Kthehu pas   Forum-Al.com™ > Kombėtare & Boterore > Historia e Shqiptarėve > Arkeologji / Antropologji

Pėrshėndetje Vizitor!
Nėse ju shfaqet ky mesazh do tė thotė se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini tė shihni pjesėn me tė madhe tė seksioneve dhe diskutimeve tė forumit, por akoma nuk gėzoni tė drejten pėr tė marrė pjesė nė to dhe nė avantazhet e tė qėnurit anėtar i kėtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI qė tė dėrgoni postime dhe mesazhe nė Forum-Al.
Regjistrohu
Pėrgjigje
 
Mundėsitė nė temė
i vjetėr 20-11-2012, 01:45   #1
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Epidamn Dyrrah Durrės

Legjenda dhe Burime Historike ...


Epidamni qytet Ilir perfshire ne dallget e Adriatikut.Nje legjende mitologjike me origjine ilire,botuar nga Apiani historian Grek, i shek. II. pas Krishtit, thote ne "HISTORINE E ROMES" ne pjesen ku pershkruan ''Luften civile, Libri II'' shkruan:Mbreti i barbareve te ketij vendi Epidamni, ndertoi prane detit nje qytet, dhe e quajti si pas emrit te tij Epidamn.I biri i se bijes se tij, Dyrrahu te cilin e konsiderojne se rrejdh nga Poseidoni, nderrtoi prane qytetit nje liman dhe e quajti Dyrrah.Kjo legjende edhe pse mitologjike shume e lashte ka nje baze vertetesie ku tregohet se deri ne shek. II. pas. Kri. qarkullonte gojedhena qe tregonte zanafillen e preiardhies se emrave te dy qyteteve te lashte ilire, te cilet sic di te shohim hyjne ne historine e shkruar si dy qytete ilire, ne bregdetin lindor te Adriatikut vetem atehere kur behen te njohur nga lundertaret grek.Me vone do te njihen edhe me mire atehere kur Roma filloi te interesohet per qytetet e bregdetit te Adriatikut, qe do ti sherbenin si kryeura per futjen ne thellesi te Ballkanit.Permendin se ndersa legjenda e Epidamnit dhe Dyrrahut eshte me origjine ilire, legjenda e Butrintit e lidh themelin e ketij qyteti, nga trojane te kthyer nga lufta e Trojes.Epidamni sic e permendim ishte i njohur nepermjet historise legjendare, per mungese se historise se shkruar ilire.Ai permendet per here te pare nga Tuiqidi ne shek. V. para Krishtit.Ky historian i permendur i Greqise se lashte, per rendesine qe kishte ky qytet ne kohen e tij e pershkruan me hollesi deri diku edhe vend-ndodhjen por ne vecanti gjendjen ekonomike e kulturore te tij, prandaj edhe ne po e japim te gjithe pershkrimin e tij per kete qytet, per ta kuptuar edhe me mire problemin qe po trajtojme.Tuiqidi shkruan24)Epidamni ishte nje qytet qe ndodhej ne anen e djathte, kur hyn ne gjirin e Jonit, prane tij pasojne barbaret taulante, fis ilir.Kete e kolonizuan kerkyrasit, kurse te pare bene Falin, te birin e Eratoklidit nga Korinthi, i fisit te Herakliut, i cili sipas zakonit te vjeter, u thirr nga qyteti meme Kerkyra.Midis kolonisteve kishte edhe disa Korinthas, dh te tjeret 6/27/01 nga fisi i Dorev.Me kalimin e kohes, ky qytet u be i fuqishem dhe me banore shume.Por thone se per shkak te grindjeve te brendshme qe paten per nje kohe te gjate midis tyre, u shkaterruan ne nje lufte me barbaret fqinj dhe humben fuqine e madhe te tyre.Me ne fund, pak perpara kesaj lufte (Lufta e Peloponezit) populli i Epidamnit deboi oligarket nga qyteti, kurse keta te fundit,oligarket u leshuan kunder qytetit me barbaret, dhe po i grabitnin banoret e qytetit edhe nga toka,edhe nga deti .Atehere (epidamnasit qe ishin ne qytet) meqene se ishin zene ngushte, derguan delegate ne Kerkyre, si qytet meme qe e koshin, duke u lutur qe te mos rrinin te paanshem per ata qe po shkaterroheshin dita dites, por te kujdeseshin qe t'i pajtonin te debuarit me ta dhe t'i jepnin fund luftes se barbareve.Ja se c'kerkuan delegatet si lutesa ne tempullin e Heres.Por kerkyrasit nuk i pranuan lutjet e tyre dhe i percollen pa asgje.Keshtu Epidamnasit, si e kuptuan se nuk do te kishin ndonje ndihme nga kerkyra, rane ngushte dhe nuk dinin si t'i benin balle gjendjes qe ishte krijuar dhe derguan ne Delfi dhe pyeten perendine ne se duhet t'ua dorezonin qytetitn korinthasve, si te pare te kolonise dhe te perpiqeshin t'i siguronin vetes ndonje ndihme nga ana e tyre.Perendia iu pergjigj atyre qe t'ua dorezonin qytetin korinthasve dhe t'i njihnin ata si udheheqes.Sipas porosise se orakullit,epidamnasit erdhen ne Korinth dhe u dorezuan korinthasve kolonine, duke u vene ne dukje se i pari i saj ishte nga Korinthi.Si u treguan pergjigjen e orakullit, iu luten atyre qe te mos ti linin te shkaterroheshin po t'i mbronin.Korinthasit per hir te se drejtes, pranuan ti mronin sepse mendonin se kolonia ishte po aq e tyre sa edhe e kerkyrasve,ashtu edhe per shkak te urrejtjes qe kishin kundrejt kerkyrasve, sepse ata nuk i perfillnin, megjithese ishin koloniste te tyre.Keshtu kerkyrasit nuk dergonin ne Korinth ne festa te medha popullore flijimet sipas zakonit te vjeter, nuk u linin Korinthasve vendin e pare ne ceremonite e flijimeve, sikurse benin edhe kolnite e tjera, dhe ne pergjithesi silleshin ndaj Korinthasve me perbuzje.Nga gjendja ekonomike kerkyrasit ishin ne nje radhe me Helenet me te pasurit e kohes, nga pergatitja ushtarake, ishin me te forte se ata.Ata mburreshin ndonjehere me epersine e madhe te flotes se tyre, sepse dikur ne kerkyre kane pas banuar faiaket e permendur si detare.Ja sepse ata sepse ata tregonin nje kujdes te madh edhe perpara per ndertimin e flotes, dhe atehere ishin me te fuqishem:ne fillim te luftes ata kushin njeqind e njezet anije me tri sere lopatash.Te nisur nga te gjitha keto, korinthasit i shkuan ne ndihme Epidamnit me kenaqesi;shpallen se mund te shkonate atje per t'u vendosur si koloniste, kushdo qe do te deshironte dhe derguan atje nje garnizon te perbere nga ambrakas, lekundas dhe nga qytete te tjere te tyre.Keta shkuan ne kembe ne Apolloni, e cila ishte koloni e korinthasve sepse kishin frike se mos pengoheshin per kerkyrasve , po te kalonin neper det.Por kur kerkyrasit moren vesht se ne Epidamn kishin ardhur, koloniste dhe nje garnizon dhe se kjo koloni u ishte dorezuar korinthasve, u zemeruan rende.Ata menjehere dolen ne det me njezet e pese anije, me vone edhe me nje flote tjeter, dhe duke i kercenuar kerkuan nga epidamnasit t'i pranonin perseri te debuarit;puna eshte se te debuarit kishin ardhur ne Kerkyre dhe duke u permendur varret e te pareve te tyre dhe lidhjet fisnore u luteshin ti kthenin neatdhe Kerkyrasit kerkuan qe te perzinin gjithashtu edhe garnizonin e kolonisteve, qe kishin derguar korinthasit.Epidamnasit nuk pranuan asnje nga keto kerkesa.Kerkyrasit atehere e sulmuan Epidamnin me dyzet anije, duke pasur me vete edhe te debuarit, te cilet donin te ktheheshin ne atdhe;ata kishin me vete edhe iliret.Pasi e bllokuan qytetin, ata shpalen se kush te deshironte nga te huajt edhe epidamnasit mund te largohej pa pesuar gje, perndryshe do t'i trajtonin si armiq.Por meqenese epidamnasit nuk degjuan, kerkyrasit e rrethuan qytetin (ai ishte ne nje gadishull).Kur te derguarit e Epidamint arriten ne4 Korinth dhe prune lajmin se qyteti ishte rrethuar, korinthasit filluan te pergatisnin ushtri dhe ne te njejten kohe shpallen me ane te kasneceve se te gjithe ata qe deshironin mund te shkonin ne Epidamn te jetonin ne kushte te njejta e te barabarta me banoret e pare dhe kolonistet e ri, neqoftese ndokush nuk vendoste te nisej, por deshironte te merrte pjese ne koloni, atij i lejohej te mbetej ne Korinth, por duhet te paguante 50 drahme te korinthit si peng, te gateshmit qe u nisen si dhe te tjere qe paguan parate dolen shume.Korinthasit iu luten megarasve t'i shoqeronin kolonistet me floten e tyre se mos kushedi kerkyrasit i ndalonin ne det.Megarasit u treguan te gatshem te lundronin me ta me tete anije, ashtu dhe Peleu i Kelafonise me kater anije.Ju drejtuan me lutje edhe epidaurasve, te cilet ju dhane pese anije, kurse hermionasit nje, trozenasit dy, leukadasit dhjete dhe ambrakasit tete.Nga thebanet dhe fliasit, korinthasit kerkuan para;nga elejte gjithashtu para dhe anije pa detare.Korinthasit vete bene gati tridhjete anije dhe tremije hoplite.Kur kerkyrasit moren vesht per keto pergatitje, shkuan ne Korinth se bashku me delegatet, lakedemone dhe sikyonas, dhe kerkuan prej korinthasve qe te terhiqnin nga Epidamni si garnizonin ashtu dhe kolonistet, te cilet nuk kishin asnje pune ne Epidamn.Dhe neqoftese Korinthasit kishin ndonje pretendim per Epidamnin (thane ata, atehere ata ishin gati ta shpinin ceshtjen ne gjyqin e qyteteve te Peloponezit, per ta zgjidhur me marreveshtje nga te dy palet;kujt t'i njihte gjyqi te drejten mbi kolonine ai sundonte)Ata cfaqen gjithashtu deshiren qe ceshtja t'i paraqitej orakullit te Delfit, vetem qe te mos shkonte puna deri ne lufte.Ne rast te kundert kerkyrasit, per deri sa korinthasit veprojne me force, atehere edhe ata do te detyrohen te kerkojne ndihme tek aleatet qe nuk jane te deshirueshem per korinthasit dhe sidomos, jo tek ata qe kane tani.Korinthasit u pergjigjen se do t'i shqyrtonin keto propozime neqoftese kerkyrasit do te largonin nga Epidamni anijet e tyre dhe barbaret; per sa kohe qe epidamnasit ishin te rrethuar, ata nuk kane perse ta paraqesin ceshtjen e tyre ne gjyq.Kerkyrasit u pergjigjen se ata ishin gati te benin armepushim.29)Korinthasit nuk pranuan asnje nga keto propozime; kur anijet e tyre ishin armatosur dhe aleatet kishin ardhur, ata u derguan me pare lajmetare kerkyrasve, me anen e te cileve u shpallnin lufte, pastaj dolen ne det me shtatedhjete e pese anije e dymije hoplite dhe u drejtuan per ne Epidamn me qellimin qe te fillonin veprimet ushtarake kunder kerkyrasve .Kur arriten ne Akt te Anaktorit ne hyrje te gjirit te Ambrakise, atje ku gjendet tempulli i Apollonit, kerkyrasit u nxorren perpara nje lajmetar me varke me anen e te cilit u kerkonin qe te hiqnin dore nga sulmi; ne te njejten kohe ata hypen ushtrine e tyre ne anije, bene te vjetrat gati per lundrim, kurse te tjerat i meremetonin.Kur lajmetari u kthye pa ndonje lajm paqesor dhe tetedhjete anije korinthase ishin mbushur me ushtri (dyzet anije te korinthasve mbanin bllokaden e Epidamnit) atehere kerkyrasit u drejtuan kunder tyre ne det te hapur, u vune ne rreshtim ushtarak dhe filluan perleshjen.Kerkyrasit korren fitore te plote, duke shkaterruar pesedhjete anije te korinthasve.Po ate dite kerkyrasit i detyruan anijet qe rrethonin Epidamnin, te dorezoheshin duke u vene si kusht qe te gjithe te huajt do te shiteshin si skllever kurse korinthasit do te mbaheshin ne vargoj deri ne vendim te dyte.Deri ketu Tuiqidi pershkruan ngjarjet e luftimeve ndermjet Korinthit dhe Kerkyres ku dolen fitues keto te fundit.Korinthasit terhiqen per tu pergatitur me forca ushtarake te reja per betejat e me pastajme.Vite me pas filloi ne te vertete edhe lufta e gjate e Peloponezit, ku u perfshihen thuaj se te gjithe qytetet helene ne nje lufte pan helenike qe zgjati per me teper se njezet vjet pa nderprerje.Te nisur nga keto te dhenat e Tuiqidit te siper paraqitura mesojme terthorazi se fillimisht ne Epidamn ishte nje popullsi vendase ilire, me von qyteti kolonizohet dhe vendosen aty kolone helen, korinthas e kerkyras, rrjedhimisht popullsia ishte eterogjene, shtresa qe mbizoteronte ishin ilire, zejtare skllever e tregetare qe sundoheshin nga pakica "Oligarket" qe perbenin shtresen me te pasur te qytetit sipas Tuiqidit, ne popullsin e Epidamnit ekzistonin qe me kohe mosmarreveshtje te medha, ndermjet shtresave te gjera te popullsise qytetare, dhe partise se "Oligarkeve" qe sundonin qytetin.Keto mosmarreveshtje te medha arrijne ne konflikte te hapura deri sa debohet jashte qytetit e gjithe klasa sunduese e "Oligarkeve" te Epidamnit.Qe nga ky konflikt se fill edhe lufta e Peloponezit qe zgjati me shume se dy dekada 435/4 deri 411/10 para Krishtit.Oligarket ne pamundesi te mposhtnin kryengritesit, detyrohen te lene qytetin dhe te kerkojne ndihme per t'u rikthyer ne qytet ne menyre paqesore.Ne kete moment kaq te veshtire oligarket ndahen ne dysh, nje pjese shkojne ne kerkyre, qytetin meme, per te kerkuar ndihmen e tyre per t'u kthyer rishtas ne Epidamn, ndersa pjesa tjeter u strehua aty afer qytetit dhe se bashku me iliret e sulmonin qytetin si nga toka dhe nga deti.ne rrjedhim te ngjarjeve, lufta civile e Epidamnit kaloi kufijte territorial te qytetit dhe protagoniste te vertete behen Korinthi dhe Kerkyra.Epidamni gjat gjithe kohes se luftes qe zgjati rreth 20 vjet, mbeti i bllokuar nga deti prej flotes se Kerkyres, dhe nga toka prej ilireve dhe oligarket qe ishin vendosur ne afersi te tij.Keshtu qe mund te thuhet se gjat kesaj kohe qyteti ishte i paralizuar.Ne perfundim te luftes se Peloponezit, fituan kerkyrasit qe ishin edhe perkrahesit e oligarkeve te debuar nga Epidamni, kurse korinthasit qe ndihmonin epidamnasit, qe ishin rrethuar ne kete qytet humben luften.Gjendjen e krijuar ne Epidamn pas mbarimit te luftes pra para vitit 411 para Kri. mund ta ndjekim edhe nga te dhenat e Diodorit te Sicilise, shek I para Kri.Ai shkruan "Ata (Kerkyrasit) arriten te pushtojne Epidamnin, vrane te gjithe roberit, me perjashtim te korinthasve qe i vune ne pranga dhe i futen ne burg.Te deshperuar nga humbja e tyre, korinthasit u terhoqen ne Peloponez".Pushtimi i Epidamnit nga kerkyrasit duhet te konsiderohet si nje katastrofe per banoret epidamnas, dhe humbje e madhe e pasurise se qytetit.Epidamni mbas kesaj ngjarje humbi autonomin e tij dhe mbaroi se qeni nje qytet i madh dhe i fuqishem sikurse e permend Tuiqidi.Tuiqidi nuk permend emrin e vendit ku u strehua pjesa e oligarkeve qe qendroi afer qytetit por ne mendojme se eshte rasti i mire qe ti referohemi legjendes se permendur nga Apiani dhe konkludojme se ne kete rast vendi ku u strehuan oligarket duhet ta identifikojme me limanin e Dyrrahut.Ne kete menyre edhe ngjarjet historike qe zhvillohen ne vazhdim gjejne nje mbeshtetje te llogjikshme dhe nga ana tjeter Dyrrahu konfrontohet me Epidamnin sikurse eshte bere ne historine e shkruar te deritanishme.Mendojme se perpara se te vazhdojme me tej historine e Epidamnit, e ndjejme te detyrueshme te sqarojme problemin shume te nderlikuar te Dyrrahut.Duke mos i kushtuar nje vemendje te vecante problemit te ekzistences se dy qyteteve te vecante, nuk mund te kuptohet drejt edhe zhvillimi i ngjarjeve historike te koheve shume te lashta, te cilat kane nje rendesi shume te madhe edhe pse burimet historike jane shume te kufizuara dhe nga ana tjeter duke mos i interpretuar drejt ato nuk behet e mundur qe te shpjegohen drejt edhe materjalet arkeologjike qe zbulohen here pas here ne vendin tone.nje keq interpretim i burimeve te rrallahistorike ben qe ne te mos kemi nje histori te vertete te vendit tone per kohet e kaluara.Lidhur me sa thame me siper po permendim disa raste te ketyre "Lajthitjeve".Ne vazhdim duam te terheqim vemendjen se ne "Historine e Shqiperise, Tirane 1959" eshte shkrojtur se "ne vitin 627 para krishtit ne vendin qe afersisht ze Durresi i sotem u ngrit nga qytetare te Korinthit dhe Kerkyres, nje koloni tjeter helene me emrin Dyrrah (Dyrrahion) apo sic quhet edhe ndryshe ne burimet antike Epidamn (Epidamnos)" Ne kete pasazh te historise se Shqiperise duket qarte se nuk rrespektohen theniet e Tuiqidit por vihet dore mbi te duke i deformuar, pra cvleftesuar ne menyre te pa drejte.Lidhur me kete do te te shohim se autoret e historise se Shqiperise nuk jan aspak te sakte kur paraqesin Dyrrahun si koloni helene ngritur ne vitin 627 sepse ne fakt Tuiqidi shkruan Epidamni kolonizohet nga Korinthasit e jo Dyrrahu, te cilin ky autor nuk e permend emrin e tij sikur te mos e njihte fare ate.Epidamni, shkruan Tuiqidi ishte nje qytet qe kolonizohet dhe jo ndertohet nga Kerkyrasit.Nuk mund te themi se kemi te bejme me nje gabim, sepse emri i Epidamnit eshte zevendesuar ne te gjitha rastet kur ai permendet nga autoret antik te me vonshem.ne tekstin e historise se Shqiperise, per te qene me te sakte, shtojme se Epidamni permendet cuditerisht vetem tri here.Si perfundim del se autoret e bindur se emrat Epidamn dhe Dyrrah, perfaqesojne te njejtin qytet.Kjo mund te thuhet vetem per periudhen pas shek V para Krishtit, atehere kur Epidamni e kishte humbur rendesine e tij, per shkak te zhvillimit te ngjarjeve qe do te shohim me poshte.Per ekzistencen e dy qyteteve, Epidamn dhe dyrrah ne kohen e lashte ben fjale dhe Pausaniaa, bashkekohes i Apianit, i cili shkruan se Epidamnasit, ne kohen tone banojne ne token ku banonin ne fillim, por jo edhe ne qytetin e vjeter, por ne nje qytet qe ishte larg te parit, qyteti i sotem quhet Dyrrah nga themeluesi i tij.Me tej Pausania shkruan se pozicioni i quajtur pikerisht Epidamnos ishte braktisur ne ate kohe por deshmon se nga te dyja pikat ishin pak larg njera tjetres.Apiani i permendur, shkruan se Epidamnasit nuk kthehen me ne kolonine e tyre, por perzihen nga dyrrahasit dhe pas ketyre ngjarjeve, limani i Dyrrahut konsiderohet si koloni helene me emrin Epidamn.ky pasazh, kaq i rendesishem nuk eshte marre parasysh nga historiane te cilet kane trajtuar historine e lashte te vendit tone.Ne jemi te mendimir se Apiani shprehet per pjesen e oligarkeve te debuar nga Epidamni te cilet sic vume re, zune vend ne bregdetin e Ilirise, dhe kur fituan te drejten per t'u kthyer ne qytetin e tyre, pas luftes se Peloponezit, ata preferuan te qendrojne pergjithmone aty ku u strehuan si refugjate, tek iliret.Te mbeshtetur ne te dhenat e mesiperme shprehim mendimin se ne kete kohe ze fillin e jetes qytetare Dyrrahu me nje popullsi ilire te perzier, sic shkruan Apiani, me kolonistet helen te cilet duke qendruar si rrefugjate ne Dyrrah dhe Kerkyreper aq kohe sa zgjati edhe lufta e Peloponezit duket se ne Dyrrah kishin krijuar kushte edhe me te mira nga ato qe kishin ne Epidamn, prandaj edhe kur fituan te drejtat e tyre, te perkrahur nga kerkyrasit, nuk pranuan te rikthehen ne Epidamn.Kolonet helen te perzier edhe me iliret ne Dyrrah fillojne nje jete te re dhe me shume prespektive per te ardhmen e tyre.Qyteti i Dyrrahut fillon te zhvillohet me shpejtesi sa per nje kohe shume te shkurter e eklipsoi ne te gjitha drejtimet qytetin e lashte te Epidamnit.Ne kushtet e reja qe u krijuan ne Dyrrah ndodhen dy ngjarje shume te rendesishme, se pari u ndryshuan institucionet qeverisese dhe se dyti u prene monedhat autonome te qytetit te Dyrrahut.Ngjarjet historike qe u zhvilluan me vone tregojne se banoret ilir te limanit te Dyrrahut, ne bashkepunim me kolonet helen ndertuan nje qytet te ri nga te gjitha pikepamjet.Aristoteli na jep nje pasazh te shkurter por shume domethenes, ai shkruan se:Kushtetuta pesoi edhe ne Epidamn nje ndryshim te pjesshem,vendin e fylarheve (kryeatr fisi) e zuri bulea (keshilli i qytetit).Ne mendojme se ky autor ne te vertete ka parasysh kushtetuten e re te qytetit te ri te Dyrrahut te krijuar sic thame pas ngjarjeve te luftes civile, dhe nuk duket e llogjikshme te mendohet se aristoteli flet per qytetin e lashte te Epidamnit, sepse ndryshimet ne kushtetute jane te rendesishme dhe lidhen drejtperdrejt me cfuqizimin e te drejtave qe gezonin oligarket ne pushtetin ekzekutiv te Epidamnit.Fakti qe Aristoteli permend emrin Epidamn le te kuptohet se Dyrrahu per boten helene mban emrin e ndryshuar qe i vune kerkyrasit kur perzien kolonet helen dhe e quajten Dyrrahun Epidamn.Ne Vazhdim te zhvillimit te qytetit te Dyrrahut, vihet re edhe ne zhvillimin ekonomik te tij vihet ne kushte te barabarta me qytete e tjere duke bere ndryshime cilesore me prerjen e monedhave, tri drahmet e para autonome qe mbajne legjenden --AYP, shkurtimi i emrit te qytetit Dyrrah.Keto monedha, nga studjues te tjere jane konsideruar si te prera ndermjet viteve 430-330 para krishtit.Lidhur me kete datim ne mendojme se duke u mbeshtetur ne zhvillimin e ngjarjeve qe parashtruam me siper, zanafillen e jetes qytetare Dyrrahut pas luftes se Peloponezit, si dhe kushtet ekonomike me te volitshme per te prere monedhaautonome ishte pa dyshim fillimi i shek. IV. para Krishtit.Terheqim vemendjen se sic dihet nje pavaresi te tille ekonomike nuk mundi ta arrinte ne kohen e tij Epidamni i cile ishte gjithnje nen varesine e sistemit ekonomik te Kerkyres dhe kishte ne perdorim monedhat e qyteteve meme te Kerkyres dhe Korinthit..Qarkullon nje mendim se Epidamni ka prere nje stater qe arrinte ne shek. V. para kri.Ky mendim eshte shprehur qe dy shekuj perpara, eshte fjala per nje prerje te tipit Koritnik qe paraqiste ne faqe Pegasin dhe poshte shkronjen "E", dhe ne shpine koken e Athinase.Shtojme se ne muzeun Britanik jane 4 ekzemplare e te njejtit tip, te datuara ndermjet 350-30.para.kri, qe mbajne ne fytyre, nen Pegazin, nje delta...A.. dhe ne shpine ne te majte shkronjen "E".Per mendimin tone, eshte e veshtire te mendohet se keto monedha i perkasin qytetit te lashte te Epidamnit, sepse Epidamni ne shek. V.para.Kri. ishte perfshire ne trazirat e luftes civile, dhe nga ana tjeter ai ishte i rrethuar dhe i bllokuar nga flota e Kerkyres keshtu qe nuk kishte kushte te favorshme per prerjen e monedhave autonome.Ne vazhdim te zhvillimit te metejshem te qytetit te Dyrrahut vihet re se elementi ilir mbizoteron mbi ate helen, aq sa ky qytet behet shume shpejt kryeqendra e fisit ilir te Taulanteve,dhe rezidence e mbretit te tyre Monun.Ky eveniment me rendesi te vecante vertetohet plotesisht nga monedhat tri drahme qe vihen ne qarkullim ne kohen e sundimit te ketij mbreti ilir i cili pervec pranise se legjendes AYP. ose AYPP.monedhat mbajne emrin mbreti Monun te shkruara ne gjuhen greke.E shohim me shume interes te theksojme se percaktimi i drejte i pozicionit gjeografik e politiko-shoqeror te qyteteve Epidamndhe Dyrrah, krijon mundesine e vertete per te shpjeguar e vleresuar me mire ngjarjet e rendesishme te historise se lashte te ilireve.Kjo sidomos per periudhen e rendesishme te shek. V. para Krishtit, ku edhe burimet historike jane shume te pakta.Ne kete menyre behet e mundur qe edhe historia e fiseve ilire te pasqyrohet me denjesisht edhe me me vertetesi nga sa eshte bere e njohur deri me sot.Analizimi me hollesi, ne teresi i zhvillimit te ngjarjeve ne qytetin e Dyrrahut ne fund te shek. V. para krishtit, percakton edhe me qarte poziten e dobet te kolonisteve helen te Epidamnit, si rezultat i presionit te vazhdueshem te aristokracise se fiseve ilire kundrejt ketyre koloneve.
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:46   #2
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Binomi Epidamn Dyrrah ne kohen romake


Ne kohen kur romaket dalin ne skenen historike, dhe interesohen per bregdetin e Ilirise jugore ata gjejne ne perdorim emrin e Epidamnit qe gjenin ne burimet helene dhe ne perdorim te marinareve grek, dhe nga ana tjeter qyteti i Dyrrahut.Autore te ndryshem mundohen qe te gjene nje shpjegim te ketij problemi.Gjeografi Melea i shek I pas krishtit, ne vepren e tij mbi ndertimin e botes thote se Dyrrahu me pare quhej Epidamn dhe romaket ia ndryshuan emrin per arsye se u ndillte te keqen.Dion Kasi, historian i madh grek i shek II-III pas Krishtit, ne Historine Romake, shkruan; Dyrrahu ndodhet ne ate toke, e cila e perkiste ilireve, parthine,kurse tani eshte athere atehere sigurisht ka qene dhe eshte toke e Maqedonise, dhe eshte qytet i rendesishem, qofte ky Epidamni i kerkyrasve, qofte i ndonje tjetri.Ata qe shkrojten per te dhe per themelimin, dhe emrin e tij e lidhin me heroin Dyrrah por te tjere thone se vendi u quajt, Dyrrachium prej romakeve, per shkak te veshtiresise qe paraqet bregu i tij, sepse fjala Epidamnos ne gjuhen latine ka kuptimin e demit, dhe keshtu e quanin se eshte nje shenje e keqe per zbarkimin e tyre ketu.Duam te terheqim vemendjen me te dhenat qe kemi nga M. a. Lukani i cili thote se: "Pertej deti i gjere shtrihet, qofte kur anijet me vela shkojne drejt skeleve te tua o kerkyre, qofte kur majtas synohet Epidamni ilir, duke u drejtuar drejt valeve te Jonit.Ketu strehoen varketaret, kur Adriatiku te gjitha fuqite e veta i ve ne levizje, dhe kur Keraunia fshihet ndermjet reve, dhe kur Sasoni Kalabrik, zhduket nen valet shkumbuese"(fq. 45) dhe ne librin VI. vazhdon :"Ai [Qezari] porsa pa se dhendri [Pompeu] nuk mund te terhiqej ne lufte, se i shmangej cdo luftimi, duke pasur besim vetem ne ledhin e mbyllur, levizi ushtrin dhe fshehurazi neper rruget plot shkurre dhe neper ara te Dyrrahut, i pari kerkoi te zinte majat.I madhi [Pompe] i doli perpara neper rruge bregdetare dhe ne ate kodren te cilen banori Taulant e quan "Petra", ngriti lemin.Ai ruan muret e Efyres (Kerkyres) duke mbrojtur qytetin, qe do te ishte i sigurte edhe vetem me kullat e tij".Ajo qe mbrohet ketu nuk eshte nje pune e natyres, por nje mur i ndertuar, sa do larte qe te ngrihet ne ajer, keto ndertime te bera me pune njerezore i perkulen pa veshtiresi rrebeshit te luftes dhe viteve, qe shkaterrojne cdo gje.Por as ata qe e forcuan kete vend, natyren dhe pozicionin e vendit asnje hekur nuk mun ta shkaterroje, i rrethuar nga nje humnere e pa fund, ne cdo ane dhe nga nje det qe vjell shkrepa, ketu do te hapim nje paranteze per t'i bere nje verejtje perkthyesit te tekstit i cili shton ne kllapa [Dyrrahu] kurse autori antik ben pershkrimin e "Petres" dhe jo te Dyrrahut i cili ne kete rast ishte i mbrojtur nga ushtria e Pompeut, prandaj ne kllapa duhej te ishte [Epidamni].Kjo ka rendesi te vecante sepse edhe pershkrimi qe vazhdon, kuptohet qe behet fjale per Epidamnin dhe nuk i pershtatet ne asnje menyre pozicionit gjeografik qe ka Dyrrahu vazhdimi i Lukanit: do te ishte ishull, pa kodren e vogel.Mbi thepat e tmerrshme per anijet, mbeshteten muret dhe kur fryn era e vrrulleshme e jugut ngrihen dallget e Jonit, lekunden tempujt dhe shtepite dhe deti shkumezon deri na cati (fq. 101-102) ketu do te mesojme se "Petra" eshte pikerisht skela e vogel ku Ana Komnea permend rrenojet e Epidamnit antik, dhe ku zbarkoi ushtrin R. Guiskardi, ne opreacionet per sulmin e Durresit qe mbrohej nga ushtria bizantine.Nga sa Thame deri tani mund te mendohet se gjate shek. IV para Krishtit, ne burimet greke permendet gjithmone vetem emri Epidamn, ndersa nga fundi i shek. III. Para Krishtit ne luften e pare iliro romake shfaqet Dyrrahu i cili pushtohet nga ushtria romake edhe me vone emerohet kolonia Dyrrachinorum.Nga te gjitha dokumentet epigrafike greke apo latine te zbuluara deri me sot ne Durres, vetem njeri prej tyre ka nje vlere te vecante per sqarimin e binomit Epidamn-Dyrrah.E kemifjalen per mbishkrimin e zbuluar nga Hezei-Duma ne vitin 1886.Ky mbishkrim, sot ndodhet ne muzeun e shumenjohur te Luvrit, i inventarizuar dhe i botuar C. I. L.Ne botimin e Hezeit-Duma ka nr.152 faqe 370.Mbishkrimi eshte ne gjuhen latine, me germa temedha kapitale, ne 11 rreshta.Rreshti i pare mungon teresisht, ne rreshtat qe vazhdojne mungojne 2-3 germat e fundit.Megjithe keto mungesa autoret e botimit kane arritur ta lexojne teresisht dhe e kane perkthyer ne frengjisht permbajtjen e ketij mbishkrimi.Ai konsiderohet si me shume interes.Autoret ndjehen te befasuar per faktin se mbishkrimi i dedikohet nje kaloresi romak, i cili eshte me origjine nga Epidamni dhe njekohesisht mbrojtes i kolonise Dyrrachinorum.Per kete Arsye autoret shprehen se ketu ka vend per nje hipoteze sipas te ciles, personazhi ne fjale nuk do te kete qene me origjine nga vete qyteti i Dyrrachinorumit, por nga nje kala e lashte greke e Epidamnit.Kete qytet Pausania e dallon ne shek. e II. pas Krishtit nga qyteti romak i Dyrrachiumit.Mbishkrimi qe po studiojme, thone autoret, behet keshtu nje prove e re ne favor te opinionit qe ndan te dy keto vendbanime.

Mbishkrimi i Luvrit.

........................................... ...................................... EPIDAMNOSY.. Epidamno Sy {ro} EQR AEDIIVIRQ eq(uiti)r(omano),aed(ili),Iivir(o)q {(uinq(uennali FLAMINI AVGV... flamini Augu(sti) PATRONO COL Dy.. patrono Col( onia) Dy {r(rhachinorum. )} FABRITIGNVARIIPB.. fabri tignuarii pr {ae-} FECTOSVOPERPET.. fecto suo perpet[uo] OBMERITAEIVSOV.. ob merita eius qu [ae] INSESAEPIVSLIBIE.. in se saepius libie[nt(er)] CONTVLITPOSVERV.. contulit,posueru[nt] L D D D

Lidhur me binomin Epidamn Dyrrah, po japim dhe nje te dhene tjeter nga Ana Komnea, ne shek e XII, ajo sgkruan se Robert Giuskardi fushoi mbi rrenojat e Epidamnit antik.Eshte fjala per zbarkimin e Robertit ne afersi te Durresit nga ku pergatitej per sulmin kunder tij.Kjo autore na e paraqet Epidamnin te rrenuar ne germadha, por qe vendi njihej me emrin Epidamn dhe ajo na le te kuptohet se ai gjindej ne bregdet ku mund te zbarkonin e fushonin ushtaret e Robertit, ne pergatitje per te sulmuar Dyrrahun, i cili ne kete kohe ishte limani me i madh i bizantit ne bregdetin lindor te Adriatikut.Te dhenat e kesaj autoreje jane me shume interes sepse ato tregojne per rrenojat e Epidamnit dhe se vendi idhte akoma vendi ishte akoma i papershtatshem per zbarkimin e flotesh ushtarake te R.Guiskardit.Ne kete menyre ajo na tregon gjitshashtu se ne afersi te Dyrrahut ne jug te tij ishte nje liman ku ndodheshin germadhat e Epidamnit duke nxjerre ne drite dy qendra bregdetare me emra te vecante Epidamn dhe Dyrrah.Eshte me interes te permendim se i njejti vend, pra aty ku ishin germadhat e Epidamnit, sipas pershkrimit te hollesishem qe i ben atij J. Cezari.Pompeu nxitoi te ngrehe kampin ne kete vend, ne menyre qe te mos pushtohej ai nga Cezari, sepse kjo skele do te ishte, shume e pershtatshme per zbarkimin e trupave qe ai priste nga Italia.Ne kete vend Cezari e permend me emrin "Petra Bianca" emer te cilin e kishte marre vendi ne kohen e tij.Historiane te shekujve te fundit kete vend e identifikojne me Shkembin e Kavajes, ku per mendimin tone nuk ka vend per te zhvilluar gjithe ato ngjarje luftarake qe u zhvilluan ne vazhdim ndermjet ushtrive te Pompeut qe mbronin limanin dhe trupave te Cezarit qe donin ta zaptonin me cdo kusht.Ne shprehim mendimin se limani i vogel qe donte te shtinte ne dore me cdo kusht Cezari ishte pikerish limani ku ndodheshin rrenojat e Epidamnit antik, pikerisht aty ku edhe fushoi R. Guiskardi ushtrin e tij, ne perpjekjet e tij per te marre Dyrrahun qe mbrohej nga ushtria bizantine.
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:46   #3
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Epidamni dhe Dyrrahu ne burimet e dy shekujve te fundit


Gjate ketyre dy shekujve ka mbizoteruar mendimi se Epidamni dhe Dyrrahu formonin ne kohen antike nje qytet te vetem.Ky mendim eshte shprehur qe ne fund te shek XIX.Nga L. Hezley dhe H. Daumet.Keta dy autore ne rezultatet e misionit arkeologjik te Maqedonise, botuar ne Paris me 1876, pershkruajne edhe qytetin e Durresit.Sipas interpretimit qe u bejne burimive historike te kohes se lashte dhe materialeve arkeologjike te gjetura ne vend, arrijne ne perfundimin se Epidamni ishte i vendosur ne majen e kodres se Ullinjve, te qytetit te sotem te Durresit, kurse Dyrrahu ne breg te detit, afersisht ne vendin ku ndodhet sot porti i ketij qyteti.Per nje vendosje te tille ata kane parasysh se Epidamni i ndertuar si nje qytet i lashte bregdetar, ne maje te kodres ishte per nje periudhe i pa varur dhe me vone, atehere kur sistemi i i fortifikimit mori nje zhvillim edhe me te madh, ai mbetet si nje akropol i qytetit te riformuar.Bashkimi i dy pjeseve te qytetit mendojme se eshte bere ne fillim te shek V. para Krishtit, kohe ne te cilen, sipas tyre, qyteti nen emrin Epidamn arriti kulmin e madheshtise se tij.Ne fillim te shek XX. Prashniker e Shober i kundershtojne keto mendime dhe nder te tjera ata tentojne te provojne se qyteti grek sic e quajne Epidamn, u themelua jo ne maje te kodres por ne lindje te kurrizit te saj, dhe se limani i lashte Dyrrahu u vendos ne pjesen e brendshme te gjirit te Durresit.Mendimet e shprehura, rreth problemeve historike dhe topografike te Epidamnit dhe Dyrahut jane shume te diskutueshme edhe per faktin se studimet dhe germimet arkeologjike qe jane bere keto 30 vitet e fundit ne Durres nuk kane dhene asgje te re qe te vertetojne teresisht identifikimin e qytetit te lashte te Epidamnit ne te njejtin truall me Dyrrahun, Durresin e sotem.Te nisur nga keto rrethana menduam se do te ishte i nevojshem qe ky problem me rendesi per historine e lashte te vendit tone te rimeret duke provuar drejtime dhe rruge te reja per te gjetur nje zgjidhje te drejte dhe me mire te argumentuar.Per kete qellim ne kete punim parashtrojme per diskutim pikepamjet tona rreth problemeve historike e topografike lidhur me ekzistencen ne kohen e lashte te qytetit te Epidamnit si qytet i vecante nga Dyrrahu, dhe identifikimin e tij ne nje vend tjeter pak me larg se nga eshte menduar deri me sot.Duke u nisur nga fakti se deri tani keto mendime jane te pranueshme nga te gjithe ata qe shkruajne per probleme te ndryshme te historise se lashte ne shohim se ne shume raste konkluzionet e tyra dalin te gabuara dhe nuk perputhen me realitetin historik te ngjarjeve.
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:47   #4
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Identifikimi topografik i Epidamnit

Lidhur me pozicionin topografik, ku ka qene vendosur fillimisht qyteti i Epidamnit deri me sot nuk kemi ndonje burim te sigurte, prandaj edhe ky problem nuk eshte pare me vemendjen e duhur, por eshte marre si i mirethene mendimi fillestar i Hezej-Duma, se Epidamni dhe Dyrrahu ishin nje qytet i ngritur ne truallin e sotem te qytetit te Durresit.Lidhur me kete problem ne mendojme se duhen pare me me vemendje burimet historike duke filluar qe nga burimet me te hereshme qe jane ruajtur deri me sot.Per kete qellim po permendim Skylaksi, udhetar dhe gjeograf qe ka jetuar ne shek e VI-V. pra kri.Ky autor ne vepren e tij Lundrimi gjate brigjeve te Evropes, shkruan:" ne fisin e ilireve eshte qyteti i Epidamnit, dhe prane tij rrjedh lumi Palam..."Ky burim na duket me shume interes per problemin qe po trajtojme, por qe ai te behet i perdorshem, duhet qe ne radhe te pare te identifikohet se cili ishte lumi Palam...Zgjidhja e ketij problemi veshtiresohet edhe per faktin se Palami permendet per here te pare dhe te fundit vetem nga Skylaksi.Ptolemeu, gjeograf i shek. II pas Kri. permend nje lum ne jug te Durresit qe e quan "Gryka e lumit Panyasos" dhe pas tij vendos "Gryken e lumit Apsus".Ne kete rast lumi Panyasos do te ishte lumi Shkumbin, i cili permendet per here te pare me emrin Genus, nga J.Cezari ne pershkrimin e luftes civile Romake.Prokopi me sa duket ka parasysh burime me te hershme se shkrimet e Cezarit.Nje studiues i shekullit te kaluar, G.Weith, ne vepren e tij "Fushata e Durresit, ndermjet Cezarit dhe Pompeut" analizon te dhenat e Ptolemeut dhe arrin ne perfundimin se "Gryka e lumit Panyasos, nen emrin e te cilit nuk mund te jete asgje vecse lumi Genus i cili eshte vendosur nga Ptolemeu ne kordinatat 15 minuta=16 milje romake=24 km.Ne jug te Durresit qe korrespondon plotesisht me grykederdhjen e sotme te lumit Shkumbin.Ne mendojme se arsyetimet e Weithit jane te drejta dhe shtojme se Palami eshte = Panyasos = me lumin e Shkumbinit, i cili ne kohet me te lashta duke kaluar permes fushes se Kavajes, derdhej ne det aty ku sot derdhet perroi i Dajcit, ne afersi te ish skeles se kripes.Weithi eshte dhe ky mendimi se nderrimi i shtratit te Shkumbinit nga fusha e Kavajes per ne drejtim te Bashtoves, ka ndodhur rreth shek. IV-III para Kri.Ne qoftese do te pranojme qe identifikimi i lumit Palamn me lumin e Shkumbinit eshte i drejte, atehere vendi me i afert dhe me i pershtatshem ku duhet kerkuar qyteti i lashte i Epidamnit, do te ishte, per mendimin tone Kepi i Lagjit, ose kodra e Kalase se Turres.Kepi i Lagjit permendet si nje skele e vogel ne shek. XIV-XV dhe nje burim tjeter thote se "Governatori i mbretit Alfons V. qe ishte ne Kruje, i kushtoi nje vemendje te vecante fortifikimit te Kalase se Turrese cila ndodhet prane liqejve te Kepit te Lagjit, qe gjendet midis Durresit dhe grykes se lumit Shkumbin".Per vendndodhjen e supozuar te qyteti te Epidamnit te lashte deri ketu kemi paraqitur dhe analizuar burimet historike dhe studime te tjera te vecanta, te njohura deri me sot.ne vazhdim kete problem do ta shohim nen driten e disa te dhenave arkeologjike, gjurmimeve, apo gjetjeve te rastit, te perfituara nga nje ekspedite informative, te bere ne muajn gusht te vitit 1997.Ekspedita u organizua nga shoqata e arkeologeve amatore te qytetit te Kavajaes.Pjesemarresit e apasionuar te kesaj shoqate, ishin informuar se te Kepi i Lafjit (Kalaja e Turres) ishin gjetur disa objekte arkeologjike te dala kryesisht nga varre te shkaterruara gjate punimeve ushtarake.Ndonje nga keto varre shihej pjeserisht akoma ne skarpat e rrugeve te hapura per tu ngritur ne maje te kodres se Kalase se Turres.Arkeologet amatore, perkrahes te tezes se Epidamni i lashte ishte vertete tek Kepi i Lagjit me ftuan edhe mua per te gjurmuar vendin se bashku.Duke e shkelur me vemendje te gjithe zonen kodrinore dhe limanin ku mendohej se ishte ndertuar qyteti i Epidamnit, me keqardhie konstatuam se punimet e shumellojshme ushtarake, per me shume se 40 vjet me radhe e kishin shkaterruar te gjithe shtresen arkeologjike.Megjithate gjate ekspedites informative u mblodhen mjaft materiale arkeologjike, te gjetura ne siperfaqe.Nje kujdes i vecante u tregua ne vrojtimin e vijes bregdetare qe rrethonte kodren.Si perfundim mund te themi se te dhenat e kesaj ekspedite vertetojne se kodra e Kalase se Turres kishte gjurme te tregonim per nje vertetim te lashte.Ai mund te themi se perfaqesohej nga fragmente qeramike te ndryshme nga materiale ndertimore, si tulla, tjegulla, nga nje numer varresh te pasura me objekte qeramike te ndryshme, qe datohen per analogji me fundin e shek. V dhe fundin e shek. IV para Kri.nga zbulimet me te rendesishme te kesaj ekspedite, ishin pa dyshim gjurmet e hyrjes kryesore te qyteti te Epidamnit, ne drejtim te tij fig...Nga kjo porte bregdetare, sot jane te ruajtura e te dallueshme shume mire, kater blloqe te medhenj, te vendosur me radhe prane njeri tjetrit ne drejtim horizontal.Ne krahun e djathte te ketyre gureve eshte vendosur nje bllok me i madh, ne drejtimin vertikal, ky eshte blloku i mesit te pragut te portesdhe sherbente per fiksimin e dy kanatave te portes kur porta ishte e mbyllur.Per kete qellim, blloku per te cilin bejme fjale eshte rreth 40cm me i lartwe nga blloqet e tjere qe ndodhen per anash tij.Keto gjurme ndonese te pakta, jane shume te qarta per te arritur ne perfundimin se kemi gjetur gjurmet e verteta te pragut te portes bregdetare te qytetit te Epidamnit antik.Prania e kesaj porte me permasa te medha, dhe vendosja e saj ne anen bregdetare, na shtyn te mendojme se qyteti ishte i fortifikuar edhe i vecuar nga porti apo limani i tij.Porta bregdetare, e Epidamnit nuk ishte e nderrtuar paralel me vijen bregdetare,por paksa e kthyer ne drejtimin perendimor.Ky pozicion tregon se banesat e qytetit, duhet te kene qene ndertuar mbi formacionin shkembor konglomerat qe dilte nga rreza e kodres dhe zgjatej ne thellesi te detit.Gjurmet e portes bregdetare, te zbuluara sot fare prane vijes bregdetare tregojne se deti kohe pas kohe ka hyre shume dhe gjate shekujve formacioni shkembor, ku ishte qyteti eshte shkallmuar aq sa sot eshte reduktuar ne blloqe masive te medha e te vpgla dhe vetem gjat zbatices dallohen deri ne thellesi gjurmet e formacionit shkembor konglomerat te dikurshem.Duke gjykuar nga materiali dhe nga te dhenat e me siperme mendojme se, sic thame bannesat e qytetit te Epidamnit kane qene ndertuar mbi formacionin shkembor qe sot nuk ruhet me.Prania e varreve te shperndara mbi siperfaqen e kodres e deri ne maje te saj na bejne te mendojme gjithashtu se qyteti ishte ne thellesi mbi formacionin kurse varrezat shtriheshin ne pllajet jugore e perendimore te kodres qe ngrihej mbi te.Nje vendosje te tille varrezave jashte qytetit eshte konstatuar ne Apolloni e Dyrrah.Formacioni shkembor i kečpit te Lagjit eshte jesa me e dale ne det qe mbyll nga ana jugore harkun detar te gjirit te Durresit.Ne anen jugore te ketij kepi deti hynte shume ne toke ne drejtim te lindjes duke formuar nje gji te vogel i cili ka paraqitur interes per t'u perdorur si nje skele mbrojtur mire nga ererat veriore e jugore.Jetegjatesia e perdorimit te kesaj skele ka qene mije vjecare duke arritur me nderprerje deri ne ditet tona.Duhet te vihet ne dukje se ne kohet me te lashta gjiri i vogel ne rreze te kodres se Kalase se Turres ka qene ndryshe nga sa peraqitet sot.Erozoni, levizjet tektonike e kane transformuar ate per rreth 2600 vjet.Gjurmet e kesaj shperberje disa mije vjecare jane te qarta ne ditet tona.
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:48   #5
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Te Dhena Toponomastike Per Qytetin e Epidamnit


Ne afersi te Kalase se Turres, ne anen juglindore te saj rreth 3km larg ndodhet fshati i Damnit.Ky emer pak sa i deformuar mendojme se eshte nje trashegimni e emrit Damen, te cilin kolonet helen e shnderruan ne ETTIDAAMNOS...Emri Epidamn eshte konsideruar si emer me origjine ilire, poashtu sikurse permendet ne burimet natike Epi-damn ose Epi-damno-os i perbere nga parashtesa Epi, qe nder te tjera ka edhe kuptimin siper ose mbi.Ne kete rast emri ilir do te ishte Damn.Kurse os eshte mbaresa e emrave ne gjuhen greke.Ndryshimi i emrit ilir Damn ne emrin e sotem Domn, konsiston ne kthimin e zanores "a" ne "o" nje nderrim fonetik edhe sot i perdorur ne dialektin tiranas.Sikurse shihet ky toponim nuk mund te jete nje rastesi por eshte nje trashegimni shume e lashte e merit fillestar te qytetit ilir Damn qe eshte ruajtur deri ne ditet tona.oponimi ne afersi te vendit ku ne mendojme se ndodhej qyteti i lashte i Epidamnit na ndihmon ne percaktimin topografik te ketij qyteti.Lidhur me kete problemdo te permendim edhe nje toponim tjeter, i cili gjithashtu eshte nje trashegimni e merit te lumit Palam, te permendur nga Skilaksi i mbeshtetur tek Hekateu dhe autore te tjere te shekullit VI-V para Krishtit.Ai thote:"Palami rrjedh prane qyteti te Epidamnit"Trashegimin e emrit Palam, sot e gjejme ne nje fshat qe ndodhet ne skajin verilindor te fushes se Kavajes, i cili mban emrin Pallamans.Ky fshat eshte rreth 5 km larg perroit te Dacit, i cili sic do te shohim me poshte mendojme qe ky perrua te kete qene shtrati i vjeter i lumit te lashte Palamnit.H. Myrto duke kundershtuar Weithn, i cili mendon se perroi o Kavajes ishte lumi i lashte Palamn, ne gjurmet arkeologjike te rrethit te Durresit ka gjetur nje perrua te vogel prane fshatit Tilaj qe sot sipas H. Myrtos quhet Palama, dhe qe dikur derdhej ne Leshniqe.Ne mendojme se ai mund te kete pasur rrjedhen e vet nga veriu dhe atehere hidronomi Palama ruan vetem emrin e Leshniqes se lashte.Emri i fshatit Pallamans apo i perroit te vogel Palama jane trashegimni e emrit Pallamn, te identifikuar ne shtratin e lumit te Shkumbinit, i cili sic kemi thene kalonte permes fushes se Kavajes dhe ne shtratin e perroit te Dajcit.Emrat e siperpermendur i gjejme sot te vendosur rreth 5km me ne verilingje te gryke derdhjes se Palmnit te lashte.Kjo cvendosje ka te ngjare te jete bere per shkak permbytjeje, ose edhe pas cvendosjes se shtratit te Shkumbinit ne drejtim te jugut pikerisht aty ku ndodhet edhe sot ky lum.Emri i vjeter Palamni krahasuar me emrin e fshatit Pallamans apo me ate te perroit Pallama duket qarte qe eshte nje trashegimni e vertetuar plotesisht edhe pse kane kaluar me teper se 2600 vjet.Se fundi do te shqyrtojme dhe nje toponim tjeter po aq te rendesishem per problemin qe po trajtojme, eshte fjala per Kepin e Lagjit i cili ne gjeofine fizike te Shqiperise, permendet edhe me emrin Kepi Melis.Per nje emertim te tille kemi demin e St. Bizantinit, sipas te cilit Dyrrahioni, qytet ilir, u quajt Epidamn, vajza e te cilit, Melisa lindi Poseidonin djalin Dyrrahion.....prej se ciles vendi ka marre emrin Melissonios, ku Poseidoni u bashkua me te.Si perfundim shtojme se paraqitja me e detajuar e burimeve historike si edhe te dhenat arkeologjike me te fundit, te sjella ne kete punim, bejne qe problemi i percaktimit topografik te dy ne kete punim, bejne qe problemi i percaktimit topografik te dy qyteteve te lashta Epidamnit dhe Dyrrahut, te qartesohet, te argumentohet dhe te dokumentohet me mire.
🖤 (1)
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:48   #6
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Botimet e koheve te fundit mbi qytetet e Epidamnit dhe Dyrrahut

Ne botimet e koheve me te fundit autoret H. Ceka, H. Hidri dhe N. Ceka, vazhdojne te qendrojne ne mendimin e shprehur se pari nga Hezey dhe Duma, se Epidamni dhe Dyrrahu ishin ne lashtesi nje qytet i vetem si koloni helene e themeluar nga Korinthasit.Keta dy autore, bab e bir, rrespektivisht marrin si baze monedhat, statere em e pas tri drahmet e prera me shumice ne Dyrrah, qe vertetohen nga legjenda me shkurtimin e emrit te qytetit Dyrr..Aup.. apo Dyrra..Auppa..Ne kete rast, per keta dy autore nuk perben asnje problem fakti qe nuk eshte gjetur as edhe nje monedhe qe te perfaqesoje qytetin e lashte te Epidamnit, megjithese arsyet jane te shumta, ne qofte se merret parasysh prania e dy qyteteve te vecante dhe ne afersi njeri me tjetrin.Duke pare pranine e dy qyteteve, qe sic e pame permendet nga shume autore antik, edhe te atyre te me vonshem, behet me i pranueshem dhe me i argumentuar nga zhvillimi i ngjarjeve historike te kohes antike.Le te marrim si shembull fituesin e garave me kuaj ne olimpianden e 66, nga detari Kleosten nga Epidamni, sic shkruan Pusania, kurse N. ceka shkruan se Kleosteni ishte nga Durresi., i cili e perdor kete ndryshim te emrave vetem per te cuar Dyrrahun ne nje kohe te lashte, kur ai nuk permendet per kohen e para shek VI-V. para Krishtit.Dalja ne skene e emrit te Dyrrahut lidhet direkt me daten e prerjes se monedhave te para qe mbajne shkurtimin e emrit Dyrr...Aupp...Shtojme se Dyrrahu permendet per here te pare nga Ciceroni ne shek. I. para .Kri. pra disa shekuj mbas prerjes se monedhave qe mbajne emrin e shkruar te tij.H. Ceka prerjet e para te monedhave ia dedikon zhvillimit ekonomik te qytetit te Dyrrahut, qe u arrit aty nga mezi i shekullit te V. Para .Kri.Ne kete rast ai shkruan "Probleme te Numismatikes Ilire"se nderhyrja e Taulanteve ne grindjet e brendshme shoqerore te Dyrrahut hapi mundesi te reja per shtimin e shkembimeve te prodhimeve ndermjet ilireve dhe kolonise Helene dhe nepermjet saj edhe te botes greke ne pergjithesi.per pasoje gjendja ekonomike e dyrrahut dhe e qytetit vella Apollonise arrin ne kete kohe dmth aty nga mesi i shek. V. para Kri. nje lulezim e nje zhvillim aq te vrullshem sa qe ndihet nevoja e nje emancipimi ekonomik e politik sa me te pamvarur edhe kundrejt qyteteve nena (metropole) pikerisht per kete arsye vihet ne veprim punishtja e pare e monedhave, qe fillon e pret tridrahmet apo stateret e para autonome me Legjendat ...Aup...Per Dyrrahun...Me poshte autori shpjegon faktin se keto tridrahme te para autonome, te prera ndermjet viteve 430-350 para Kri. i gjejme me shumice ne Shqiperine e jugut, ne jug te semanit, shpjegon kete Zhvillim jo te barabarte te fiseve te ndryshme ilire ne kete kohe, te cilat sa me nga veriu dhe sa me thelle nga lindja, qe te shkojme aq me kembengultas permbahen ne sistemin e shkembimeve ne natyre.Ne keto tridrahme te ralla per Apollonin por te prera me shumice ne Dyrrah, pasqyrohen jo vetem pesha ekonomike sunduese e qytetit me te vjeter mbi te riun, por edhe nje lidhje ekonomike-politike.Nga sa kuptohet te dhenat e me siperme te shvillimit ekonomiko-shoqeror mbeshteten ne te dhenat e Tuiqidit te cilat sic i paraqitem qe ne fillim flasin per qytetin e Epidamnit dhe jo te Dyrrahut qe thote H. C. sepse ne datat qe permend H.C. fundin e shek. V. para Kri.Epidamni ishte ne gjendjen e luftes civile dhe i rrethuar nga iliret dhe kerkyrasit kurse Dyrrahu akoma nuk ka dale ne burimet historike me emrin e tij Dyrrah.Pra duke perjashtuar daten 430-411 qe ishte kohe lufte, prerja e monedhave te para duhet te zbrese logjikisht deri ne vitin 350 para Kri. kohe ne te cilen ne qytetin e Dyrrahut jane krijuar kushtet ekonomike per krijimin e sistemit ekonomik te ri.Te dhenat historike e nomizmatike, qe permendem gjejme perputhje te llogjikshme ne sqarimin e problemeve, ne qofte se nga Epidamni ne Dyrrah nga fundi i shek. V. para. Kri. sikurse vertetohet nga burimet qe kemi analizuar, ne te cilat te dhena te shumta tregojne per pranin ne kohe te lashta te dy qyteteve te vecanta, Epidamnit qe kolonizohet nga helenet dhe te qytetit te Dyrrahut, ku oligarket e debuar transferojne kolonine e tyre nga Epidamni ne Dyrrah per arsye te mosmarreveshjeve te popullsise heterogjene dhe nderhyrjeve nga jashte.Ngjarjet historike te zhvilluara me vone tregojne se banoret ilir te limanit te Dyrrahut se bashku me kolonet helene qe u strehuan ketu, ndertuan nje qytet te ri.Ky qytet duke qene ne nje vend te pershtatshem dhe me shume kushte ekonomike e shoqerore te reja, me sa duket me te favorshme se ato te Epidamnit, arriti qe te behet nje qytet i fuqishem aq sa shume shpejt arriti te eklipsoje per gjithmone edhe vete qytetin e lashte te Epidamnit.Na duhet te theksojme edhe nje here se te gjithe ata studiues qe jane shprehur se Epidamni dhe Dyrrahu kane qene qe ne krijimin e tyre ne nje qytet i vetem ne nje truall te perbashket, nuk trasmetojne drejt gjithshka thuhet ne burimet historike te autoreve te lashte grek e romake.Nje autor te cilit nuk i eshte kushtuar vemendja e duhur eshte perseri Apiani i cili shkruan:Ata qe debuan prej luburneve nga Dyrrahu, thirren ne ndihme Kerkyrasit, te cilet ishin sundues ne det dhe i debuan Liburnet.Ne kete rast mendojme se behet fjale per nje kohe kur liburnet nderhyjne ne Dyrrah per te debuar nga qyteti kolonet helen te vendosur aty kur u debuan nga qyteti kolonet helen te vendosur aty qe kur u debuan nga Epidamni.Nderhyrja e menjhereshme e Kerkyrasve deboi liburnet dhe vendosi perseri kolonet e tyre te cilet sic thote Apiani:"i perzien me dyrrahasit, dhe ndryshuan edhe emrin nga Dyrrah ne Epidamn".Pas ketyre ngjarjeve gjendja ne kete qytet shkoi gjithnje duke u konsoliduar ne te mire te nje bashkejetese paqesore te pranuar nga te gjithe qytetaret e Dyrrahut.Me zhvillimin e me tejshem te qytetit te Dyrrahut vihet re se elementi ilir mbizoteron mbi ate helen, aq sa ky qytet behet shume shpejt kryeqendra e fisit te taulanteve dhe rezidence e mbretit ilir Monun.Ky eveniment me rendesi te vecante vertetohet plotesisht nga monedhat tridrahmet qe vihen ne qarkullim ne kohen e ketij mbreti, te cilat pervec pranise se legjendes ...Aup...ose Aupp...Mbajne edhe emrin Monunit...Movuuviou.E shohim me shume ineteres te veme ne dukje edhe shqetesimin e H. Cekes arkeolog dhe studiues kompetent i problemeve te numizmatikes ilire, i cili gjat studimit te monedhave te mbretit Monun, veren pa saktesi ne datimin e monedhave qe mbajne emrin e tij,H.Ceka eshte i mendimit se tridrahmet e mbretit te Dyrrahut, pervec shteses se emrit te mbretit monun.Datimi i ketyre monedhave si te vitit 300. para. Kri. eshte bere se per te vetmen arsye se burimet historike ne kete kohe permendin nje mbret ilir me emrin Monun.H.Ceka e sheh te arsyeshme qe datimin e monedhave te Monunit ta vendose ne nje kohe me te hereshme, sepse te dhenat numizmatike nuk mund te harmonizohen vec nga e keqja.Si zgjidhje e ketoj problemi, ati i mbretit te Taulanteve Glakus edhe sipas ketij mendimigjendet nje zgjidhje e pershtatshme, duke i datuar keto monedha fill pas vitit 350 para Krishtit.Jemi te mendimit se burimet historike te koheve te lashta lene te kuptohet se Dyrrahu si qytet e ka zanafillen menjehere mbas mbarimit te luftes se Peloponezit dhe pikerisht pai Epidamni pushtohet e shkaterrohet teresisht nga Kerkyrasit, rreth vitit 411. para. Kri.Ne qofte se kihet parasysh ky percaktim kohor, athere te gjitha ndodhite historike te koheve me te vonta, sikurse edhe zbulimet arkeologjike qe jane bere deri tani ne Durresin e sotem do te gjejne nje interpretim logjik me te drejte.Botimet historike sic e pame, jane te autoreve te ndryshem, ne gjuhe te ndryshme dhe kohe te ndryshme, ne ndonje rast ka edhe njoftime te perseritura ose te perkufizuara, pra s'mund te perjashtohen edhe keq interpretime prandaj ato duhete te analizohen nga shume drejtime per te arritur perfundime te drejta e te argumentuara.Por te dhenat e perfituara ne pergjithesi nga studimi i materialeve qe dalin nga varrezat e nje qyteti te vdekur dhe ne vecanti te dhenat qe dalin drejt nga studimi i objekteve arkeologjike qe shoqerojne trupin e te vdekurit jane me nje rendesi te vecante.me shume interes jane gjithashtu ritet e varrimit, konstruksioni varreve apo orientimi i tyre.Ka rendesi te vecante fakti qe varret e Durresit gjat me shume se 50 viteve te shkuara jane gerrmuar e studiuar te gjitha nga gjurmues te apasionuar e me kopetence ne kete fushe.Nje rendesi edhe me e madhe qendron ne faktin se i gjithe materiali arkeologjik i dale nga gerrmimet e varrezave, eshte i grumbulluar, pjeserisht i restauruar dhe i gjithe i investuar dhe ndodhet i ekspouar ne muzeun arkeologjik te qytetit ose i ruajtur ne fondet e tij.Dyrrahu e fillon jeten qytetare ne kushte disi te jashtezakonshme ne karahasim me Epidamnin apo edhe me Apollonin, dhe mund te themi se ai eshte pare e studiuar duke u nisur nga nje fillim jo i sakte pra edhe arritjet perfundimtare per periudhen para shek. IV. para. Kri.nuk mund te konsiderohen si te bazuara ne burime te sigurta.Per sa thame me siper nje ide shume te qarte na e sjellin rezultatet e gerrmimeve te carrezave te zbuluara gjat ketyre 50 vjeteve te fundit ne qytetin e Durresit,Si burime historike, ne menyre te vecante duhet te analizohen te dhenat e shumta qe ofrojne perdrejt nga zbulimi i varreve, qe me te drejte jane konsideruar si banesat e perjeteshme te popullsise se vdekur te nje qyteti te gjalle.Nje nga gjurmuesit dhe studiuesit e apasionuar ishte pa dyshimi ndjeri V.Toci i cili ne nje kumtese te mbajtur ne kuvendin e studimeve ilire, "Popullsia Ilire e Dyrrahut ne driten e te dhenave historike-arkeologjike"nder te tjera shkruan"Atje ku sot ndodhent porti i ri duket se lindi edhe nje qender banimi i pare i ulet, kete e deshmojne fragmentet prej qeramike, dhe nje cekan prej guri te latuar, qe si tip dhe punim, zbret deri ne periudhen e vone te bronzit....Nje cekan tjeter eshte zbuluar ne fshatin Harapaj te Kavajesqe ndodhet jo shume larg Durresit". Keto te dhena presupozojne gjurmet me te hershme te vendbanimeve legjendare,Epidamnit dhe Dyrrahut.Sikurse e kemi thene te gjithe studiuesit e deri sotem nisen nga interpretimi i gabuar se Epidamni dhe Dyrrahu paraqesin nje qytet te vetem te vendosur ne Durres prandaj edhe V.Toci shkruan," Vendosja e heleneve ne Dyrrah eshte bere, sipas tradites se shkruar aty nga viti 627 para. Kri.Ne kete kohe ata duket se u perzien me nje pjese te vendasve, per c'ka deshmojne edhe disa gjetje arkeologjike te zbuluara tani vone ne nekropolin e lashte.Keto gjetje jane ene me trajta ilire, te medha e mesatare, ne forme tasash te thelle secili me dy vegje horizontale si gjuhe, te cilat kane sherbyer per urna cinerare.Ato u gjeten prane eneve korintnike te importuara te shek. VII-VI Dyrrahut jep nje pasqyre te qarte edhe ne prejardhjen e popullsise se qytetit.Ne kete varreze pervec ritit te varrimit materialit arkeologjik kane dale dhe nje sasi e konsiderueshme gures varresh, shtylleza te vogla te rrumbullaketa te mbishkruara ne shumicen e tyre me emra ilir.Edhe per kete, V.Toci shkruan:Fakti qe nga te gjithe mbishkrimet greke e latine te gureve te varreve te nekropolit te marra se bashku, pothuaj se nje e treta e emrave vetiake eshte me origjine ilire, tregon dicka me teper se raportet e zakonshme te nje kolonie helene te vendosur ne nje territor te huaj.Ne shtojme ketu se keto te dhena i shohim si te mirefillta me pozicionin kohor te zanafilles se qytetit te Dyrrahut pas shek. IV. pra te nje qyteti jo koloni helene, por te nje qyteti ku jane strehuar kolonet helen te Epidamnit.Ne vazhdim V.Toci duke u bazuar tek legjenda qe tregon Apiani, shton:"Prane kesaj skele u vendosen me vone helenet Dore, te ardhur nga Kerkyra, te cilet debuan se ketejmi Liburnet, te cilet nga ana e tyre kishin zene vendin e taulanteve, korkyrasit, perzien me vendasit, kolonete tyre dhe ne kete menyre skela u konsiderua pas ketej helene".Sipas burimeve historike, ngjarja e liburneve dhe kerkyrasve, eshte nje ndodhi e koheve me te vona, prandaj nuk eshte me vend qe perdoret si argument per te vertetuar se kerkyrasit u vendosen ne lufte me Epidamn.I bazuar ne te dhenat e materialit arkeologjik te zbuluar ne varrezat e Durresit, autori arrin ne perfundimin se:"Kete e presupozon tani per tani mungesa e materialit dokumentar ilir dhe prania me me shumice e materialit helen per kohen midis shek VI-IV. para. Kri.nga mesi i shek. te IV. e ketej ku presioni e jashtem arrin deri ne pushtimin e qytetit, elementi ilir evidentohet me lehte.Ne nekropol jemi njohur me emrat e pare te banoreve ilire te mesit dhe fundit te shekullit IV, na kane njohur ketu me nje numer te madh banoresh te cilet mbajne emrat e mirfillte ilire.Keto te dhena te sakta, vlejne ne menyre te vecante per vertetimin se Dyrrahu ishte vendosur ne Durres, pikerisht ne perfundim te luftes se Peloponezit, ndryshe ne qofte se do te ishte Epidamni ketu, atehere ne varrezat e Durresit do te predominonte materiali helen arkaikqe nga shek. VII-VI e ne vazhdim, sepse edhe Tuiqidi per kete kohe e permend si nje qytet te zhvilluar e te populluar shume, kurse materiali arkeologjik i zbuluar ne varrezat e Durresit jep nje date tjeter per zhvillimin ekonomik e shoqeror periudhen shum ete larget, ate te shek. IV-III para Kri.Me materialin arkeologjik te varrezave nuk mund te gabohet se sq me interpretimin jo te drejte te nje burimi historik te shkruar.Emrat e shumte ilire qe shoqeronin te vdekurin si deshmi e fundit te emrit te tij ne varrezat e Durresit tregojne pranine e vertete te popullsise vendase ne kete qytet".Me interes eshte te shtojme ketu edhe nje mendim te V.Toci i cili lidhur me sistemin e fortifikimit te qytetit te Dyrrahut, shkruan:"Ne vendin ku sot ndodhet Durresi, megjithese pervec disa gjurmeve ne themel te nje trakti muri mbrojtes ne rreze te kodres 98m, nuk jane konstatuar ende plotesisht mbeturina te nje rrenoje ilire, por nga ana tjeter ne objektet e zbuluara ne nekropol shihet ekzistenca e ilireve dhe heleneve afersisht ne kohen e themelimit te kolonise.Pra iliret ishin ketu, dhe kete e provon edhe vete emri Epidamn me te cilin u quajt qyteti.Nga ana tjeter, eshte e qarte se helenet e ardhur kane ndikuar shume mbi vendasit.ketyre sidomos parise, i u desh te hiqte dore dalengadale pjeserisht ose plotesisht nga nga menyra e jeteses se pare dhe te pervetesonte kulturen, fene dhe tipare te tjera te jetes helene".Kete e presupozon per tani mungesa e elementit helen per kohen midis shek. IV. deri ne mesin e shek. IV. para. Kri.Nga mesi i shek.IV. e ketej kur presioni e jashtem ilir arriti deri ne pushtimin e qyteti, elementi ilir evidentohet me lehet.Ne kete nekropol jemi njohur me emrat e pare te banoreve ilir te mesit dhe fundit te shek. VI....Ne shumicen e rasteve dhe Apollonia jane konsideruar si dy qytete helene ne bregdetin e Adriatikut por ne te vertete nga te dhenat e burimeve historike te analizuara me siper nuk del se Dyrrahu ishte nje koloni helene por nje qytet ku zune vend kolonet helen te debuar nga Epidamni para luftes se Peloponezit.Si shkak i luftes civile, ketu u vendosen oligarket te debuar nga Epidamni dhe kolone te tjere qe iken pas shkaterrimit te ketij qyteti nga kerkyrasit.Nga ana tjeter, Dyrrahu nuk ka asgje te perbashket me Apollonine persa i perket sistemit mbrojtes te qytetit.Ndersa Apollonia dallohej per nje sistem fortifikimi shume te fuqishem ndertuar qe ne kohen e themelimit te saj ne shek. VI. para Kri dhe te mirembajtur e perforcuar e restauruar ne shekujt e me vonshem, per nje ushtri te rregullt per mbrojtien e qytetit.Dyrra\hu rezulton si nje qytet i pa mbrojtur me mure rrethimi te ndertuara si ato te Apollonise, Lisit, Shkodres e.t.j.Deri me sot nuk eshte gjetur asnje gjurme qe te tregoje per mure rrethues apo kulla mbrojtese te tij.Dyrrahu ishte nje qytet i hapur, megjithese ai ishte njekohesisht nje qytet shume i zhvilluar ekonomikisht.Ne mendojme se arsyet pse ne kete periudhe qyteti i Dyrrahut nuk ishte i fortifikuar, shpjegon ne radhe te pare me pozicionin gjeografik dhe se dyti me faktin e perberies etnike te popullsise se tij.Dyrrahu nuk rrezikohej nga deti, sepse ishte gjithmone i mbroitur nga flota e madhe e kerkyres, qe zoteronte mbi gjithe detin Adriatik.Ai ishte gjithashtu i mbroitur shume mire nga toka nga fiste ilire qe e konsideronin ate si nje qender me rendesi te vecante per tregtimin e prodhimeve te tyre.Vetem ne kohen kur flota romake doli ne detin Adriatik, me anije te shumta, qyteti i Dyrrahut mbeti teresisht i zbuluar dhe ne rrjedhen e ngjarieve te me vonshme vihet nen mbroitjen e Romes dhe me vone behet koloni romake.Pikerisht ne kete kohe mendohet se jane bere perpjekiet per fortifikimin e qytetit dhe gjurme te ketyre mureve jane ndeshur ne zbulimet arkeologjike te koheve te fundit.Shtojme se nje fortifikim i mirefillte i qytetit te Dyrrahut eshte bere nga Anastasi, perandor ne shek. VI. pas. Kri. i cili ishte me origjine DurresakeGjurmet e ketij fortifikimi jane akoma ne kembe dhe dallohen mire ne shume vende te qytetit.Pas fortifikimit te Anastasit, qyteti i Durresit ka qene gjithnje i fortifikuar dhe i perforcuar ne periudha te me voneshme, si ne kohen veneciane dhe se fundi ne kohen e pushtimit otoman.
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:49   #7
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Varrezat e Dyrrahut ne krahasim me ato te Apollonise


Eshte vertetuar nga burimet me te hereshme se Epidamni dhe Apollonia kane qene koloni helene te themeluara nga kerkyra e Korinthi, respektivisht ne shek. VII.Epidamni dhe Apollonia shek. VI.Pra mund te thuhet se keta dy qytete kane te njejte prejardhien helene.Rrjedhimisht keto dy qytete te vendosur ne dy vendbanime ilire shume afer njeri tjetrit duhet te kene pasur edhe nje zhvillim shume te perafert ndermjet tyre, sidomos ne zhvillimin shoqeror dhe ekonomik, maredheniet me vendasit ilire, ne marrdheniet tregtare e kulturore, istitucionet qeverisese etj.Duek iu referuar perfundimeve te botuara nga autore te ndryshem, per germimet ne varrezat e Dyrrahut dhe Apollonise, ne mendojme se nuk kemi nje ngjashmeri sa do te vogel sidomos ne ritin e varrimit, apo konstriksionin e varrezave etj.Ne Apolloni per cudi gjejme ritin e varrimit ne varreza me turma ne varr qendror te cilat jane karakteristike per iliret e lashte te epokes se bronxit e ate te hekurit, nga ana tjeter ne keto tuma gjenden sarkofage te mbuluar brenda tumes, varre te nderrtuara me konstruksion me qerpice, dhe kufoma brenda ne qypa prej balte te pjekur, te gjithe keto, elemente dallues per boten helene.Ne varrezat e zbuluara e te studiuara deri me sot nuk eshte thene gje lidhur me tipare karakteristike qe japin mundesine per te dalluar entitetin e popullsise qe eshte varrosur, aq me teper kur dihet shume mire se kolonet helen u vendosen fillimisht ne nje vendbanim te banuar ilir.Autoria e germimit dhe studimit te varrezes se Apollonise, a. Mano shkruan:"Ngritia e tumave qe eshte fenomen jo aq i zakonshem per kolonistet helen te ngulitur ne bregdetin ilir, presupozon qe varreza tumulare e Apollonise te jete perdorur kryesisht nga paria fisnore ilire, qe banonte ose brenda ne qytet ose ne rrethinat,Karakteri ilir i varrimit, pamvaresisht nga inventari materialeve greke, na imponon konkluzionin se varrimet me te lashta greke, na imponon konkluzionin se varrimet me te lashta tumulare(te gjysmes se dyte te shek. VI. para. Kri.) i perkasin shtreses se pasur ilire e cila po te gjykohet nga tipet e varreve dhe inventari i tyre sa po kishin filluar te helenizohej.Ne saje te marredhenieve qe kane pasur kolonet helen me vendasit, sidomos me parine fisnore te krijuar gjate procesit te shthuries se rendit fisnor tek iliret, nuk ka dyshim se duhen pranuar edhe bashkeveprimi dhe ndikimi reciprok midis kultures greke dhe asaj ilire.Bashke me tregtine maredhenie midis te ardhurve dhe vendasve u shtri jo vetem ne fushen e kultures materiale por edhe ne ate shpirterore".Kerkimet e bera ne nekropolin tumular te Apollonise, ne pergjithesi ky tip nekropoli ka qene perdorur ne shkalle te gjere nga paria fisnore vendase, pjeseperberese e popullsise se qytetit.Keta banore s'ka dyshim qe ndodheshin nen ndikimin e kultures helene dhe cmonin se tepermi objektet e lluksit te zejtarise greke.Por ne menyren e tyre te varrimit u ruajten dhe nje sere vecorish tipike vendase sic eshte ngritiar tumave, paisia me arme, perdorimi ne shkalle te gjere i ritit me vendosje kufome etj.Nekropoli tumular i Apollonise na jep nje sere te dhenash mbi lidhjet dhe ndikimet e ndersjellta, midis kultures vendase dhe asaj greke.Tumat e Apollonise pasqyrojme periudhen me te hereshme te ketyre lidhjeve, qe ne shekujt e pare te ekzistences se qytetit.Ne kete proces te gershetimit te dy kulturave nje rol te vogel ka luajtur, popullsia vendase qe banonte ose brenda ne qytet, ose ne rrethinat e tij.Nga sa u paraqit me siper, ne themi se konkluzionet qe arrihen nga A.Mano kane akoma shume nevoje edhe per te dhena te tjera, sepse ne se pranohet qe ne tumen e Apollonise eshte varrosur, paria e fiseve ilire ne sarkofage guri dhe me inventar luksi te ardhur nga Greqia, atehere del pyetja po oligarkia e koloneve grek, ku eshte varrosur?Nje pyetje tjeter do te ishte se tuma 1 e zbuluar, ishte teresisht me varre vetem ilire apo e perzier edhe me kolone helen?Ne kete drejtim do te vinin ne ndihme zbulimi edhe i tumave te tjera per te pare se cfar te dhena te tjera do te japin.Me veshtiresi mund te thuhet se kemi nje perzierie te natyreshme te popullsise ilire me ate helene qe ne shekullin e pare te ngulimit te koloneve ne kete qytet vetem ne gjysmen e dyte te shekullit te VI. para. Kri. se ne qoftese do te ishte e vertete kjo atehere duhet te pranohet se Apollonia ka qene nje qender e zhvilluar para se te kolonizohej nga kolonet helen.Eshte me intereste permendet se varrezat e dyta qe jane zbuluar ne fushen qe shtrihet ne perendim dhe jashte mureve te rrethimit te qytetit paraqesin tipare karakteristike te dallueshme nga ato qe pataqesin varrezat tumulare te vendosura ne zonen kodrinore, ne lindje te qytetit.Pervec faktit kohor ne kete rast duket se pushtuesit romak krijuan nje situate te re ne shume drejtime te zhvillimit te jetes qytetare te Apollonise.Kjo u shfaq edhe me shume ne marredheniet ekonomiko-shoqerorene kolonine e re te Dyrrahut.Per kete arsye ne varrezat e dyta te shek. II-I para. Kri. te Dyrrahut c'faqen me shume elemente te perbashket me ato te Apollonise.Ndersa periudha para romake nuk mund te ndiqet nga ana kronologjike. sidomos per periudhen fillestare shek. VII-V. para. Kri. Ashtu si ne Apolloni edhe ne dyrrah, sepse kjo periudhe nuk perfaqesohet fare ne Dyrrah, sepse duhet kerkuar ne epidamn e lashte, kurse ne Apolloni materiali i zbuluar korrespondon me zanafillen e themelimit te kolonise helene te Apollonise shek. VI. para. Kri.Pitosat e medhenj qe jane sjelle nga Korinthi dhe qe tatohen si te shek. VI. para. Kri. te zbuluara ne Apolloni e Dyrrah, na bejne te mendojme se ne apolloni ato kane ardhur se bashku me kolonet qe i kishin ne perdorim kurse per ata qe banonin ne Dyrrah para se te strehoeshin kolonet helen ne kete vend.Prandaj pitosat e Dyrrahut nuk duhet te konsiderohen si pike referimi per ekzistence e qytetit qe ne kete kohe por si elemenete per te vertetuar se oligarket e debuar nga Epidamni u strehuan aty afer ne nje vend te banuar te njohur nga ana e tyre dhe qe kishin marredhenie me iliret e Dyrrahut.Keshtu mund te mendohet edhe per terrakotat e zbuluara ne Dyrrah, apo edhe ndonje reliev ose gur i mbishkruar gjetur ne rrethinat e Durresit,.keto jane materiale te levizshme, ajo qe ka rendesi per kete problem eshte fakti se akoma edhe sot nuk eshte gjetur i pa levizur nga vendi as edhe nje bllok guri te ndonje monumenti te periudhes para shek. te V. para Kri.shtojme ketu edhe L. Hezei ne fund te shek. XIX. Shkruan:Mund te themi se nuk kemi ndeshur as edhe nje gur antik te vetem, akoma te pa levizur nga vendi, qe te na jape nje pike referimi fikse , per te hartuar planin e qytetit grek ose romak.Mendimet tona nuk gjejne nje perputhje te plote edhe me te dhenat perfundimtare qe jepen nga arkeologjia H. Hidri, ne botimin e fundit te saj ne artikullin e titulluar "Disa te dhena mbi topografine e nekropolit antik te Dyrrahut",ku nder te tjera thuhet:"Deri tani kemi arritur ne perfundimin se varreza me e hereshme e gjithe nekroploit, e cila lidhet me banoret e pare themelues te qytetit eshte ajo e kodrave Daute qe datohet e fillimit te shek. VI".Ne mendojme se varreza me e hereshme qe lidhet me banoret e pare themelues te qytetit duhet te jepte materiale te fillimit te shek. VII. para Kri. dhe jo te fillimit te shek. VII. para. Kri. dhe jo te fillimit te shek. VI. para. Kri.per derisa dihet se Epidamni kolonizohet rreth vitit 627 para Kri.Kjo e dhene duket qarte se varreza nuk i perket Epidamnit te lashte por Dyrrahut sepse sikunder e pohon me poshte edhe vete autoria qe vazhdon.Kjo berthame e lashte e varrezes ka pasur nje perdorim te panderprere edhe mund te themi intensiv ne shek. VI. para. Kri.Ne te njejten kohe shtrirjen maksimale apo ndoshta nje perdorim te mvarur nga nekropoli i Dautes ka pasur varrezat e kodrave Kokamane.Faqja jugore e ketyre kodrave ka dhene edhe gjetje te shek. VI. para. kri. por materiali mbizoterues i takon shek. IV-II. para. Kri.Me poshte autoria shton se lidhur me vazhdimesine ajo eshte plotesisht e qarte per pese shekuj me radhe me nje nderprerje ne shek. V. para. Kri. gje qe e kemi shpjeguar me mungesen e gjetjeve te deritanishme.Nga te dhenat e me siperme ne jemi te mendimit se ajo qe presupozon nje zanafille te vertete te qytetit te Dyrrahut eshte pikerisht shek. VI. ashtu sikurse e verteton perdorimi intensiv i varrezes ne kodren Dautaj edhe ne ate te Kokamanit.Ne vazhdim ne te njejtin artikull thuhet se:Nje interes te vecante ne dhjetevjecarin e fundit ka paraqitur edhe zbulimi i rrenojave te nje tempulli arkaik ne maje te kodres Piotike, kontrolloet gjate viteve 1980-1984 nxorren ne drite materiale ndertimi te periudhes arkaike ne majat e kodrave Pitoke e Kazane, por ato nuk paraqesin mundesi per germime per shkak te demtimit ne thellesi te shtreses kulturore.Lidhur me pranin e tempujve ne vargun e kodrave te Dyrrahut shkruan edhe Lukai.E kemi te veshtire me keto te dhena kaq te paketa pa nje pershkrim te hollesishem te materialit te ndertimit qe eshte gjetur ne majat e kodrave te permendura qe te mund te besohet vertet se nuk ka gjurme te besueshme per ekzistencen e tempujve arkaik.Lidhur me citimin e Lukanit theksojme se sic e kemi pohuar edhe me siper Lukani ne rastin e dhene ben fjale per qytetin e Epidamnit dhe jo te Dyrrahut.Eshte me interes te permendim faktin qe deri me sot ne Durres nuk jane zbuluar sarkofage guri si ato te Apollonise te periudhes arkaike te shek. VI. para. Kri. por duhet theksuar se ne durres qe ne fillim te shekullit te kaluar eshte gjetur nje sarkofag prej mermeri, i gdhendur rreth e qark edhe mbi mbulese me relieve skenash te ndryshme nga mitologjia arkaike.skenat jane te gdhendura si zakonisht ne gjysme reliev me nje gdhendie artistike te perkryer.Fatkeqesisht ky sarkofag kaq me vlere nuk zbukuron muzeun arkeologjik te Durresit por ate te Stambollit.ky sarkofag datohet i periudhes romake shek II pas Kri.Sarkofagu, u gjet i pa dhunuar dhe kur u hap per here te pare brenda tij u gjeten shume objekte prej ari dhe gure te cmuar ndermjet ketyre u gjet edhe nje shpate, nje heshte dhe nje perkrenar.Duke gjykuar nga gjithe keto objekte me vlere dhe nga sarkofagu i gdhendur ne mermer te bardhe me skena te ndryshme nga mitologjia mund te supozohet se ne te ishte varrosur nje personalitet i shquar dhe me funksione te larta ne qytet.Nga menyra e trajtimit artistik, sarkofagu, mund te krahasouhet me statujen e gjymtuar qe eshte gjetur ne Durres.Nisur nga dekoratat e gdhendura ne parzmoren e personit qe paraqitej ne kete statuje kuptohet se ajo paraqiste nje oficer madhnor te flotes luftarake romake i cili mund supozohet se ishte varrosur brenda sarkofagut qe permendem me siper.Kjo statuje eshte ekspozuar ne muzeun arkeologjik te qytetit te Durresit.ne kete qytet eshte gjetur gjithashtu edhe nje sarkofag tjeter prej mermeri i gdhendur me nje dekoracion te thjeshte.Kapaku i sarkofagut u gjet i thyer gje qe tregon se sarkofagu ishte dhunuar qe ne kohe shume te hereshme.Me kete paraqitje te burimeve historike dhe te dhenave qe dalin nga rezultatet e germimeve arkeologjike te njohura deri me sot mendojme se krijohet nje perfytyrim me i drejte dhe i argumentuar lidhur, ne radhe te pare me Epidamnin dhe Dyrrahum si dy qytete te vecanta te lashta ilire, se dyti per Epidamnin qe kolonizohej nga kerkyra dhe shperberjen e tij si qytet i zhvilluar, per arsye fillimisht te trazirave te brendshme qe e cuan ne luften civile, dhe pastaj, te shkaterrimit te tij nga kerkyrasit si rezultat te qendrimit te tij qe mbajti gjat luftes e Peloponezit, si aleat i Korinthasev dhe se treti per here te pare trajtohet menyra e zhvillimit te ngjarieve historike qe cuan ne krijimin dhe zhvillimin e qytetit te Dyrrahut si qytet ilir dhe me pastaj si nje qytet i perzier me kolone helen arrin te behet nje qytet bregdetar me shume rendesi per kohen e lashte.Mendojme se edhe te dhenat qe paraqiten lidhur me percaktimin topografik te qytetit te Epidamnit jane te pranuara nga analiza e hollesishme e burimeve historike, ashtu edhe nga zbulimi i njeres nga hyrjet e qytetit te Epidamnit.Deshmi kjo qe verteton plotesisht vend ndodhjen e qytetit te ndertuar mbi informacioninshkembor qe zgjatej ne thellesi te detit, dhe qe eurozioni dhe dallget e fuqishme te detit e kane permbytur te gjithe qytetin.Rrenojat e te cilit jane ne fund te detit, kurse varrezat e tij shtrihen ne pllaje te kodres se kalase se Turres.I pare ne pergjithesi trajtimi qe i behet zhvillimit te ngjarjeve historike ne kendvend veshtrimet tona, kerkon qe te ndryshoje qendrimi ndaj paraqitjes historike te vend banimeve ilire ne bregdetin e Adriatikut dhe themelimit te kolonive helene dhe romake ne kete bregdet.Kjo do te ishte edhe nje nga detyrat kryesore te historianeve dhe arkiologeve shqiptare te cilet duke u bazuar ne te dhena te sigurta ndihmohen shume per te arritur edhe mendime perfundimtare te drejta.Nga mendimet e shprehura ne dy shekuj me pare nga studiuesit e medhenj, L. heuzey dhe h. Dumet te cilet sic thame kalimisht vizituan qytetin e Durresit dhe shprehen nje mendim te shpejtuar, sic e thone edhe vete ata nuk gjeten as edhe nje monument te pa levizur nga vendi qe ti perkiste shek. V-VI. para. KriKeta dy autore shprehen mendimin se Epidamni dhe Dyrrahu ishte nje qytet i ndertuar ne nje truall te perbashket, nen themelet e rrenojave te Durresit te sotem.Sot ka ardhur koha qe pas gjith atyre studimeve historiko-arkeologjike te vihen pikat mbi "i" ne menyre qe te sqarohen drejt gjith problemet qe dalin ne kete fushe, dhe te ngrihetne shkalle me te larte historia mbi iliret dhe shqiptaret e hershem.Per here te pare qe po analizohen me hollesi te gjitha burimet e shruara nga autore te ndryshem ne te cilet sic dihet eshte bazuar edhe koncepti i ilireve mbi trevat qe banoheshin nga iliret mbi qytetet ilire dhe ne kolonite helene dhe romake qe jane themeluar ne iliri.ballafaqimi i tyre me rezultatet kryesore te germimeve arkeologjike te deri sotme na lejojne qe problemit te themelimit te Epidamnit dhe Dyrrahut ta shohim me nje kenveshtrim tjeter nga ai qe eshte pare deri me sot.ne pergjithesi duke perfunduar, mund te themi se ne kete punim kemi njohur shume fakte, shume mendime te cilat duke u lidhur midis tyre perbejne nje hap shume te rendesishem per zgjidhjen e problemit qe po trajtojme.Ftoj me dashamiresi arkeologet durresake qe te thone me fakte te reja fjalen e tyre perfundimtare.
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:50   #8
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Bibiografia e Shfrytezuar Per Perpilimin Dhe Publikimin e Ketij Materiali!

H. Ceka "Probleme te numizmatikes ilire"Tirane 1965 f. 16-17

Apiani, "Historia e romes.....Lufta civile, Lib II. 39.

Diodori Lib, XII.2, 31, Bur. Hist. F 137.

Jul Cezari. "Lufta Civile"75,4.

Aristoteli, "Politika" L,V,l.

Herodi. Libri VI. 127.

Dion Kasi "Historia Romake",XLl,2,29.

Neritan Ceka "Iliret" f, 46, 50, 95.

R. Hoxha "Legjenda te vendit tim", Legjenda e Epidamnit, F, 22-25.

Ciceroni, Letrar...I,14.Ptolemeu "Gjografia" 12, 1, 2.
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:52   #9
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

te dhena nga faqja e bashkise se Durresit http://www.durres.gov.al

------------------------------------------------------------------------------

Durrėsi Dyrrah-Epidamn - Dyrrachium


Njė nga qytetet mė tė vjetėr tė Shqipėrisė. Si vendbanim ilir i fisit Taulant, ka tė dėshmuar jetėn e tij qė nė prehistori, bazuar nė gjetjet arkeologjike dhe dėshmive tė autorėve antikė. Ka mbijetuar nė shekuj deri nė ditėt e sotme. Qendėr e rėndėsishme portuale, administartive, kishtare, ekonomike, tregtare, politike, etj nė shekuj, e kurdohere i pranishem nė historinė e Pellgut tė Mesdhjeut, veēanėrisht nė Detin Adriatik.
Muzetė dhe objektet e monumentet e vizitueshme, si dhe vetė qyteti me rrethinat e afėrme tė Durrėsit i pasqyrojnė mė sė miri vlerat historike, arkeologjike, etnografike, natyrore e urbanistike. Turisti i huaj e vendas ka se ēfarė tė shohi nė qytetin tonė, pėrveē njė akomodimi gjithėnji e mė cilėsorė.

Amfiteatri, ndėrtim i fundit tė shek.I fillimi i shek.II pas.K., ndėr monumentet e kėtij lloji nga mė tė mėdhenjtė e perandorisė romake, dhe i vetmi nė vendin tonė. Merrte deri nė 15.000 spektatorė, elipsi i tij me permasa 120x101 m, dhe boshti i arenės 61x42m.Prania e tij ėshtė pikė referimi nė organizimin urbanistik tė qytetit.
Termat publike, ndėrtim i shek.I pas.K., ndodhet nėn themelet e Pallatit tė Kulturės e teatrit “Aleksandėr Moisi”.

Arti i mozaikut, shumė prezantues nė Durrės, ēka dėshmon pėr njė art muziv nė shekuj nė kėtė qytet, me shkollė e atelie mozaiēistėsh. Kėshtu pėrmendim:
Mozaiku “Bukuroshja e Durresit”, i gjysmės sė dytė tė shek.IV para.K., zbuluar gjatė Luftės sė Parė Botėrore, nga trupat austro-hungareze , prej arkeologut austriak Praschnicher, rizbuluar nė vitin 1947 nė bazė tė koordinatave tė lėna prej tij, sot i ekspozuar nė Muzeun Historik Kombėtar nė Tiranė.
Mozaiku “Me Hipokamp”, nė lagjen nr.3, zbuluar nė vitin 1947, bardhė e zi, i pėrket njė godine luksoze, tė periudhes romake, datohet e shek. I mbas.K.
Mozaiku “i Amfiteatrit”, i ndėrtuar nė kapelen e vogėl tė kėtij monumernti . Mozaik shumė ngjyrsh paraqet shenjtorėt Stefan, Sofi e Irene, si dhe figura laike e perandorit Aleksandėr. Ka mendime tė ndryshme pėr datimin e kėtij mozaiku, si shek.VI mbas.K., e disa tė tjerė nė shek.X.
Mozaiku i “ Bazilikės sė Arapjat”, mozaik shumė ngjyrsh, me dy emblema, njera e Eukaristisė, dhe tjetra Bukolike, me siperfaqe 54 m.q.nė aneksin funerar, martirium, tė kėsaj bazilike, datuar nė shek.VI mbas K., mozaik me vlera tė radha artistike, pėr nga kompozimi dhe realizimi artistic
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:53   #10
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Historiku i Qytetit tė Durrėsit

VESHTRIMI HISTORIK

Durresi mund te krahasohet me qytetet me te medhenj te Mesdheut antik dhe Mesdhetar.
Qyteti Epidamn Dyrak u ndertua nga Iliret Taulane, dallendyshasit ne shekuj XIII-XI p.K
Banoret e pare te Dyrrahut, para ilireve te quajtur protoiler, pellazge, ngriten ne rrethinat e ketij qyteti, vendbanimet e para prehistorike. Ne kushtet e nje klime mesdhetare, zona me e pershtateshme per banim ishte ajo e lumit Erzen (Ululeus) si dhe Ultesira Perendimore perreth saj. Ne bregdetin e Gjirit te Durresit u vendos qendra e pare apo limani me emrin Dyrrah. Sipas autoreve antik, ky qytet u themelua nga dy mbreter me origjine ilire te quajtur Dyrah dhe Epidamn.

Mbreti Epidamn, ndertoi pjesen e fortifikuar te qytetit ne juglindje te Malit te Durresit, kurse nipi i tij Dyrrak, ndertoi Portin qe per shume e shume shekuj mban emrin e tij. Nga keto dy emra mbijetoi deri ne ditet tona, emri Dyrrah-Durresi, per vete rolin e tij si liman-Port. Emri i vertet i mbretit vendas Dyrrah, indentifikohej dhe me konfiguracionin gadishullor te relievit, duke shprehur qenien e dy shpateve (dy rrahe), qe duken kur hyn ne Gjirin e Durresit.

Qyteti u zhvillua me shpejtesi per te mundesuar zevendesimin e rolit te Troies, duke u bere pika me e pershtateshme nderlidhese midis Pelegi-Europe dhe Hesperise te populluar nga Tuske e Dardane.
Ne shekujt X-VIII p.K u krijua Federata Taulane: Shtete me Kryeqender Dyrrahun.
Ne shekujt VII-III p.K Federata Taulane e shendrroi Taulanine ne shtetin kryesor Ilire te Ultesires Perendimore Panadriatike, duke e bere kryeqendren Dyrrah, qytet me zhvillim te gjithanshem "Dere e dritare" te Europes.
Ne shekujt II p.K deri X era e re , Europa Perendimore njihej me emrin Durres, qe ishte Shtet i Pavarur brenda Perandorise Romake-Bizantine.

Gjate periudhes Bizantine vazhdoi te mbetej qyteti me i rendesishem ne brigjet perendimore te Gadishullit te Ballkanit. Ai ishte kryeqendra e Provinces "Epiri i Ri", ku perfshiheshin krahinat nga lumi Mat deri tek lumi Vjosa.
Ne kohen e Perandorit te Anastasit I (491-519) dhe Justianani I (527-565), qyteti pesoi transformime te ndjeshme ne strukturen urbane duke marre tiparet e nje qyteti tipik bizantino-kristian.

muri-bizantin.jpg

Ne shekujt VIII u formua ne Durres, Njesia Administrative "Ahrondia e Dyrrahut", forme vetqeverisje e qytetit me krahinat perreth. Ne vitet e para te shek. IX u themelua "Thema e Dyrrahut", qe kishte per qellim mbrojtjen nga rreziku i sulmeve te Arabeve dhe Frengeve si dhe per te perballuar presionet tregtare te Venedikut. Kjo njesi ushtarake-administrative, perfshinte trojet nga Tivari ne veri e deri ne Gjirin e Vlores ne jug, ndersa ne lindje kufizohej me lumin Drin.
Me Durresin, si kryeqender te saj, u krijua dhe u perhap Qyteterimi Mesjetar, kultura arbnore, u kalua ne sistemin feudal dhe ne krijimin gradual te nje shtrese fisnikesh te rinj. Gjithe ky proces, coi nga formalizimi deri tek shkeputja e plote e lidhjeve te zones Durres nga Bizanti.

Ne shek. XI-XV, Shteti Shqipetar njihet me emrin Shteti i Arberit. Ky shtet, kulmin e tij e arriti ne periudhen e mbreterimit te Gjergj Kastriotit. Sipas kronikeve Osman te shek. XVI, Durresi apo sic e cilesojne ata "Kostandinopoja e Dyte", u pushtua nga turqit me 13 Gusht 1501. Pushtimi Osman pati pasoja te renda per Durresin. Qyteti me i madh dhe hijerende, u shendrrua ne nje qyteze me 100-120 shtepi, duke mbetur i tille per nje periudhe relativisht te gjate. Vetem ne shek XVII, qyteti filloi te rimare veten duke u bere qender e tregetise tranzite dhe skela kryesore e Shqiperise se Mesme.
Ne reformen administrative te vitit 1888, Durresi ishte Sanxhak i vilajetit te Shkodres. Ne fillim te vitit 1912 qyteti me rreth 4700 banore, ishte nyje kryesore nderlidhjeje midis qendrave te levizjes kombetare.

Me 21 Nentor 1912, ne Portin e Durresit, zbriten nje grup patriotesh te kryesuar nga atdhetari I.Qemali, te cilet vinin me misionin historik qe te shpallnin mevetesine e shtetit Shqiptar dhe me 26 Nentor ne Durres ngrihet flamuri i Pavaresise.
Sundimit turk i kishte ardhur fundi, por duket se qytetin e lakmonin invazione te tjera: pushtimi serbe(1913), ai austro-hungareze (1916) dhe pushtimi italian (1918).

Gjate viteve te monarkise shqiptare (1924-1939) Durresi fitoi nje frymarrje te re dhe qytetaria fisnike durrsake e beri qytetin e vet model te zhvillimit ekonomik kapitalist. Me 7 Prill 1939 qyteti dhe rrethinat e tij u pushtuan nga trupat e ushtrise italiane dhe gjermane dhe me 14 Nentor 1944, Durresi u clirua.

Periudhes se sistemit socialist (1945-1990), i perkasin investimet ne disa dege te industrise, kolektivizimi i bujqesise, masivizimi i arsimit, ngritja e nje seri objektesh social kulturore etjer. Ne fillim te viteve '90 zune fill normat e para te sistemit demokratik me shume probleme per fazen e tranzicionit, por me perspektive per te ardhmen.
Sistemi i ri dhe reformat ekonomike qe u zbatuan ne Shqiperi dhe ne Durres pas vitit 1990, sollen transformime te ndjeshme ne jeten ekonomike.
durres-pamje-port.jpg

Ne rrethin e Durresit jane aktualisht ne aktivitet 3511 subjekte ekonomike, midis te cilave 64 shoqeri te perbashketa (Filanto, Floryhen, Trumph, Eurotech), etjer qe merren me rieksportin e konfeksioneve te kepuceve, peshkut etjer.
Ne Durres operojne aktualisht 9 banka, pjesa me e madhe e te cilave jane te huaja.

Porti i Durresit, eshte nje nga portet me te vjetra te Europes ne detin Adriatik dhe nje nga kryeurat ballkanike te komunikimit te perendimit me lindjen dhe anasjelltas. Ai eshte percaktuar si nje pike hyrje per Korridorin e 8-te te transportit qe fillon nga Shqiperia, kalon nepermjet Maqedonise dhe Bullgarise per te mbrritur ne portin e Varnas dhe Burgasit ne Detin e Zi. Objektivi kryesor i projektit eshte krijimi i nje transporti te sigurt, sipas standarteve te projektimit europian dhe nderkombetare.
Gjithashtu eshte porti me i madh i vendit, i cili mbulon rreth 85% te import-eksporteve shqiptare te mallrave dhe me i rendesishem ne transportin detar te udhetareve.

Porti i Durresit ka nje siperfaqe te pergjithshme prej 1.4 km2 dhe nje akuatorium prej 0.67 km2. Kanali i hyrjes eshte 9.5m i thelle, 40 ml i gjere dhe 1.2 milje i gjate. Ne port funksionojne 11 kalata operues nga 6.60 -11m te thella me nje gjatesi rreth 2.200m. Siperfaqja totale per depozitimin e mallrave eshte 270.000m2 nga te cilat 27.000m2 jane te mbuluara.

Ne portin e Durresit ngarkohen dhe shkarkohen te gjitha llojet e mallrave minerale, karburante, cimento dhe artikuj te kategorive te ndryshme.
Ne port gjendet dhe terminali i trageteve, i cili ka ne dispozicion nje kalate me gjatesi 186ml dhe zhytje qe varion nga 7.40-7.90 ml. Ne kete terminal, gjate vitit 2002, u perpunuan 1.683 tragete me 600.500 pasagjere, 138.000 automjete dhe 368.000 ton mallra.
Terminali i konteniereve eshte ne fazen ndertimore. Pervec kalates dhe sheshit qe ka ne dispozicion, ne ndihme te terminalit te konteniereve ne portin e Durresit ndodhen edhe nje sere pajisjesh qe ndihmojne ne ngarkim-shkarkimin e tyre.
Aktualisht ne portin e Durresit jane futur ne perdorim fondet e Bankes Boterore prej 23 milion USD, Programi PHARE me 11 milion USD, TDA me 1.9 milion USD investime keto qe kane si destinacion rehabilitimin e kalatave, shtrimin e shesheve, blerjen e elektrovincave dhe makinerive per perpunimin e konteinereve etjer. Porti i Durresit ka perfituar gjithashtu nje kredi prej 17 milion Euro nga Banka Europiane e Zhvillimit. Projekti perfshin ndertimin e teminalit te ri te trageteve dhe rikonstruksionin e tij ekzistues. 90% e vellimit te transportit detar ne Shqiperi kryhet nepermjet Portit te Durresit dhe kapaciteti vjetor i perpunimit te mallrave eshte rreth 3 miljon ton. Me krijimin e zones fiskale, kapaciteti i Portit do te arrije ne 5 milion ton mallra te perpunuara ne vit.

Ne port funksionojne rreth 75 agjensi detare spedicionere, nga te cilat 6 agjensi detare qe trajtojne 14 tragete udhetaresh dhe automjetesh. Me e madhja eshte agjensia publike “Taulantja sh.a”. Aktualisht, ne portin e Durresit eshte dyfishuar numri i trageteve krahasuar me nje vit me pare. Cdo jave ne kete port akostohen rreth 40 tragete dhe katamarane qe lidhin Durresin me portet e tjera te Mesdheut.

porti-durresit.jpg

Durresi eshte nyje e te gjitha llojeve te transportit. Nese do t’i referohemi shprehjes se vjeter qe ne kohen e Perandorise Romake se “Te gjithe rruget te cojne ne Rome”, ne Shqiperi, do te ishte: “Te gjithe rruget te cojne ne Durres”.
Durresi, qytet 3000-vjecar ne zemer te Europes. Ne qender te tij ndodhet Amfiteatri me 20.000 vende, unik ne te gjithe Ballkanin.

Trashegimia arkeologjike e qytetit e ben te natyrshme qe cdo durrsak te ndjehet krenar per qytetin e tij.
Durresi i cilesuar si Taverna e Adriatikut, mirepret ne kohet moderne, turist dhe vizitor nga e gjithe bota. Tashme Durresi eshte perfshire ne projekte te fuqishme te Bankes Boterore dhe Agjensive te rendesishme Nderkombetare. Ai ka hyre ne nje faze te rendesishme te zhvillimit ekonomik lokal.
Turizmi dhe vlerat arkeologjike, presin cdo turist dhe vizitor per te shijuar bukurite natyrore dhe per te prekur dhe pare nga afer lashtesine.
Zhvillimi ekonomik dhe interesi i madh per te sjelle ne Durres eksperiencat me te mira te vendeve te zhvilluara, i ofrojne investitoreve dhe biznesmeneve mundesi dhe terren per te arritur sukses ne aktivitetet e tyre. Mjedisi shume i favorshem, mundeson krijimin e zonave industriale, krijimin e plazheve elitare ne zona te virgjera, studime e master plane, zbulime arkeologjike, ndertime te rrugeve te reja dhe permiresimin e infrastruktures. Politikat ekonomike financiare lokale, lehtesojne investitoret ne sipermarrjet e tyre.
Nisur nga keto:
Vizioni i strategjise se Bashkise per zhvillimin e qytetit te Durresit eshte: “Nyje kryesore e vendit per transportin detar, rrugor, hekurudhor, zona me e rendesishme e vendit ne fushen e turizmit masiv dhe ate elitar, qe ofron histori dhe arkeologji unike, qender kryesore per tregetine me jashte dhe industrine eksportuese, qytet i bankave dhe i shoqerive te sigurimit, me nje komunitet qe gezon nje cilesi jete te avancuar”.
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:54   #11
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

DURRESI DHE HORA PARAHISTORIKE



Studimi i historise se popullsise se Durresit apo Dyrrahut antik, nepermjet te dhenave te varrezes se lashte ka perparesi
sepse, mund te kalohet lehte ne analiza dhe konkluzione me vlere.
Materiali qe ofron nekropoli i qytetit i takon gjysmes se dyte te shek.VII p.K. deri ne mesin e shek I p.K.
Por do te ishte me interes,
kalimi me ne thellesi te shekujve, ne pre e proto histori per te plotesuar ate hiatus arkeologjik ndermjet gjetjeve ne qytet
dhe atyre te hores, njekohe'sisht per te treguar vazhdimesine e jetes pa nderpreje.
Objektet e gjetura gjate 50 viteve te fundit, si ne Durres edhe ne horen e afert dhe te larget te tij, jane te shkeputura dhe
ne pergjithe'si gjetje rasti.
Numuri i pergjithshem i vendgjetjeve arkeologjike dhe i monumentave te veēanta ne fshatrat perreth Durresit arrine ne
100, ndersa materiali i imte perbehet kryesisht nga vegla pune, objekte kembimi, material ndertimi, qeramike, stoli, arme
e monedha.
Mund te kete akoma vendbanime te pazbuluara, te cilat do te sillnin te dhena me vlere per historine me te hershme te
kesaj treve.
Kalimi i viteve, natyrisht qe i zbeh me shume keto gjurme, megjithate ato qe kane arritur te shpetohenjane shume te
fmuara.
Nuk ka dyshim se ne kohet prehistorike nuk do te kene mbetur pa u banuar edhe brigjet perendimore te vargut kodrinor
te Durresit deri ne gjirin ose limanin e mbrojtur qe formohetprane Porto Romanos, Bishti i Kamzes deri te Bishti i Palles si
dhe me ne veri Gjiri i Lalzit qe mbyllet me Kepin e Rodonit.
Ne zhdukjen e gjurmeve ne kete ane ka influencuar afersia me detin qe e ka transformuar dhe e ndryshon cdo dite vijen
bregdetare.
Por gjithashtu, si? dihet, qyteti i Durresit njihet qe ne lashtesi si zone sizmike e goditur shpesh nga termete te fuqishme.
Kete fakt e provon deri ne ditet tona qenia e Dyrrahut te lashte teresisht nentoke, e cila per kete qellim eshte shpallur
nentoke muze. Ajo ruan kulturen materiale te krijuar nga banoret e tij ne shekuj, prandaj e gjejne sot arkeologet ne
menyre te shtresezuar kronologjikisht.
Lidhur me banoret e hores perreth Gj irit te Durresit, rezulton se materiali arkeologjik i vendbanimeve prehistorike,
datohet nga fundi i periudhes se Eneolitit deri ne fund te periudhes se Hekurit.
Ato perbehen nga: vegla pune (cekane te brimuar, presa stralli, sopata bronzi e hekuri) qe sherbenin per pune e
kembim, maja shigjetash e fragmente qeramike.
Deri tani konstatojme se brigjet e lumejve Ishem dhe Erzen mund te jene banuar me heret ne kete treve.
Gjetjet prehistorike te breglumit Erzen, perbehen nga vegla pune te periudhes se Eneolitit dhe fillimit te epokes se
Bronzit, ndersa nga fshatrat Hajdaraj, Manez dhe Ballaj vijne tre cekane guri te periudhes se Bronzit. Ne Hamallaj dhe
Sukth jane zbuluar gjurme te varrimeve tumulare. Prania e tumave deshmon edhe qenien e vendbanimeve ne bregdetet
te te dy gjireve, Gjirit te Durresit dhe te Lalzit.
Meqenese ky studim perfshine kryesisht gjetjet e nekropolit te qytetit te Dyrrahut antik do te kufizohemi kryesisht ne
zbulimet rreth Gjirit te Durresit. Dihet tashme' se varrimet me tuma jane tipike per popullsine ilire ne gjithe treven e Ilirise
se Jugut.
Ky rit varrimi dhe kultura materiale qe gjendet ne to si inventar, kane provuar pranine e nje popullsie autoktone me
vazhdimesi te panderprere.
Arkeologet shqiptar, nepermjet zbulimeve te shume stacioneve prehistorike ne gjithe territorin e Shqiperise nga veriu ne
jug duke i pare ato ne kontekstin ballkanik, arriten ne konkluzionin se popullsia ilire ne fillim te epokes se Bronzit (2100-
1800), eshte perfshire ne pro?eset e formimit te Etnosit Ilir, ku vetem rol shtytes luajti dhe elementi i ardhur nga stepat e
lindjes e quajtur ndryshe dyndja indoevropiane.
Eshte kjo popullsi e ketij rendi te ri qe vazhdon te perdore ritin e varrimit me tuma, si element i botes shpirterore dhe
pjese themelore e substraktit ilir tashme te konsoliduar. Durresi me trevat e tij te pasura perreth, ka pasur nje rol shume
te rendesishem per treven e Ilirise se Jugut.
Ashtu si ne pergjithesi Ballkani perendimor edhe ky qytet me rrethinat e tij, nuk u prek nga influenca e dyndjes
indoevropiane dhe me vone asaj egjeane.
Lidhja e vazhdueshme me prapatoken ilire sidomos ne fund te Bronzit e gjate' periudhes se Hekurit, i dha hov te madh
jo vetem zhvillimit ekonomik e tregetar por qe nje mbeshtetje eperhershme ne situatat apo ngjarjet politike qe ka kaluar
ky qytet ne shekuj. Ne keto kushte edhe Durresi duhet te jete perfshire ne gjithe proceset etnokulturore te Ilirise se Jugut.
Gjetjet e nje materiali te pasur arkeologjik si presa stralli eneolitike e cekane te bronzit gjithashtu dhe qeramike e quajtur
"Devollite" ne vitin 1962 gjate punimeve per thellimin e portit te ri, vertetoi edhe nje here se i gjithe bregdeti i Gjiritte
Durresit ku ben pjese dhe porti deri ne skajin jugperendimor, ne Kepin e Lagjit, ka qene i banuar.
Natyra shume e vecante e ketij bregdeti, rrethuar me nje brez te gjere ranor, te pasuara nga fusha aluvionale
breglumore e bregdetare te konturuara ne shpine nga vargje kodrash te buta e me gjelberim te perhershem druresh e
shkurresh mesdhetare, ka favorizuar dhe lehtesuar jeten e banoreve qe ne fillimet e saj.
Ne kushtet e nje natyre te virgjer, vendbanimet e para, mendojme se duhet te kene qene te disa tipeve.
🖤 (1)
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:55   #12
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Ne bregdet perdoreshin vendbanimet palafite ose lakustre, ushqimi baze i te cileve ishte peshku. Ne vazhdim ne zonat
fushore e brigjet e lumenjve, njihen vendbanimet e hapura fshatare te ndertuara me mjete rrethanore si : kasolle kashte
me balte, me kallama ose prej druri. Ato kultivonin drith e bime te tjera per vete dhe kafshet qe kishin filluar t'i zbusnin.
Ne keto tipe banimesh, ne kushtet e shoqerise primitive ose te rendit gjinor matriarkal ku rolin kryesor e luante gruaja,
filluan dhe modelimet e para te eneve prej balte (me dore). Ndryshe duhet te kete ndodhur me banimet ne zonat
kodrinore pereth.
Ky reliev kodrinor, ne vartesi te formacioneve gjeomorfologjike e gjeologjike mund te kete sherbyer per vendbanime
shpellore si9 jane zonat me te larta kodrinore, ve9anerisht ato te Kryevidhit e te Spillese.
Gjate epokes se Bronzit dhe ne fillimet e Hekurit ne zonat kodrinore te fshatarave perreth Durresit u ngriten edhe
vendbanime te fortifikuara si: Zikxhafaj, Lis-Patros, Mlik etj.
Te tilla ndoshta jane ngritur edhe ne kodrat ne vazhdim deri ne Kepin e Lagjit apo Selites qe e mbyll Gjirin e Durresit ne
jug me kalane e Turres.
Ne vitet 1970-1972, punimet ushtarake ne kalane e Turres, ndeshen, ne shtrese varresh te shek.IV-II p.K. Prania e
varrezes Helenistike, presupozon, nje vend te banuar ne ate kohe, ndoshta dhe me heret. Kjo pike strategjike e hyrjes ne
Gjirin e Durresit, duhet te kete' pasur nje rol shume te rendesishem mbrojtes.
Po keshtu duhet te jene banuar edhe fshatrat e bregdetit te Kavajes si Bago, Karpen, Vorrazen. Kulture materiale me te
vone (IV-1 p.K.) kane dhene dhe fshatrat Armath, Vile, Tilaj, Rubjeke, Romanat, Vrrin, etj.
Vendi me i pershtatshem per banim e kembim me mbrojtje natyrore, ishte pikerisht porti i sotem i Durresit.
I rrethuar me nje varg kodrinor qe she rbente si bariere per ererat detare, ndaj terhoqi vemendjen e banoreve te kesaj
treve. Nuk perjashtohet mundesia qe pozicioni i limanit te kete levizur ne vartesi te ndryshimit te vijes bregdetare, e cila
ka pasur ngritje dhe rritje te tokes ne kurriz te detit. Ne kete proces kane influencuar dhe levizjet sizmike, efektet
planetare si dhe nderhyrjet artificiale te dores se njeriut.
Shpeshhere sipas te dhenave te autoreve antike, ky gadishull (i quajtur Dyrrachion), kthehej gati ne ishull nga permbytja
e ujrave detare ne lindje. Ne kete ane krijohej nje kenete qe mbyllej ne veri me nje port te dyte ndermjet Porto- Romanos
e Kepit te Palles.
Kushtet e favorshme klimatike dhe pasurite natyrore, shpejtuan me shume se ne cdo territor tjeter zhvillimin e forcave
prodhuese dhe respektivisht rritjen e prodhimit.
Dihet hisorikisht se ne kete faze te zhvillimit te jetes se shoqerise njerezore, mbiprodhimi con ne krijimin e tepricave, ne
kete menyre, lindin kushtet e para per diferencim brenda shoqerise prehistorike dhe vecimi i nje shtrese qe pasurohet
duke pervetesuar keto teprica dhe si rezultat lind pronen private qe con ne nevojen per kembim.
Ne aspektin shoqeror kalohet ne nje rend te ri fisnor patriarkal. Jane kreret e fisit te pasuruar gradualisht dhe te
interesuar per lidhje kembimi me fiset e tjera perreth.
Vendi me i pershtatshem per kembim, sic shihet nga gjetjet arkeologjike dhe vecanerisht 9ekanet e gurit, sopatat e
bronzit dhe qeramika "Devollite", ishte limani ne skajin juglindor te vargut kodrinor.
Ky liman me trevat perreth ne nje proces zhvillimi e transformimi gjate gjithe epokes se Bronzit, u banua nga popullsi
vendase ose pellazge (para dyndjes indoeuropiane). Ne vazhdim qe nga fillimi i epokes se Hekurit, shek.XII p. K., deri ne
shek.X p.K., ai arriti nivelet e qendrave protohistorike te Ilirise se Jugut.
Ne fund te Shek.IX e fillim te shek.VIII p.K., bashkimet fisnore u forcuan dhe pasuruan nepermjet sulmesh apo
inkursionesh qe drejtoheshin nga fiset me te forta. Ne trevat ku ndodhej limani i Durresit,u krijuan kushtet per grupimin e
parise fisnore te hores rreth Gjirit te Durresit. Kjo provohet nepermjet ngjashmerise ne kulturen materiale dhe
vazhdimsine e saj (sopatat dalmato-shqiptare dhe prej hekuri), te gjetura ne port.
Nje' grupim i tille fisnor (federate) ishte dhe fisi ilir i Taulanteve me ne krye mbretin Galaur (shek.VII p.K.). Sipas
autoreve antike, Liburnet jane te pranishem gjithashtu ne kete liman, si? ishin zoterues te brigjeve te Adriatikut deri ne
Korkyre. Jemi te prirur te mendojme se kembimet e para si nje pike tregetimi, apo emporiumi, te ketij limani mund te
kene filluar ne shek.VIII p.K. Nje fakt eshte i pranueshem se dalja e Taulanteve ne Adriatik ndeshi ne rezistencen
Liburne.
Ishte fisi ilir i Liburneve, zoterues i tregetise ne detin Adriatik, i ishullit te Korkyrees, qe kembente me shume qendra te
bregdetit Italik. Ndryshimet e medha qe perfshine brigjet lindore dhe perendimore te Adriatikut, sidomos gjate shek.VIII
p.K.,u shoqeruan edhe me vendosjen e fiseve ilire Mesape, Japige, Daune, etj. ne juglindjete gadishullitApenin.
Zbulimetarkeologjikeprovojne se lidhjet e para ose kembimet tregtare ky liman i pati me fiset ilire dhe ishullin e Korkyres.
Liburnet, banore e themelues te ketij ishulli, ne tregtine me Korkyren mund te kene luajtur rolin e ndermjetesit.
Nga ky emporium Liburno-Taulant eksportohej lende e pare dhe prodhime per te cilat shquhej kjo treve si: vaj, vere,
mjalte, peshk, drithra, lende drusore etj.
Importi i banoreve ishte i kufizuar ne sende luksi apo prodhime qeramike te perdorimit te perditshem. Keto marredhenie
kembimi, gradualisht cuan ne nje stad me te larte organizimin shoqeror. Lindi dhe u diferencua nje klase me aktive
tregetare-zejtare, inisiatore e kesaj veprimtarie.
Te dhenat arkeologjike dhe burimet e shkruara per vendndodhjen e vendbanimit te pare, legjenden e themelimit, cilet
ishin banoret dhe mbreterit e tyre, jane te shumta.
🖤 (1)
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:56   #13
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Zbulimet dhe studimet e viteve te fundit, si nga arkeologet shqiptare dhe ato te huaj, kane sjelle te dhena me vlere qe kerkojne nje interpretim te ri per historine dhe banoret e Durresit qe ne fillimet e jetes ketu.
Funksionimi me binomin e pare Epidamn-Dyrrah, emera perfaqesues te te dy mbreterve ilire te ketij vendbanimi, nga te
gjitha te dhenat duhet te jete qe nga shek.VIII p.K.
Duke filluar nga shek. VII p.K., te dhenat arkeologjike dhe burimet e shkruara te autoreve antike, jane me vlera te
pakontestueshme per historine e ketij qyteti. Historiani Tukididi qe jetoi ne shek. V p.K.(460-400), shkruan:
Epidamni eshte nje qytet qe gjendet nga ana e djathte kur hyn negjirineJonit.
(Adriatiku identifikohej me Jonin, H. Hidrij. Prane tij banojne barbaret taulante, fis ilir. Kete e kolonizuan korkyrasit, kurse
te pare bene Falin, birin e Eratoklidit nga Korinthi ifisit te Herakliut, i cili sipas zakonit te vjeter, u thirr nga qyteti meme.
Midis kolonisteve ishin edhe disa korinthas dhe te tjere ngafisi i dor eve.
Me kalimin e kohes ky qytet u be ifuqishem dhe me banore shume.
Interpreting i ketij pasazhi eshte bere nga nje tjeter autor antik, Apiani, ne fillim te shek II p.K. Veshja mitologj ike qe i ben
ai thenies se Tukididit, nuk ia humb vlerat ketij burimi, perkundrazi e perforcon ate.
Apiani e ve theksin qe ne krye, tek origjina ilire e dy mbreterve te pare themelues te qytetit te cilet quheshin Epidamn e
Dyrrah.
Ishte koha e ndryshimeve te medha, ne trevat ilire te bregdetit jug-perendimor, kur kalohet nga nje ekonomi e mbyllur
natyrore ne nje hap te metejshem, ne perfshirjen e Ilirise ne ekonomine skllavo-pronare te Mesdheut.
Dihet tashme nga zbulimet arkeologjike se kishte zona ne trevat e Ilirise se Jugut qe kane funksionuar si vendbanime
protourbane dhe kishin mardhenie me qendrat mesdhetare qe nga koha Kreto-Mikene e ne vazhdim; me qendrat
Joniane.
Gjithashtu Hekateu, gjeograf i shek.VI.p.K, njofton se Taulantet kishin edhe nje qytet, Sesaretin.
Zhvillimi ne nivele te tilla te organizimit te shoqerise Hire, tregon qarte se keto pro9ese kishin filluar me here't.
Ne shek.VIII-VII p.K. njihen vale dyndjesh apo levizje te popujve si nje fenomen qe perfshine gjithe popujt e Mesdheut.
Ky ishte nje proces i shpemguljes se grupeve te popujve nga Lindja drejte Perendimit ne kerkim te tokave te reja.
Faktoret qe shkaktonin keto levizje popujsh jane spjeguar ne menyra te ndryshme nga studiues te te gjitha kohrave.
Ne te shumten e rasteve si me i pranueshem mbetet faktori ekonomik si dhe ndryshimet e brendeshme te vendeve nga
niseshin. Studimet dhe botimet e fundit kane argumentuar shkencerisht se ishin popujt mesdhetare autoktone apo popujt
e detit, Pellazget qe u shtyne nga te ardhurit.
Herodoti, historian i shek V p.K (490-424), i bazuar tek Hekateu i shek VI p.K. thote :
Athinasit debuan me pare pellazget nga Atika.
A paten te drejte apo kryen me kete nje padrejtesi, nuk kam ndermend ta percaktoj; mjafton ajo c 'ka thuhet. Hekateu, i
biri i Hegesandrit, tregon ne historite e tij se kjo qe e padrejte ...
Ne fund te ketij pasazhi, Herodoti thekson se:
Pellazget te detyruar te braktisnin Atiken, u shperngulen ne vende te ndryshme dhe njepjese e tyre shkoi ne Lemn...
ProfesoreshaNermin Vlora Falaski ne botimin e saj Pellazget-Iliret- Etrusket- Shqiptaret, botuar ne Prishtine, viti 2004,
spjegon me argumenta shkencore historike, arkeologjike edhe linguistike, fenomenin e shpemguljes se popujve te detit,
te pellgut te Mesdheut sic i quan ajo, Pellazget hyjnor, e bazuar tek Homeri.
Po ne kete studim voluminoz autoria thekson:
Nuk ka dyshim se pellazget kishin formuar njeperandori te ndriguar. Ato me anijet e tyre te shpejta, kane arritur ne vende
te ndryshme te botes se atehershme dhe kudo kane lene gjurme diturie.
Keto te dhena burimore deshmojne se kjo levizje e madhe ishte orientuar drejte Perendimit dhe ne ishujt mesdhetare ne
kerkim te tokave te reja.
Nga Mesdheu, Egjeu e Azia e vogel, u perhapen ne gadishullin Apenin deri ne Alpe ne veri, ne gadishullin Iberik, Afriken
Veriore, ne ishujt perreth Italise si:
Korsika, Sardenja, Elba e Sicelia, pershkruan ne vazhdim autoria.
Po keshtu ndodhi edhe me ishullin e Korkyres ne detin Jon. Nje grup i shkeputur nga fisi ilir i Doreve te Korintit u vendos
ne Korkyre ne vitin 737 p.K., duke debuar iliret Liburne. Ky vit konsiderohet si vit i themelimit te saj.
Kthimi i Liburneve ne Dyrrah (i cili ka te ngjare te kete qene i pjesshem), nuk i shkeputi perfundimisht lidhjet e tyre me
ishullin e Korkyres. Kjo deshmohet me importet e para ne Dyrrah nga ky ishull qe ne mesin e shek VII p.K.
Ne cerekun e fundit te ketij shekulli, si rezultat i ketyre lidhjeve tregtare nga njera ane dhe kontradiktave ndermjet ilireve
Taulante e Liburne, thirren per ndihme Korkyrasit. Ato derguan si9 mesohet nga Tukididi, nje grup te organizuar
njerezish, ku benin pjese korintas dhe te tjere nga fisi Dore. Historiani Tukididi, ve ne dukje origjinen ilire te fiseve Dore
dhe sic e citon prof. Vlora, ai shkruan:
...banoret e Korintit ishin Doret, njejis ilir. Doret u shtyne ne drejtim te veriutepo ashtu ne drejtime te tjera dhe lojten nje
rol te rendesishem neperhapjen e kultures ne bote.
🖤 (1)
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:57   #14
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Ky fis i Doreve qe erdhi ne gjirin e mbrojtur e te banuar nga Taulantet e Liburnet, u vendos pa rezistence, por dhe ne
marreveshje e menyre paqesore. Keto te dhena burimore-historike te shek.V, mbeshteten dhe shtjellohen ne versionin
ne forme legjende tek Apiani, historian grek i shek II p.K., tre shekuj me vone se Tukididi, i cili shkruan:
Mbreti i barbareve te ketij vendi, Epidamni, ndertoi prane detit nje qytet dhe e quajti sipas emrit te tij Epidamn. I biri i se
bijes se tij, Dyrrahu, te cilin e konsiderojne se rrjedh nga Poseidoni, ndertoi prane qytetit nje liman dhe i dha emrin
Dyrrah.
Me Dyrrahun, ne luften qe i bene vellezerit u bashkua Herakliu kur po kthehej nga Erythea, me kusht qe te merte nje
pjese te tokes. Prandaj Dyrrahasit e quanin Herakliun si themelues te kolonise dhe pjestar ne toke.
Thuhet se ne kete beteje Herakliu vrau padashur Jonin, te birin e Dyrrahut, dhe se vete Herakliu e hodhi trupin e te vrarit
ne det, me qellim qe Joni te behej eponim i ketij te fundit.
Rendesia e pasazhit te Apianit qendron ne pranimin e dy themeluesve te pare te qytetit, qe ishin dy mbreter ilir, te
quajtur, Epidamn dhe Dyrrah. Trajtimi i legjendes me personazhe mitologjike, i mbeshtetur ne fakte reale ishte zakon i
kohes. Vazhdimi i pasazhit:
Me Dyrrahun, ne luften qe i bene te vellezerit u bashkua Herakliu kur po kthehej nga Erythea, me kusht qe te merte nje
pjese te tokes.
Kuptohet qe inisiativen ne keto cvendosje dhe vendosje te grupeve te njerezve e merte aristokracia (ne kete rast ajo
korintase) dhe per t' i dhene karakter hyjnor dhe legjendar shpesh preferohej Herakliu si hero.
Te" njejten legjende identike, me kete personazh e gjejme ne historite e gjithe qyteteve te Italise se Jugut, sidomos ne
themelimet ne perendim e lindje te ishullit te Sicelise. Gjithashtu vlen te skjarohet fakti se dyrrahasve u vihej nje kusht qe
ky hero te ishte pjestar ne toke, gje qe presupozon se ishte here nje ftese nga iliret dhe nje marveshje nga te dy palet.
Por duke ditur tashme origjinen pellazgo-ilire te popullsise se Korkyres, Liburno-Dore, si dhe hyjnite e herojte e saj,
eshte perfundimisht e qarte se nuk flitet per pushtim, por vetem levizje te detyruarate grupeve te ndryshme te banoreve
te Mesdheut, ne rastin konkret, nga ishujt ne kontinent, shpesh here ne marreveshje reciproke ose te thirrur per ndihme,
per shkakte origjines se tyre te perbashket.
Ekziston dhe nje legjende shume me e hershme qe lidhet me ngjarjet shkaterruese te termetit qe ra ne Krete ne vitin
1450 p.K.
E shkruar ne nje pllake dhe cituar nga Ana Komnena, ku behet fiale per dy heroj legjendare kretez, Zeti dhe Amfioni, si
themelues te vendbanimit te pare.
Si pjese e botes Mesdhetare limani i Durresit ka qene njohur heret me zhvillimet e botes Egjeane (pellazgjike),
nepermjet importeve nga Rodosi, Kiosi, Parosi dhe ishuj te tjere te Cikladeve qe ndoshta mbeten si "cikla" te atij
shperthimi te madh, katastrofal per kulturen pellazge.
Mendohet se lidhjet me to jane bere edhe nepermjet rrugeve toksore, qe shkonin deri ne veri te Ballkanit. Gjurme te
kultures materiale Kreto-Mikene nuk kemi gjer tani ne Durres. Themelimi ilir i vendbanimit i mbeshtetur ne burimet e
shkruara dhe materialin arkeologjik eshte' ai i dy mbreterve, Epidamn dhe Dyrrah.
Emri i vendbanimit te pare ilir mendojme se ka qene Dyrrah, pasi te dhenat arkeologjike qe paraqitem me siper
deshmojne pranine e tij pikerisht poshte ne liman.
Qenia e ketij limani mundesoi lidhjet e para, (me ndermjetesine e Liburneve) me qendrat Mesdhetare dhe si rezultat
njohjen e terheqjen e banoreve te tyre, kembimet, marveshjet dhe eksportet e Dyrrahut. Straboni, gjeograf i shek II m.K.
ne vepren e tij "Gjeografia" thote:
...ky qytet sot quhet Dyrrah dhe e mori kete emer nga gadishulli mbi te cilin eshte ndertuar.
Lidhur me pozicionin dhe emrin e Dyrrahut, arkeologu Bep Jubani, ka hedh mendimin se ai personifikonte dy shpate
kodrash (dy rrahe).
Me percaktuese eshte thenia e autorit antik Pausania, i cili ne vepren e tij "Pershkrimi i Greqise", shkruan:
...Porse emri iparefitoi dhe porti quhet tani si me pare Dyrrah.
Po ketu Pausania skjaron se qyteti i siperm quhej Epidamn.
Emri Epidamn shprehte nje pozicion zoterues, ose qytet i siperm.
Ne fakt limani poshte me kodren dominuese me kuote rreth 100 m. e mbronte dhe njekohesisht e zoteronte ate.
Por dihet se emri Epidamn gjendej edhe ne vende te tjera ne kohe antike, gje qe perforcon edhe njehere karakterin
konvencional topografik te tij.
Autori Stefan Bizantini i shek VI m.K. ne vepren e tij " Mbi qytetet dhe popujt", pasi permend edhe njehere legjenden e
Apianit, ve ne dukje dy emrat e pare te qytetit dhe konkretisht shkruan:
Epidamni i Dyrrahut ne breg te detit eshte. Eshte edhe nje tjeter ne Lakoni, nje prej te njeqinteve...
🖤 (1)
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:58   #15
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Me tej vazhdon:
...Epidamnos, qytet i Ilirise, Mbi gadishullin e quajtur Dyrrahion
Nga te gjitha burimet del qarte se Dyrrahu perfaqeson limanin e pare, portin sot, ndersa Epidamni qytetin e siperm
akropolin, duke pasur ne kete menyre pamjen dhe kushtet themelore me qytetet bashkekohes.
Te mbledhura sebashku burimet e shkruaradhe te analizuara nepermjet interpretimitte gjetjeve arkeologjike, rezulton se:
Vendbanimi i pare liir me binomin Dyrrah-Epidamn, mund te jete banuar njekohesisht nga banoret autoktone.
Akropoli mund te jete banuar, nga ajo shtrese e pasur e dinasteve Hire (bazilejve taulante), me te pare mbretin
Epidamn, personifikim i tij, qe i dha emrin sic njofton Apiani.
Ne cerekun e fundit te shek VII p.K. te ardhurit korintas dore,
sigurisht nga klasa oligarkeve te ketyre vendeve, qe i ndermerte keto levizje, parapelqyen, me sakuptohet, te
vendoseshin ne nje vend te larte e me mbrojtje natyrore, prane dinasteve vendas, me origjine te njejte, pra ne akropol.
Ato perbenin edhe shtresen e pare" te oligarkeve te qytetit, te cilet u vecuan, u mbrojten me mure rrethuese, u pasuruan
duke krijuar ate diferencim ndaj shtresave te gjera te popullsise ne rritje te Dyrrahut, qe u pershkallezua fuqishem ne
mesin e shek V p.K.( viti 436), me kryengritjen e demosit.
Kjo shtrese e banoreve te pasur te qytetit, perfaqesohet ne nekropol me grupin e varreve me urne arkaike shek. VII p.K.
Banoret e portit, me perberje me heterogjene (Libume, Korkyras, Korintas, Taulante, Parthin, ndoshta dhe Bryge),
ushtronin gjithe profesionet e mundeshme tregtare e zejtare, peshkimin si dhe perpunimin e produkteve bujqesore dhe
metaleve, kryesisht per eksport dhe nevojat e qytetit. Megjithe mbrojtjen natyrore qe kishte akropoli, limani ishte i hapur
dhe pa mbrojtje. Keshtu lindi nevoja e mbrojtjes me mure rrethuese edhe i pjeses se' poshtme te qytetit, sidomos nga
ana e detit.
Zakonisht ne rrethimet e para imitoheshin e zbatoheshin teknikat e kohes, te qyteteve Mesdhetare. Keshtu ndodhi edhe
me Epidamnin e Dyrrahun, per kete deshmon Lukani, autor antik i shek II m.K., ne Librin e II "Farsala":
Pertej deti i gjere shtrihet, qofte kur anijet me vela shkojne drejte skelave te tua o Korkyre, qofte kur majtas synohet
Epidamni ilir, duke u drejtuar drejte valeve te Jonit.
Ketu strehohen varketaret, kur Adriatiku te gjitha fuqite e veta i ve ne levizje, dhe kur Keraunia fshihet ndermjet reve,
dhe kur Sasoni kalabrik, zhduket nen valet shkumbezuese.
Pasi pershkruan taktikat e Cezarit dhe dhendrit te tij, Pompeut, para Dyrrahut dhe pritjen e ketij te fundit, ne Petra
(Shkembi i Kavajes), Lukani thekson:
Pompeu kishte besim vetetn ne muret rrethuese te qytetit, per kete skjaron:..
..Ai i ruan muret e Efyres (Epirit), duke mbrojtur qytetin, qe do te ishte i sigurte edhe vetem me kullat e tij.
Ajo qe mbrohet ketu nuk eshte nje pune e natyres, por nje mur i ndertuar. Sado lart te ngrihen ne ajer keto ndertime te
bera me pune njerezore i perkulen pa veshtiresi rrebeshit te luftes dhe viteve, qe shkaterrojne gdo gje.
Por ate qe e forcon kete vend d.m.th. natyren dhe pozicionin e vendit, asnje hekur nuk mund ta shkaterroje. I rrethuar
nga nje humnere e pafund, ne c 'do ane dhe nga nje det qe vjell shkrepa, Dyrrahu do te ishte nje ishull, pa kodren e
vogel. Mbi thepat e tmerrshem per anijet mbeshteten muret...
Muret qe pershkruan Lukani, duhet te jene ato te rrethojes se pare, e cila ka qene e ndertuar me blloqe guresh masiv,
gjysem te punuar dhe te vendosur pa lidhje llaci, prandaj ai i krahason ato me muret e Epirit ose Lekursit. Gjate pushtimit
romak keto mure jane rindertuar, mbi themelet e pare, ato ruhen pjeserisht prane bastionit ose ne te majte te "Portes se
Jallise" ("Porta e Detit").
Keto blloqe i pa Heyzey, arkeolog francez, ne vitin 1861, kur erdhi ne Durres.
Po keshtu misioni austriak Prashniker-Shober, me 1918, konstatoi dhe i pershkroi gjetjet arkeologjike ne Durres. Nder te
tjera, rendesi paten blloqet paralelopipede me permasa 70 x 30 x 30 m. qe gjeti ne jug dhe jug-lindje te rrethojes
bizantine, ne themele te saj. Po keshtu arkeologu, Vangjel Toci, i ka pare keto blloqe ne nje pike me te rendesishme, ne
shpatet jugore te kuotes 98 m. gjate bordures se rruges per te Vila. Sipas te dhenave gojore te banoreve te vjeter te kesj
zone, keto blloqe jane pare edhe gjate hapjes se rruges, qe conte ne "Kullen e Pashes" ne" vitin 1915.
Punimetelektrike,nevitin 1979 prapa "Bankes Tregtare" sot, ne kthesen qe mer muri mbi rruge, para kishes "Shen Pali e
Asti", dolen blloqe te njejte paralelopiped, disa radhesh, po keshtu edhe ne te majte te rruges "Skenderbej" (ish Fabrika e
Gomes). Pavaresisht se te shkeputura keto trakte muresh tregojne se qyteti ka qene i mbrojtur me mure masiv, fiklopike
osepellazgjike.
Gjetje te tjera, ne pergjithesi te rastit, jane ato te arkeologeve Heyzey dhe Prashniker-Shober. Krahas trakteve te mureve
te lashta qe pane e dokumentuan, ato gjeten dhe disa objekte arkaike-klasike me shume vlera si: stele, relieve,
qeramike, maske e terrakota qe datohen nga gjysma e dyte e shek VII p.K. dhe ne vazhdim ne shek. VI-V Duke filluar
nga gjysma e dyte e shek.
XX, objektet arkaike, vijne nga nekropoli antik i zones kodrinore (stele, skulptura e relieve mbivarrore). Shekullit VI p.K. i
takon edhe relievi i ashtuquajtur i Herakliut, gjetur ne zonen e Shijakut.
Nga nje veshtrim i kujdeseshem i paraqitjes se figures, qe padyshim eshte veper e artit arkaik, tendosja e dores se majte
perpara dhe kalimi i dores se djathte te perthyer mbi koke, ai te kujton me teper figuren e Zeusit rrufehedhes te Dodones
apo atlet Por ai qe eshte shume i rendesishem eshte mbishkrimi perpara trupit te tij dhe ne borduren ne fund te
kembeve. Verejme se eshte shkrim bustrofedik, germat jane arkaike te Korintit greko - dorike dhe etruske :
Veprat e artit te periudhes arkaike megj ithese ne numur te kufizuar, jane shume perfaqesuese. Fillimit te shek.VI p.K. i
takojne gjurmet e tempullit arkaik ne kodrat e quajtura Pitoke. Ne kodrat e qytetit ato zene nje pozicion qendror, rreth 4
km. larg skajit jugor te tyre.
Tjegullat, koret dhe kokat e luaneve prej terrakote, deshmojne pranine e nje tempulli arkaik me kolona druri e cati me
tjegulla. Ky eshte tempulli me i hershem i zbuluar ne Durres. Megjithese eshte nje gjetje rasti (gjate hapjes se' nje varri te
ri ne varrezat e sotme), ne kuoten me te ulet te kodrave Pitoke, mendojme se pozicioni fillestar i tempullit arkaik duhet te
kete qene ne maje te ketyre kodrave sepse ne fushatat e kontrollit te vitit 1981 konstatuam shtresa te dendura
tjegullasharkaike.
Nga nekropoli, objektetet arkaike megjithese te fragmentuara, kane rendesi, si per vendndodhjen dhe funksionin e tyre.
Fragmenti i steles arkaike me figuren e klaftit egjyptian, eshte datuar i gjysmes se dyte te shek.VII p.K.
Po keshtu dhe nje fragment torsi i nje kurosi arkaik, i mesit te shek.VI p.K. Ky tors, nuk duket te kete qene objekt
mbivarror, apo fragment i ndonje stelje, ky fakt kerkon hulumtime te metejshme. Ne vazhdim ne shek.e V p.K ne
nekropol jane perdorur stele me figura ne reliev. Zakonisht paraqesin skena te kompozuara (dy e tre figureshe), ne
momente ndarje, me shume dhimbje. Nuk mungojne edhe stelet e tipit Atik (me dy rozeta e palmete si akroter). Te gjitha
keto perfaqesojne vepra te mirfillta te artit klasik. Ne vazhdim ne fund te shek.
V dhe gjate shek. IV stelet dhe objektet mbivarrore, jane te shumta, shoqeruar me mbishkrime perkushtimi gje qe nuk
ndeshet ne shek. VII-VI p.K.
Sasine e objekteve arkaike-klasike e plotesojne edhe shume fragmente terrakote (pjese tjegullash, parete enesh e
relieve), te gjetura kryesisht ne zonen e nekropolit.
Te gjitha gjetjet arkaike - klasike ne zonen kodrinore dhe pjeserisht ne qytet, jane deshmi e pranise se ndertimeve te
kultit, banesave godinave shoqerore e kulturore.
Sasine e objekteve arkaike-klasike e plotesojne edhe shume fragmente te punishteve te qeramikes, te gurit material
ndertimit, toreutikes etj. Eshte kjo baze.e hershme e zhvillimit te shume degeve te ekonomise, qe do te njohin nivelin me
larte ne shek.IV-I p.K
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 01:58   #16
BARAT
tăl'ithu kyOO'mI
 
Avatari i BARAT
 
Data e antarėsimit: Nov 2012
Vendndodhja: Himarjot jet' e jet', Zot mbi male Hyll mbi det
Posts: 669
Thanks: 414
Thanked 153 Times in 88 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 25
BARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyerBARAT ka njė tė ardhme tė shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Tė mos dish tė servirėsh trashėgiminė
Durrėsi nė Ditėn Ndėrkombėtare tė Monumenteve

Dita Ndėrkombėtare e Monumenteve tė Kulturės e gjeti qytetin e lashtė bregdetar nė tė njėjtėn situatė tė pėrvitshme. Vlerėsimi dhe promovimi i vlerave historike qė mbart qyteti u shpalos nė njė mėnyrė krejtėsisht mjerane dhe tė pėrsėritur, pa mundur tė tėrheqė qytetarėt dhe as nxėnėsit e shkollave drejt monumenteve dhe historisė. Amfiteatri antik i Durrėsit hapi dyert e tij, ndėrsa autoritetet e mbrojtjes sė monumenteve tentuan tė jenė aktivė nė kėtė ditė, duke nxjerrė nė dritė stendat e pluhurosura dhe informacionet e fiksuara nė to. Me rastin e kėsaj dite, galeritė e amfiteatrit tė Durrėsit u shndėrruan nė ekspozitė pėr tė pasqyruar thatė dhe pa audiencė tė shkuarėn e lavdishme tė njė prej qendrave mė tė rėndėsishme tė botės antike. Ndėrkaq, drejtues tė Drejtorisė Rajonale tė Monumenteve tė Kulturės u shprehėn se sfida kryesore mbetet promovimi i turizmit arkeologjik dhe atij historik pėrgjatė sezonit turistik tė kėtij viti. Gjithnjė e mė shumė flitet pėr turizmin kulturor dhe arkeologjik dhe padyshim qė Durrėsi ka ē‘tė servirė nė kėtė drejtim, por shumė prej objekteve tė tij mbeten tė fshehura, janė pjesė e njė itinerari ende tė panjohur pėr turistėt e huaj, madje dhe ata vendas. Njė vit mė parė, Bashkia e Durrėsit ndėrmori hapin e parė pėr vendosjen e tabelave sinjalizuese qė tė orientojnė pėr vendndodhjen e monumenteve, por ende kėrkohet punė dhe investime konkrete pėr promovimin e kėtij turizmi. Nė tė kundėrt, atė qė me bujari na e ka falur pozicioni gjeo-strategjik, historia dhe paraardhėsit, nuk mund ta shfrytėzojmė. Monumentet e kulturės, amfiteatri antik, amfiteatri i Durrėsit janė tė vetmit tė kėtij lloji nė vendin tonė dhe nga mė tė mėdhenjtė nė rajon. Mund tė mbante 15000-20000 spektatorė. Vetėm gjysma e tij ėshtė zbuluar. Amfiteatri daton nė fillim tė shek. II e.s. Ndodhet nė hyrje tė Rrugės Tregtare, pranė bashkisė sė qytetit. Forumi bizantin ėshtė i vetmi monument i arkeologjisė bizantine nė vendin tonė. Sipėrfaqja ėshtė e shtruar me mermer dhe rrethohet nga njė kolonadė rrethore me diametėr 40 m. Forumi daton nė fund tė shek. V e.s., dhe ėshtė pėrdorur deri nė shek. VIII e.s. Mendohet se ėshtė pėrdorur dhe si shesh publik me ambiente tregtare. Mė pas u shndėrrua nė varrezė. Ndodhet pas pallatit tė kulturės "Aleksandėr Moisiu". Termat romake, termat ose banjat gjenden nėn themelet e Pallatit tė Kulturės. Janė ndėrtuar nė fillim tė shekullit II tė erės sonė dhe prej tyre janė ruajtur kaldariumi me pėrmasa 13x8m dhe pishina e shtruar me pllaka bardhezi. Ndonėse tė rrethuara, termat pėrdoren nga endacakėt dhe tė droguarit pėr t‘u strehuar gjatė netėve tė gjata. Durrėsi ka qenė njė qytet i fortifikuar me mure, tė cilat u ruajtėn gjatė shekujve. Nė shek. IV-V e.s., fortifikimet u shkatėrruan nga njė tėrmet i fuqishėm, por Perandori bizantin, Anastasi I, nga Durrėsi, e rifortifikoi qytetin duke krijuar kėshtjellėn mė tė fuqishme nė Ballkanin perėndimor, sipas arkeologėve. Mė vonė, tė tjera kala u ngritėn pėrreth qytetit duke krijuar njė barrierė tė fuqishme mbrojtėse ndaj sulmeve barbare. Muret rrethuese tė qytetit janė lehtėsisht tė vizitueshme dhe ndodhen vetėm disa dhjetėra metra larg bregut tė detit, nė Lagjen 1 tė qytetit-port. Kala tė tjera mesjetare tė rėndėsishme janė ato tė Kepit tė Rodonit dhe Ishmit, por nuk janė lehtėsisht tė vizitueshme pėr shkak tė infrastrukturės sė rrėnuar rrugore qė tė ēon nė to. Kisha tė vjetra nė qytetin e lashtė tė Dyrrhachiumit janė gjetur rrėnoja tė godinave tė kultit pagan, paleokristian dhe kisha mesjetare. Kisha paleokristiane tė stilit bizantin janė gjetur nė Durrės, nė fshatin Arapaj dhe Gjuricaj. Skulptura dekorative arkitektonike dhe mozaikėt dėshmojnė se kėto ndėrtime kanė qenė tė zbukuruara artistikisht.
🖤 (1)
BARAT nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-11-2012, 02:24   #17
magnus
larguar
 
Data e antarėsimit: Jan 2011
Posts: 9,479
Thanks: 288
Thanked 1,024 Times in 643 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 201
magnus ka mbyllur reputacionin
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

great job
si gjithmone

Barat
🖤 (1)
magnus nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 26-02-2015, 00:37   #18
Mandi
ஜ۩۞۩ஜ
 
Avatari i Mandi
 
Data e antarėsimit: Feb 2009
Vendndodhja: €
Posts: 7,136
Thanks: 6,577
Thanked 3,108 Times in 1,276 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 100
Mandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

DYRRAHU
Epidamnasit shtrihen sot nė tė njėjtin territor qė ishin edhe fillimisht, por qyteti modern nuk ėshtė ai i lashti, duke u shtrirė kėsisoj jo larg kėtij. Qyteti i sotėm e merr emrin Dyrrhachium (Dyrrah) nga themeluesi i tij.
Titulli: Pausanias Description of Greece, Volume 3
Autori: Pausanias
Redaktor: William Henry Samuel Jones
Pėrkthyer: Henry Arderne Omerod
Botues: W. Heinemann, 1954

Thėnie pėr shqiptarėt

__________________

Mandi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 26-02-2015, 19:56   #19
Piktori
V.I.P
 
Data e antarėsimit: Dec 2014
Posts: 430
Thanks: 125
Thanked 116 Times in 94 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 12
Piktori ėshtė njė i shkėlqyerPiktori ėshtė njė i shkėlqyerPiktori ėshtė njė i shkėlqyerPiktori ėshtė njė i shkėlqyerPiktori ėshtė njė i shkėlqyerPiktori ėshtė njė i shkėlqyerPiktori ėshtė njė i shkėlqyer
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

Me aq sa kam lexuar Durresi ne fillimet e tij si qytet njihej me emrin Durracio, Durrakium ne latinisht. Me vone ky vend u quajt Epidamn per arsye se banoret e atehershem te Durresit ishin qeflinj te medhenj por edhe te dhene pas pijes. Romaket me vone do ti kthenin emrin e vjeter qytetit qe mban edhe sot. Ne lidhje me etimologjine ashtu sikurse shpjegohet diku me siper emri i tij lidhet me dy kodrat qe e rrethojne kur i afrohesh bregut nga deti. Duke ju referuar kronikave te koheve me te lashta Durresi dhe Apollonia ne kohen e lulezimit te tyre nuk kane asnje ngjashmeri perveēse shekullit qe i lidh. Nuk duhet shume qe te kuptohet se nuk ishin kolonializuesit qe i themeluan ato si qytete porse i gjeten ashtu.
🖤 (1)
Piktori nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
i vjetėr 20-02-2017, 21:51   #20
Mandi
ஜ۩۞۩ஜ
 
Avatari i Mandi
 
Data e antarėsimit: Feb 2009
Vendndodhja: €
Posts: 7,136
Thanks: 6,577
Thanked 3,108 Times in 1,276 Posts
Shuma e pikėve qė jep: 100
Mandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėmMandi i pazėvėndėsueshėm
Pėrgjigje e: Epidamn Dyrrah Durrės

DYRRAH
Francois De Belleforest
(Durres, Albania) Durzze, Dyrrache

__________________

Mandi nuk ndodhet nė linjė   Pėrgjigju pėrmes citimit
Pėrgjigje

Mundėsitė nė temė

Rregullat e postimim
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB kodi ėshtė ndezur
Smiliet janė ndezur
Kodi [IMG] ėshtė ndezur
Kodi HTML ėshtė fikur