Ligji për Shërbimet Digjitale, si ndryshojnë rregullat për rrjetet sociale dhe platformat online

[Antares]

​

​

Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë ka hedhur për konsultim publik projektligjin “Për Shërbimet Digjitale në Republikën e Shqipërisë”, i cili ka për qëllim të kontribuojë në mirëfunksionimin e shërbimeve ndërmjetëse, duke vendosur rregulla të harmonizuara për një mjedis online të sigurt, të parashikueshëm dhe të besueshëm, që i përgjigjet zhvillimeve teknologjike dhe përdorimit masiv të teknologjisë digjitale. Po çfarë synon të sjellë konkretisht ky projektligj për mbrojtjen më të mirë të konsumatorit dhe marrësit e shërbimeve ndërmjetëse?

Arkitektura: kush përgjigjet dhe për çfarë
Ligji ndërton përgjegjësinë e ndërmjetësve digjital në tre shtresa klasike, po ato të DSA-së evropiane:
Transmetim i thjeshtë (mere conduit) dhe caching: operatorët e rrjetit dhe shërbimet e ruajtjes së përkohshme nuk mbajnë përgjegjësi për përmbajtjen që kalon nëpër ta, për sa kohë nuk e nisin, nuk e zgjedhin marrësin dhe nuk e modifikojnë atë.

Hosting: platformat që ruajnë përmbajtje me kërkesë të përdoruesit përjashtohen nga përgjegjësia nëse nuk kanë dijeni për paligjshmërinë, ose veprojnë menjëherë pasi marrin dijeni.
Ruhet edhe klauzola “Good Samaritan” (neni 7): një platformë që nis vetë hetime vullnetare kundër përmbajtjes së paligjshme nuk e humbet automatikisht mburojën nga përgjegjësia për këtë arsye, një pikë e rëndësishme sepse eliminon frikën se moderimi proaktiv “ndëshkohet” ligjërisht.
Nuk ka detyrim të përgjithshëm monitorimi (neni 8): platformat nuk detyrohen të kontrollojnë paraprakisht gjithçka që publikohet. Mbi këtë bazë ngrihen detyrime shtesë “kujdesi të duhur”, të shkallëzuara sipas madhësisë dhe llojit të ofruesit: më të lehta për ndërmjetësit e vegjël, gjithnjë e më të rënda për platformat online, për tregjet elektronike (marketplace) dhe, në majë, për “platformat shumë të mëdha online” (VLOP) dhe “motorët e kërkimit shumë të mëdhenj” (VLOSE).

Çfarë duhet të dijë biznesi shqiptar konkretisht
1. Verifikimi i shitësve online (neni 30, “Know Your Business Customer”) Çdo platformë që u mundëson konsumatorëve të lidhin kontrata në distancë me tregtarë (pra çdo marketplace ose platformë e-commerce që operon në Shqipëri) do të detyrohet të mbledhë, përpara se ta lejojë një shitës të operojë: emrin, adresën, kontaktet, një dokument identifikimi, të dhënat e llogarisë bankare, numrin e regjistrimit tregtar dhe një vetëdeklarim përputhshmërie. Platforma duhet të bëjë “përpjekjet më të mira” për të verifikuar këto të dhëna dhe t’i fshijë brenda gjashtë muajsh pas përfundimit të marrëdhënies. Kjo është, në thelb, transferim i një pjese të barrës rregullatore te platformat private, që do të veprojnë si filtër i parë kundër shitësve fantazmë.
2. Përfaqësues ligjor i detyrueshëm për platformat e huaja (neni 13) Çdo ofrues i shërbimeve ndërmjetëse pa seli në Shqipëri, por që u ofron shërbime përdoruesve shqiptarë, duhet të caktojë me shkrim një përfaqësues ligjor, i vendosur në Shqipëri ose në një shtet anëtar të BE-së. Ky përfaqësues mban vetë përgjegjësi për mospërmbushjen e detyrimeve. Ky është mekanizmi praktik që i jep AKEP-it dikë me kë të flasë dhe kë ta gjobisë, edhe kur platforma nuk ka zyrë në Tiranë.
3. Përjashtimet për SME-të. Shumica e detyrimeve më të rënda të Seksionit 3 (sistemi i brendshëm i ankesave, sinjalizuesit e besuar, transparenca e reklamave, etj.) nuk zbatohen për ndërmarrjet mikro dhe të vogla, sipas ligjit 43/2022, përfshirë 12 muaj pas humbjes së këtij statusi. Kjo do të thotë se një platformë e vogël shqiptare e-commerce nuk përballet menjëherë me të njëjtën barrë compliance si një VLOP global, por rritja e shpejtë e biznesit e afron shpejt drejt pragut.
4. Reklamat dhe “dark patterns”. Platformat duhet të bëjnë të dukshme çdo reklamë dhe të identifikojnë kush paguan për të (neni 26); ndalohet dizajnimi i ndërfaqeve për të mashtruar ose manipuluar përdoruesit, përfshirë “pop-up” të përsëritura ose vështirësim artificial i procesit të çregjistrimit nga një shërbim (neni 25). Kjo prek drejtpërdrejt praktikat e marketingut digjital dhe UX design që sot përdoren gjerësisht edhe nga bizneset lokale.
5. Etiketimi i përmbajtjes së krijuar nga AI. Një nga detyrimet për platformat shumë të mëdha (neni 35, shkronja “gj”) është sigurimi që imazhet, audio ose video të gjeneruara ose të manipuluara nga inteligjenca artificiale, që imitojnë realisht persona, vende apo ngjarje ekzistuese dhe paraqiten si autentike (pra deepfake), të shënjohen qartë.

AKEP, rregullatori i ri me role të shumëfishta
Ligji e cakton Autoritetin e Komunikimeve Elektronike dhe Postare (AKEP) si “Koordinator i Shërbimeve Digjitale” (neni 49, pika 2), me pavarësi funksionale dhe autonomi buxhetore (neni 50). Krahas AKEP-it, si autoritete kompetente sektoriale renditen: Autoriteti i Medias Audiovizive, Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale, Autoriteti i Konkurrencës, Agjencia për Mbrojtjen e Konsumatorit dhe Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike, plus dy ministri (për përmbajtjen terroriste dhe për të drejtat e autorit) me kompetencë të kufizuar për nxjerrjen e urdhrave specifikë. Kjo do të thotë gjashtë institucione plus dy ministri që duhet të koordinohen mbi të njëjtin ekosistem digjital.