• Përshëndetje Vizitor!

    Nëse ju shfaqet ky mesazh do të thotë se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini të shihni pjesën me të madhe të seksioneve dhe diskutimeve të forumit, por akoma nuk gëzoni të drejten për të marrë pjesë në to dhe në avantazhet e të qënurit anëtar i këtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI që të dërgoni postime dhe mesazhe në Forum-Al.

    Regjistrohu !

Këngë për ritualet kalendarike nga krahina e Labërisë

baaroar

"<(@)>"
Anëtar
Sep 28, 2010
Postime
420
Pikët
0
Këngë për muajt, stinët, ditët e javës, kohën, festat popullore kalendarike etj.

1
JENARI - KËMBËMBARI

Jenari,
këmbëmbari.
Në janar,
me tagar.
Në shkurt,
hiq e mos këput!
Marsi,
pemët i mbarsi.
Erdhi prilli,
zë këngën birbili.
Në maj,
zure t'ia mbaj!
Korriku,
vjen rrotull shiniku.
O korrik,
as na jep ca fiq!
Gusht e gunë,
vjeshtë e punë.1)
Që në gusht,
nga një grusht!
Kaloi vapa me gusht
dhe vreshta me rrusht.
Në shëndré
ha e kurcé!

Muzinë-Sarandë, 1948

1) I thonë edhe: "vjeshtë e lugë".


2
NË JENAR - JEPU DHËNVE BAR!

Në jenar,
jepu dhënve bar!
Ugari jenarit,
vlaga e beharit,
Në shkurt,
mat dheun me kut!
Në mars,
bujku vë maras!
Në prill,
zë puna fill.
Në maj,
bën kosa vaj.1)
Në qershor,
merr drapërin e korr!
Në korrik,
ha e ngopu fiq!
- Kur e ka bujku ajamnë?
- Gushtin dhe vjeshtën e parë.
Në vjeshtën e parë,
hiq e hiq palcarë.2)
Në vjeshtën e mesme,
hambarin ngjeshe.
Në vjeshtën e prasme,
buzagaze.
Dymbëdhjetë shënëndre,
luan si zogu në vé.3)

1) zhurmë e kosës kur korr.
2) Misra të njomë.
3) Në disa variante për këtë muaj thuhet edhe: "Keci i shëndreut" etj.

Gumenicë-Vlorë, 1946
 

baaroar

"<(@)>"
Anëtar
Sep 28, 2010
Postime
420
Pikët
0
Këngë për ritualet kalendarike nga zona e Labërisë

3
LISI DYMBËDHJETË DEGA

Lisi dymbëdhjetë dega,1)
sa të buta, aqë të egra,
çdo degë katër folé,
çdo folé me shtatë vê.

Delvinë-Sarandë, 1946

1) Gjëegjëzë për vitin, muajt, javët, ditët e javës.

4
E HËNA I THA TË MARTËS

E hëna i tha të martës,
t'i thosh të mërkurës,
e mori vesh e ënjtja,
dhe i tha të prëmtes,
kjo i tha së shtunës:
"të diel kemi të krëmte."

Piqerras-Sarandë, 1946

5
SOT ËSHTË E SHTUNË

Sot është e shtunë,
kërcejnë dy majmunë,
kërcejnë e këndojnë,
Bardhin e martojnë.1)

Gumenicë-Vlorë, 1967

1) I thonë fëmijët ditën e shtunë për t'u zbavitur.

6
VITI I RI MIRË SE NA GJET

Viti i ri, mirë se na gjet1)
më mirë mot se sivjet,
me shëndet e bereqet,
kush ka njerëz në kurbet,
i ardhçinë me shëndet,
me një mijë lira në xhep!

Mërtiraj-Vlorë, 1948

1) Ditën e verës (kështu quhej dita e parë e pranverës kur niste viti i ri bujqësor) gatuanin kuleçë duke u shtirë brenda vezë. Pastaj do të shkonin te bagëtia në kullotë, duke sjellë aty veç kuleçëve, një kungull, lakra e bar të njomë dhe një hosten. Kulaçin do ta rrokullisnin në mes të bagëtive. Në qoftë se ky do të binte mbarë, edhe bagëtitë do të kishin mbarësi atë vit; po të binte prapë, në bagëti do të kishte dëm. Qétë do t'i fërkonin me kungullin që të shëndosheshin porsi ai; pastaj me bar e me lakra të njoma, që gjithë vitin të kishte njomishte të bollshme për qétë. Më në fund merrnin hostenin dhe vetëm sa i preknin qétë me të, recitonin vargje: Unë u çpofsha,/ zagali mos u çpoftë, në brazdë mos gulçofshi,/ arat mirë i lërofshi...
 

baaroar

"<(@)>"
Anëtar
Sep 28, 2010
Postime
420
Pikët
0
Këngë për ritualet kalendarike nga zona e Labërisë

7
ÇIKË ÇIKË NË DËRRASË

Çikë, çikë, në dërrasë,
mos më diq se të kam vashë!
Çikë, çikë, në thëngjill,
mos më diq se të kam bir!
Xhi, xhi, kokoshi,
sa çika në çati,
aqë dhën e aqë dhi,
aqë pela në shtëpi!1)

Zhulat-Gjirokastër, 1955

1)Thuhen nga fëmijët ditën e vitit të ri, kur shkojnë nëpër familje "për të bërë këmbë" për mbarësi; njëkohësisht ata shkrepnin urët e zjarrit që të ngriheshin shkëndijat.

8
DOLLA NË MAJË TË MALIT

Dolla në majë të malit,
zheva në buzë të marsit;
- Dërc, o dimër, se ta hodha!
tha plaka buzës së marsit,
edhe shtëllungat i torri,
kopenë nga dimri e nxorri,
Po marsi u zëmërua
edhe shkurtit iu ankua;
- More shkurt; more vëlla;
më jep tri ditë huá
ta bëj plakënë siç dua?!
Shkurti tri ditë ja fali:
plot me borë ç'u mbush mali,
borë, breshër e furtunë...
Stani e plaka u bënë gurë.1)

Muzinë-Sarandë, 1980

1)Siç thuhet, plakat e marsit janë: tri në fillim të muajit (në ditët 1-3 mars), tri në mes dhe tri në fund. Për plakat e para kur bënte dimër, thoshin:"Një plakë e madhe qënka grindur me nusen nuk do t'i ketë bërë kafe, apo s'i ka dhënë të hajë e të pijë mirë etj. Nga mesi i këtij muaji, mund të bëjë dimër, mund të bëjë edhe kohë e mirë. Po të bënte kohë e mirë, plaka ishte e ngrënë dhe e pirë mirë. Po kështu në fund të marsit gjëndja e kohës varej nga gjëndja e plakës. Meqë në mars koha ndryshon shpesh, populli thoshte se "marsi tri herë e ngorth, tri herë e qelb".

9
IKËNI GJARPËRINJ

Ikëni, gjarpërinj,
ikëni shtërpinj,
erdh vangjelizmoi,
u theri e u shoi,
me kordhën të ngjeshur,
me llërët përveshur.
- Nemna, zonjë, venë,
se s'ta kemi ngenë!
Në mos na dhënç venë,
ti rafsh më një ferrë:
Të biftë një lis në vatër,
dhe prefsh këmbën me spatë!

Shëvasi-Sarandë, 1981

Shëvasi - Shën Vasil, ose Shovasi në të folmen krahinore.(shënimi im)

10
E FORTË SI THANA

E fortë si thana,
e kuqe si molla,
e urtë si qëngji,
e majme si derri.1)

Kodër-Tepelenë, 1950

1)Ditën e verës në mëngjes herët, një djalë apo vajzë, godiste me një shufër thane me lule gjithë pjesëtarët e familjes që ishin ende duke fjetur. Të goditurat i shoqëronte me vargjet e mësipërme.
 

baaroar

"<(@)>"
Anëtar
Sep 28, 2010
Postime
420
Pikët
0
11
LAZORE - MILAZORE

- Lazore, milazore
ku më ke lazuar?
- Te Udh' e Limuar,
- Të limoftë shpata!
- Shpata tek i zoti.
- O i zoti Shëndëlli,
toli, tomeli.
Shkoi Çelua nëpër ne.
- As më jep një koqevé
a m'i paç tri pëndë qé.
Sa lesh në tre desh,
aqë bereqet të kesh!
Sa lule në Tomorr,
aq dhën e dhi në oborr!
Sa lule në qershi,
aq trima në shtëpi!
Sa shkëndija në oxhak,
aq nuse me duvak!
Sa furka në kasolle,
aq nuse farkëtore.

Dukat-Vlorë, 1945


13
TY, TY, TY, TY DELEZA

Ty, ty, ty, ty, delezá
dhëmbë kuçumbelezà
ku ku fjetur sonte?
- Ndë arë të Vasilit,
bithë trëndafilit.
Trëndafili fletë-fletë,
mori maletë përpjetë.
- Pa del nuse ç'është ai?
- Është një arap i zi,
jo i madh po zogomi1)
në një kal me uzengji,
shkoi e vate në Dhërmi.
Dhërmiu s'e priti dotë;
po e prinë palasikotë.
Palasikotë farë-farë,
dimbëdhjetë pleq të parë,
do rihnin Belul Aganë.
Mo rihni Belul Aganë;
po atë Belul Katinë,
se na prishi varfërinë,
varfërinë e Vlorës,
dëng e dëng këmborës;
dëng e dëng dhe ziles,
në vesh të kopiles.
- Kopile, o kopilaqe,
kush t'i puthi buzë e faqe?
- Ai djali pa mustaqe,
i pavënë brisk në faqe.

Palasë-Vlorë, 1955

1)Cinxami, cërmëli.
 
Top