tė viteve 1930. Tiranė, Globus R., 2006

Agolli, Dritėro. Skėnder Luarasi – legjendė, mit dhe realitet. Zėri i popullit, 20.1.2000
Aliu, Ali. Kosovėn e kishte shqetėsim tė parė. Drita, 16 janar 2000
Andrew, J. Psikologjia. Karakteristikat psikologjike tė personalitetit, Athinė, Deftera,13 shtator 2010.
Arapi, Fatos. Nderim Skėnder Luarasit . ( Nė 10 -vjetorin e vdekjes). Drita, 26.4.1992
Ashta, Zef. Nė kujtim tė mėsuesit tim tė letėrsisė Skėnder Luarasi. Demokracia,16.1.2000
Broja, Xhemal. Si u pengua shfaqja e ‘’Kalorėsit dorėshtrėnguar’’ tė Pushkinit. Literatura Jonė, prill-maj1949
Idrizi, Rinush. Republika, Rreze nga dielli i demokracisė, 7.3.1991
Buēpapa, Skėnde. Intervistė, Nacional, 27 maj, 2011
Frashėri, Kristo. Tregoj Shqiperine e Ahmet Zogut dhe Enver Hoxhes, Koha jonė, 20.10.2007
Jakova, Kolė pėr Sefulla Malėshovėn: Treshja e ēmendur qė i binte murit tė diktaturės me kokė. Shekulli, 21mars, 2005
Jorgoni, Perikli. Me forcė e guxim Prometeu, Drita, 16 janar, 2000
Gogaj, Iljaz. Skėnder Luarasi - shėmbėlltyrė e pėrkryer e mėsuesit atdhetar e demokrat. Mėsuesi, 2 maj, 1992
Haxhiademi, Et’hem. Vilhelm Teli i Shilerit, Demokratia, 23 shtator, 1934
Kadia, Refik. William Shakespeare nė Shqipėri. William Shakespeare nė pėrkthimet shqip pėrpara dhe pas epokės komuniste. LCPJ, Volume 2 / 1, nr.37, 2009
Kaloēi, Dashnor. Si e dėgjuam Skėnder Luarasin kur fliste nga Radio - Madridi : Letra e panjohur e Vasil Llazarit nga qytet i Shkodrės i cili ia dėrgon atė Profesor Luarasit, Gazeta shqiptare, 11 prill, 2003
Kallulli, Adriatik. Shqipėrimet e Skėnder Luarasit janė Fanoliane. Drita, 16 janar, 2000
Kastrati, Jup. Skėnder Luarasi pėrkrah F.S.Nolit e F.Konicės, Drita, 16 janar, 2000
Kėlliēi, Skifter. Me Kadarenė nė vite: Kujtime, Metropol, 21 tetor, 2010
Kola.Gj. Mehmet M., autori i romanit pėr disidencėn shqiptare, Kritika,18 tetor, 2007
Laka, Kristaq. Sa shumė erėra e kishin rrahur. Takimi im i parė me Skėnder Luarasin: Kolonja, nr.4, prill 2000
Luarasi, Petro. Lasgush Poradeci dhe qorrollepsja e njė kronikani tė dėshtuar.
Ndryshe,18 maj, 2007
Luarasi, Skėnder. 25 vjet indipendencė, Vullnetari i Lirisė, 1937
Luaras, Skėnder. Kolonel L.W.J.K.Thomson, ‘’Dialėria’’ 7 korrik, 14 korrik, 21 korrik, 1929
Luarasi, Skėnder. Letėrsia moderne nė Shqipėri, Tirana observer, 24 mars, 2007
Luarasi, Skėnder. Komplotonjėsit e heshtjes" : botohet pėr herė tė parė letėrkėmbimi i Skėnder Luarasit me Gaqo Pecin, Ndryshe. 8 prill, 2007
Luarasi, Skėnder. Popullsia e Kosovės, Dialėria, nėntor 1928
[Luarasi, Skėnder]. Studenti, nr.1, janar 1920.
[Luarasi, Skėnder] Albania: 1918-10 mars-1928, Dialėria, Nr.5, mars 1928
Marko, Marko. Vullnetari i Lirisė. Tribuna e gazetarit, nr.6, 1972
Poradeci, Lasgush. Letrat e rralla tė Lasgushit. Republika, 4 prill, 2004
Premēi, M. Intervistė, Gazeta shqiptare, 5 korrik, 2002
Spahiu, Xhevahir. Skėnder Luarasi njeriu i fjalės sė lirė : nė kujtim tė prof. Skėnder Luarasit Poezi. Ndryshe, 27 prill, 2007
Shaqiri, Shaqir. Skėnder Luarasi dhe vepra dramaturgjike e Shekspirit. Rilindja,1.11, 1980
Shkodra, Zija. Intelektualėt-sfidues tė regjimeve. Rilindja, 15 shkurt1998
Velo, Maksi. Kur derdhej maska e diktaturės. Tunelet dhe komunizmi. Albania, 23 .12.1999
Vrioni, Agi. Ju tregoj jetėn e vėrtetė tė Jusufit : me bashkėshorten e Jusuf Vrionit nė 90- vjetorin e lindjes sė tij, Tirana observer, 15 mars, 2006
Xholi, Zija. Skėnder Luarasi, njė shqiptar i vėrtetė: Nė-95 vjetorit tė lindjes, AKS, 15.1.1995
Zeqo, Moikom. Migjeni, mė konceptuali i letrave shqipe. Koha jonė, 24 gusht, 2003
Zeqo, Moikom. Themeluesit e Bajronizmit nė Shqipėri, Koha jonė, 4 janar, 2003

Fjalori enciklopedik shqiptar. Akademia e Shkencave e RPSSH. Tiranė, 1985
Fjalori i shqipes sė sotme. Tiranė, Toena, 2002
Shkolla Tregtare e Vlorės ēerdhe e lėvizjes patriotike e revolucionare: Maket, Vlorė, 1974
Gjimnazi i Shtetit Shkodėr (1922-1972), Shkodėr, 1971

Gazeta “Besa”. Ēquajtja e njė letrari shqiptar, 27 mars, 1935
Gazeta “Illyria”. Vilhelm Teli, 15 korrik, 1934
Gazeta ”Liria”. Lajmėrim. 12 maj, 1972
Gazeta “Salzburge FolksBlat”. Njoftohemi nga Tirana, 12 prill,1935
Gazeta “Shqipėria e Re”. Shfaqje teatrale nė Vlorė (‘’Agimi i lirisė’’), 9 nėntor, 1932
Gazeta “Shqipėria e Re”, Lajmėrim, 3 shkurt, 1929.
Gazeta “Shqipėria e Re”. Rreth shfaqjes theatrore tė dramės origjinale: ‘’Agimi i Lirisė‘’,
10 janar, 1933
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 04-10-2011, 19:19   #36
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Pėrgjigje e: Skėnder Luarasi

Morton Frederick Eden. Albania: Its discontents and their origin.
Translated by Skender Luarasi

Morton Frederick Eden , Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre.
Pėrktheu Skėnder Luarasi.

Keto dite qarkullon libri i famshem albanologjik i anglezit Morton Frederick Eden , Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre, pėrkthim i hershem i Skėnder Luarasit i cili u pergatit per botim nga Petro Luarasi. Ky liber eshte botuar nga INFBOTUES dhe shitet kryesisht ne Librarine Albania, Tirane.
Disa nga pasazhet e librit jane:

- Shqiptarėt janė banorėt autoktonė tė Ilirisė, Epirit e tė Maqedonisė dhe njė nga racat mė tė moēme nė Europė. Ata i bėnė rezistencėn mė tė gjatė dhe mė tė dėshpėruar pėrparimit tė turqve drejt Perėndimit pėr tė dalė nė Adriatik dhe kėshtu i bėnė njė shėrbim pamasė tė madh Europės sė krishterė.

- Rivalitetet egoiste tė Europės sė shekullit XV e lanė Shqipėrinė e Skėnderbeut tė pėrpiqej vetė e vetme kundėr turqve. Europa e kėtij shekulli ka treguar vetėm fare pak simpati pėr shqiptarėt e sotėm dhe pėr aspiratat e tyre. Qė prej kohės qė turqit janė pėrzėnė, indipendenca e Shqipėrisė dhe vetė ekzistenca e saj ėshtė vėnė nė rrezik prej xhelozive ndėrkombėtare dhe lakmisė sė shteteve fqinj.

- Shqiptari gjithmonė ka qenė disi indiferent dhe i ēlirė pėrsa i pėrket ēėshtjeve religjioze. Ata mbetėn pothuajse ashtu sikundėr patėn qenė gjithmonė duke mbajtur pėr vete karakterin e tyre tė vjetėr prej shqiptari, gjuhėn e zakonet . Ata janė edhe sot, pas kaq shekujsh nėn zotėrimin turk, fare pak tė influencuar prej fesė ose kulturės sė tyre.

- Kur kushtet e Traktatit tė Fshehtė (tė Londrės) tė motit 1915 u botuan prej bollshevikėve pas Revolucionit Rus, austriakėt i pėrkthyen ato nė gjuhėn shqipe dhe i bėnė tė njohura nė Shqipėri... Traktati i Fshehtė (i Londrės) i motit 1915, nė pikėn VII tė tij shprehte se njė pjesė e Shqipėrisė do tė hynte nėn sundimin serb, njė pjesė nėn Greqinė, ndėrsa Italia do tė aneksonte Vlorėn dhe do tė kishte mandat mbi pjesėn tjetėr tė Shqipėrisė,

Shqiptarėt nuk e kanė humbur besimin nė popullin e Britanisė sė Madhe dhe tė Shteteve tė Bashkuara, duke u kapur ende pas idesė qė qeveritė e kėtyre vendeve do tė ushtrojnė influencėn e tyre nė favor tė tyre: sė pari, sepse Shtetet e Bashkuara nuk janė tė lidhur me traktatin e fshehtė dhe, sė dyti, sepse ata mendojnė se opinioni publik nė kėto vende anglo-saksione, gjer tani tė informuar keq dhe tė ēapėlyer shtrembėr prej propagandės sė fqinjėve tė tyre ballkanas do tė jetė nė favor tė shqiptarėve nė qoftė se do tė shpjegohet pozita reale dhe do tė bėhet e njohur e vėrteta.

Ėshtė mirė qė publiku nė Shtetet e Bashkuar dhe nė Britaninė e Madhe t'i dijė motivet reale tė atyre qė dėshirojnė tė prishin Shqipėrinė, ta peshojnė mirė pozitėn e tashme nė atė vend dhe shkaqet prej tė cilėve rrodhi kjo gjendje.

Shtetet fqinj ballkanas dėshironin ta pėrpijnė pėr vete Shqipėrinė, e cila po tė lejohej tė bėhej e pavarur, mund tė rritej nė pėrmasat reale, sepse vetitė e shqiptarėve si ushtarė, burra shteti dhe tregėtarė tė zotė njiheshin mirė nga tė gjithė. Po tė lejoheshin shqiptarėt tė bashkoheshin atėherė energjitė e talentet e atyre burrave, qė gjer tani qenė shtrėnguar tė gjenin fushė pėr aktivitetin e tyre nė vise tė huaj, do tė pėrdoreshin pėr tė zhvilluar atdhenė e tyre.
Popullsia e kėtij vendi tė prapambetur, por jashtėzakonisht inteligjente, do tė bėnte pėrparim tė shpejtė po tė kishte udhėheqės qė t'i prinin nė drejtimin e duhur.

Tani dėshira e shumicės sė shqiptarėve ėshtė pėr njė bashkim kombėtar brenda kufijve tė pėrshtatshėm etnografikė, dhe ata janė tė pėrgatitur tė japin garancira tė arsyeshme pėr liri religjioze, pėr tė gjitha fetė dhe pėr ēdo minoritet qė pėrmblidhet brenda kufijve tė tyre. Ndaj kėto dėshira legjitime meritojnė konsideratė.

Gjėndja e pakėnaqshme nė Shqipėrinė e sotme, ėshtė krijuar nga fakti qė nuk u ėshtė dhėnė konsiderata e duhur aspiratave tė popullit shqiptar pėr shkak tė interesave tė fuqishme qė synojnė prishjen e Shqipėrisė.

Shqiptarėt dėshirojnė tė rrojnė nė paqe dhe marrėdhėnie tė pėrzemėrta me fqinjėt e tyre nė Ballkan dhe nė kushte tė mira me Italinė, me tė cilėn ata kanė shumė interesa tė pėrbashkėta, por vetėm nėqoftėse kėta vende do tė kenė respektin e duhur pėr tė drejtat dhe aspiratat legjitime tė tyre.

Petro Luarasi

Parathėnie

Gjendemi nė pragun e 100-vjetorit tė shpalljes sė Pavarėsisė sė Shqipėrisė kur pėrfaqėsuesit mė tė lartė tė republikės kėrkojnė me kėmbėngulje studimin, publikimin e saktė tė historisė kombėtare, vlerėsimin si duhet tė ngjarjeve kulmore tė saj dhe nderimin e personaliteteve kontribues shqiptarė e tė huaj.
Krahas Atit tė Pavarėsisė, Ismail Qemalit, i cili ngrehu sėrish pas shekujsh robėrie simbolin kombėtar, flamurin e Gjergj Kastriotit-Skėnderbeut, synohet tė ndriēohen, siē e meritojnė, veprimtaritė e qindra atdhetarėve tė shquar, nga tėrė trevat etnike shqiptare e diaspora, tė cilėt me sakrifica e therrori tė tejskajshme programuan, pėrgatitėn dhe realizuan dėshirėn shumėshekullore tė popullit shqiptar pėr pavarėsi.
Gjithashtu synohet tė njihen dhe tė vlerėsohen edhe tė gjithė ata qė kontribuan pėr ideimin, themelimin, ndėrtimin dhe forcimin e shtetit sovran shqiptar.
Nė kėtė pėrvjetor historik, kombi shqiptar ka rastin tė tregohet fisnik me mirėnjohjen dhe nderimin e tij kundrejt miqve tė shquar tė huaj, tė cilėt me pėrkushtimin e tyre e ndihmuan tė rilindė duke mbrojtur e shpallur vlerat e tij, pėrkundėr pėrfoljeve e lakmisė sė armiqve shovinistė. Atyre ua ka mė tė madhin borxh, jo vetėm pėr t’i pėrmendur, por dhe pėr t’i vlerėsuar siē e meritojnė.
Nė vargun e miqve tė shquar tė huaj, pėrkatėsisht atyre anglezė, prej Lord Bajronit deri tek shqiptarofilėt e mirėnjohur Hebrey Herbert e Mary Edith Durham, meriton nderimin e shqiptarėve edhe Morton F. Eden.

Morton Frederick Eden (16 qershor 1865 - 2 janar 1948) qe djalė i vetėm i familjes fisnike britanike tė Charles Calvert Eden dhe Cecile Freiin von Sinner, tė cilėt patėn edhe vajzat Evelyn e Violet.
Mbas arsimimit tė pėrgjithshėm, ai ndoqi traditėn familjare duke iu pėrkushtuar ****erės nė fushėn e shėrbimit ushtarak dhe informativ. Nė vitin 1889 u caktua tė shėrbente nė Australi ku pėr 25 vjet u dallua si eksplorues i trevave tė virgjėra tė kontinentit.
Udhėtimet plot aventura e vėzhgime tė rėndėsishme qė ngėrthehen nė rajone tė gjera nė jug e lindje tė Australisė, nė Tasmani, Hong-Kong e SHBA, pėrgjatė periudhės 1890- 1940, i ka pėrshkruar nė ditarin e tij i cili gjendet nė dorėshkrim nė fondin e Bibliotekės Kombėtare tė Australisė. Kjo lėndė e ka frymėzuar shkrimtarin Jim Barrett pėr tė shkruar librin mbresėlėnės “The first bushwalker: the story of Fred Eden” ( “Eksploruesi i parė: historia e Fred Eden”)
Ndėrkohė, si ushtarak , Morton F. Eden mori pjesė nė luftėn e Boerėve.
Nė mesin e vitit 1915, ai u caktua nė vartėsi tė shtabit tė pėrgjithshėm tė forcave aleate me qendėr nė Selanik. Si anėtar i stafit tė Misionit Britanik u ngarkua pėr tė ndjekur ngjarjet nė Shqipėri deri nė nėnshkrimin e armėpushimit mes palėve ndėrluftuese. Nė vitet 1916-1919 veproi nė Korēė si agjent i shėrbimit anglez Inteligence Servic dhe nė periudhėn 1919-1920 u gjend nė stafin e Gjeneral Phillips-it, komandant i trupave angleze nė pėrbėrje tė forcave aleate me qendėr nė Shkodėr,.
Pėr aktivitetin e gjerė dhe meritat e spikatura , nė vitin 1919 u vlerėsua Anėtar i Urdhėrit tė Perandorisė Britanike (M.B.E)
Nė kėtė kohė Morton F.Eden u shqua nė ndėrgjegjėsimin e atdhetarėve shqiptarė pėr fatet e vendit nė momentet delikate tė mbarimit tė luftės, pėr qartėsimin e tyre mbi synimet e vėrteta tė diplomacisė evropiane dhe tė fqinjėve shovinistė, pėr pėrgatitjen dhe mbarėvajtjen e Kongresit tė Lushnjės, pėr ndihmesėn gjatė luftės sė Vlorės nė dėbimin e trupave italiane nga Shqipėria, pėr forcimin e shtetit dhe ushtrisė shqiptare, etj.
Anglezi Morton F.Eden, eksploruesi trim, ushtaraku i rreptė, agjenti dinak dhe politikani mendjehollė, nė kontakt me popullin dhe realitetin tragjik, shfaq dhembshurinė e humanizmin prej miku tė pėrkushtuar me mish e me shpirt pėr shpalljen dhe mbrojtjen e tė drejtave thelbėsore tė kombit shqiptar, duke rrezikuar edhe jetėn.
Pas katėr vjet veprimtarie tė suksesshme nė Shqipėri, mė 1920, ai u zgjodh anėtar i Kėshillit Ekzekutiv tė Shoqėrisė Anglo-Shqiptare, me kryetar Sir Aubrey Herbertin dhe sekretare Ms. Mery Edith Durham. Sipas dėshmive tė ndryshme, ai erdhi disa herė nė Shqipėri dhe bashkėpunoi me mjaft personalitete shqiptare si Sulejman Delvina, Aqif Pashė Elbasani, Ahmet Zogu, Fan Noli, Abdi Toptani , Abdyl Ypi, Hafiz Ibrahim Dalliu, Qazim Koculi, Ali Kėlcyra etj.
Sipas atdhetarit A.Kėlcyra sinqeriteti i ndjenjave tė Edenit shprehej nė interesimin dhe simpatinė qė tregonte vazhdimisht pėr problemet shqiptare gjatė shumė viteve edhe kur nuk kishte asnjė lidhje pune.
Gjatė okupacionit fashist ai u bėri thirrje patriotėve shqiptarė qė tė ktheheshin njė orė e mė parė nė atdhe. Ali Kėlcyrės i tha: ‘’Kam besim dhe bindjen e plotė se Ju mund t’i bėni mė shumė shėrbim ēėshtjes kombėtare nė Shqipėri, sepse ajo rishtazi ka pėr tė shpėtuar si nė vitet 1912 dhe nė 1920, me luftė nė malet e saj dhe prej djemve tė saj. Kėto nuk janė vetėm mendimet e mia, por edhe tė disa qarqeve politike londineze qė merren me ēėshtjet e Shqipėrisė dhe tė Ballkanit e sidomos miqve tė Shqipėrisė”.
Morton F. Eden kontribuoi familjarisht nė luftėn kundėr fashizmit duke mbetur me mendje e zemėr pranė kombit shqiptar deri sa u nda nga jeta nė moshėn 82 vjeēare.

Morton F. Eden njihet pak dhe i dyzuar ndėr shqiptarėt e sotėm. Ai vlerėsohet nė disa shkrime gazetash e opinione tė viteve 20-30-tė, haset si “agjent i huaj” tek ndonjė paragraf i Historisė sė Shqipėrisė tė shkruar gjatė sistemit diktatorial apo nė ndonjė memuar, korespondencė a dokument arkivor tė botuar vitet e fundit. Sidoqoftė, personaliteti i tij, humanizmi dhe dashuria pėr shqiptarėt, provohen nga sa dėshmojnė bashkėpunėtorėt e tij, por dhe mė shumė nga kundėrshtarėt, tė cilėt theksojnė se ai vepronte me ndėrgjegje e jo pse ia kėrkonte pozita e misioni si zyrtar britanik.
Ndėr ato pak shkrime tė botuara, edhe nga i nėnshkruari, mbi veprėn dhe meritat e Morton F. Eden, dallohet ekstrakti i Uran Asllanit, specialist i mirėnjohur i bimėve medicinale, me referenca e opinione personalitetesh bashkėkohės. Ai argumenton bindshėm se “majori Iden, agjenti anglez i kongresit tė Lushnjės”, edhe vetėm pėr kėtė kontribut tė vyer duhej tė vlerėsohej nga historianėt shqiptarė dhe burokracia shtetėrore me studime, dekorata dhe emėrtesat institucionale pėrkatėse qė i takojnė normalisht rangut tė shėrbimit tė tij madhor.
Rivlerėsimi ndaj tij dhe albanofilėve tė tjerė anglezė tė kryesuar nga miku i madh Sir Hebrey Herbert, do t’i pėrgjigjej denjėsisht kuotės sė marrėdhėnieve miqėsore me Mbretėrinė e Bashkuar edhe si pėrkrahėse e madhe e pavarėsisė sė Kosovės.

Morton F. Eden ka dhėnė edhe njė tjetėr kontribut tė ēmuar, si albanolog, me veprėn “Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre” (“Albania : its discontents and their origin”, 1920)
Ky libėrth i pėrmendur nė literaturėn e huaj albanologjike pėr origjinalitetin dhe objektivitetin e mesazheve “magjike”, tepėr domethėnėse pėr vlerat dhe historinė e kombit shqiptar, pėrbėn njė “ xhevahir” i cili ndriēon me nuancat e tij jetėsore, vizionin, misionin, strategjinė, mendimin historik, politik dhe diplomatik tė kombit shqiptar. Ai i ndriēon popullit tė thjeshtė dhe pėrfaqėsuesve elitarė tė tij shumė tė fshehta dhe enigmėn e madhe : Shqipėria, si ka qenė e si duhet tė jetė, sipas kėndvėshtrimit tė qarqeve mike dhe armike. Nė pėrgjithėsi na kujton veprėn “Shqipėtarėt” ( “The Skypetars “) tė albanofilit amerikan George Fred Williams, tė botuar thuajse nė tė njėjtėn kohė, me tė njėjtin qėllim dashamirės por me njė spektėr mė vezullues .
Nė veprėn e Edenit pėrshkruhet prejardhja e shqiptarėve dhe europianizmi i tyre i natyrshėm, kontributi i tyre historik e kulturor nė Europė, prapaskenat politike nė vorbullat e luftės sė parė botėrore, ngjarjet madhore dhe personazhet kryesore historikė, interesat qė mbajnė peng kombin shqiptar, ballafaqimi i platformės sė Rilindjes Kombetare me politikat shoviniste antishqiptare, tendencat e kombit shqiptar nė rivalitetin midis Perėndimit dhe Lindjes, etj.
Nė vepėr mbizotėron mendimi se “gjendja e pakėnaqshme nė Shqipėrinė e sotme, ėshtė krijuar nga fakti qė nuk u ėshtė dhėnė konsiderata e duhur aspiratave tė popullit shqiptar pėr shkak tė interesave tė fuqishme qė synojnė prishjen e Shqipėrisė.”
Ky mesazh ėshtė aktual edhe nė shek.XXI, kur pak gjė ka ndryshuar pėr kombin tonė i cili pėr tė pėrballuar sfidat e rreziqet duhet tė bashkojė e tė bashkėrendojė tėrė gjymtyrėt e energjitė e tij nė tėrė popullatėn e “Komunuelthit shqiptar” nė Shqipėri, nė Kosovė, nė Maqedoni, Mal tė Zi, Serbi, nė Greqi, Turqi e kudo.
Sikurse u deklaroi zyrtarisht parlamentarėve shqiptarė z. Behgjet Pacolli, si President i Kosovės, “me kėtė qasje, unė dua t’i thėrras ndėrgjegjes suaj kombėtare, vetėdijes suaj politike, aftėsive tuaja profesionale, pėr tė menduar pak: A duhet tė kėnaqemi me kėtė nivel tė bashkėpunimit ekonomik, kulturor, shpirtėror mes veti? ...Ne duhet t’i japim kuptim sakrificave tė mėdha historike tė heronjve tanė tė pėrbashkėt, angazhimit shekullor tė paraardhėsve tanė, duke hapur pista tė reja bashkėpunimi.”
"Aspiratat tona kombėtare, nė pėrputhje me rregullat e hapėsirės evropiane".
Nga fjala e Presidentit tė Republikės sė Kosovės, z.Behgjet Pacolli, nė Parlamentin Shqiptar, 21 Mars, 2011
Se pėrse ndodh kėshtu, cilėt janė faktorėt e aktorėt e kėsaj gjendje ka dashur tė na e sqarojė edhe pėrkthyesi i kėsaj vepre, atdhetar Skėnder Luarasi, i cili shprehej:
“Mė dhimbset e vėrteta nė histori dhe do tė isha i lumtur tė ndriēoja, nė dritėn e sė vėrtetės, qoftė dhe ndonjė ngjarje ose persona tė kėsaj historie tė sė kaluarės. Se ja, do s’do, vjen njė kohė, kur duhet tė bėjmė bilancin e jetės e t’i japim pėrgjigje shoqėrisė: Ē’i lamė vendit tonė?”
Vepra e Edenit, “Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre”, e pėrkthyer prej origjinalit nga Skėnder Luarasi nė vitet 60’, u bllokua nė Institutin e Historisė pa e parė dritėn e botimit. Indikacionet e saj rastisėn tė gjenden nė regjistrat e institutit ku vepra e pabotuar pėrcaktohej si pėrkthim i Skėnder Luarasit.
Materialin e plotė tė daktilografuar fatmirėsisht e gjeta nė njė nga dosjet e pėrkthyesit, i cili edhe si historian nuk bėri kurrė pazar me tė vėrtetat historike.
Nė kushte tė vėshtira censure, ai nuk rreshti sė shpalluri nderimin e tij ndaj jetės dhe veprės sė miqve tė vėrtetė tė kombit shqiptar duke shkruar me dashuri edhe pėr albanofilėt anglezė: Lord George Byron, Lord Tennyson, Sir Aubrey Herbert e Lady Elisabet Carnarvon, Lady Mary Worthey Montag, Lucy M.J.Garnett dhe Mary Edith Durham....:
Botimi nė shqip i veprės “Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre” nė prag tė festės sė 100- vjetorit tė pavarėsisė sė Shqipėrisė ėshtė njė dėshmi mirėnjohje ndaj albanofilit Morton F. Eden dhe pėrmbush dėshirėn e hershme tė atdhetarit Skėnder Luarasi pėr t’ia bėrė tė njohur kombit shqiptar.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 04-10-2011, 22:39   #37
SERAFIM DILO
Anti Busavata
 
Avatari i SERAFIM DILO
 
Data e antarėsimit: Aug 2010
Posts: 9,581
Thanks: 0
Thanked 63 Times in 57 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 55
SERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėmSERAFIM DILO i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Skėnder Luarasi

Skender Luarasi,vertet figure shqiptare per tu admiruar.Nga te paktet intelektual qe mbajti kurrizin drejt e ballin lart.
SERAFIM DILO nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 05-10-2011, 07:39   #38
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Morton F. Eden , Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre.

Morton Frederick Eden. Albania: Its discontents and their origin.
Translated by Skender Luarasi

Morton Frederick Eden , Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre.
Pėrktheu Skėnder Luarasi.

Nė kėtė vepėr tė rėndėsishme albanologjike, pėrfshihet si pėrmbyllje edhe njė letėr kuptimplotė qė z. Morton Frederick Eden, nga Berna e Zvicrės, ia ka drejtuar Agjentit tė Pėrgjithshėm pėr Australinė, nė Londėr, mė 25 gusht 1924.
Po botojmė njė fragment tė saj ku z. Morton Frederick Eden shkruan:
"...Sipas informatave qė kam marrė nga Shqipėria e Jugut gjenden njė numėr meshkujsh tė gatshėm tė emigrojnė nė Australi. Arėsyeja pėrse tė interesuarit mė janė drejtuar mua prej andej ėshtė kjo: gjatė luftės unė isha nė pėrbėrje tė Shtabit tė Lartė tė Pėrgjithshėm tė Selanikut dhe qėndrova nė Shqipėri deri nė armėpushim pas sė cilės u bėra anėtar i Misionit Ushtarak Britanik nė Shqipėri kėshtu qė shpenzova rreth katėr vjet nė kėtė vend, ku shumė njerėz e dinin qė kisha ardhur nga Australia pėr tė luftuar dhe ndoshta disa prej tyre tani mendojnė qė unė mund tu jap atyre pėrgjigje qė kėrkojnė.
Unė po shtoj disa shėnime nė lidhje me emigrantėr shqiptarė qė mund tė jenė me interes pėr ju:
Mė parė kishte njė fluks emigracioni nga Shqipėria drejt SHBA qė u ndalua nga ligjet e reja amerikane tė emigracionit tė cilėt lejonin vetėm njė pėrqindje tė caktuar nga popullsia e pėrgjithshme e Shqipėrisė tė hynin ēdo vit nė Shtetet e Bashkuara. Meqė popullsia e Shqipėrisė numėron mė pak se njė milion kjo kuotė vjetore ėshtė ekstremisht e vogėl, listat janė plotėsur vite mė parė nga ata qė tashmė kanė tė afėrm nė Amerikė dhe shumica qė dėshirojnė tė emigrojnė nuk kanė shpresė tė marrin leje tė hyjnė nė Shtetet e Bashkuara. Gjendja e tashme e trazuar nė Ballkan, mungesa e stabilitetit nė Jugosllavi dhe Greqi, disavantazhi i vendosjes sė kufijve pa u konsultuar dėshirat dhe nevojat e popullsisė, kanė qenė shkaqet e krizės ekonomike qė janė duke shkaktuar mjaft fatkeqėsi dhe sakrifica midis atyre qė nuk janė tė pasur, kėshtu qė shumica zvarriten nė varfėri me njė ekzistencė tė mjerė nė shtėpi, ndonėse janė fizikisht tė aftė dhe burra inteligjentė...
Numri i atyre qė mund tė emigrojnė nga Shqipėria nė Australi mund tė jetė i vogėl, por kualiteti i kėtyre emigrantėve mund tė jetė i mirė. Unė i vlerėsoj ata mė tė vlefshėm pėr konditat e Australisė dhe gjerėsisht mjaft mė lart se grekėt dhe italianėt e jugut. Me aq sa unė kam qenė nė gjendje tė pėrcaktoj, njerėzit nė Shtetet e Bashkuara kanė qenė mjaft tė kėnaqur me shqiptarėt qė gjendeshin mes tyre.
Shqiptarėt mėsojnė anglisht nė njė kohė pabesueshmėrisht tė shkurtėr dhe shpejt e pėrshtasin veten me mendėsinė dhe zakonet britanike. Ata janė njė popull i thjeshtė, i vjetėr, mjaft i gatshėm tė ndryshojė qėndrim nė vende tė largėta, tej konfortit tė civilizimit.
Duke qenė shumica malėsorė, tė mėsuar tė bėjnė njė jetė tė pasigurtė nė ambjent tė egėr, vende tė copėtuar, ku nuk ka rrugė dhe gjithēka duhet tė transportohet me kuaj barre, kjo mė ka bėrė tė mendoj, pėrpara se tė kem dėgjuar qė dėshėrojnė tė shkojnė nė Australi, qė ata mund tė jenė mjaft tė vlefshėm tė stabilizohen nė zona tė zbazura vendesh tė pabanuara qė ekzistojnė pėrgjatė Vargmalit tė Madh, (Great Dividing Range), si pėrshembull nė anėn lindore tė New Englandit nė drejtim tė rrjedhjes veriore, nė Blue Mountains, midis Monoro dhe Gippsland dhe mbi zona tė tjera tė konsiderueshme tė vetė Gippslendit. Tė tilla hapėsira qė anglosaksonėt e zakonshėm tė vendosur do t’i zėvendėsonin me tė tjera territore mė pak tė shkreta e tė thyera diku gjetkė. Kėto zona do tė plotėsoheshin me shpejtėsi nga kėta malėsorė shqiptarė qė janė barinj tė mirė, bujqėr tė mėsuar me njohuri tė veēanta mbi vaditjen dhe me bėrjen e digave e kanaleve ujore, tė kryera ndėr shekuj eksperience nė njė vend ku uji ėshtė i ēmuar gjatė muajve tė verės. Ata janė gjithashtu njė popull i cili zotėron cilėsi luftarake qė mund tė pėrdorej nė mbrojtjen e banesave tė tyre eventualisht kur tė kėrkohej njė gjė e tillė.
Australia kėrkon banorė tė bardhė qė janė tė dėshėruar tė jetojnė nė largėsi dhe nė solidaritet me tė tjerėt rreth e rrotull, tė cilėt tė kenė eksperiencė nė aktivitetet bujqėsore dhe blegtorale, cilėsi siē i zotėrojnė shqiptarėt.
Nėse do tė donte ndonjė nga guvernatorėt shtetėrorė tė drejtojė njė rrjedhje tė vogėl tė emigrantėve shqiptarė nė territoret e tyre, tani ėshtė njė moment i favorshėm pėr tė bėrė njė gjė tė tillė.
Qeveritarė tė vendeve tė tjera eventualisht do tė zbulojnė vlerėn e kėtyre banorėve dhe do i afrojnė ata nė vendet qė administrojnė. Nė njė kohė qė rrjedha e emigrantėve shqipėtarė nė drejtimin e duhur do tė vazhdojė disa shkaqe specifike, si ato qė pėrshkruam mė sipėr, mund tė shkaktojnė ndryshimin e kėtij kursi.
Ndėrkohė shqiptarėt kanė filluar tė shkojnė nė Kili dhe pjesė tė Amerikės sė Jugut qė janė mė pranė tyre sesa Australia , kėshtu ata do ti mungojnė kontinentit tuaj i cili ka nevojė pėr kėta banorė tė llojit qė kėrkohet...

(SGD) Morton Frederick Eden

(Kjo letėr e pėrkthyer nga Petro Luarasi botohet e plotė nė libėr)
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 15-10-2011, 08:10   #39
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Pėrgjigje e: Skėnder Luarasi

Me rastin e 100-vjetorit te lindjes se Migjenit po publikohet ky artikull qe deshmon se si falsifikohet e verteta dhe amplifikohen spekulimet me jeten dhe vepren e tij. Shkrimi ka te beje me Migjenin dhe Skender Luarasin.

Petro Luarasi
Migjeni “i panjohur”: padituri apo sfidė sė vėrtetės?!
Nė pragun e 100- vjetorit tė lindjes sė Millosh Gj. Nikollės, Migjenit (13 tetor 1911-26 gusht 1938) shumėkush dėshėron tė dijė fakte tė reja, ngjarje, opinione e studime rreth jetės dhe veprės sė tij.
Mjedisi migjenian i lakmueshėm, me njė spektėr tė gjerė fenomenesh e nuancash rrezatimi letrar, politik, historik, botėkuptimor, ka ndjellė ndjesi “bletėsh, grerash dhe mizash”, qė ballafaqohen ashpėr pėr interesat e tyre duke krijuar tematika voluminoze, mijra herė mė tė mėdha se shkrimet e Migjenit, por tė painventarizuara e seleksionuara si duhet, me apo pa qėllim.
Ndėr shkrime e opinione mjeshtrish, spekulantėsh apo diletantėsh, hasen teza realiste, tė gabuara, e madje spekulime skandaloze qė tė pėrkrahura e amplifikuara edhe nga media tė etura sensacionesh, shkaktojnė qėndrime tė egra ndaj jetės, veprės e personalitetit tė Migjenit (me pseudoincest, tjetėrsim etnik, pėrdhosje varri, heqje nga programet shkollore) por edhe ndaj nderit tė familjes dhe rrethit tė miqve e dashamirėve tė tij.
Nė kolanėn e gazetės “Shqip” pėr kujtimin e Migjenit, me shkrime tė botuara mbi bazėn e lirisė sė shprehjes dhe ballafaqimit demokratik tė pikėpamjeve, si migjenolog dhe djali i Prof.Skėnder Petro Luarasit, detyrohem tė ballafaqohem dhe tė analizoj tre shkrime tė njė migjenologu, njė spekulanti tė xhindosur dhe njė gazetareje tė keqinformuar (apo tė keqpėrdorur?). Argumentet do ti shoqėroj edhe me dokumenta e pikėpamje tė tim eti, tė ndjerit Skėnder Luarasi, mik, kunat dhe studjues i mirėnjohur i Migjenit, meqė sė bashku jemi bėrė vend e pavend objekt dhe subjekt i atyre shkrimeve. Shpresoj qė kėshtu japet edhe njė kontribut modest nė studimet migjeniane.
---------
(Moikom Zeqo, Migjeni i panjohur, Shqip, 5. 10.2011)
- Migjeni i Panjohur? Tingėllon paradoksale? Aspak. Ėshtė e vėrtetė qė ka njė popullarizim tė pazakontė pėr tė, pėr emrin e tij. Por studimi i veprės sė tij epokale ėshtė ende sipėrfaqėsor, sidomos nė rrafshin estetik.
- Nė 100-vjetorin e lindjes sė Migjenit, akademizmi zyrtar ėshtė flu-indiferent, dekorativ, krejtėsisht i kotė dhe i panevojshėm. Migjeni nuk ka asnjė lidhje me kėtė akademizėm, as me instrumentet klienteliste tė shkrimorėve mediokėr, qė as e kanė kuptuar ndonjėherė, dhe as do ta kuptojnė, padyshim.
- Migjeni ėshtė shkrimtari ynė mė konceptual i modernitetit letrar. Ata qė nuk e kuptojnė kėtė tė vėrtetė sot, do ta kuptojnė nesėr, ose s’do ta kuptojnė asnjėherė. Aq me keq pėr ta...
- Migjeni tingėllon jashtėzakonisht aktual sot...Pėr tė gjykuar vetė lexuesi po botojmė tekstin e kėsaj letre, e cila gjendet nė librin “Krijimtaria e Migjenit”, e studiueses Gentruda Entrej, botuar shumė vite mė parė. ...
Pėr fat tė keq, ne nuk dimė se ē'u bė dhe ku ndodhet origjinali shqip.Nė librin e letrave origjinale, si dhe tė ditarėve tė Migjenit, pėr fat tė keq kėto citime jepen tė pėrkthyera nė rusisht dhe jo sipas faksimileve nė shqip...unė po shpalos tani fragmentet e pesė letrave tė Migjenit, qė citohen nė librin e Entrejt. Letrat i dėrgohen nė harkun kohor 1936‑1937, mikut tė ngushtė tė Migjenit, dėshmorit tė ardhshėm tė Luftės Antifashiste, Jordan Misjes.

Migjeni i Panjohur nė rrafshin estetik.
Prof Moikom Zeqo vlerėsohet si njė migjenolog i shquar pėr dhjetra artikujt me prurje tė reja dhe pėr pėrmbledhjen e tij cilėsore tė veprės sė Migjenit (Vepra/Migjeni.; Tiranė : Shtėpia Botuese Naim Frashėri, 1988)
Nė shkrimin ai vlerėson popullaritetin dhe personalitetin e Migjenit, kritikon ata qė e pėrshfaqin Migjenin sipėrfaqėsor, “tė panjohur”, sidomos nė rrafshin estetik dhe i referohet 5 letrave tė pėrkthyera prej librit “Krijimtaria e Migjenit”, tė botuar mė 1973 prej studiueses sovjetike Gentruda Entrej. Kėto letra shprehet se Migjeni ia ka dėrguar mikut tė tij Jordan Misjes nė vitet 1936‑1937 dhe janė botuar nė rusisht, pa asnjė indikacin apo faksimile nė shqip. Sipas tij autenticiteti i kėtyre letrave supozohet mbi bazėn e miqėsisė sė Migjenit me Jordan Misjen, nga ngjashmėria e pikėpamjeve krahasuar me njė letėr tė botuar nė revistėn “Bota e Re”. Ndėrsa nė lidhje me komentet e librit qė i referohet njė ditari tė panjohur tė Migjenit, ai e cilėson Ollga Nikolla - Luarasin, motrėn e Migjenit , si “mikja intime” e studjueses Gertruda Entrej dhe pa dashje nxit hamendėsime spekulantėsh mbi “poseduesin e parė dhe trafikuesin ilegal‘’
Sigurisht, edhe trashėgimtarėt e Migjenit kanė kėrkuar e kėrkojnė t’i gjejnė kėto materiale origjinale, t’i posedojnė sipas ligjit dhe t’i pėrdorin si tua dojė dėshira, por pėrkundėr spekulimeve, ato (pesė letrat dhe ditaret e Migjenit) dėshmohet se i ka patur familja e dėshmorit Jordan Misja nė Shkodėr. Nga ana tjetėr, nga sa kam pyetur anėtarėt e familjes sė Migjenit dhe miq e farefis tė tij, nuk rezulton qė Ollga Luarasi, motra e Migjenit, tė ketė qenė “mikja intime” e Gertruda Entrejt. As pėr materialet nė fjalė nuk kam gjetur ndonjė indikacion nga studjuesi dhe kunati i Migjenit, Skėnder Luarasi, i cili po ti kishte parė me sy, tė paktėn do ti kishte kopjuar apo cituar diku shqip e shqeto. Madje ai ėshtė interesuar nė forma tė ndryshme pėr origjinalitetin e referencave tė botuara nga Gertruda Entreit dhe ajo vetė i ėshtė shmangur sqarimeve. Po t’i kishte patur nė posedim apo tė kishte ndonjė tė dhėnė Ollga Nikolla-Luarasi, pėrse do t’ia fshihte bashkėshortit tė saj Skėnder Luarasi, i cili ka shkruar i pari, mė 1948, pėrmbledhjen pėr veprėn e Migjenit me njė hyrje tė rėndėsishme ku shpallen shumė tė vėrteta tė anatemuara?
Do tė ishte me interes qė Moikom Zeqo tė sqaronte se ēfarė ka biseduar pėr kėto ēėshtje edhe me trashėgimtarėt e familjes tė Jordan Misjes, tė Migjenit me studjuesin Skėnder Luarasi apo, edhe mė mirė, me Gjovalin Lukėn e djalin e tij, diturakun Agron Luka, pasi ata vetėshpallen si “personat mė tė mirinformuar” pėr Migjenin dhe veēanėrisht kompetentė nė lidhjet me ish-Bashkimin Sovjetik. (Sipas Agronit , Gjovalin Luka, ka qenė sekretar i shoqatės Shqipėri-BRSS, korieri sekret qė ndėrlidhte ambasadėn sovjetike me Koēi Xoxen e Enver Hoxhėn dhe me mjaft shėrbime tė tjera pėr t’i patur “fijet informative” nė dorė. Prandaj nuk do e kishte tė vėshtirė kontaktin e “mirėkuptimin” edhe me Gertruda Entrein )
Sidoqoftė, Prof.Moikom Zeqo ka meritė se ėshtė interesuar tė sqarojė enigmėn, pėr gjetjen e origjinaleve shqip dhe pėrkthimin e letrave nga rusishtja, ku shpallen disa nga pikėpamjet progresive te Migjenit, tė cilat i ka shpallur me kohė edhe Skėnder Luarasi nė shkrimet e tij, paēka se nuk ia pėrmend njeri. Hipotezat flatrojnė, faktet mbeten.
------------
(Agron Luka. Me rastin 100-vjetorit tė ditėlindjes sė Migjenit, Shqip, 2011-10-07)
“Kush i dėrgoi pesė “Letrat e panjohura e befasuese tė Migjenit”, nė BRSS, Ollga (Nikolla) Luarasi, para vitit tė vdekjes mė 1959? I dėrgoi Skėnder Luarasi vetė apo ndonjė ish-shtetase sovjetike?! Mos i mori vetė G. Entrej, mikja intime e ngushtė e Ollgės?!”
“Si dhe pse, Skėnder Luarasi, qė i deklarohej sh. Enver se i kishte bėrė shėrbime tė mėdha partisė dhe atij, ia fshehu partisė dhe sh. Enver se, nga “sėnduku misterioz”, i manoskriteve origjinale migjeniane kishte edhe pesė letra manoskrite dhe ndonjė copė ditar dhe se ato mungonin nga inventari?!” (Ku e bazon shpifjen e tij Agron Luka se “Skėnder Luarasi, i deklarohej sh. Enver se i kishte bėrė shėrbime tė mėdha partisė dhe atij?”)
“Kėto tė vėrteta tė katėrcipta nuk mund tė fshihen dot kurrė, sado qė pretendenti trashėgimor, z. P.L., tė shkojė te ndonjė redaksi metistėsh dhe nė vend qė t’i ēojė origjinalin e vitit 1957, nga ishin nxjerrė citimet e mia, i ēon ribotimin e 1961-shit dhe meqenėse nuk i korrespondojnė faqet, unė qenkam falsifikues citimesh apo si “mashė e skuqur”, qė Petri Juniori do tė mė paditė nė Prokurori apo se do tė mė riinternojė edhe mė zi se nė Roskovec…!”
(Flitet pėr denoncimin qė gazeta “Albania” i bėn shpifjeve tė tij nė lidhje me Migjenin dhe Skėnder Luarasit, tė cilin kinse e ka cituar . Denoncimi ėshtė shpallur edhe nė internet.)
----------------

Nė gazetėn Albania, 22 .4.2010, f.21 nėn titullin “Saktėsim”, shkruhet:
SAKTĖSIM : Nė datat 15 e 16 prill 2010 janė botuar artikujt e zotit Agron Luka, me tituj redaktorialė ‚’Anonimi misterioz qė censuroi Migjenin dhe loja e Enver Hoxhės’’ ku thuhet: "Sipas pėrkufizimeve e pikėpamjeve tė Skėnder Luarasit, mė 1957, shkruhej se: “Migjeni...i shfrytėzoi modelet e ideologjisė dhe tė stilit tė Gorkit e Majakovskit” (f 11; f 33 etj); ishte “revolucionar internacionalist i vėrtetė komunist” (f 33); “letėrsia e tij ishte me pėrmbajtje tė KONARE-s dhe tėrėsisht socialiste” (f 47); “Migjeni ishte njė “kontribuues i pajtimit tė grupeve komuniste (f 48) ”; “ishte pėrkrahės i vendosjes sė njė regjimi model stalinist edhe nė Spanjė”; “Migjeni ishte njė dėshmor i luftės nacional-ēlirimtare dhe prandaj edhe Partia ia vendosi eshtrat pas kthimit nga Italia nė Varrezat e Dėshmorėve”, duke e nderuar me “Urdhrin e Lirisė”, Klasit I, (f 32; f 44) etj. (Shih, S. Luarasi, “Migjeni, Vepra”, bot. 1957 e ribotim 1961, pėrgjithėsisht , Hyrja, Jeta, Vepra, f 5-58.) "Ndėrsa nė artikullin redaktorial “Incesti i Migjenit me Bojkėn dhe manipulimi me kėtė histori”(Dosja e Migjenit nė Muzeun Historik nė Shkodėr dhe roli i S.Luarasit) i botuar mė datėn 16 prill, zoti Agron Luka shkruan: ’’(Edhe Dh. Fullanit, pa asnjė lloj pendese, siē edhe mjaft tė tjerėve, Skėnder Luarasido ia rregullonte qejfin me njė letėr spiunimi, qė pati si pasojė njė internim me urdhėr tė protektorit, M. Shehu... Dhe ky personalitet, S. Luarasi na quhet e na mbahet si “Disident i Vjetėr”, si “Nderi i Kombit”, akorduar me Dekretin, Nr. 1467 nga Sali Berisha... i cili pėr vete ishte i katapultuar direkt nga Ramiz Alia...)’’Sipas verifikimit tė redaksisė, u konstatua se citimet e mėsipėrme , tė marra nga autori i shkrimit, nuk ekzistojnė nė librin ‘’Migjeni’’, Veprat, botim i vitit 1957 dhe botim i vitit 1961, tė pėrgatitura nga Skėnder Luarasi. Pra konstatojmė se kemi tė bėjmė me njė falsifikim nga e cila redaksia e gazetės Albania distancohet. Gjithashtu, edhe citimi nė lidhje me zotin Dh.Fullani ėshtė i pavėrtetė. Ndjejmė keqardhje qė nuk kemi bėrė verifikimet pėrkatėse tek personat e prekur nė kėtė shkrim, duke i kėrkuar ndjesė familjes Luarasi.’’

Fenomeni Agron Gjovalin Luka
Njė spektėr tė zi mbi Migjenin na ofron Agron Luka qė vazhdon me manipulimet e rradhės kėto vitet e fundit qė kur ka nisur tė “marrė hak” ndaj Skėnder Luarasin dhe trashėgimtarėve letrarė tė Migjenit, nė mbrojtje tė “pėrvetėsimit tė ndershėm“ tė tė atit Gjovalin. Ai rėndom sajon citime, deformon perifrazime dhe lėmshin logjik e tematik ia servir ta zgjidhė lexuesit shqiptar. Kur dikush si unė e merr mundimin tė zbardhė tė vėrtetėn dhe i ballafaqon tė thėnėn me tė bėrėn ( si tek gazeta “Albania”) ai ka talentin dhe kurajon ta etiketojė denoncuesin si “mashtrues” e “dizinformim” , ndaj ftoj lexuesin tė krahasojė e gjykojė.
Replikėn “miqėsore” me Mojkom Zeqon, kinse e nis mbi Migjenin dhe pėrgojon tė motrėn dhe kunatin e tij, pėrkatėsisht Ollga Nikolla-Luarasin dhe Skėnder Luarasin me aludime tė tipit: korierė nė trafikun e dokumentave tė Migjenit, apo se S. Luarasi deklaronte se i ka bėrė shėrbime tė mėdha Enver Hoxhės, por pa na sjellė ndonjė provė!
Agron Luka , pėr variacion tematik , “fut nė thes” edhe Prof.Aurel Plasarin, “i dhuron edhe 5 copė kopje Bibliotekės Kombėtare, kinse nga ribotimi i fotoskanuar i librit, “Migjeni, Vepra, mbledhė dhe shpjegue nga Gjovalin Luka”, NSHB, Tiranė 1954.” Nė fakt libri titullohet ndryshe dhe nė dijeni tė lexuesit pėr kėtė ribotim tė veprės sė Migjenit, Agron Luka nuk ka marrė ndonjė leje nga trashėgimtarėt e veprės sė Migjenit. Si rrjedhim ribotimi pėrbėn shkelje tė tė drejtės sė autorit. Megjithėse deklaron qė nuk e ka pėr shitje, nė kapak i ka vėnė ēmimin e shitjes 600 lekė! Madje atje boton edhe 6 copa letrare tė tjera tė Migjenit, “ se ia kishin censuruar tė atit”!
Ta ketė pranuar kėtė libėr nė fondin e Bibliotekės Kombėtare drejtori i saj, Aurel Plasari, edhe pse shkelet ligji i tė drejtės sė autorit?!
Nė rast se po, atėhere ky akt do tė pėrligjte pėrsėri historinė e pėrvetėsimin tė pėrmbledhjes sė Skėnder Luarasit mbi Veprėn e Migjenit nga Gjovalin Luka, madje tani edhe nga i biri kundrejt Migjenit.
Nė vijim tė shkrimit theksohet se Aurel Plasari e pyeti nėse kishte dijeni “pėr disa letra tė pabotuara tė Migjenit, tė cilat dikush i paskej dėrguar nė BRSS?!” Agroni: ” Unė iu pėrgjigja qartė se, nuk kisha asnjė lloj dijenie pėr kėtė rast specifik konkret.”
(Po trillimet pėr Olga Nikollėn e Skėnder Luarasin, harroi t’ia thoshte edhe Plasarit?)
Mė tej vazhdon “ zbulimet” me parimin “turbullo e peshko”: Njė gabim tė rėndomtė shtypi tek fjala “Gutenberg” ( “Gutemberg”) e cilėson “ faksimile tė falsifikuar” nga Skėnder Luarasi!?
Si pėrfundim ai thekson “Do vijė edhe koha kur do ta shuajmė edhe kuriozitetin, se ēfarė kishte bėrė Gjovalin Luka, qė krimineli skizofreni E. Hoxha provoi t’ia shuante komplet trutė e kokės. “Hiqni maskat”, ose ndryshe “Hiqni Bragashat apo Pantallonat e Majakovskit”...zotėrinj hipokritė, Pėrfitues e privatizues tė Migjenit” dhe migjenologė ndryshues-shtrembėrues-pėrdhunues, kameleonė post enveristė!”
Ai “harron” qė babait tė tij Gjovalinit “ ia kanė hequr me kohė maskėn qė kur e deformoi thėnien e Migjenit “ Hiqni Bragashat”, “harron” se ka shkruar qė babai i tij ishte adhurues i Majakovskit dhe “korier i ” i Kominternit’’ i cili ‘’aty nga vitet 1936,1937,1938 e mė pas...nga Parisi, nga Torino e nga Livorno, siguroi njė literaturė tė madhe komuniste. ..qė pėrfshinte pjesėn mė tė madhe tė materialeve tė Kongresit VII tė Kominternit ‘’(Agron Luka. Tullėn e bazamentit Evropės ia vuri kristianizmi)
Edhe “sinqeriteti” i tij kur demaskon “kameleonėt postenveristė” meriton tia kujtojme me njė nga deshmite e tij se “ēfarė kishte bėrė Gjovalin Luka, qė E. Hoxha provoi t’ia shuante komplet trutė e kokės”.
Nė njė nga replikat me mua shkruante se babai i tij , Gjovalin Luka, me origjinė nga Lukiēi i Shestanit, qe korier sekret i ambasadės sovjetike nė Tiranė qė ndėrlidhte titullarin e saj, Ch.. me Koēi Xoxen, Sekretar organizativ i Partisė dhe nė dopjo rol materialet pėr Koēin ia jepte Enverit (bėhet fjalė, pėr dokumentat tepėr tė rėndėsishme te InformByrosė dhe letrėn e PKBS pėr prishjen e marrėdhėnieve sovjeto-jugosllave dhe udhėzimet e ambasadorit pėr tė preferuarin e tij K.Xoxe. Desh e pėsoi keq edhe ambasadori Ch. kur i justifikohej Stalinit e Byrosė sė tij Politike se ‘’proletari Xoxe’’ ishte “komunist i vendosur dhe besnik i Bashkimit Sovjetik!) Vetė Agroni na sqaron se nė fund kur Koēi Xoxe e kuptoi “puēin” , njė ditė tė bukur feste ia zhdėpi publikisht tė atin nė Pallatin e Brigadave por mirė qė u gjend Enveri qė ia shpėtoi duarsh “hafijen”.
Mjafton fakti i mėsipėrm qė provon se Gjovalini dinte dhe kishte bėrė shumė shėrbime speciale pėr Enverin qė duheshin fshehur nga kujtesa.
Kur Agroni (apo Gjovalini) ankohej se diktatori nuk ua shpėrbleu shėrbimet madhore me mirėnjohje i kam kujtuar fjalėt e Stalinit drejtuar sekretarit tė vet:’’Mirėnjohje?! - Nuk e njoh kėtė zakon qensh!’’ Por gjithsesi ai u shpėrblye edhe pėr disa vjet sepse gėzoi goxha pushtet e ofiqe ( deputet, anėtar i Presidiumit tė Kuvendit Popullor tė R. P. Sh., pėrfaqėsues i Komitetit Shqiptar pėr Mbrojtjen e Paqes etj.)
Nė lidhje me dėnimin : Njė ditė Gjovalini grindet keq me Fatmir Gjatėn pėr unin dhe procedurat burokratike nė Drejtorinė e Arsimit tė Komitetit Qėndror, seē i shkau goja dhe megjithėse kėrkoi ndjesė me kritikė tė thellė, “shokėt e Partisė” nuk e falėn. Edhe Enver Hoxha nuk e mbrojti mė (ndoshta kujtoi mos ia shpallte sekretet dhe njė ditė mund t’ia punonte dopjorolin e Xoxes, tek krerėt e rinj sovjetikė) . Sa pėr “pėrleshjen e ashpėr” tė Gjovalinit me diktatorin dhe “disidencėn e hershme” tė tij, vetė Agroni nuk po i beson mė trillimit tė tij, deri sa ka botuar faksimilen ku i ati lyp ndjesė nga Enver Hoxha nė prezencė tė Rita Markos mė 18 qershor 1955. (Agron Luka, Rreth tė vėrtetės pėr botimin e Migjeni”,faksimile proces-verbali, f.15
I analizuam ngjarjet pasi ka mundėsi qė Agroni i ngatėrron ndėrsjelltazi konceptet “disidencė“ e “puthador” duke akuzuar Skėnder Luarasin nė kėtė libėr, (f.17). Madje ka botuar njė letėr ku Luarasi, i pėrjashtuar nga Lidhja e Shkrimtarėve nė Konferencėn e III, akuzohet si “njeri i fjalės sė lirė...avukat i Sejfulla Malėshovės... intelektual borgjez “ dhe i kėrkon llogari Enver Hoxhės pse e ka cilėsuar kėshtu nė veprėn VI tė tij. Kjo letėr me shpjegimet pėrkatėse pėr akuzat, mbaron me pyetjen : Kush ėshtė arrivist?! Gjithashtu boton edhe protestėn qė Skėnder Luarasi (mė 11.7.1953) i bėn Drejtorisė sė Arsimit nė Komitetin Qėndror, tė drejtuar nga Fatmir Gjata, kundėr mbrojtjes qė i bėjnė ata pėrvetėsimit tė Gjovalin Lukės, tė pėrmbledhjes sė Migjenit tė pėrgatitur prej tij.
Sa pėr “trajtimet” qė gėzoi Skėnder Luarasi nga Enver Hoxha “pėr shėrbimet” e tij ka me qindra dėshmi personalitetesh si z.Nafiz Bezhani nė librin “Mėkatarėt I” , i cili ia vlerėson personalitetin e palėkundur pėrpara persekutimit e hafijeve qė i vinte pas diktatori.
Pėr “hipokrizinė“, i kujtoj Agron Lukės Deklaratėn e Myftinisė sė Shkodrės: ‘’masha tė tilla si Agron Luka dhe shokėt e tij tė futur nga tė tjerė, gjithashtu nuk po reshtin sė vepruari qė tė provokojnė dhe nxisin urrejtje dhe konflikte ndėrfetare’’(Deklarate e Myftinise Shkoder , e shtunė, 19 gusht 2006 ‘’ ). Rolin e mashės katolike ai e kryente kur kandidonte pėr deputet tė Partisė Demokristiane, paēka se mė parė e mė pas deklarohej “komunist idealist” si Gjovalini, tė cilit barinjtė e perėndisė ia provuan “idealizmin” nė lėkurėn e tyre.
Tė mė ndjejė lexuesi pėr terminologjinė e pėrdorur dhe hollėsitė, por vetėm kėshtu kuptohet e vėrteta e hidhur e manipuluar rėndshėm.
Mendoj se Agron Luka (apo Lukiēi nga Shestani) pėrfaqėson njė specie tė rrallė pėr qytetin e traditave tregtare e kulturore. Meqė rėnkon Shkodra se nė diktaturė tregtarėt e mendimtarėt ia vranė e sakatosėn, nė burgje, internime e ēmendina, ndaj edhe media ia pėrzgjidh leshkon si ikonė tė gjallė tė persekutimit dhe shenjtėrimit tė fjalės sė lire! Tė reklamosh banalitetet ( “visaret migjenane”) tė Agron Lukės si kryevepra tė pjekurisė ėshtė mėkat i madh ndaj paraardhėsve dhe pasardhėsve tė inteligjencės shkodrane!!!
---------------
Ndersa nje gazetare shkruan:
- “Megjithėse i konsideruar si poet i privilegjuar prej shkencės letrare bolshevike, “Vargjet e lira” tė Migjenit nuk njohėn botim tjetėr deri nė vitin 1954. Ishte Gjovalin Luka...qė u kujdes pėr kėtė botim, i cili konsiderohet mė i ploti deri mė sot, shprehės i vullnetit tė autorit vetė.
- Pas njė bisede me E. Hoxhėn vetėm njė vit mė pas Gjovalin Luka u dėnua politikisht si karrierist dhe i pasinqertė. Vėllimi i poezive dhe prozave tė Migjenit u hoq sėrish nga qarkullimi, njė fakt i mohuar pėrgjatė mė shumė se katėr dekadave. Nuk u mor vesh kurrė njė arsye e vėrtetė e dėnimit tė tij.
- Migjeni do tė njihej prej shumė brezash pėrmes botimit tė vitit 1958, pėrgatitur dhe realizuar nga njė prej jetėshkruesve mė tė besueshėm tė Migjenit, Skėnder Luarasi, kjo edhe pėr shkak tė lidhjeve familjare...
- Por me siguri mund tė thuhet se ende shqiptarėt nuk e kanė lexuar mirė Migjenin.

Padituri apo sfidė sė vėrtetės?
Gazetarja me shkrimin e saj mė ka befasuar me pėrmbajtjen dhe klasifikimin e “inventarit tė magazinės” migjeniane duke servirur produkte tė skaduara me etiketė “moderne sensacionale”. Nė fund ajo i jep pėrgjigje vetes se “me siguri mund tė thuhet se ende shqiptarėt nuk e kanė lexuar mirė Migjenin” jetėn dhe veprėn e tij.
Krahas shumė pyetjeve “enigmatike pėr tė “ por qė ua ka dhėnė pėrgjigjen me kohė, mbi bazėn e fakteve, bashkėkohėsi, miku, familjari dhe studjuesi mė i shquar i Migjenit, Skėnder Luarasi, gazetarja deklaron pa asnjė argument se “Vargjet e lira” tė Migjenit “nuk njohėn botim tjetėr deri nė vitin 1954. Ishte Gjovalin Luka, , qė u kujdes pėr kėtė botim, i cili konsiderohet mė i ploti deri mė sot, shprehės i vullnetit tė autorit vetė. (?!)
Ajo shton se “pas njė bisede me E. Hoxhėn vetėm njė vit mė pas Gjovalin Luka u dėnua politikisht si karrierist dhe i pasinqertė. Vėllimi i poezive dhe prozave tė Migjenit u hoq sėrish nga qarkullimi, njė fakt i mohuar pėrgjatė mė shumė se katėr dekadave. Nuk u mor vesh kurrė njė arsye e vėrtetė e dėnimit tė tij.”
Kėto dy citime duket sikur t’i ketė shkruar vetė dora Agron Luka!
Ky mendim i paargumentuar, qė shpreh shkallėn e njohurive tė saj nė raport me tė vėrtetėn, i kundėrvihet fakteve qė botimi i Gjovalin Lukės , nė pjesėn mė tė madhe, ishte njė pėrvetėsim dhe sakatim i punės sė Skėnder Luarasit, tė paraqitur pėr botim nė vitin 1948!
Sikurse ėshtė publikuar, materiali, ku pėrfshiheshin edhe 7 novela tė panjohura, Luarasi ia dorėzoi Dhimitėr Shuteriqit. Ai u botua i copėzuar njė pjesė edhe nga vetė Shuteriqi. Por ai tė paktėn nė botimin e dy novelave tė panjohura tė Migjenit (Tė ēelen arkapijat dhe Studenti nė shtėpi) ka vėnė shėnimin:
“Me rastin e 15 vjetorit tė vdekjes sė Migjenit, botojmė dy tregime tė pabotuara tė nxjerrura nga origjinalet qė ndodhen pranė familjes sė Migjenit ( pėrkatėsisht nė “sundukun misterioz” tė Ollga Nikolla Luarasit e Skėnder Luarasit.)
Shuteriqi, ndoshta me peng nė zemėr, si dėshmitar dhe i vetėdijshėm pėr ‘’huazimin’’ dhe ‘’sakatimin’ e veprės sė Migjenit qė ia dorėzoi Skėnder Luarasi mė 1948 pohon: ‘’Migjeni ka njė botim tė keq tė veprave tė tij mė 1954 (nga Gj.Luka); ka edhe njė tė mirė, nga Skėnder Luarasi, mė 1961. (Dh.Shuteriqi, Marin Beēikemi dhe shkrime, f.305, v.1986).
Edhe nė grupin e vlerėsimeve tė botimeve tė veprės sė Migjenit nga tė tjerė, nė asnjė rast nuk gjen mbėshtetje konkluzioni fillikat i gazetares...
Ndėrkohė ajo me tė drejtė pohon se “Migjeni do tė njihej prej shumė brezash pėrmes botimit tė vitit 1958, pėrgatitur dhe realizuar nga njė prej jetėshkruesve mė tė besueshėm tė Migjenit, Skėnder Luarasi, kjo edhe pėr shkak tė lidhjeve familjare”, por harron tė pėrmendė edhe botimet e mėvonshme tė Skėnder Luarasit tė pėrmirėsuara (1961 dhe 2009). Ėshtė fakt i pamohueshėm qė Skėnder Luarasi pėrveē botimit tė pėrvetėsuar dhe tė sakatuar tė Gjovalin Lukės, nė ēdo rast ka ndihmuar dhe mirėpritur pėrmbledhjet e tė tjerėve mbi Migjenin me gjetje tė reja.
Gazetares tė interesuar veēanėrisht pėr botimin e Gjovalin Lukės i rekomandoj qė pasi ta lexojė, ta krahasojė me botimet e Luarasit dhe tė tjerėve deri nė ditėt tona, se do ta kuptojė lehtas qė edhe nė kohėn e diktaturės, pėrgjithėsisht dėnohej plagjiatura, shkelja e tė drejtės sė autorit dhe sakatimi pa kriter.
Nuk duhet tė ngatėrrohen, pasi janė ēėshtje tė ndryshme, gabimet e Gjovalin Lukės ndaj Skėnder Luarasit dhe veprės sė Migjenit, dėnimi nga shokėt e tij komunistė dhe qėndrimi ndaj Migjenit dhe veprės sė tij.
Kureshtjen e saj pėr dėnimin e Gjovalin Lukės mund ta shuajė tek trajtimi i mėsipėrm i shkrimit tė Agron Lukės. Mua mė intereson fakti qė ajo e cilėson Luarasin si mė tė besueshmin, por nga ana tjetėr nuk e ka lexuar botimin e tij pėr Migjenin, ku nė pėrballje me pikėpamje tė disa studjuesve tė tjerė, ka triunfuar me argumentat e tij mbi prejardhjen shqiptare tė Migjenit, botėkuptimin e tij atdhetar, laik, progresiv, antifashist, e pse jo edhe me nuanca revolucionare e socialdemokrate ( sipas kėndvėshtrimit tė sotėm). Edhe pse mund tė shkaktojnė debate disa pikėpamje, duhet tė pranohet se i shpreh Skėnder Luarasi, njė bashkėkohės qė e ka njohur mirė dhe ka argumentuar me fakte tė cilat ndeshen edhe me shtrembėrimet qė i janė bėrė historisė e qė vazhdojnė tė diktojnė deri mė sot.
Ndaj Migjenit, sikurse edhe mjaft tė tjerėve, gjykohet me disa standarte, sipas interesit dhe jo tė vėrtetės historike. Nė kėtė logjikė ka patur edhe shumė spekulime, qė ndonėse janė zbardhur qartė nga Luarasi e tė tjerė , amplifikohen vend e pa vend . Nė shkrimet e tij Skėnder Luarasi ka treguar pėr njohjen e tij me Migjenin, botėkuptimin dhe interesat e tij, pėr rrethin e tij familjar e shoqėror. Ai ka shpjeguar realitetin e kohės ku nė mjaft raste ai dhe nxėnėsit, kolegėt dhe shokėt e tij u etiketuan “revolicionarė” se ishin kundėr regjimit antidemokratik, kundėr dasisė fetare, kundėr agjenturave tė huaja, etj. Nė atė kėndvėshtrim tė realitetit ata ishin “revolicionarė” paēka se shumė nga kėta nė periudhėn e diktaturės komuniste, pėr shkak tė pikėpamjeve tė tyre u etiketuan “reaksionarė borgjezė” dhe “antikomunistė”. Pra ka rėndėsi pikėpamja, veprimtaria dhe jo etiketimi qė u bėhet nė kohė tė ndryshme. Kėtė fakt e dėshmon jeta dhe vepra e Migjenit, me oshilimet pėrkatėse, i pėlqente apo jo dikujt nė kohėn e monarkisė, diktaturės apo nė tė ashtuquajturėn demokraci kur si asnjėherė ia shkatėrruan muzeun e ia pėrdhosėn varrin.
Ndaj duhet tė sqarohet nėse ka padituri apo sfidohet e vėrteta?
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 23-10-2011, 13:32   #40
petrol
Anėtar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 98
Thanks: 0
Thanked 6 Times in 4 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 9
petrol do tė bėhet i njohur mjaft shpejt
Pėrkrhim i ri i Skėnder Luarasit

Morton Frederick Eden. Albania: Its discontents and their origin.
Translated by Skender Luarasi

Morton Frederick Eden , Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre.
Pėrktheu Skėnder Luarasi.

Keto dite qarkullon libri i famshem albanologjik i anglezit Morton Frederick Eden , Shqipėria: Pakėnaqėsitė e saj dhe origjina e tyre, pėrkthim i Skėnder Luarasit . Ky liber eshte botuar nga INFBOTUES dhe shitet kryesisht ne Librarine Albania, Tirane me 200 lek
Disa nga pasazhet e librit jane:

- Shqiptarėt janė banorėt autoktonė tė Ilirisė, Epirit e tė Maqedonisė dhe njė nga racat mė tė moēme nė Europė. Ata i bėnė rezistencėn mė tė gjatė dhe mė tė dėshpėruar pėrparimit tė turqve drejt Perėndimit pėr tė dalė nė Adriatik dhe kėshtu i bėnė njė shėrbim pamasė tė madh Europės sė krishterė.

- Rivalitetet egoiste tė Europės sė shekullit XV e lanė Shqipėrinė e Skėnderbeut tė pėrpiqej vetė e vetme kundėr turqve. Europa e kėtij shekulli ka treguar vetėm fare pak simpati pėr shqiptarėt e sotėm dhe pėr aspiratat e tyre. Qė prej kohės qė turqit janė pėrzėnė, indipendenca e Shqipėrisė dhe vetė ekzistenca e saj ėshtė vėnė nė rrezik prej xhelozive ndėrkombėtare dhe lakmisė sė shteteve fqinj.

- Shqiptari gjithmonė ka qenė disi indiferent dhe i ēlirė pėrsa i pėrket ēėshtjeve religjioze. Ata mbetėn pothuajse ashtu sikundėr patėn qenė gjithmonė duke mbajtur pėr vete karakterin e tyre tė vjetėr prej shqiptari, gjuhėn e zakonet . Ata janė edhe sot, pas kaq shekujsh nėn zotėrimin turk, fare pak tė influencuar prej fesė ose kulturės sė tyre.
Ky liber trajton hollesisht dhe ne menyre origjinale problemin e identitetit shqiptar dhe politikat shoviniste te vendeve fqinje, te cilat duhet ti mesoje mire ēdo atdhetar shqiptar ne ditet e sotme, kur po ushtrohet presion per asimilimin etnik.
petrol nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
Pėrgjigje

Mundėsitė nė temė

Rregullat e postimim
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB kodi ėshtė ndezur
Smiliet janė ndezur
Kodi [IMG] ėshtė ndezur
Kodi HTML ėshtė fikur