Xha Tani
V.I.P
- Anëtar
- Nov 7, 2022
- Postime
- 57,393
- Pikët
- 113
ngaqe ne gjithe Boten per Vitin e Ri ndodh Amnisti kudo prandaj..
ke degjuar ndonjehere per Amnisti ??
-
Përshëndetje Vizitor!
Nëse j’u shfaqet ky mesazh, do të thotë se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar, ju arrini të shihni pjesën më të madhe të seksioneve dhe diskutimeve të forumit, por akoma nuk gëzoni të drejten për të marrë pjesë në to dhe në avantazhet e të qënurit anëtar i këtij komuniteti. J’u lutem:REGJISTROHUNI që të dërgoni postime dhe mesazhe në Forum-Al.
Lajme, doli në dritë edhe një tjetër etimolog, Andi Zeneli, i rangut Dalipaj.
- Thread starter kreksi
- Start date
ke degjuar ndonjehere per Amnisti ??
O Xha Tani, Po ne kemi hyrë vetëm se në luften e ftoftë, hala sù nxeh si duhet muhabeti/ "fjalosja" as "llafosja" ( la fossé. fr.) llogore/ llagam, (henek turke) por as grindja, as s'jemi hanger mes veti, bash ashtu si me gri/ (grinden gjermane) lakra mes "doganierve" "zetave" e jo zotave... Haha
mos i ngo/ nigô "pallavrat" =(même pas vrais)= "pa là vré"...s' â e vertete, (pa vérité)...!E ka nxjerrur per diskutim Eric Hampe, gjuhetari indoeuropiani njoftun se Toshkinija do thotë ortodoksia, siç thonë me shtremberim katoliket per islamizmin "myzylmant" ashtu edhe katoliket per shijizmin, shkyrjen ndarjen me 1040 ortodolsizmin në Epirë me siguri e sujet shkizmi/ toshkinija, në vend të ortodoksija në toskanije, pra me këtë etiketim koti u qujten edhe serbet ortodoks, "shkinija" krahasim i devijum
Lexoje Hampin...
P.s: për të zërit një ide apo krahasim tjetër, srbt e ruset si dhe gati tan sllavet, femnoren e mashkulloren e ndajne teper sa qe nuk diktohet se është fjala per burrë e grua te martuar, psh.
Erdhen te ftuarit Zotri Ogiski dhe Zonja Oginskaja, keshtu dhe iu shkruhet në paseportat e tyre.
Nuk mund ti thonë ndryshe regjionit italian Toskana por Toskanija, per ishujt e Beringut e Siberis ishulli Komodore, ata i thonë Komodrskaja... në skaj te botes, Ukrainskaja....etj
Last edited:
Xha Tani
V.I.P
- Anëtar
- Nov 7, 2022
- Postime
- 57,393
- Pikët
- 113
ste kuptova or mik..O Xha Tani, Po ne kemi hyrë vetëm se në luften e ftoftë, hala sù nxeh si duhet muhabeti/ "fjalosja" as "llafosja" ( la fossé. fr.) llogore/ llagam, (henek turke) por as grindja, as s'jemi hanger mes veti, bash ashtu si me gri/ (grinden gjermane) lakra mes "doganierve" "zetave" e jo zotave... Haha
une isha duke te te thene , qe meqe jane Festat , hiqju Ignoret atyre qe ju ke bere..
kaq...
cool_shqype
cun per s'mari
Duke perdore fjalen e grekive "Etimologji", ju levronjesit e pa-epur te llafit, sikur ligjeroni barcaleten qe cdo gje na rrjedh nga gluha e hellaqit......
sikur te shtrengohi pak fundshpinen do te gjeni se ka plot e perplot fjale qe e zevendesojne dhe kumbojne shum-here me bukur, e qe jane teresisht ne Shqyp.
Ju n'djesha t'miren para dhe pas prakisht.
sikur te shtrengohi pak fundshpinen do te gjeni se ka plot e perplot fjale qe e zevendesojne dhe kumbojne shum-here me bukur, e qe jane teresisht ne Shqyp.
Ju n'djesha t'miren para dhe pas prakisht.
Pax-Deorum
Peace was never an option.
- Anëtar
- Jan 16, 2025
- Postime
- 14,255
- Pikët
- 113
- Anëtar
- Jun 24, 2021
- Postime
- 66,813
- Pikët
- 113
Flm.
Perjashtohet mundesia qe te tregoj etni, popull Scythet?
Asnjë etimologji nuk afrohet termit "shki" se sa "skit" që në sllave ka kuptim "skitnica" = endacak në shqip.
Edhe emri i misilit "skud" është i lidhun me skithët e që në gjuhën shqipe poullore ende ka mbetur edhe sot kjo shprehje:
-- PSE ke hy skutave ?! ..do thote je mshefur në një vrim të errët, i pa dukshëm.m?!
Kisha mendua dikur se edhe "scutari" emri Shkodres është prej skitishtes "Skutari" 1) mirëpo kemi edhe një tjetër "Skutari" 2.) atje buzë detit Marmara prandaj veshtir të percaktojmë sot se cili është më i vjeter ?
Edhe emri i misilit "skud" është i lidhun me skithët e që në gjuhën shqipe poullore ende ka mbetur edhe sot kjo shprehje:
-- PSE ke hy skutave ?! ..do thote je mshefur në një vrim të errët, i pa dukshëm.m?!
Kisha mendua dikur se edhe "scutari" emri Shkodres është prej skitishtes "Skutari" 1) mirëpo kemi edhe një tjetër "Skutari" 2.) atje buzë detit Marmara prandaj veshtir të percaktojmë sot se cili është më i vjeter ?
Ashtu kjoftë e u baft si thotë XhaTani..ste kuptova or mik..
une isha duke te te thene , qe meqe jane Festat , hiqju Ignoret atyre qe ju ke bere..
kaq...
Ky libër është në gjuhën shqipe
Kategoritë: 1. Gjuhësia 2. Albanologjia 3. Ledi Shamku-Shkreli
Mbi librin: NË KËRKIM TË SHQIPES
Rëndom dëgjohet të thonë se Shqipja është gjuhë e varfër, sa e varfër në të vërtetë është njohja e Shqipes, e mundësive shprehëse që ajo ofron si gjuhë amtare.
Nga buron ky ngushtim marrëdhënieje?
Autorja e këtij libri beson se më së shumti shkak bëhet vendosja e qasjes formaliste gramatikore mbi atë funksionaliste e kuptimore (semantiste).
"Në kërkim të shqipes" është një përmbkledhje esesh e studimesh që ravgojnë nëpër historinë, politikën dhe pasurinë e kësaj gjuhe.
Nga teoritë ndërkombëtare të planifikimit gjuhësor te Kongresi i Drejshkrimit dhe dilemat e standardit, nga trashëgimia e albanologëve si Norbert Jokl e Mustafa Kruja te mikrostudimet për fjalën dhe kuptimet e saj, ky libër hedh dritë mbi parimet dhe ofertën faktike të Shqipes gjuhë amtare. Duke bërë në dialog perspektiva filologjike, sociolinguistike dhe funksionaliste, autorja Shamku-Shkreli na fton të kuptojmë se kujt i ka shërbyer gjuha dhe se si ajo mund të bëhet hapësirë e lirë komunikimi, kulture dhe kujtese.
Një reflektim i domosdoshëm për studiuesin, mësuesin, studentin, por edhe për çdo lexues që beson se gjuha shkon përtej të qenit mjet komunikimi, drejt pasqyrës së historisë politike e shoqërore.
===============
Kategoritë: 1. Gjuhësia 2. Albanologjia 3. Ledi Shamku-Shkreli
Mbi librin: NË KËRKIM TË SHQIPES
Rëndom dëgjohet të thonë se Shqipja është gjuhë e varfër, sa e varfër në të vërtetë është njohja e Shqipes, e mundësive shprehëse që ajo ofron si gjuhë amtare.
Nga buron ky ngushtim marrëdhënieje?
Autorja e këtij libri beson se më së shumti shkak bëhet vendosja e qasjes formaliste gramatikore mbi atë funksionaliste e kuptimore (semantiste).
"Në kërkim të shqipes" është një përmbkledhje esesh e studimesh që ravgojnë nëpër historinë, politikën dhe pasurinë e kësaj gjuhe.
Nga teoritë ndërkombëtare të planifikimit gjuhësor te Kongresi i Drejshkrimit dhe dilemat e standardit, nga trashëgimia e albanologëve si Norbert Jokl e Mustafa Kruja te mikrostudimet për fjalën dhe kuptimet e saj, ky libër hedh dritë mbi parimet dhe ofertën faktike të Shqipes gjuhë amtare. Duke bërë në dialog perspektiva filologjike, sociolinguistike dhe funksionaliste, autorja Shamku-Shkreli na fton të kuptojmë se kujt i ka shërbyer gjuha dhe se si ajo mund të bëhet hapësirë e lirë komunikimi, kulture dhe kujtese.
Një reflektim i domosdoshëm për studiuesin, mësuesin, studentin, por edhe për çdo lexues që beson se gjuha shkon përtej të qenit mjet komunikimi, drejt pasqyrës së historisë politike e shoqërore.
===============
Attachments
Perseritet avazi vjeter, Dalipaj i shpall luftë Akademis së Shkenczve të Tiranës e pastaj edhe asaj të Kosoves për çeshtje gjuhës, ai thotë se Akademia e Tiranës e ka lënë në harres Jeronim De Raden gjoja se morfemisti i etimologjis së shqipes neper studio tv Dalipaj e ngatrron këtë se, vepra <<Gramatika e gjuhës shqipe>> është shkruajtur e permbledhur ndoshta nga Jeronim De Rada mirëpo ishte i biri i tij Guizeppe De Rada i cili e rishkruajti dhe e daktilografoj dhe e botoj në moshen 17 vjeçare !
Agron Dalipaj në Studio tv
Akademia e Shkencave e Shqipërisë ka fshehur veprat e Jeronim De Radës, sepse ato sfidojnë narrativën zyrtare. De Rada argumentonte se gjuha shqipe është një nga bazat më të hershme të gjuhëve indoevropiane. Kjo heshtje nuk është shkencë, por censurë.
Akademia e Shkencave e Shqipërisë nuk vepron si akademi shkencash, por si strukturë e politizuar në shërbim të interesave sllavo-greke.
Vepra e Jeronim De Radës
==============
Giuzeppe De Rada vdes i ri në moshen 31 vjeçare çka dhe pezmatoi dhe i sjelli kjo dhimbje vdekjen edhe Jeronim De Rades.
Mirepo Dalipaj nuk spjegon hallin qe ai ka ndaj Akademis, peshku është kapur atje në Itali te Arbëreshët para 150 vitesh dhe sot Dalipaj e fajson Akademin ?
PSE ?
Kjo veper e gramatikes së gjuhës shqipe permbledhur nga Jeronim e Giuzeppe De Rada, si sot Demiraj 1 dhe Demiraj 2, është kritikua edhe nga gjuhetar/ albanolog german e françez se, ky liber ka shumë të meta, duhet të rishkruhet dhe se në të ka perplote pakjartësi.
Qe këtu pra do japim SHQYRTIMET KRITIKE nga dy go juhëtar të kohës Louis Benlœwe dhe Hugo Schuchardt Leipzig, fillimi i majit 1872.
.
SHQYRTIM KRITIK I GJUHES SHQIPE NGA LUIS BENLŒWE
Studime Shqiptare nga Gustav MEIER
Formimi i Shumësit të Emrave Shqip.
Vjenë 1883 (Nga vëllimi i vitit 1883 i Procedimeve të Klasës Filozofike-Historike të Akademisë Perandorake të Shkencave. N B. Numri f. 257. ribotuar veçmas).
Ky traktat mund të konsiderohet si vazhdim i studimeve albanologjike të botuara në vitet 1870 dhe 1871 nga z. Miklosich mbi fonetikën e gjuhës shqipe, mbi fjalët sllave dhe romane që përmban, dhe mbi transformimet që pëson me foljet e huazuara nga turqishtja, bullgarishtja etj., duke arritur në total 120 faqe në formë çerekfinale.
Kapitulli i ri i gramatikës së shqipes që ia detyrohemi z. Meier përfshin pak më shumë se 100 faqe në formë oktavo. Nëse kapitujt në vijim janë të destinuar të kenë të njëjtin zhvillim, gramatika e re e plotë mund të përfshijë 1500 deri në 2000 faqe. Por gjatësia nuk është domosdoshmërisht shumë e gjatë, dhe kush e di nëse një studim i plotë i gjuhës shqipe nuk do t'i japë zgjidhje më shumë se një problemi etnografik dhe gjuhësor?
M. M. citon jo më pak se 112 vepra të botuara mbi gjuhën dhe popullin e skipetarëve, të cilat ai mundi t'i konsultonte; analiza jonë e gramatikës së shqipes shfaqet në numrin nr. 84.
Kështu, që nga viti 1879, janë botuar 27 traktate mbi të njëjtën temë, nga të cilat kemi arritur të marrim vetëm një numër të vogël (3 ose 4). M. M. fillon duke prezantuar disa modifikime në alfabetin e shqipes të miratuar nga M. Miklosich.
Dihet se ende nuk ka një alfabet në përdorim të përgjithshëm. Pastaj, pasi vuri re se kapitulli mbi shumësin e emrave paraqet boshllëqe të shumta edhe në gramatikën e Cristoforidi-t, ai ka mbledhur material të konsiderueshëm me të cilin është përpjekur të nxjerrë disa rregulla të përgjithshme. Ky material, megjithatë, nuk përmban të gjithë emrat e shqipes.
Emrat e gjetur në veprën e tij klasifikohen sipas bashkëtingëlloreve dhe zanoreve të fundit të rrënjëve të tyre. Kështu:
I. Rrënjë që mbarojnë me bashkëtingëllore guturale dhe palatale; II. Në bashkëtingëllore dhëmbore dhe ndërdhëmbore, e ndjekur nga një digresion mbi zvogëluesit;
III. Në bashkëtingëllore labiale;
IV. Në bashkëtingëllore hundore;
V. Në lëngje; dhe së fundmi
VI. Në zanoret a-i-o-e.
Në këtë paragraf të fundit, hasim për herë të parë ndarjen e emrave në mashkullore dhe femërore. Pastaj vijnë emrat e shumtë që mbarojnë me -e, që përgjithësisht konsiderohen femërore.
Nga faqja 95 e tutje, fillon përmbledhja: së pari, format e shumësit -i-e-a. Këtu është i ndërthurur një diskutim mbi gjinitë që nuk janë të shënuara qartë në shqipe.
Pastaj, rishikohen format e shumësit që mbarojnë me -iz dhe -r, -n, -es dhe -exite, dhe së fundmi, ato që kanë si parim ndryshimin e zanores rrënjësore të rrënjës.
Për më tepër, çdo seri emrash ndahet, aty ku është e aplikueshme, në pesë kategori: emra romanë, grekë, sllavë, turq dhe shqipëtarë të mirëfilltë.
Këta të fundit nuk janë gjithmonë më të shumtët dhe, siç e vërejti me të drejtë Z. M., numri i tyre mund
të shkoje për t’u reduktuar më tej, nëse arrijmë t’i gjurmojmë ato deri te rrënjët greke, latine ose sllave.
Pavarësisht kësaj shfaqjeje të madhe të erudicionit filologjik dhe pavarësisht respektimit të rreptë të metodës së inauguruar nga Grimm, kemi shumë frikë se e gjithë kjo punë, sado e merituar që është, do të duhet të ribëhet. Sepse kur dikush thellohet në detajet më të vogla të formimit të një gjuhe, është i detyruar të mos e lërë pas dore kapitullin e gjerë dhe të rëndësishëm të dialekteve.
Tani, me rastin e festimit të pesqindvjetorit të lindjes së Boccaccio-s, të mbajtur në Certaldo në 1875, shqiptarët përkthyen në gjuhën e tyre kombëtare përrallën e nëntë të ditës së parë të Dekameronit. Kishte njëmbëdhjetë përkthime, të gjitha të ndryshme nga njëra-tjetra, secili vend i përfaqësuar në festim kontribuoi të vetën.
Demetrio Kamarda i botoi ato, duke i shoqëruar me vëzhgimet e tij, dhe, duke më dërguar këtë broshurë, më bëri të kuptoj vështirësinë e ndërmarrjes së një pune përfundimtare mbi gjuhën shqipe.
Këtu është lista e njëmbëdhjetë lokaliteteve: Barile dhe Ururi, në Basilicata; Frasineto, S. Demetrio Corone, Santa Catarina, Spezzano Albanese, në brendësi të Kalabrisë; Greci, në Principato ulteriore; Badessa, në Abruzzo Ulteriore; dhe në fund Contessa, Palazzo Adriano, Piana de'Greci, në Siçili.
Tani, ku mund ta gjejmë shqipen klasike, e cila ka përparësi ndaj dialekteve?
Në vetë Shqipërinë, kemi gegë dhe toskë, të cilat ndryshojnë shumë njësoj si dorike dhe jone në Greqinë e lashtë.
Gegërishtja flitet nga mirditorët, fqinjë të malazezëve; ata janë katolikë. Kështu, Dhiata e Re, katekizmi dhe libra të tjerë të devotshëm të shkruar në Romë për përdorimin e kësaj popullsie u shkruan në gegë.
Toskërishtja, nga ana tjetër, është një dialekt më letrar. Gramatika e Hahn-it merret kryesisht me toskërishten. Poezitë që ai botoi janë kryesisht të shkruara në këtë dialekt.
Por ja ku është Giuzeppe de Rada, i cili po shkruan një gramatikë kryesisht për përdorimin e shqiptarëve të Italisë; me sa duket ata flasin dialekte të përziera në përmasa të ndryshme me gegë dhe toskë.
Giuzeppe kujdeset të na tregojë se është djali i një babai tosk dhe një nëne gegë. Z. Kamarda pohon se në kolonitë kalabreze, zanoret shpesh shqiptohen me një tingull hundor; kjo nuk ndodh në ato të Siçilisë, pasi dialektet e Barile-s, Ururi-t në Itali dhe ai i Piana de Greci-t janë kryesisht të afërta me gegënishten.
Na duket se, nëse dikush dëshiron të hartojë shkencërisht një listë të formave gramatikore të gjuhës shqipe, duhet të vërë re modifikimet që pëson secila prej tyre në toskërisht, në gegë, pastaj në italo-toskërisht dhe në italo-gegë.
Për fonetikën e toskërishtes dhe gegërisë, një përpjekje e parë është bërë tashmë nga Hahn në gramatikën e tij (f. 6-24).
Në vend që të veprojë në këtë mënyrë, mirëpo, si vepron z. Meier?
Duke i dhënë një emër, për shembull, pesk, pisk (l. piscis), ai grumbullon të gjitha format e shumësit që mund të gjente në shkrimet në fjalë; ai citon me fe autorët e tyre, pikërisht faqen ku gjendet forma e cituar; por ai shmang me kujdes klasifikimin e këtyre formave; kjo është një detyrë që ia lë lexuesit.
A do ta besonit se lista e formave të shumësit të pesk, pisk, e ndjekur nga titujt e shkurtuar të veprave ku ato gjenden, zë shtatë ose tetë rreshta në traktatin e tij (f. 18)?
Ne do të kufizohemi në riprodhimin vetëm të formave: Pisk (shqiptohet: pishkj); piski (shumës i pesk); pisk'ite (formë e përcaktuar); pisk'e; pisk'es (shqiptohet pishkje, pishkjesh); pisket; piske (kjo e fundit nga njëjësi emëror pisk); pesk'; pesk'ite; pesk'is; pests, pestit; pesk'e; pesk.
A ishte e nevojshme të tregoheshin të gjitha këto forma?
A nuk mund t’i kishim lënë jashtë ato që mbarojnë me te, ete, ite, të cilat janë ato të lakimit të shquar dhe që nuk na tregojnë asgjë?
A nuk do të kishte qenë më mirë të na thuhej se piski, pisk, pisk'e dhe madje edhe pisk'es duket se janë forma të përdorura veçanërisht midis toskëve, se pes'k është forma e preferuar nga gegët, se pests në veçanti, me ts për k, është ajo e preferuar nga popullsia e Shkodrës?
Për të karakterizuar stilin e z. M., do të citojmë format e shumësit të disa emrave të tjerë:
Termek (1. terræ molus) plur.: termetse; tremék. Me t primitive termete, termete-ra, termétena dhe si termete femërore.
Ulk, uik (1. lupus), pl. ulk'; ujk'; u është; uts; ulk'i; ulk'e, ulk'e; ulk'er; ujk'ere; ukere; ulkera; etj.
Do të kishte qenë e lehtë të hidhej pak dritë mbi këtë; format uts, uits janë me siguri Guègue; ulki, ulk'e, të cituara nga z. Kamarda, duket se janë italiane, ndërsa ulk'e është gjithashtu siciliane (Piana). Ulkjer, ujkere, ukere, ulkera janë me siguri toskanisht.
Në dialektin Gège, < r > në përgjithësi do të ishte zëvendësuar nga një < n >.
Duke e shqyrtuar më nga afër, kuptohet se M. M. ka përfshirë në një traktat gramatikor atë që do të kishte qenë shumë më e përshtatshme për një fjalor gjithëpërfshirës.
Për shembull, dhjetë format e shumësit të *zok* oiseaux* dhe nëntë të *mbret*, *mberet* (L. *imperator*) nuk na mësojnë asgjë. Për të kompensuar, le të shqyrtojmë ato të *strat* shtrari (L. *stratum*):
Strategjia; stratetë; rrugë, rrugë; shtresa, stratera; streten (dhe e përcaktuar: stretnit)= (shtretnit D.L)*; stretina, stretera; Prandaj, shumësi i shtresës prek të paktën pesë forma:
Në *det* (ndonjëherë *deit*) *mer*, gjejmë tre forma të dallueshme shumësi: *dete*, *detna*, *detera*, *deitera* (gjen. *detervet*). Gjejmë tre ose katër në *vit*, *viet* (vit) *vite*, *vitna*, *vitere*, *vi-tera-vet* (vitervet); *viet*; *viete*; *vieta*, pesë në *gist*, *glist* (gisht): *gist'*, *gista*, *gliste*; *g'iste*; *glistra*; *glistera*; *g'istera*; *g'istere*, *glistere*; *gistret* (glistervet). Ishte padyshim e panevojshme të citoheshin të gjitha këto forma.
Por numërimi është i plotë vetëm në kopest, kofst, kopsht: kopste, kopestra, kofstera; kjipesna; kjipstera, ose në ved, vath: vede, ved, vede, vade, vada (të njëjtat forma me të kuqe, kurorë). Diku tjetër, dhe shumë shpesh, gjejmë vetëm një mbaresë, e ose a për shembull, si në fjalët sllave me ts: vrapets-a, copëza, tsilts-a, verëra, bitsa, derra, etj.
Duke pasur parasysh këtë rrjedhshmëri gjuhësore, këtë larmi dhe bollëk formash, dikush tundohet të pyesë nëse të gjitha mund të përdoren pa dallim; por do të ishte e mençur të mos nxitohej të përgjigjej pozitivisht. Giuzeppe de Rada, shumë i njohur në këto çështje, pohon se mbaresa -ra, për shembull, është e përshtatshme vetëm për emrat mashkullorë, dhe se shumësi -oudhera, -routes, është një solecizëm, i cili duhet të shqiptohet -oudhe dhe me nyjën shquese -oudhe-të. Është e vërtetë se në këtë pikë ai nuk duket se pajtohet me studiues të tjerë të kombësisë së tij.
Por duke pranuar që disa emra pranojnë vetëm një formë shumësi, ndërsa të tjerë refuzojnë një ose më shumë, a është e arsyeshme të flasim për shumës të fiksuar në i, e, es dhe exite?
Nëse përjashtojmë disa fjalë që marrin shumësin në turke në lar dhe disa të tjera, shumësi i të cilave formohet kryesisht nga modifikimi i zanores rrënjë, na duket se, në shumicën e rasteve, emrat marrin sipas dëshirës dy ose tre forma nga ato që gjeniu i gjuhës ka përvetësuar.
Nëse marrim parasysh se shqipja është një gjuhë që mbeti në gjendjen e saj natyrore për ndoshta më shumë se 2 000 vjet, se gjatë kësaj periudhe të gjatë as letërsia (ajo që ekziston nuk daton më së shumti nga shekulli i 15-të) dhe as traditat shkollore nuk u zhvilluan në kombin që e flet atë, se kjo gjuhë është ndikuar nga gjysmë duzine gjuhësh me karakter krejtësisht të ndryshëm, se na paraqitet në një gjendje konfuzioni dhe madje edhe korrupsioni (eine verkommene sprache, thotë Hahn), gjë që përjashton çdo mundësi për rindërtimin e formave të saj origjinale, nëse i marrim në konsideratë të gjitha këto, me të drejtë mund të habitemi që M. M. përpiqet të dallojë qartë, për shembull, midis mbaresave të shumësit i dhe e, se, nëse nga <pesk>, <fish>, për shembull, kemi format <peski> dhe <pesk'e>, ai pretendon se sheh në këtë një kontaminim, në vend që të njohë një tendencë progresive drejt dobësimit të formave të lakuara ose thjesht neglizhencës.
Rastet e rralla ku i ka mbetur nuk janë latinizma për ne, por më tepër italianizma.
M. M., sipas M. M., mbaresa e shumësit e është thjesht shqipe; ai e gjurmon atë deri te një formë primitive <ai>, e cila gjendet në lituanishten <vilkai>!
Sa i përket shumësit në <a>, duket se është pjesërisht i zakonshëm për emrat mashkullorë dhe femërorë. Por kur i përket emrave femërorë, M. M. e identifikon atë me indo-evropianin <ás>, në lituanishten <os> (rankos), gotikishten <os> (gibos), në oskanishten <si> (pas, scriftas), etj., etj., iranianishten e vjetër <a>. (tuatha).
Përveç mbaresës së shumësit <e>, ekziston edhe një në <e> (një e gjysmë e heshtur). Kamarda kritikohet për ngatërrimin e shpeshtë të dy <e>-ve.
Është e vërtetë që Gégenisht- ja shpesh e lë jashtë këtë <e> në emrat mashkullorë.
M. M., i cili e ka të vështirë ta shpjegojë, sheh në të "a"-në e emrave asnjanës. Gjuha do të kishte filluar duke thënë, për shembull, "arme" (armë), për latinishten "arma", dhe më pas, me një analogji të gabuar, do ta kishte zgjeruar këtë "e" në shumësin e një numri të pafund emrash mashkullorë dhe femërorë.
Në raste të tilla, mund të thuhet se deri në një farë mase gjithçka është e mundur, por asgjë nuk është e sigurt, se asgjë, mbi të gjitha, nuk mund të provohet shkencërisht, apo edhe të bëhet e besueshme.
Në gjuhë të tjera, mbaresat dhe gjinitë i japin njëra-tjetrës dritë dhe ndihmë të ndërsjellë.
Mjerisht, kjo nuk është e vërtetë në shqip; gjinia asnjanëse është zhdukur pothuajse tërësisht; gjinitë femërore dhe mashkullore janë të padallueshme në shumë raste (M. M. citon më shumë se njëqind).
*Te BUZUKU:
<O e shën meris> në vend të :
< O i shën meris> (Dardan Leka)
Përshtypja e përgjithshme mbetet kjo: mbaresat e shumësit, çfarëdo qofshin ato - <i>, <a> ose <es> - në përgjithësi janë dobësuar në -e-të, dhe shumë shpesh kanë rënë në -gege.
Për të korrigjuar errësirën që rezulton nga ky shkatërrim i formave të lakuara, gjuha më pas iu drejtua një mbarese të re: -<na> në -gege, <-ra> në toskërisht (era, ura, ena, etj.), një mbaresë që shpesh e gjente shumë të gjatë, dhe të cilën ndoshta më pas e shkurtonte në -a.
Për më tepër, shqipja ka një prirje të madhe për diminutivët; i përdor ato lehtësisht në shumës me nyjën përcaktuese (ezíte).
Numri shumës tregohet më pas mjaftueshëm nga kjo mbaresë e zgjatur. Ne e dimë se në shqipe, edhe më shumë sesa në gjuhët romane, diminutivi zëvendëson rrënjën origjinale, duke humbur kuptimin e <ύποκορισμού>, që kishte në fillim.
Që në një gjuhë ku format kanë arritur një shkallë të tillë konfuzioni, <um lauti> ose devijimi gjithashtu luan një rol të vogël është krejtësisht e natyrshme.
Ajo që është e çuditshme është se nuk e ruan gjithmonë karakterin e saj fonetik siç ndodh përgjithësisht në gjuhët indo-evropiane; se ndonjëherë vazhdon me një operacion virtual, si në hebraisht ose arabisht.
Nuk gjenden vetëm forma si *stret*, nga *strat*; *tsiep* <cjep>, nga *tsiap*, <cjap> por edhe *rade* nga *red*; *couronne*; *ra*, nga *re*, *ténia*; *va*, nga *veve*, *veuve*; *das*, *dase*, *davere*, nga *des*, *sac*, etj.
Në esetë e tij etimologjike, M. M. nganjëherë është i nxituar në respektimin e shkronjës. Rregullat e fonetikës duhet të pajtohen me transformimet që mund të pësojë edhe kuptimi në fjalët që krahasohen.
Ne e kuptojmë, për shembull, se M. Bréal e identifikon përemrin *omnes* me *homines*; por jemi më pak të prirur të pranojmë se fjala shqipe *grua* (grua) është identike me fjalën greke *γραύς* (grua e moshuar).
Do të preferonim të supozonim se <grua> thuhet për <gnua> (siç thuhet <sperese> për <sperare>; kelogini, (kalogjeri) murg, për <καλόγερος>; <guri>, <gju>, nga greqishtja <yövo>, gjermanishtja <kuiu>; serûn, nga latinishtja sanare, etj.).
<Gnua> do të ishte metateza e fjalës <γούνα> γυνή. Kështu, fjala latine *shoume*, që do të thotë "shumë", nuk ka të bëjë fare me fjalën latine <summus>; është mjaft e ngjashme me *chamuq*, *chamu* të Çuvashëve, Mogulëve dhe Tunguve.
I shtuar emrave të Çuvashëve, tregon shumësin e tyre. Përemri i vjetër që përkthente fjalën *beaucoup*= (shumë) ishte bol (greq. πολύ). përdoret pak sot në shqip.
Kreksi: qe arsyeja PSE Akademia nuk mirret me këtë veper sepse në të ka drejtime te pa kâjshme se nga vijn disa fjalë te shqipes prej chuvashëve dhe këtu A ka ademia patriotike nuk falë kesi lloje leshimesh ...dhe ka të drejtë që të mos mirret me këtë liber anti shkencore se evdemton gjuhen shqipe mirëpo vetem se një njeriut do ti pelqente kjo KURTHA Dalipiane edhe armiqëve te albanologjis...
Qe se çfarë publicitetesh bën e shperndan Dalipaj se zemra i rrehka per çuvashët...e gjuhen e çuvasheve zuvasheve jo për shqipen...)*
A duhet të vazhdojmë?
Pul, pyll, a rrjedh vërtet nga padulem p. paludem? A lidhet stake më shumë me facula sesa me flagro, φλέγω? ses, plain, a është vërtet fjala latine sessum?
A duhet ta ndajmë <udhë>, <rrugicë>, nga greqishtja oδός për ta identifikuar atë me αὐλή?
Na duket gjithashtu se kur ai citon format shumës <diaj>, diej, të <dial> (diabolus), M. M. nuk duhet t'i kishte vënë në të njëjtën vijë <diemen>, <diemnit>, <djemenit>, të cilat vijnë qartë nga fjala latine <daæmon>.
Qe të mos ndalemi shumë te këto hamendësime, qofshin të gabuara apo tepër të guximshme, të cilat bien ndesh ashpër me saktësinë ndonjëherë të përpiktë që karakterizon studimin e z. Meier.
Por dikush mund të jetë i përpiktë pa qenë rigorozisht metodik, dhe sado serioze të jetë puna që sapo kemi shqyrtuar, për të shënuar përparim të vërtetë, ajo duhet të rishikohet dhe madje të ribëhet sipas planit që treguam më sipër.
LUIS BENLŒWE
==========================
1. Giuzeppe de Rada sapo ka vdekur, i larguar shumë shpejt nga familja e tij e pikëlluar dhe nga atdheu i tij.
Studime Shqiptare nga Gustav MEIER
Formimi i Shumësit të Emrave Shqip.
Vjenë 1883 (Nga vëllimi i vitit 1883 i Procedimeve të Klasës Filozofike-Historike të Akademisë Perandorake të Shkencave. N B. Numri f. 257. ribotuar veçmas).
Ky traktat mund të konsiderohet si vazhdim i studimeve albanologjike të botuara në vitet 1870 dhe 1871 nga z. Miklosich mbi fonetikën e gjuhës shqipe, mbi fjalët sllave dhe romane që përmban, dhe mbi transformimet që pëson me foljet e huazuara nga turqishtja, bullgarishtja etj., duke arritur në total 120 faqe në formë çerekfinale.
Kapitulli i ri i gramatikës së shqipes që ia detyrohemi z. Meier përfshin pak më shumë se 100 faqe në formë oktavo. Nëse kapitujt në vijim janë të destinuar të kenë të njëjtin zhvillim, gramatika e re e plotë mund të përfshijë 1500 deri në 2000 faqe. Por gjatësia nuk është domosdoshmërisht shumë e gjatë, dhe kush e di nëse një studim i plotë i gjuhës shqipe nuk do t'i japë zgjidhje më shumë se një problemi etnografik dhe gjuhësor?
M. M. citon jo më pak se 112 vepra të botuara mbi gjuhën dhe popullin e skipetarëve, të cilat ai mundi t'i konsultonte; analiza jonë e gramatikës së shqipes shfaqet në numrin nr. 84.
Kështu, që nga viti 1879, janë botuar 27 traktate mbi të njëjtën temë, nga të cilat kemi arritur të marrim vetëm një numër të vogël (3 ose 4). M. M. fillon duke prezantuar disa modifikime në alfabetin e shqipes të miratuar nga M. Miklosich.
Dihet se ende nuk ka një alfabet në përdorim të përgjithshëm. Pastaj, pasi vuri re se kapitulli mbi shumësin e emrave paraqet boshllëqe të shumta edhe në gramatikën e Cristoforidi-t, ai ka mbledhur material të konsiderueshëm me të cilin është përpjekur të nxjerrë disa rregulla të përgjithshme. Ky material, megjithatë, nuk përmban të gjithë emrat e shqipes.
Emrat e gjetur në veprën e tij klasifikohen sipas bashkëtingëlloreve dhe zanoreve të fundit të rrënjëve të tyre. Kështu:
I. Rrënjë që mbarojnë me bashkëtingëllore guturale dhe palatale; II. Në bashkëtingëllore dhëmbore dhe ndërdhëmbore, e ndjekur nga një digresion mbi zvogëluesit;
III. Në bashkëtingëllore labiale;
IV. Në bashkëtingëllore hundore;
V. Në lëngje; dhe së fundmi
VI. Në zanoret a-i-o-e.
Në këtë paragraf të fundit, hasim për herë të parë ndarjen e emrave në mashkullore dhe femërore. Pastaj vijnë emrat e shumtë që mbarojnë me -e, që përgjithësisht konsiderohen femërore.
Nga faqja 95 e tutje, fillon përmbledhja: së pari, format e shumësit -i-e-a. Këtu është i ndërthurur një diskutim mbi gjinitë që nuk janë të shënuara qartë në shqipe.
Pastaj, rishikohen format e shumësit që mbarojnë me -iz dhe -r, -n, -es dhe -exite, dhe së fundmi, ato që kanë si parim ndryshimin e zanores rrënjësore të rrënjës.
Për më tepër, çdo seri emrash ndahet, aty ku është e aplikueshme, në pesë kategori: emra romanë, grekë, sllavë, turq dhe shqipëtarë të mirëfilltë.
Këta të fundit nuk janë gjithmonë më të shumtët dhe, siç e vërejti me të drejtë Z. M., numri i tyre mund
të shkoje për t’u reduktuar më tej, nëse arrijmë t’i gjurmojmë ato deri te rrënjët greke, latine ose sllave.
Pavarësisht kësaj shfaqjeje të madhe të erudicionit filologjik dhe pavarësisht respektimit të rreptë të metodës së inauguruar nga Grimm, kemi shumë frikë se e gjithë kjo punë, sado e merituar që është, do të duhet të ribëhet. Sepse kur dikush thellohet në detajet më të vogla të formimit të një gjuhe, është i detyruar të mos e lërë pas dore kapitullin e gjerë dhe të rëndësishëm të dialekteve.
Tani, me rastin e festimit të pesqindvjetorit të lindjes së Boccaccio-s, të mbajtur në Certaldo në 1875, shqiptarët përkthyen në gjuhën e tyre kombëtare përrallën e nëntë të ditës së parë të Dekameronit. Kishte njëmbëdhjetë përkthime, të gjitha të ndryshme nga njëra-tjetra, secili vend i përfaqësuar në festim kontribuoi të vetën.
Demetrio Kamarda i botoi ato, duke i shoqëruar me vëzhgimet e tij, dhe, duke më dërguar këtë broshurë, më bëri të kuptoj vështirësinë e ndërmarrjes së një pune përfundimtare mbi gjuhën shqipe.
Këtu është lista e njëmbëdhjetë lokaliteteve: Barile dhe Ururi, në Basilicata; Frasineto, S. Demetrio Corone, Santa Catarina, Spezzano Albanese, në brendësi të Kalabrisë; Greci, në Principato ulteriore; Badessa, në Abruzzo Ulteriore; dhe në fund Contessa, Palazzo Adriano, Piana de'Greci, në Siçili.
Tani, ku mund ta gjejmë shqipen klasike, e cila ka përparësi ndaj dialekteve?
Në vetë Shqipërinë, kemi gegë dhe toskë, të cilat ndryshojnë shumë njësoj si dorike dhe jone në Greqinë e lashtë.
Gegërishtja flitet nga mirditorët, fqinjë të malazezëve; ata janë katolikë. Kështu, Dhiata e Re, katekizmi dhe libra të tjerë të devotshëm të shkruar në Romë për përdorimin e kësaj popullsie u shkruan në gegë.
Toskërishtja, nga ana tjetër, është një dialekt më letrar. Gramatika e Hahn-it merret kryesisht me toskërishten. Poezitë që ai botoi janë kryesisht të shkruara në këtë dialekt.
Por ja ku është Giuzeppe de Rada, i cili po shkruan një gramatikë kryesisht për përdorimin e shqiptarëve të Italisë; me sa duket ata flasin dialekte të përziera në përmasa të ndryshme me gegë dhe toskë.
Giuzeppe kujdeset të na tregojë se është djali i një babai tosk dhe një nëne gegë. Z. Kamarda pohon se në kolonitë kalabreze, zanoret shpesh shqiptohen me një tingull hundor; kjo nuk ndodh në ato të Siçilisë, pasi dialektet e Barile-s, Ururi-t në Itali dhe ai i Piana de Greci-t janë kryesisht të afërta me gegënishten.
Na duket se, nëse dikush dëshiron të hartojë shkencërisht një listë të formave gramatikore të gjuhës shqipe, duhet të vërë re modifikimet që pëson secila prej tyre në toskërisht, në gegë, pastaj në italo-toskërisht dhe në italo-gegë.
Për fonetikën e toskërishtes dhe gegërisë, një përpjekje e parë është bërë tashmë nga Hahn në gramatikën e tij (f. 6-24).
Në vend që të veprojë në këtë mënyrë, mirëpo, si vepron z. Meier?
Duke i dhënë një emër, për shembull, pesk, pisk (l. piscis), ai grumbullon të gjitha format e shumësit që mund të gjente në shkrimet në fjalë; ai citon me fe autorët e tyre, pikërisht faqen ku gjendet forma e cituar; por ai shmang me kujdes klasifikimin e këtyre formave; kjo është një detyrë që ia lë lexuesit.
A do ta besonit se lista e formave të shumësit të pesk, pisk, e ndjekur nga titujt e shkurtuar të veprave ku ato gjenden, zë shtatë ose tetë rreshta në traktatin e tij (f. 18)?
Ne do të kufizohemi në riprodhimin vetëm të formave: Pisk (shqiptohet: pishkj); piski (shumës i pesk); pisk'ite (formë e përcaktuar); pisk'e; pisk'es (shqiptohet pishkje, pishkjesh); pisket; piske (kjo e fundit nga njëjësi emëror pisk); pesk'; pesk'ite; pesk'is; pests, pestit; pesk'e; pesk.
A ishte e nevojshme të tregoheshin të gjitha këto forma?
A nuk mund t’i kishim lënë jashtë ato që mbarojnë me te, ete, ite, të cilat janë ato të lakimit të shquar dhe që nuk na tregojnë asgjë?
A nuk do të kishte qenë më mirë të na thuhej se piski, pisk, pisk'e dhe madje edhe pisk'es duket se janë forma të përdorura veçanërisht midis toskëve, se pes'k është forma e preferuar nga gegët, se pests në veçanti, me ts për k, është ajo e preferuar nga popullsia e Shkodrës?
Për të karakterizuar stilin e z. M., do të citojmë format e shumësit të disa emrave të tjerë:
Termek (1. terræ molus) plur.: termetse; tremék. Me t primitive termete, termete-ra, termétena dhe si termete femërore.
Ulk, uik (1. lupus), pl. ulk'; ujk'; u është; uts; ulk'i; ulk'e, ulk'e; ulk'er; ujk'ere; ukere; ulkera; etj.
Do të kishte qenë e lehtë të hidhej pak dritë mbi këtë; format uts, uits janë me siguri Guègue; ulki, ulk'e, të cituara nga z. Kamarda, duket se janë italiane, ndërsa ulk'e është gjithashtu siciliane (Piana). Ulkjer, ujkere, ukere, ulkera janë me siguri toskanisht.
Në dialektin Gège, < r > në përgjithësi do të ishte zëvendësuar nga një < n >.
Duke e shqyrtuar më nga afër, kuptohet se M. M. ka përfshirë në një traktat gramatikor atë që do të kishte qenë shumë më e përshtatshme për një fjalor gjithëpërfshirës.
Për shembull, dhjetë format e shumësit të *zok* oiseaux* dhe nëntë të *mbret*, *mberet* (L. *imperator*) nuk na mësojnë asgjë. Për të kompensuar, le të shqyrtojmë ato të *strat* shtrari (L. *stratum*):
Strategjia; stratetë; rrugë, rrugë; shtresa, stratera; streten (dhe e përcaktuar: stretnit)= (shtretnit D.L)*; stretina, stretera; Prandaj, shumësi i shtresës prek të paktën pesë forma:
Në *det* (ndonjëherë *deit*) *mer*, gjejmë tre forma të dallueshme shumësi: *dete*, *detna*, *detera*, *deitera* (gjen. *detervet*). Gjejmë tre ose katër në *vit*, *viet* (vit) *vite*, *vitna*, *vitere*, *vi-tera-vet* (vitervet); *viet*; *viete*; *vieta*, pesë në *gist*, *glist* (gisht): *gist'*, *gista*, *gliste*; *g'iste*; *glistra*; *glistera*; *g'istera*; *g'istere*, *glistere*; *gistret* (glistervet). Ishte padyshim e panevojshme të citoheshin të gjitha këto forma.
Por numërimi është i plotë vetëm në kopest, kofst, kopsht: kopste, kopestra, kofstera; kjipesna; kjipstera, ose në ved, vath: vede, ved, vede, vade, vada (të njëjtat forma me të kuqe, kurorë). Diku tjetër, dhe shumë shpesh, gjejmë vetëm një mbaresë, e ose a për shembull, si në fjalët sllave me ts: vrapets-a, copëza, tsilts-a, verëra, bitsa, derra, etj.
Duke pasur parasysh këtë rrjedhshmëri gjuhësore, këtë larmi dhe bollëk formash, dikush tundohet të pyesë nëse të gjitha mund të përdoren pa dallim; por do të ishte e mençur të mos nxitohej të përgjigjej pozitivisht. Giuzeppe de Rada, shumë i njohur në këto çështje, pohon se mbaresa -ra, për shembull, është e përshtatshme vetëm për emrat mashkullorë, dhe se shumësi -oudhera, -routes, është një solecizëm, i cili duhet të shqiptohet -oudhe dhe me nyjën shquese -oudhe-të. Është e vërtetë se në këtë pikë ai nuk duket se pajtohet me studiues të tjerë të kombësisë së tij.
Por duke pranuar që disa emra pranojnë vetëm një formë shumësi, ndërsa të tjerë refuzojnë një ose më shumë, a është e arsyeshme të flasim për shumës të fiksuar në i, e, es dhe exite?
Nëse përjashtojmë disa fjalë që marrin shumësin në turke në lar dhe disa të tjera, shumësi i të cilave formohet kryesisht nga modifikimi i zanores rrënjë, na duket se, në shumicën e rasteve, emrat marrin sipas dëshirës dy ose tre forma nga ato që gjeniu i gjuhës ka përvetësuar.
Nëse marrim parasysh se shqipja është një gjuhë që mbeti në gjendjen e saj natyrore për ndoshta më shumë se 2 000 vjet, se gjatë kësaj periudhe të gjatë as letërsia (ajo që ekziston nuk daton më së shumti nga shekulli i 15-të) dhe as traditat shkollore nuk u zhvilluan në kombin që e flet atë, se kjo gjuhë është ndikuar nga gjysmë duzine gjuhësh me karakter krejtësisht të ndryshëm, se na paraqitet në një gjendje konfuzioni dhe madje edhe korrupsioni (eine verkommene sprache, thotë Hahn), gjë që përjashton çdo mundësi për rindërtimin e formave të saj origjinale, nëse i marrim në konsideratë të gjitha këto, me të drejtë mund të habitemi që M. M. përpiqet të dallojë qartë, për shembull, midis mbaresave të shumësit i dhe e, se, nëse nga <pesk>, <fish>, për shembull, kemi format <peski> dhe <pesk'e>, ai pretendon se sheh në këtë një kontaminim, në vend që të njohë një tendencë progresive drejt dobësimit të formave të lakuara ose thjesht neglizhencës.
Rastet e rralla ku i ka mbetur nuk janë latinizma për ne, por më tepër italianizma.
M. M., sipas M. M., mbaresa e shumësit e është thjesht shqipe; ai e gjurmon atë deri te një formë primitive <ai>, e cila gjendet në lituanishten <vilkai>!
Sa i përket shumësit në <a>, duket se është pjesërisht i zakonshëm për emrat mashkullorë dhe femërorë. Por kur i përket emrave femërorë, M. M. e identifikon atë me indo-evropianin <ás>, në lituanishten <os> (rankos), gotikishten <os> (gibos), në oskanishten <si> (pas, scriftas), etj., etj., iranianishten e vjetër <a>. (tuatha).
Përveç mbaresës së shumësit <e>, ekziston edhe një në <e> (një e gjysmë e heshtur). Kamarda kritikohet për ngatërrimin e shpeshtë të dy <e>-ve.
Është e vërtetë që Gégenisht- ja shpesh e lë jashtë këtë <e> në emrat mashkullorë.
M. M., i cili e ka të vështirë ta shpjegojë, sheh në të "a"-në e emrave asnjanës. Gjuha do të kishte filluar duke thënë, për shembull, "arme" (armë), për latinishten "arma", dhe më pas, me një analogji të gabuar, do ta kishte zgjeruar këtë "e" në shumësin e një numri të pafund emrash mashkullorë dhe femërorë.
Në raste të tilla, mund të thuhet se deri në një farë mase gjithçka është e mundur, por asgjë nuk është e sigurt, se asgjë, mbi të gjitha, nuk mund të provohet shkencërisht, apo edhe të bëhet e besueshme.
Në gjuhë të tjera, mbaresat dhe gjinitë i japin njëra-tjetrës dritë dhe ndihmë të ndërsjellë.
Mjerisht, kjo nuk është e vërtetë në shqip; gjinia asnjanëse është zhdukur pothuajse tërësisht; gjinitë femërore dhe mashkullore janë të padallueshme në shumë raste (M. M. citon më shumë se njëqind).
*Te BUZUKU:
<O e shën meris> në vend të :
< O i shën meris> (Dardan Leka)
Përshtypja e përgjithshme mbetet kjo: mbaresat e shumësit, çfarëdo qofshin ato - <i>, <a> ose <es> - në përgjithësi janë dobësuar në -e-të, dhe shumë shpesh kanë rënë në -gege.
Për të korrigjuar errësirën që rezulton nga ky shkatërrim i formave të lakuara, gjuha më pas iu drejtua një mbarese të re: -<na> në -gege, <-ra> në toskërisht (era, ura, ena, etj.), një mbaresë që shpesh e gjente shumë të gjatë, dhe të cilën ndoshta më pas e shkurtonte në -a.
Për më tepër, shqipja ka një prirje të madhe për diminutivët; i përdor ato lehtësisht në shumës me nyjën përcaktuese (ezíte).
Numri shumës tregohet më pas mjaftueshëm nga kjo mbaresë e zgjatur. Ne e dimë se në shqipe, edhe më shumë sesa në gjuhët romane, diminutivi zëvendëson rrënjën origjinale, duke humbur kuptimin e <ύποκορισμού>, që kishte në fillim.
Që në një gjuhë ku format kanë arritur një shkallë të tillë konfuzioni, <um lauti> ose devijimi gjithashtu luan një rol të vogël është krejtësisht e natyrshme.
Ajo që është e çuditshme është se nuk e ruan gjithmonë karakterin e saj fonetik siç ndodh përgjithësisht në gjuhët indo-evropiane; se ndonjëherë vazhdon me një operacion virtual, si në hebraisht ose arabisht.
Nuk gjenden vetëm forma si *stret*, nga *strat*; *tsiep* <cjep>, nga *tsiap*, <cjap> por edhe *rade* nga *red*; *couronne*; *ra*, nga *re*, *ténia*; *va*, nga *veve*, *veuve*; *das*, *dase*, *davere*, nga *des*, *sac*, etj.
Në esetë e tij etimologjike, M. M. nganjëherë është i nxituar në respektimin e shkronjës. Rregullat e fonetikës duhet të pajtohen me transformimet që mund të pësojë edhe kuptimi në fjalët që krahasohen.
Ne e kuptojmë, për shembull, se M. Bréal e identifikon përemrin *omnes* me *homines*; por jemi më pak të prirur të pranojmë se fjala shqipe *grua* (grua) është identike me fjalën greke *γραύς* (grua e moshuar).
Do të preferonim të supozonim se <grua> thuhet për <gnua> (siç thuhet <sperese> për <sperare>; kelogini, (kalogjeri) murg, për <καλόγερος>; <guri>, <gju>, nga greqishtja <yövo>, gjermanishtja <kuiu>; serûn, nga latinishtja sanare, etj.).
<Gnua> do të ishte metateza e fjalës <γούνα> γυνή. Kështu, fjala latine *shoume*, që do të thotë "shumë", nuk ka të bëjë fare me fjalën latine <summus>; është mjaft e ngjashme me *chamuq*, *chamu* të Çuvashëve, Mogulëve dhe Tunguve.
I shtuar emrave të Çuvashëve, tregon shumësin e tyre. Përemri i vjetër që përkthente fjalën *beaucoup*= (shumë) ishte bol (greq. πολύ). përdoret pak sot në shqip.
Kreksi: qe arsyeja PSE Akademia nuk mirret me këtë veper sepse në të ka drejtime te pa kâjshme se nga vijn disa fjalë te shqipes prej chuvashëve dhe këtu A ka ademia patriotike nuk falë kesi lloje leshimesh ...dhe ka të drejtë që të mos mirret me këtë liber anti shkencore se evdemton gjuhen shqipe mirëpo vetem se një njeriut do ti pelqente kjo KURTHA Dalipiane edhe armiqëve te albanologjis...
Qe se çfarë publicitetesh bën e shperndan Dalipaj se zemra i rrehka per çuvashët...e gjuhen e çuvasheve zuvasheve jo për shqipen...)*
A duhet të vazhdojmë?
Pul, pyll, a rrjedh vërtet nga padulem p. paludem? A lidhet stake më shumë me facula sesa me flagro, φλέγω? ses, plain, a është vërtet fjala latine sessum?
A duhet ta ndajmë <udhë>, <rrugicë>, nga greqishtja oδός për ta identifikuar atë me αὐλή?
Na duket gjithashtu se kur ai citon format shumës <diaj>, diej, të <dial> (diabolus), M. M. nuk duhet t'i kishte vënë në të njëjtën vijë <diemen>, <diemnit>, <djemenit>, të cilat vijnë qartë nga fjala latine <daæmon>.
Qe të mos ndalemi shumë te këto hamendësime, qofshin të gabuara apo tepër të guximshme, të cilat bien ndesh ashpër me saktësinë ndonjëherë të përpiktë që karakterizon studimin e z. Meier.
Por dikush mund të jetë i përpiktë pa qenë rigorozisht metodik, dhe sado serioze të jetë puna që sapo kemi shqyrtuar, për të shënuar përparim të vërtetë, ajo duhet të rishikohet dhe madje të ribëhet sipas planit që treguam më sipër.
LUIS BENLŒWE
==========================
1. Giuzeppe de Rada sapo ka vdekur, i larguar shumë shpejt nga familja e tij e pikëlluar dhe nga atdheu i tij.
po ju qe e kundershtoni sa te vertete jeni ,.... apo rrjeshtoheni me andi zenelin me kembet tuaja
shprehja se luan topi i autorit te mesiperm me duket teper infantil, dhe ky vete qe gjykon nji tjeter bie ne radhe me te