• Përshëndetje Vizitor!

    Nëse ju shfaqet ky mesazh do të thotë se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini të shihni pjesën me të madhe të seksioneve dhe diskutimeve të forumit, por akoma nuk gëzoni të drejten për të marrë pjesë në to dhe në avantazhet e të qënurit anëtar i këtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI që të dërgoni postime dhe mesazhe në Forum-Al.

    Regjistrohu !

Gjuha e njësuar bëri njësimin e shqiptarëve

John

V.I.P
Anëtar
Oct 23, 2020
Postime
2,008
Pikët
113
Po ne nje gjuhe ka edhe sinonime. Keto jane pasuri e gjuhes.
Kam qene ne Diber dhe megjithese jam gjysem shkodran nuk kuptoja asgje😀Kur me flisnin e perafronin pak gjuhen me letraren dhe merreshim vesh po kur flisnin me njeri tjetrin vallahi or ti,me shume do kuptoja dy italiane megjithese italisht nuk di.Flasim per fshatin Shupenze kush e di ku eshte.Qyteti nuk e di ca dialekti perdor
 

King Bardhyl

V.I.P
Anëtar
Mar 24, 2015
Postime
16,061
Pikët
113
Kam qene ne Diber dhe megjithese jam gjysem shkodran nuk kuptoja asgje😀Kur me flisnin e perafronin pak gjuhen me letraren dhe merreshim vesh po kur flisnin me njeri tjetrin vallahi or ti,me shume do kuptoja dy italiane megjithese italisht nuk di.Flasim per fshatin Shupenze kush e di ku eshte.Qyteti nuk e di ca dialekti perdor
Kjo ndodh per disa arsye. E para sepse Shqipja eshte nje gjuhe e vjeter. Ekzistenca e kaq shume dialektve dhe te folmeve eshte nje prove. Nje gjuhe, njesoj si ajo molekula ka tendencen te ndahet ne dialekte te cilat me kalimin e kohes kthehen praktikish ne gjuhe me vete. Ekzistenca e nje gjuhe letrare ben te mundur shmangjen e nje shkeputje te tille. Arsyeja e dyte eshte terreni. Shqiperia eshte nje vend i thyer malor dhe kjo e ben komunikimin te veshtire. Arsyeja e trete eshte pushtimi osman qe i percau dhe i largoi Shqiptaret por jo ne menyre te pakthyeshme. Mjafton te kesh parasysh rastin e dy krahinave, Dibra dhe Mati qe ishin baza e Skenderbeut, kur e gjithe Shqiperia binte ato dy krahina vazhdonin rezistencen deri sa vinte dimri dhe turqit largoheshin. Gjate sundimit turk keto dy krahina ishin ne hasmeri me njera tjetren, turku i percau.
Rose Wilder tregon nje episod mbi nje konflikt midis Elez Isufit dhe Ahmet Zogut ne Tirane. Konflikt i cili rrezikoi te kthehej ne nje perplasje te pergjakshme:

1922
Rose Wilder Lane:
A Power Struggle in Albania’s New Capital


In the whitewashed dining room of the Vocational School we sat drinking tea. Mr. Eyres disclaimed the tiredness of his eyes. It had been most interesting, he said. An interview he would not forget, that between old Elez and Ahmet. “A strong man, Ahmet. Perhaps a little young, just twenty-six, they tell me. Well, time will remedy that.” Elez had been persuaded to go to Government House to meet and talk with Ahmet. “Really a remarkable man, old Elez. He’d never before seen an automobile, you know. Walked right up to it, sat in it, as though he had ridden in one all his life; never turned a hair, coming or going. Must have been a bit of a strain, after all he’d gone through.” He said to Ahmet that he had talked with his men. They would not give up their rifles. If it were required that they give up their rifles, Elez would go back to his men and they would die fighting. Ahmet said, “Mustapha Kruja will be hanged when we find him. Zija Dibra must leave Albania forever. Give me a besa of peace and go back to the Dibra with your rifles.”
Elez was silent a moment, and then gave the besa. The Dibra, he said, would be loyal to the Constitutional Government of Albania as long as he lived, and as long as his son’s sons ruled the Dibra. He saluted, Ahmet saluted; the official interview was ended. And the messenger left to countermand the orders given. “Something rather dramatic about these chaps, really. Done just like that. No palavering, no signing of papers. Not necessary, and Ahmet knows it. Elez would be cut into bits before he’d break a besa. They’re admirable, in their way, these men.”
Elez, turning to go, had turned back to speak again to Ahmet. The Dibra and the Mati had long been enemies, he said. There had been no friendship between them since the days of Scanderbeg. Was this not a time to forget that old enmity? In their mountains, Dibra had not understood the Tirana government. During those three days in Tirana, Elez said, he had learned many new things. He believed now that Ahmet Mati was fighting for Albania. Would Ahmet join him in a besa of peace between Mati and Dibra?
This had been entirely unexpected, Mr. Eyres said. However, Ahmet did not turn a hair. He and Elez made the besa of peace, and then Elez added another thing. “I have heard,” he said to Ahmet, “that you intend to disarm the men of Dibra. You have not expected to do that without fighting. Now I, Elez Jusuf, chief of the Dibra, say this: The Serbs hold our City of Dibra. The Serbs are on the lands of my people. Twice in this year the Serbs have come to kill our men and burn our villages. Only our rifles stand between us and the Serbs. But you are the chief of Albania and you are a wise chief. When you think it is time to come to the Dibra to take away the rifles of the Dibra, I will give you every rifle. There will be no trouble. I say this, on the honor of Dibra.
Even this, to Mr. Eyres’s deeper astonishment, did not cause Ahmet to turn that hair. He said merely, “That is well.” The interview was ended. On the way back to his men, Elez suggested to Mr. Eyres that he leave his son as hostage to insure that he had spoken the truth. If he broke the besa, he said, in a matter-of-fact manner, Mr. Eyres might kill his son. Misunderstanding Mr. Eyres’s reaction to this offer, he added that his son would be glad to make his life a forfeit for the honor of Dibra. “But what on earth would I do with the chap?” said Mr. Eyres to us. “Bless my soul, I know old Elez will keep his word! Well, rather! I told the old man to jolly well take his son along with him. By the way, the young Elez has two lads of his own here in this school. Asked me to give them greeting from him, said he was sorry he couldn’t stop to see them. Elez’s riding out on the Dibra trail by this time, I expect.”
Burimi: Rose Wilder Lane, Peaks of Shala (New York: Harper & Brothers, 1923
 

John

V.I.P
Anëtar
Oct 23, 2020
Postime
2,008
Pikët
113
Kjo ndodh per disa arsye. E para sepse Shqipja eshte nje gjuhe e vjeter. Ekzistenca e kaq shume dialektve dhe te folmeve eshte nje prove. Nje gjuhe, njesoj si ajo molekula ka tendencen te ndahet ne dialekte te cilat me kalimin e kohes kthehen praktikish ne gjuhe me vete. Ekzistenca e nje gjuhe letrare ben te mundur shmangjen e nje shkeputje te tille. Arsyeja e dyte eshte terreni. Shqiperia eshte nje vend i thyer malor dhe kjo e ben komunikimin te veshtire. Arsyeja e trete eshte pushtimi osman qe i percau dhe i largoi Shqiptaret por jo ne menyre te pakthyeshme. Mjafton te kesh parasysh rastin e dy krahinave, Dibra dhe Mati qe ishin baza e Skenderbeut, kur e gjithe Shqiperia binte ato dy krahina vazhdonin rezistencen deri sa vinte dimri dhe turqit largoheshin. Gjate sundimit turk keto dy krahina ishin ne hasmeri me njera tjetren, turku i percau.
Rose Wilder tregon nje episod mbi nje konflikt midis Elez Isufit dhe Ahmet Zogut ne Tirane. Konflikt i cili rrezikoi te kthehej ne nje perplasje te pergjakshme:

1922
Rose Wilder Lane:
A Power Struggle in Albania’s New Capital



Burimi: Rose Wilder Lane, Peaks of Shala (New York: Harper & Brothers, 1923
Patjeter qe shume dialekte jane dhe pasuri per nje gjuhe,po fjalen e kishim te zgjedhja e toskerishtes si dialekt zyrtar.Pa i mohuar vlerat gegnishtes them se ai vendim ka qene i duhuri,mos harrojme qe ky dialekt i perket dhe arvanitasve qe shtrihen deri ne jug Te Greqise edhe arberesheve te Italise
 

Prishtinasi

V.I.P
Anëtar
Feb 14, 2013
Postime
2,692
Pikët
113
faktikisht gjuha e Elbasanit është një konglomerat gegënishto-toskërisht...
ta zëmë:
gegënisht - kam bâ
toskërisht - kam bërë
Elbasanisht ( konglomerati ) - kam bârë

faktikisht: gjuha standarde tingëllon më ëmbël.

* unë jam ithtar ( deri në fanatizëm ) i gjuhës standarde.
Këtë ma kanë thënë shumë shokë!
Gixhe, ti je imitues i dobet i toskeve.
Gjuha standarde tingllon per tosket embel, per mue tingllon artificiale.
Gegnishtja tingllon ma e natyrshme, ma e fuqishme edhe asht diqysh ma sexy 😁
 

Erdhi Dimri

me ortekë
Anëtar
Sep 9, 2017
Postime
2,077
Pikët
113
Vendndodhja
Upstate NY
Budi vs. Nano:

O I Pa Fat Njeri



O i pa fat njerii
Gjithe nde te keq harruom,
I dhane nde madheshti,
Nde mkat pshtielle e ngaterruom;

Ndo plak je, ndo j rii,
Perse s’shtie te kuituom,
I vobeg ndo zotenii
N ceije iee kriiuom?

Balte e dheu ce zii
E io ari ce
kulluom,
As engjiishi ce tii
Ndo guri ce paacmuom;

Kaha te vien n dore tyy
Mbe te madh me u levduom
Nde sqime e nde madheshtii
Tinezot me kundreshtuom?

Lavdine tand te levduom,
Ti pa vene ree vete,
Ame cote idhenuom,
Kuur leve mbi kete jete,

Aty s’prune begatii,
As vistaar te levduom,
As urte a diekeqii,
As gure te paacmuom;

Aty s’prune madheshtii,
As dinje me ligjeruom,
As vertyt as trimenii,
As vetiu me ndihmuom;

Aty s’prune zotenii,
Kual te bukur as te cpeite,
As dinje e gjeni,
As te mirete as te keqte;

Po leve gjithe mendryem,
Ame n cote idhenuom,
Tue qaam mallenjyem,
Me nje zaa te helmuom…

- Poezi nga Pjetër Budi


Fatos Nano te Koha Jone 8/09/1993 (qe atehere kane hyre edhe nja 1000 huazime te reja ne shqipen e Kuvendit):

Meqenëse ende s’ka ardhur askush nga hetuesia, gjithë kohën e administroj vetë me dy komponentë: stërvitje fizike dhe mendore. Për të parën në orarin dhe në dhomën e ajrimit bëj deri dy kilometra vrapim në ditë. Për të dytën meqenëse këtu lejohen vetëm Bibla dhe Kurani, po vazhdoj debatin me Perëndinë. Unë përpiqem ta bind se librat e shenjtë duhen rishikuar sipas programit të qeverisë sonë dhe propagandës zyrtare shqiptare; kurse ai (Perëndia) nxehet e ngul këmbë: “ata janë munfikë (hipokritë sipas Kuranit)! Edhe gjatë haxhillëkut bëjnë allishverishe! Xhehnemi i pret”! Amin!


PS: nje shprehje angleze, rreth 400 vjet me pare. Nese @King Bardhyl ose ndonje tjeter shikon ndonje ndryshim me anglishten e sotme, le te na e thote.

A noble birth and fortune, though they make not a
bad man good, yet they are a real advantage to a
worthy one, and place virtues in the fairest light.
 
Last edited:

King Bardhyl

V.I.P
Anëtar
Mar 24, 2015
Postime
16,061
Pikët
113
Budi vs. Nano:

O I Pa Fat Njeri



O i pa fat njerii
Gjithe nde te keq harruom,
I dhane nde madheshti,
Nde mkat pshtielle e ngaterruom;

Ndo plak je, ndo j rii,
Perse s’shtie te kuituom,
I vobeg ndo zotenii
N ceije iee kriiuom?

Balte e dheu ce zii
E io ari ce kulluom,
As engjiishi ce tii
Ndo guri ce paacmuom;

Kaha te vien n dore tyy
Mbe te madh me u levduom
Nde sqime e nde madheshtii
Tinezot me kundreshtuom?

Lavdine tand te levduom,
Ti pa vene ree vete,
Ame cote idhenuom,
Kuur leve mbi kete jete,

Aty s’prune begatii,
As vistaar te levduom,
As urte a diekeqii,
As gure te paacmuom;

Aty s’prune madheshtii,
As dinje me ligjeruom,
As vertyt as trimenii,
As vetiu me ndihmuom;

Aty s’prune zotenii,
Kual te bukur as te cpeite,
As dinje e gjeni,
As te mirete as te keqte;

Po leve gjithe mendryem,
Ame n cote idhenuom,
Tue qaam mallenjyem,
Me nje zaa te helmuom…

- Poezi nga Pjetër Budi


Fatos Nano te Koha Jone 8/09/1993 (qe atehere kane hyre edhe nja 1000 huazime te reja ne shqipen e Kuvendit):

Meqenëse ende s’ka ardhur askush nga hetuesia, gjithë kohën e administroj vetë me dy komponentë: stërvitje fizike dhe mendore. Për të parën në orarin dhe në dhomën e ajrimit bëj deri dy kilometra vrapim në ditë. Për të dytën meqenëse këtu lejohen vetëm Bibla dhe Kurani, po vazhdoj debatin me Perëndinë. Unë përpiqem ta bind se librat e shenjtë duhen rishikuar sipas programit të qeverisë sonë dhe propagandës zyrtare shqiptare; kurse ai (Perëndia) nxehet e ngul këmbë: “ata janë munfikë (hipokritë sipas Kuranit)! Edhe gjatë haxhillëkut bëjnë allishverishe! Xhehnemi i pret”! Amin!


PS: nje shprehje angleze nga vitet 1700 (320 vjet me pare). Nese @King Bardhyl ose ndonje tjeter shikon ndonje ndryshim me anglishten e sotme, le te na e thote.

A noble birth and fortune, though they make not a
bad man good, yet they are a real advantage to a
worthy one, and place virtues in the fairest light.
Perse kercen nga nje teme ne tjetren? Perse nuk e vazhdon debatin te tema qe nise vete? Ke thene ca gjera shume interesante atje.
 

King Bardhyl

V.I.P
Anëtar
Mar 24, 2015
Postime
16,061
Pikët
113
Budi vs. Nano:

O I Pa Fat Njeri



O i pa fat njerii
Gjithe nde te keq harruom,
I dhane nde madheshti,
Nde mkat pshtielle e ngaterruom;

Ndo plak je, ndo j rii,
Perse s’shtie te kuituom,
I vobeg ndo zotenii
N ceije iee kriiuom?

Balte e dheu ce zii
E io ari ce kulluom,
As engjiishi ce tii
Ndo guri ce paacmuom;

Kaha te vien n dore tyy
Mbe te madh me u levduom
Nde sqime e nde madheshtii
Tinezot me kundreshtuom?

Lavdine tand te levduom,
Ti pa vene ree vete,
Ame cote idhenuom,
Kuur leve mbi kete jete,

Aty s’prune begatii,
As vistaar te levduom,
As urte a diekeqii,
As gure te paacmuom;

Aty s’prune madheshtii,
As dinje me ligjeruom,
As vertyt as trimenii,
As vetiu me ndihmuom;

Aty s’prune zotenii,
Kual te bukur as te cpeite,
As dinje e gjeni,
As te mirete as te keqte;

Po leve gjithe mendryem,
Ame n cote idhenuom,
Tue qaam mallenjyem,
Me nje zaa te helmuom…

- Poezi nga Pjetër Budi


Fatos Nano te Koha Jone 8/09/1993 (qe atehere kane hyre edhe nja 1000 huazime te reja ne shqipen e Kuvendit):

Meqenëse ende s’ka ardhur askush nga hetuesia, gjithë kohën e administroj vetë me dy komponentë: stërvitje fizike dhe mendore. Për të parën në orarin dhe në dhomën e ajrimit bëj deri dy kilometra vrapim në ditë. Për të dytën meqenëse këtu lejohen vetëm Bibla dhe Kurani, po vazhdoj debatin me Perëndinë. Unë përpiqem ta bind se librat e shenjtë duhen rishikuar sipas programit të qeverisë sonë dhe propagandës zyrtare shqiptare; kurse ai (Perëndia) nxehet e ngul këmbë: “ata janë munfikë (hipokritë sipas Kuranit)! Edhe gjatë haxhillëkut bëjnë allishverishe! Xhehnemi i pret”! Amin!


PS: nje shprehje angleze, rreth 400 vjet me pare. Nese @King Bardhyl ose ndonje tjeter shikon ndonje ndryshim me anglishten e sotme, le te na e thote.

A noble birth and fortune, though they make not a
bad man good, yet they are a real advantage to a
worthy one, and place virtues in the fairest light.
Ja ku e ke temen tende:
Vazhdo aty dhe shpjego cfare ke ne mendjen tende. Je qartesuar se cfare kishe ne mendje?
 

Erdhi Dimri

me ortekë
Anëtar
Sep 9, 2017
Postime
2,077
Pikët
113
Vendndodhja
Upstate NY
Perse kercen nga nje teme ne tjetren? Perse nuk e vazhdon debatin te tema qe nise vete? Ke thene ca gjera shume interesante atje.
Vete e perqeshe ate teme. Le ta vazhdojme ketu, meqe hapesin Gi De Masha e kemi burre serioz.

Tani, na sill ti ndonje fakt per to qe thua se ekzistonka nje plan qe Shqiperia te ndahet ne disa zona gjuhesore.

Une them qe problemi atje eshte se nuk ka plane rigoroze as per kulturen dhe as per gjuhen (prandaj, mes te tjerash, une ate vend e konsideroj Republike Bananesh).

Le te degjojme pak kete versionin tend konspirativ tani.
 

King Bardhyl

V.I.P
Anëtar
Mar 24, 2015
Postime
16,061
Pikët
113
Vete e perqeshe ate teme. Le ta vazhdojme ketu, meqe hapesin Gi De Mashan e kemi burre serioz.

Tani, na sill ti ndonje fakt per to qe thua se ekzistonka nje plan qe Shqiperia te ndahet ne kater zona gjuhesore.

Une them qe problemi atje eshte se nuk ka plane rigoroze as per kulturen dhe as per gjuhen.

Le te degjojme pak kete versionin tend konspirativ.
Nje nga tiparet e nje trolli eshte kur sjell shume tema per te "diskutuar". Kercen nga Lillo te Fatos Nano dhe pastaj...ku do perfundosh?
Temen ta perqesha sepse postimi hapes ishte qesharak. Ta thashe njehere dhe po ta perseris, ishte nje percartje. Tani nese do, shko te tema qe ke hapur dhe shpjego disa gjera qe i ke lene pezull.
 

askushi 1

V.I.P
Anëtar
Sep 7, 2012
Postime
3,415
Pikët
113
Gjuha e njësuar është fitore e madhe e shqiptarisë se merren vesh dy shqipo me njëri tjetrin. Dialekti geg pasuria më e madhe që kemi. Duhen futur fjalë të gegërishtes në vend të fjalëve të huaja që po na mbysin. Thesari i gegërishtes duhet mbrojtur me ligj.
 

King Bardhyl

V.I.P
Anëtar
Mar 24, 2015
Postime
16,061
Pikët
113
ekzistonka nje plan qe Shqiperia te ndahet ne disa zona gjuhesore.
Eshte turp qe nje njeri qe i thote vetes burre sillet si ndonje troll adolesheshent:
Nuk besoj se ka nje lufte. Ka nje tentative per te na bere me nje gjuhe te re sic edhe na bene me nje Kushtetute te re. Edhe kete here shoqeria e shqyer do merret me kete pune. Dhe ne vazhdim te ndarjes qe kane ndermend ti bejne Shqiperise ne 4 zona, do te perfundojme me dy dhe me shume gjuhe zyrtare. Ky eshte skenari.
Dhe per dijenine tende projektligji per ndarjen ne kater zona te Shqiperise ka kaluar:
KREU II

ZHVILLIMI RAJONAL DHE KOHEZIONI

Neni 4

Rajonet e zhvillimit

1. Territori i Republikës së Shqipërisë ndahet në katër rajone zhvillimi.
More vesh gje ore karafil? Lesh merr vesh ti. Ty te eshte mbushur mendja qe je nje figure shume me madhore se Kadare.
 

King Bardhyl

V.I.P
Anëtar
Mar 24, 2015
Postime
16,061
Pikët
113
Gjuha e njësuar është fitore e madhe e shqiptarisë se merren vesh dy shqipo me njëri tjetrin. Dialekti geg pasuria më e madhe që kemi. Duhen futur fjalë të gegërishtes në vend të fjalëve të huaja që po na mbysin. Thesari i gegërishtes duhet mbrojtur me ligj.
Po nuk i intereson njeriu nga keta qe derdellisin as gegerishtja, as toskerishtja dhe as gjuha standarte. Qellimi eshte nje dhe vetem nje, zhberja e gjuhes.
 

peshkaqeni33

nje ze midis jush
Anëtar
Jan 29, 2011
Postime
14,156
Pikët
113
Vendndodhja
Kush tha, qe s'jemi komshinj!
Kjo ndodh per disa arsye. E para sepse Shqipja eshte nje gjuhe e vjeter. Ekzistenca e kaq shume dialektve dhe te folmeve eshte nje prove. Nje gjuhe, njesoj si ajo molekula ka tendencen te ndahet ne dialekte te cilat me kalimin e kohes kthehen praktikish ne gjuhe me vete. Ekzistenca e nje gjuhe letrare ben te mundur shmangjen e nje shkeputje te tille. Arsyeja e dyte eshte terreni. Shqiperia eshte nje vend i thyer malor dhe kjo e ben komunikimin te veshtire. Arsyeja e trete eshte pushtimi osman qe i percau dhe i largoi Shqiptaret por jo ne menyre te pakthyeshme. Mjafton te kesh parasysh rastin e dy krahinave, Dibra dhe Mati qe ishin baza e Skenderbeut, kur e gjithe Shqiperia binte ato dy krahina vazhdonin rezistencen deri sa vinte dimri dhe turqit largoheshin. Gjate sundimit turk keto dy krahina ishin ne hasmeri me njera tjetren, turku i percau.
Rose Wilder tregon nje episod mbi nje konflikt midis Elez Isufit dhe Ahmet Zogut ne Tirane. Konflikt i cili rrezikoi te kthehej ne nje perplasje te pergjakshme:

1922
Rose Wilder Lane:
A Power Struggle in Albania’s New Capital



Burimi: Rose Wilder Lane, Peaks of Shala (New York: Harper & Brothers, 1923
Dialektet nuk tregojne vjetersi, por tregojne izolim.
Tregojne qe nuk ka patur lidhje komunikuese(rruge apo levizje tregtare) midis krahinave. Prandaj gjuha largohet nga rrenja e saj dhe merr nje rruge zhvillimi te pavarur.
Vjetersine e tregon fjalet nje rrokeshe konceptuale, sidomos foljet qe jane pjese e pa ndryshueshme.
 

King Bardhyl

V.I.P
Anëtar
Mar 24, 2015
Postime
16,061
Pikët
113
Dialektet nuk tregojne vjetersi, por tregojne izolim.
Tregojne qe nuk ka patur lidhje komunikuese(rruge apo levizje tregtare) midis krahinave. Prandaj gjuha largohet nga rrenja e saj dhe merr nje rruge zhvillimi te pavarur.
Vjetersine e tregon fjalet nje rrokeshe konceptuale, sidomos foljet qe jane pjese e pa ndryshueshme.
Perse dialektet nuk tregojne vjetersi?
 

Pjer Thomas

V.I.P
Anëtar
Dec 18, 2014
Postime
5,530
Pikët
113
Pier, une kam mendim tjeter.
Gegerishtja eshte e perfunduar si gjuhe.
Tjeter pune se si standarte u vu toskerishtja.
Nje gje nuk me pelqen fare dhe e quaj edhe tradheti kombetare.
Perse u hoq paskajorja ? (ne vitin 72)
Paskajoren gegerishtja e ka te mrekullushme, por te zgjuarit e gjuhes shqipe, menduan te perdorin ne vend te saj, lidhoren.
Paskajore; me shku, me punu, etj.
Lidhore: te shkosh, te punosh, etj.
Pier, me thuaj nje gjuhe qe nuk ka paskajore ?
Ta them une; eshte vetem shqipja.
Gjuhet afer nesh e kane, latinishtja e ka, greqishtja e ka, italishtja e ka, anglishtja e ka...e plot te te tjera.
Nuk i njoh te gjitha gjuhet e botes, apo dialektet e hindise, por paskajorja eshte e domosdoshme per cdo gjuhe.
Praktikisht shqipja e ka paskajoren, njerzit e perdorin se nuk mund t'i ndaloje kush, por zyrtarisht shqipja nuk e ka, sepse e ndaluan zyrtaret.
Nje variant tjeter te paskajores ne toskerisht, une nuk di.
I vetmi variant (qe eshte dhe i toskerishtes) eshte ai qe permenda me lart.
Por me shume kete paskajore e perdorte gegerishtja.
Atehere si mund te evuloje toskerishtja (standartja) kur ajo nuk ka paskajore ?
me punu, e perdorim edhe ne tironcit, por eshte forme qe nuk shtjellohet me tej, ngelet me aq, eshte forme e vjeter e te folmes sone,
 

murik

peace and love
Anëtar
Jul 28, 2015
Postime
5,993
Pikët
113
Vendndodhja
philadelphia
Kjo eshte per ata qe nuk e kuptojne se c'eshte paskajorja ;

SHKRUAR NGA MEHMET ELEZI
Tiranë, më 06 mars 2004

1.


Duke u ndalur vetëm te një çështje që lidhet me Kongresin e Drejtshkrimit (1972), del një pyetje: a kish arsye gjuhësore, pra jopolitike, me u flijue mënyra paskajore e foljes në themelet e standardizimit të gjuhës shqipe?

Deri më sot kurrkush nuk ka mundur të sjellë një argument të besueshëm për këtë.

Mënyra paskajore (infinitivi) si kategori foljore përfaqëson kulmin e abstraksionit gramatikor në sistemon foljor të një gjuhe. Ajo përbën formën më përfaqësuese të foljes përkatëse. Kësisoj asgjësimi artificial i paskajores do të thotë asgjësim i vetisë më të lartë abstraguese gramatikore të gjuhës.

2.

Në shqipen e gjallë paskajorja ka mbijetuar plot jetësi. Sot e kësaj dite është një mënyrë shumë e përdorshme prej mbi dy të tretave të shqiptarëve.

Por jo vetëm prej atyre.

Ka pasur prirje që paskajorja të gjallojë edhe në toskërisht.

Një prekatar (virtuoz) i gjuhës shqipe si Faik Konica, i lindur në viset më jugore të Atdheut, e përdor herë pas here në toskërishten e tij elegante. “Po të më pyeste kush me dhanë... një mejtim mbi dukjen fizike të Shqipërisë…”, shkruan ai te “Shqipëria”. Ndërsa te një përkthim i Kalidasës, fragment prej dramës Sakuntala, ve shenimin: “Hindasit e kanë për mëkat me zanëpeshq…”.

Në këngën qindvjeçare Për Mëmëdhenë të Mihal Gramenos vargu i dytë është “Vraponi burra se s’ka me pritë”.

Paskajorja gjindet edhe në disa këngë popullore beratase e korçare (“Ke me u pendue/ por atëherë ka me qenë vonë…”) e ngjeti. Ajo ka hyrë nëpër pjesë ligjërate, shprehje e lidhëza të toskërishtes si domethënë, meqenëse etj.

Në sesionin Institutit të Shkencave: “Veprat e shokut Stalin mbi gjuhësinë dhe problemet tona gjuhësore në dritën e këtyre veprave” (Tiranë, 26-29 janar 1952) Dh. S. Shuteriqi, që printe në krye të politikës zyrtare për “gjuhën e përbashkët”, pohon: “Infinitivi ka mot që ka hyrë në toskërishte”. E për t’i dhënë dukurisë tharmin e duhur politik, shton”: “Masat punuese kanë filluar ta përdorin. “Zëri i Popullit” ilegal mund të dëshmojë mirë për këtë”.

Nëntë muaj më vonë, në sesionin e dytë shkencor kushtuar “problemit të gjuhës sonë letrare kombëtare e problemeve të tjera të gjuhësisë sonë të lidhura me të” (Tiranë, 10, 11, 12 shtator 1952) ai shpreh mendimin me e përfshi paskajoren në gjuhën standarde. I referohet përdorimit të saj prej E. Hoxhës, në një citat të Stalinit, në raportin e kongresit të 2-të të partisë.

“Me drejtu mirë do të thotë:

“1. Me gjetë një zgjidhe të drejtë të problemit…

“2. Me organizu zbatimin e një vendimi të drejtë…

“3. Me organizu kontrollin e zbatimit të këtij vendimi… Për të gjetë zgjidhjen… duhet me i bashku…”.

Tjetërgjë se Shuteriqi, për të mos lënduar sadopak paracaktimin politik kundër pasurive të gjuhës shqipe në dialektin gegë të saj, nisur mbase edhe nga trajta të cilën e përdor Hoxha, propozon një kryqëzim të njëmendtë mushkor (ndoshta në këtë rast mund të huazohet satira e Fishtës). Propozon që paskajorja në gjuhën e shkruar të ndërtohet në trajtën me punu, me dëfry (e jo me punue, me punuar ose me dëfrye, me dëfryer), ndërsa për foljet e tipit me bâ, me pi, me lanë propozon ndërtimin me bërë, me pirë, me lënë. Por duke pasur parasysh dëshirën e mirë që ka pasur në këtë rast, që gjuhës t’i ruhet një vlerë e pazëvendësueshme, dhe rrethanat politike të kohës, duhet pasur mirëkuptim për këtë shllim të tij.

3.

Ku mundohen me u kapë partizanët e përjashtimit të mënyrës paskajore nga sistemi foljor i gjuhës shqipe?

Ka ndonjë gjuhëtar që del jashtë vetvetes duke sjellë shqipërimin nolian të mëdyshjes hamletiane to be or not to be si “argument” për “zhdukjen” e paskajores e zëvendësimin e saj me lidhoren. Them jashtë vetvetes, sepse duke ikur prej hapësirave teorike që jep shkenca dhe duke u kapur pas një shembulli të shkëputur në një fjali të vetme, padashje pranohet se në hapësirën teorike të shkencës nuk gjindet lënda e domosdoshme me mbështetë veprimin, në rastin tonë dëbimin e paskajores.

Shqipërimi të rrosh a të mos rrosh është një zgjedhje e Nolit në një kontekst të caktuar. Një përzgjedhje e veçantë e një autori për një rast të veçantë nuk mund të mjaftojë kurrë si argument teorik kundër një kategorie të tërë gjuhësore. Një shqipërues tjetër mund të kishte bërë një zgjedhje tjetër poaq të arrirë duke e ruajtur paskajoren.

Ka ndonjë gjuhëtar që thotë se lidhorja gjindet te Buzuku, duke e shërbyer këtë si dëshmi për “zëvendësimin e paskajores me lidhoren”. As gjetja e lidhores te Buzuku nuk kallëzon ndonjë gjë më shumë se sa një moshë e një vlerë të caktuar të vetë lidhores. Paskajorja te Buzuku e te autorët e tjerë të vjetër është shumë më e pranishme se lidhorja, është krejt në shtëpinë e vet. Gramatika e gjuhës shqipe e ka njohur secilën si mënyrë të veçantë të foljes, siç njeh edhe dëshiroren, dëftoren, habitoren etj. Të gjitha mënyrat e foljes, pra edhe paskajorja e lidhorja, bashkëjetojnë në gjuhë, ato nuk janë alternativë e njëra-tjetrës.

Ka ndonjë gjuhëtar që thotë se paskajorja në shqip nuk është praktike në përdorim, meqenëse përbëhet prej dy pjesësh (me + folja përkatëse në pjesore: me punue, me qenë…). Harrohet për shembull se edhe anglishtja e ka paskajoren me dy pjesë (to + folja përkatëse: to work, to be…).Harrohet se edhe mënyrat e tjera të foljes në gjuhën shqipe, si lidhorja e përcjellorja, edhe ato ndërtohen me dy elemente (të punoj, duke punuar). Ndërsa e ashtuquajtura paskajore me për të, që shërbehet herë-herë si alternativë përbëhet jo prej dy, po prej tre elementesh (për të punuar…).

Ka ndonjë gjuhëtar që thotë se paskajoren e kanë zhvendosur greqishtja e disa gjuhë sllave të Ballkanit, që e kanë pasur dikur, ndaj në këtë hulli u dashka me ecë edhe shqipja. Kjo e vërtetë, që Fr. Mikloshiçi (1813-1891) e kishte vënë re qysh herët – ai kish pohuar se bullgarishtja, greqishtja e re, rumanishtja e pjesërisht edhe serbishtja e kishin zëvendësuar paskajoren me lidhoren – u lakua edhe gjatë e pas konferencës përkujtimore “Shqipja standarde dhe shoqëria shqiptare sot” (Tiranë, 11-12 nëntor 2002). U bënë përpjekje me e përdorë si një argument që, sipas tyre, përligj dëbimin e paskajores nga sistemi foljor i gjuhës shqipe.

Heqja e një palardhëseje (paraleleje) ndërmjet gjuhës shqipe e gjuhëve të mësipërme është një rrekje pa kuptim.

Eshtë rrekje pa kuptim sepse në ato gjuhë paskajorja është zhdukur gjatë një ecurie (procesi) të gjatë, të natyrshme, qindravjeçare. Ndërsa në gjuhën shqipe u përzu nga standardi me një votim “unanim”. Me një votim njëzëri si në kongreset e partisë ose si në zgjedhjet pa kandidatë alternativë, në vendin më pa liri të Europës, ku edhe vetë Zoti ishte shpallur i paligjshëm.

Eshtë rrekje pa kuptim sepse shqipja nuk bën pjesë as në grupin e gjuhëve sllave, si bullgarishtja e serbishtja, as në ndonjë grup me greqishten. Gjuha shqipe është një degë e veçantë, vëlla i pavëlla, brenda trungut të familjes indeouropiane. Edhe ato lidhje që i ka me gjuhë të tjera brenda këtij trungu, shkojnë në kah të kundërt me Bizantin, duke dëshmuar gjakun perëndimor të saj. Në këtë përfundim kanë dalë dy albanologët më të mëdhenj të kontinentit që përfaqësojnë njëherësh edhe majën e indoeuropianistikës G. Meyeri (1850-1900) e N. Jokli (1877-1942). Duke e përkujtuar N. Joklin në tridhjetëvjetorin e vdekjes, Çabej thekson se “në çështjen e lidhjeve t’afërisë me gjuhët indoeuropiane motra” N. Jokli “ka vërtetuar dhe thelluar rrugën që pat rrahur G. Meyeri, domethënë që shqipja ka lidhje të ngushta sidomos me gjuhët baltike…”. Pra me gjuhët baltike e jo me gjuhët sllave, as me greqishten.

Grekët dhe sllavët kanë rrjedhat e tyre, shqipja e shqiptarët të tyren.

Në qoftë se mënyrën paskajore e kanë zhvendosur greqishtja e disa gjuhë sllave të Ballkanit, anglishtja e ka më të gjallë se kurrë, frengjishtja, gjermanishtja e italishtja poashtu. Çabej shkruan se “Shqipëria ka qenë e orientuar më tepër nga Perëndimi sesa fqinjët e saj”. Sipas tij, “Midis gjithë vendeve ballkanike, – edhe Rumania, me gjithë idiomin roman të saj, e papërjashtuar – Dalmacia e Shqipëria, pastaj ishujt Jonikë, janë vendet që kanë qenë më tepër direkt të çelura ndaj influencës kulturore të Perëndimit”. Kjo çelje e ky ndikim dëshmohen edhe në rrafshin gjuhësor.

Atëherë pse u dashka që gjuha shqipe të detyrohet me vendime të politikës zyrtare me ndjekë shembullin e gjuhëve bizantine, kur vetvetishëm ka ndjekur shembullin e gjuhëve perëndimore, pse u dashka të shtyhet dhunshëm me e ndryshue shtratin e vet të natyrshëm, vetëm për t’ia bërë qejfin dikujt?

4.

Mënyra paskajorje në gjuhën shqipe ka një përdorim shumë të gjërë, si dhe në simotrat e mëdha europiane. Me paskajoren krijohen mënyra të tjera të foljes.

Ajo përdoret thjesht si dëftore:

«Kur po hin njeri n’at kullë

Me kujtue se ka ndrrue jetë… » (Eposi i Kreshnikëve, Martesa e Halilit).

Në një rol të ngjashëm gjindet dendur edhe në anglisht.

Ajo përdoret me krijue të ardhmen e dëftores (siç e ka dëshmuar Idriz Ajeti e të tjerë tipi i së ardhmes me kam + paskajore është më i vjetri në gjuhën shqipe), si dhe disa forma të tjera të së ardhmes, të cilat nuk është rasti me i shtjellue këtu.

Ajo përdoret me krijue mënyrën kushtore me ndihmën e foljeve me pasë, me qenë ose edhe pa to (kisha me shkue, kisha pasë me shkue):

«
Me e pasë pa Behurin gjallë

Shpirti tutësh u kishte dalë» (Eposi i Kreshnikëve, Muji e Behuri);

«
Ju te ura nestra me ardhë (në qoftë se vini – ME)

Kem me u vndue në vorr për të gjallë» ( Murimi në Urë);

“-Me e dijtë vashë sa fort të due

Shet gjergjefin e m’merr mue;

Me e ditë djalë sa fort të due

Shet jelekun e m’merr mue” (lirikë popullore).

Ajo përdoret me krijue mënyrën urdhërore në një trajtë të sjellshme, pa dhënë urdhër të drejtpërdrejtë, atë që njihet edhe si paskajorja ndaluese (“infitivi prohibitiv”):

«Me u çue burra» (Eposi i Kreshnikëve, Muji e Behuri).

E të tjera, që meritojnë studim.

Fuqia shprehëse e kësaj mënyre të foljes në poezinë shqipe shkon deri në kufijtë e magjisë. Në këngën e Aga Ymerit rrjedh si krua:

«Kanë ardhë letrat për me shkue

Për me shkue n’at t’zezë ushtri

Për me shkue e mos me ardhë

Për me mbetë nana pa djalë

Për me mbetë gjoku pa zot

Për me mbetë sarajet shkret…».

Cila mënyrë lidhore ose e ashtuquajtur paskajore në trajtën “për të shkuar” mund ta zëvendësojë paskajoren gurgulluese të këtyre vargjeve, pa e përgjakur artin e baladës? Cila mënyrë ose trajtë foljore mund ta paralajmëronte tragjedinë kaq rëndë, pa oh-e e klithma, si paskajorja e këtyre dy vargjeve te Omeri prej Mujit:

«Kish nevojë drita mos me dalë

Kish nevojë dielli mos me ra…»?

Për mos me u ndalë te paskajorja e një kryevepre si Ajkuna qan Omerin, ku që nga varri djali u thotë yjeve:

«Thuej m’kanë mblue me dhé të zi

Drita e juej mbrendë mos me hi

Vaji i nanës-o mos me u ndie

Lodja e nanës-o veç me mbrri…»!

Në një tjetër lirikë popullore vajza përshkruan bjeshkën e shkretuar të fillimvjeshtës, ku ka mbetur fillikat djali i dashur me dele:

“Ka nisë bjeshka me u vetmue

Nis çetina me fishkllue

Kanë nisë kershat me u rrëzue

Ka nise gjêja me u afrue…”.

Pamja thuajse e fundbotshme me vetminë e tutshme, me fishkëllimën vajtuese të veriut nëpër pisha e me shkëmbinjtë që shemben prej shkreptimash e shirash, ndërkohë që ujqët (“gjêja”) e uritur guxojnë me u afrue deri te dera e stanit, shoqërohet me jonen e grupit ue të paskajores. Vjen herë si një orkestër harqesh e herë si një gjamë lugjesh e merueshme, që paralajmëron se gjithçka mund të ndodhë. Besnik i kësaj gjetjeje poetike-muzikore e i përftesës ndjesore e estetike të saj, poeti i panjohur endet me të njëjtin lloj rime edhe nëpër përfytyrimet intime të çikës për të dashurin e vetmuar në atë vjeshtë në bjeshkë:

“…S’ka kush shtratin me ta shtrue

S’ka kush qenit me t’i përvlue

Shkon te kroni ku më gjajshe mue

Nuk mund ndalesh pa lotue…”.

Çdo rrekje me e zëvendësue paskajoren e kësaj lirike me lidhoren ose me formën “për të…” është kthisje e orkestrës, çakordim. Kjo lirikë ose qëndron kështu siç është, ose vdes. Asgjësimi i paskajores do të ishte asgjësim i saj.

Asgjësimi i paskajores është asgjësim i shumë vlerave artistike të papërsëritshme e të pazëvendësueshme në gjuhën shqipe, përfshi fjalë të urta e shprehje frazeologjike.

5.

Të gjithë ata që ndihen të lumtur se shqipja standard është bërë pa paskajore, njëlloj si greqishtja e si disa gjuhë sllave, mund t’i përgjigjen, në mundshin, një pyetjeje të vetme: çfarë fitoi gjuha shqipe prej “çkishërimit” të paskajores, në ç’pika është bërë ajo më e pasur, më tingëlluese, më shprehëse?

Nëse e argumentojnë bindshëm këtë përballë shqiptarëve të sotëm e brezave që do të vijnë, atëherë mbyllet kjo çështje për sot e për mot. Nëse nuk e argumentojnë dot, siç nuk e kanë argumentuar deri më sot, atëherë morali i studiuesit dhe morali njerëzor këshillojnë me e ripa skajimin të cilit i janë përmbajtur me fanatizëm.

Shumë vite më parë Faik Konica kishte shkruar një fjali që mund të vlerësohet si profetike. Ai thotë se “Me ca përjashtime të paka shumica e madhe e njerëzve që urdhërojnë fatin e gjuhës në Shqipëri janë njerëz të rritur me frymën e shkollave të Turqisë e të Greqisë edhe kanë një psikologji a shpirtësi të veçantë”.

Me këto pak fjalë mendja e tij shkreptitëse ka bërë edhe një parashikim të dhimbshëm për fatin e gjuhës shqipe në epokën komuniste e më pas. Veçse në vend të shkollave të Turqisë duhen vënë shkollat e Rusisë.

6.

T’i shtrosh këto çështje e të tjera të ngjashme nuk do të thotë se je kundër standardit a kundër njësimit të gjuhës, siç paragjykojnë disa me mendime të trashëguara parafabrikate. Ky do të ishte një interprtim bardhë e zi i tipit orwellain.

Standardi mund dhe duhet të rishikohet, për të parë ku ka sjellë të mira e ku është bërë pengesë e ku ka sjellë shkatërrim. Gjuha duhet zhbunkerizuar. Ajo duhet lejuar të marrë frymë. Rrjedhat e kullueta nga të gjitha trojet ku flitet shqipja duhet të derdhen në lumin e saj. Rregullat e standardit duhet të jenë gjithëpërfshirëse për pasuritë e saj, jo përjashtuese.

Dëshiroj me përsëritë një gjë që e kam thënë edhe më përpara: problemi nuk shtrohet pse e pësoi gegërishtja. Madje çdo parashtrim të çështjes: gegërishtja apo toskërishtja, e gjykoj të papranueshëm.

Problemi shtrohet: gjuha shqipe, degë të së cilës janë si gegërishtja edhe toskërishtja. Eshtë gjuha shqipe, pa janë dialektet e saj.


https://www.ballikombetar.info/nenshkruhet-marreveshja-e-bashkepunimit-midis-bibliotekes-kombetare-te-kosoves-pjeter-bogdani-dhe-bibliotekes-franceskane-at-gjergj-fishta/
 
Top