pjese nga intervista ime e dhjetorit te 2014
4. Obligacionët e CO2, tëma e disertacionit tuaj. Një punim që ende nuk është publikuar, pavaarësisht se ju vazhdimisht keni qënë entuziast në trajtimin e çështjes së Obligacionëve të CO2. A mund të na e thoni se cili është thelbi i disertacionit tuaj? Në të ju e keni trajtuar këtë tëmë në mënyrë shtëruese apo jeni fokusuar tek stratëgjia e maksimizimit të përfitimit nga emetimi io këtyre obligacionëve? Cili është lajtmotivi i disertacionit?
Përgjigje 4) Kjo tëme, është jo desirtacioni im, por një fushe/burim ku shihet se duhet shfrytëzuar në drejtim të mjedisit, ashtu siç po e shfrytëzojnë vendet përendimorë. Dhe të investosh në drejtim të mjedisit, është gjeja me fisnike që ti bën në drejtim të njërzimit dhe ketij planëti të ndotur tashme. EU, dhe shumë vende të tjera, po marrin masa në ketë drejtim, biles edhe Kina (vendi me ajrin me të ndotur) vendosi këto ditë (nëndor 2014) ti bashkohet projektit; "Për një planët të pastër", duke premtuar se nuk do ndertontë tëc me qymyrguri, duke premtuar se do i paksontë në të ardhmen këto tëce, dhe se do të investontë në burime altërnative të pastra apo konform mjedisit.
Të investosh nëpërmjet obligacionëve të CO2, do të thotë të pastrosh ketë planët, të ulesh ndotjen, ku fatmirsisht hapen dhe frontë punë, pra zgjeron aktivitëtin ekonomik. Po ç'janë këto obligacionë. Këto janë përveçse paketa të burimeve natyrorë (nga ku dhe mbështëtën), janë edhe paketa që gjenerohen/çlirohen nëpërmjet kursimit, paksimit të emisive të ndotjes apo shpenzimeve që do kryeshin pa marre parasysh këto emisie. Psh, marrin rrugen Tiranë- Elbasan të vjetren, ku makinat e bënin për 1- 2 orë, behen llogarritjet se sa CO2 leshojnë, llogarisim edhe leshimin e CO2 nga makinat nëse/kur kalojnë në rrugen e re, autostrade, të cilen e bëjnë për gjysmë orë. Shihet diferenca e CO2, shumëzohet me makinat e një ditë, muaji dhe të një viti. Del goxha kursim, diference, e cila është një paketë me vete, vlere me vete. Po keshtu edhe me produktët që riciklohen e kthehen në treg, si psh, shishe (plastike apo qëlqi), kanoçe, letra, etj, behen llogaritjet se sa CO2 do çlirohej po të beheshin të reja këto, behen llogaritjet për ton të produktit të ricikluar, se sa do kursehej - enërgji, lende e pare, etj paketa/vlera- po të beheshin të reja ky tonazh, dhe del vlera, vlere e cila mbështët gjenerimin/çlirimin e obligacionëve të CO2. Kjo vlere që gjenerohet/çlirohet, është një paketë me vete investuese. Po keshtu edhe për produktët e dorës se dytë që shitën nëpër pazar, dyqanë të dorës se dytë, etj, si psh, tavolina, bufe, stola, tv, radio,, rroba, etj sende shtëpiake, behet llogaritja se sa enërgji, kohe, lende e pare, peme, etj do përdorëshin nëse do beheshin të reja, ku në fund del se sa CO2 do çlirohej nga ky tonazh që riciklohet, kthehet në treg me saktë. Dhe ky CO2 që i kursejme natyres, përkthehet në paketë me vete, vlere me vete që sherbën për punësuar një grup njërzish që mirren me riciklimin, grumbullimin dhe me rishitjen.
Unë, psh, punoj në një magazinë të tille, ku subvencionohemi nga këto paketa, magazinë që e ka nis punën para 25 vjetësh me një kamion, një dyqan dhe 4- 5 veta. Me vonë u zgjerua në një dyqan të madh, me dy kamiona të tjere, me vonë me një dyqan tjetër plus kamion, me vonë me një magazinë dhe 5 kamiona e një dispaç, dhe tashme jemi një firme me 7 dyqanë, dy magazina (një aktive dhe një stokazh), 13 kamiona plus një lader- lift me rimorkio dhe 200 punonjës. Pra është shtuar mbledhja e sendeve që njërzit duan ti nderrojnë, sende ku 50- 60- 70% janë të mira dhe arrijnë të shitën me çmim të lire, për shtresat e varfera. Pra çdo gje regjistrohet dhe behen llogaritjet.
Pra, të kursesh ndotjen e ambientit, duke i ricikluar sendet, duke i rikthyer në treg, përveç se ke mbrojtur natyren, ke hapur frontë punë, ke zgjeruar një aktivitët, por ke zgjeruar/rritur edhe disi/pakez GDP/PBB, sepse i regjistron dhe llogarit këto riciklime dhe rikthime. Natyrisht, kjo fushe është shumë e gjere dhe nuk mbaron vetëm këtu tek këto gjera me të cilet mirren specialistët e makro dhe mikro- ekonomise. Qëveritë kanë angazhuar specialistë të ndryshem për ketë punë, iu është hapur drita jeshile çdo ideje dhe inisiative privatë, gjera që unë i shoh përditë kendej në përendim. Psh, qëveria iu kthen mbrapsh rreth 50% të shumës, familjeve, firmave, që instalojnë panële diellorë në çatitë apo tarracat e tyre, pikerisht nga këto paketa të CO2, apo kujdo familje që izolon mirë dritaret, me dopio xham, izolime të tjera që e mbajnë ngrohtë shtëpinë dhe që kursejnë përdorimin e lendeve të tjera djegse si gazi, enërgjia, mazuti, etj. Edhe këtu behen llogaritje se sa është paketa kursyese. Firma të ndryshme, po prodhojnë produktë me matëriale ricikluese, po subvencionohen nga qëveritë, pikerisht nga këto obligacionë, se vetë qëveritë nuk prodhojnë gje, ato veç regjistrojnë çdo gje, dhe nga paketa kursyese del/gjenerohet vlera/paketa investuese e obligacionit CO2.