Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

[Superman]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Në këtë tem nuk pati postime prej disa ditesh...dhe besoj se nuk e pengone asnjërin. Jemi këtu që te diskutojmi e jo te shahemi, fjalen mashtrues e thëm me te drejtë në krahasim me te tjerët anëtar te cilët postojn fjalë te ndyta e te shara, termi "mashtrue" është i drejtë për te gjithë ata qe mundohën te shperndajne lajme te pa verteta dhe kanë për synim te mashtrojnë lexuesin shqiptar.
Ti, ne vendë që te mirreni me temen apo me ndonjë postim te pa vertete nga ana ime, nese e gjeni diku.. por jo, nuk keni asnjë fjalë te mbarë në komentin tuaj perveç se një kundershtim te pa bazë...!
Argumentet qe unë sjella janë te argumentume nga dijetar te shquar si dhe te analizuara permes gjuhetarve, si 2+2=4, njashtu eshte edhe diskutimi rreth gjuhes, kur thua se kjo fjalë ka rrënjën nga kjo gjuhë atehere ti duhesh te ma sjellish proven këtu e jo thashe themet...pra eshte e thjeshte kjo; grekët e vjetër ishin këta indoskitët që mjerishtë që ti nuk paske njohuri, por, keni mundësin ti mësoni ndoshta në te ardhmen se, me fjalet e tuaja te je mendje madhi mbetesh për mendimin tim një i paditur dhe i varfër...dhe këtu nuk është faji imi...pra ik e meso para se te kritikojsh dike...!
Me injorantet si ti nuk humbi kohën...edhe ti hyre ne fletoren e injorimit...nuk do lexohesh nga ana ime se s'kam qka mesoj prej teje...ik meso...!

Po e perseris dhe nje here qe fjala mashtrues dhe ofendime si keto me larte jane te papranueshme. Ju nuk mund te provoni dot asgje sepse kjo nuk eshte shkence e aq me teper te vertetosh levizje popujsh qe kane ndodhur apo jo hipotetikisht mijera vite me pare. Ku jane gjurmet arkeologjike dhe per me teper ku jane gjurmet gjenetike te ketij populli skit ? Gjenetika eshte baza qe do mund te modelojne shume gjera dhe te hedhi drite te verteta, por ajo eshte vec ne fillimet e saja dhe ka aresye etike etj qe akoma nuk mund te perdoret sic duhet. Cdo gje tjeter sidomos levizjet e popullsive eshte hamendesim. Edhe nje here ju nuk po beni matematike, madje ndryshe nga te tjeret pikenisja e studimit tuaj nuk jane as shqiptaret.

Duplikime e postime te dyfishta nuk lejohen, ato ne gjuhen teknike quhen spam. Audienca ka nevoje per kontribues dhe debatues te sinqerte. Besoj u kuptuam.

 

[kreksi]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

peshkaqen33,

Gjuha shqipe është vetem se ajo që nuk duhej te kishte ngjajshmëri me gjuhët tjera. A e lexove definicionin e gjuhës shqipe nga Robert d'Angely pra, atë unë nuk e shpika por e nxora nga libri i tij "Enigma"...

Ju më jeni pergjigjur këtu me disa fjalë te gjuhes së sotme shqipe kurse ne po flasim për rrënjet e gjuhës shipe nëpër shekuj dhe lidhje që kanë megjuhet tjera: hape=qele deren, hape deren, ape deren...më duket se janë shqip apo jo... ?...psh. para 150 viteh "hardhin" e qunim "dhri" sot "hardhi" ose "Hâ" ="héngra" ose "harihn"="arrin"
=hapësi i deres,
=haps i deres
=aps =kështu flitej para 150 vitesh shqip...shiko fjalorin Albert Dozon ju lutemi, nuk jemi tek korrigjimet gramatikore te gjuhës së sotme shqipe por tek lidhjet e shqipes me gjuhet tjera në këto 5000 vite...
nuk e kuptoj se ku është dallimi për ty në këtë rast nga shqipja e dikurshme dhe e sotme, çka te pengon ty ky krahasim, apo jeni i sigurt vertete se, "h"=hunda ishte në shqipe edhe para 5000 vitesh ? ..qe psh. tek ne i themi "huna" ...dhe këtu ndahen gjurmet mes "hund" shqipe dhe "hund" qenit gjerman...cila qenka per ty me e drejta...hunda apo huna ?


"hunda" =hund= që është e ngjajshme me atë gjermanike=hund=qéni....këto ngjajshmëri i nderuari peshkaqen i kanë analizua para neve edhe dijetar te njohur...me çka jeni i bindur se, "hund" gjermane e "hund" shqipe nuk kanë lidhje, apo ndoshta mendoni se janë rastësi, na e vodhem u'a vodhem...lol ?
=pun=puno, puniti, pune...mendon ti që janë vetem se në gjuhën shqipe ?
=pi=eshte ne te gjitha gjuhet sipër Danubit...
=pir= i thonin ujit në greqishten e vjetër...etj..

 

[kreksi]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Po e perseris dhe nje here qe fjala mashtrues dhe ofendime si keto me larte jane te papranueshme. Ju nuk mund te provoni dot asgje sepse kjo nuk eshte shkence e aq me teper te vertetosh levizje popujsh qe kane ndodhur apo jo hipotetikisht mijera vite me pare. Ku jane gjurmet arkeologjike dhe per me teper ku jane gjurmet gjenetike te ketij populli skit ? Gjenetika eshte baza qe do mund te modelojne shume gjera dhe te hedhi drite te verteta, por ajo eshte vec ne fillimet e saja dhe ka aresye etike etj qe akoma nuk mund te perdoret sic duhet. Cdo gje tjeter sidomos levizjet e popullsive eshte hamendesim. Edhe nje here ju nuk po beni matematike, madje ndryshe nga te tjeret pikenisja e studimit tuaj nuk jane as shqiptaret.

Duplikime e postime te dyfishta nuk lejohen, ato ne gjuhen teknike quhen spam. Audienca ka nevoje per kontribues dhe debatues te sinqerte. Besoj u kuptuam.

Në krahasim me fjalorin që tjerët diskutojnë këtu fjala "mashtrues" ka pergjigjien e duhur sepse, disa persona mirren me perhapje e te dhëna te pa verteta dhe që e hutojnë lexuesin shqiptar me këto epitete e lavdata dhe pretendime që nuk shkojnë aspak në interesin tonë prandaj dhe kemi te drejten t'iu pergjigjemi me kundershtime njashtu si edhe ata shprehen, por duke sjellur këtu në këtë tem argumente shkëncore e jo vetem fjalë.

Sa i'u perkete perseritjeve, nganjhere behen edhe pa dashje, ne jemi duke i perseritur te njejtat gjëra prej vitesh...nuk jam unë ai që e fillova i pari...por te pavertetave do iu pergjgjigjem besoj se ky është edhe interesi yni në këtë forum te denoncohet e pa verteta apo duhet të heshtim ?

 

[Baptist]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Në krahasim me fjalorin që tjerët diskutojnë këtu fjala "mashtrues" ka pergjigjien e duhur sepse, disa persona mirren me perhapje e te dhëna te pa verteta dhe që e hutojnë lexuesin shqiptar me këto epitete e lavdata dhe pretendime që nuk shkojnë aspak në interesin tonë prandaj dhe kemi te drejten t'iu pergjigjemi me kundershtime njashtu si edhe ata shprehen, por duke sjellur këtu në këtë tem argumente shkëncore e jo vetem fjalë.

Sa i'u perkete perseritjeve, nganjhere behen edhe pa dashje, ne jemi duke i perseritur te njejtat gjëra prej vitesh...nuk jam unë ai që e fillova i pari...por te pavertetave do iu pergjgjigjem besoj se ky është edhe interesi yni në këtë forum te denoncohet e pa verteta apo duhet të heshtim ?

qysh I thojne bukes skitisht?

 

[Baptist]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

peshkaqen33,

Gjuha shqipe është vetem se ajo që nuk duhej te kishte ngjajshmëri me gjuhët tjera. A e lexove definicionin e gjuhës shqipe nga Robert d'Angely pra, atë unë nuk e shpika por e nxora nga libri i tij "Enigma"...

Ju më jeni pergjigjur këtu me disa fjalë te gjuhes së sotme shqipe kurse ne po flasim për rrënjet e gjuhës shipe nëpër shekuj dhe lidhje që kanë megjuhet tjera: hape=qele deren, hape deren, ape deren...më duket se janë shqip apo jo... ?...psh. para 150 viteh "hardhin" e qunim "dhri" sot "hardhi" ose "Hâ" ="héngra" ose "harihn"="arrin"
=hapësi i deres,
=haps i deres
=aps =kështu flitej para 150 vitesh shqip...shiko fjalorin Albert Dozon ju lutemi, nuk jemi tek korrigjimet gramatikore te gjuhës së sotme shqipe por tek lidhjet e shqipes me gjuhet tjera në këto 5000 vite...
nuk e kuptoj se ku është dallimi për ty në këtë rast nga shqipja e dikurshme dhe e sotme, çka te pengon ty ky krahasim, apo jeni i sigurt vertete se, "h"=hunda ishte në shqipe edhe para 5000 vitesh ? ..qe psh. tek ne i themi "huna" ...dhe këtu ndahen gjurmet mes "hund" shqipe dhe "hund" qenit gjerman...cila qenka per ty me e drejta...hunda apo huna ?


"hunda" =hund= që është e ngjajshme me atë gjermanike=hund=qéni....këto ngjajshmëri i nderuari peshkaqen i kanë analizua para neve edhe dijetar te njohur...me çka jeni i bindur se, "hund" gjermane e "hund" shqipe nuk kanë lidhje, apo ndoshta mendoni se janë rastësi, na e vodhem u'a vodhem...lol ?
=pun=puno, puniti, pune...mendon ti që janë vetem se në gjuhën shqipe ?
=pi=eshte ne te gjitha gjuhet sipër Danubit...
=pir= i thonin ujit në greqishten e vjetër...etj..

D'angelli eshte nje shkrimtar sharlatan i patalentuar qe ka shkruar novela te fiksionit historik, te tipit: ha-merr-ik, dhe marr-sjell.
Kurse ti si eksperti me i madh i shekullit, kete doreshkrim-zhgarravine te tij te cilen ai nga turpi nuk e ka botuar kurre, e konsideron biblel, pardon kuran; Sikur kerkon t'i tregosh botes se mbare qe ti nuk ke asnje nivel intelekti njerezor.

Dhe me vjen keq zoteri danzhel; Por, per keto gjera ti nuk ke absolutisht asnje njohuri.
Ti i ke mesuar dy-tri gjera nga Baptisti; I ke kapur se jashtmi, e se prapthi dhe nuk ia ke idene cfare jane! Dhe tani kujton se po na shet mend me mendet e tjetrit me te cilat ti nuk e ke as lidhjen me te vogel. - A e ke idene ti para kujte je duke i shkrkuar keto marrina?

Ti mendon qe shkrepesen mund ta kapesh nga bishti i flakes dhe ta rrotullosh sipas qefit, sic po ben me keto fjale qe nuk ua ke haberin as nga e kane rrenjen as nga i kane pipat.
Kjo qe po ben ti me keto prapesi te paturpshme qe shkruan eshte sjellja me paedukate qe mund t'kete manifestuar ndonje njeri ne public - eshte njesoj si te dhjesh hipur ne tavoline dhe te hash nga ajo pjate ne mes te restoranit ku ka zoterinje.

Me keso-lloj skenash te kultures tende skite, e ke ngop internetin se lere me forumin; Dhe cdokund ne bote do te ishe shqelmuar perjashta!
Atehere zoteri, perse u dashka te te durojme ne ty kaq gjate ne kete tavoline?​

 

[skampini]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Shkolla e Çabejt me qëllim i ka çuar studimet mbi etimologjinë në një rrugë të gabuar
Nga regjistrimi i bërë me diktafon nga gazetari Petri Grosi i një bisede të rastësishme, që ai zhvilloi me mua në lulishten e Galerisë së Arteve në Tiranë mbi problemet e etimologjisë, lindi ky shkrim, që u botua më 8 tetor 2005 te gazeta Ballkan, të cilin redaksia e gazetës e titulloi “Ju rrëfej se ku ka gabuar Çabej me gjuhën shqipe”


Intervistë/Flet studiuesi Çlirim Xhunga
“Ju rrëfej se ku ka gabuar Çabej me gjuhën shqipe”

(Artikull i dt. 08 tetor 2005 botuar tek gazeta Ballkan)

Petrika GROSI
-Z. Xhunga, Para pak kohësh në një shkrim tuajin ju argumentonit se greqishtja e vjetër dhe latinishtja e kanë prejardhjen prej shqipes së hershme. Cilat janë të rejat më të fundit nëse ka, bazuar në studimet tuaja që janë thelluar më tej?

Nga studimet dhe njohjet e mia mbi materialin gjuhësor të greqishtes së vjetër, latinishtes, gotishtes, sllavishtes kishtare, turqishtes, arabishtes, hebraishtes dhe deri në gjuhën japoneze, më rezulton që shqipja është gjuha e parë e kultivuar në mënyrë natyrore nga raca njerëzore. Pra, populli i parë i cili ka arritur të artikulojë një gjuhë të kultivuar ka qenë shqiptari. Me shqiptar unë nënkuptoj arbërit, ilirët, apo edhe paraardhësit e tyre. E kam më kollaj që me fjalën shqiptar të përfshij të gjithë paraardhësit tanë këtu, ndaj me këtë kuptim do ta përmend sërish këtë fjalë. Në konkluzionin tim del se bashkë me fjalën, edhe mendimi ka vulën shqiptare. Pra, logjika nuk është vepër e Platonit, as e Aristotelit, por vepër e mendimit shqiptar. Nga shqipja kanë lindur të gjitha gjuhët e tjera duke u nisur që nga Amerika Latine deri në Japoni. Këtë unë e mbështes në një strukturë leksikore që është baza e fjalës në çdo gjuhë, për të cilat sapo fola.

-A nuk do të ishte paksa e guximshme të thoshim se nga shqipja kanë dalë gjuhët e tjera, ndërsa nga historia kemi fakte të ndryshme për popullsi më të hershme?

Fakt është se duke u nisur që nga kohët më të vjetra, nga Mesopotamia tek egjiptianët e më vonë te grekët dhe latinët çdo fjalë zbërthehet me rrënjët që unë do u them më tej. Ndër rrënjët kryesore të shqipes, që hynë në përbërjen e çdo fjale të gjuhës sonë apo dhe të gjuhëve të tjera mund të fusim simbolin e yllit. Ky simbol është pjesë përbërëse e lëndës që ndërton fjalët në të gjitha gjuhët e botës. Yllin ne e gjejmë të shkruar në të gjithë gjuhët e botës në trajtat: al, el, il, ol, ul, yl, la, le, li, lo, lu, ly. Ylli identifikohet me "al" te fjala alban, me "el" te enkelejtë dhe helenët. Me “il" identifikohet te ilirët, me "ol" te katolikos, me "ul" në mjaft fjalë turke, me "la" te emri latin. Përsa i përket rrokjes "le" marrim si shembull fjalën greke "kleos", që do të thotë në greqisht "i dëgjuar", por që në fakt vjen nga togfjalëshi shqip "që lind„. Ylli identifikohet gjithashtu me “li” te liburn, libër, me “lo” te shqipja “loti”, anglishtja “flower”, ndërsa me "lu" e gjejmë te fjalët “lux, lucis, lumen" etj. Ky varg i rëndësishëm e themelor ka shërbyer për ndërtimin e një miriadë të tërë fjalësh duke filluar nga Shqipëria deri në Japoni. Një varg tjetër shumë i rëndësishëm është vargu i ndërtuar me shqipen "ar” (flori): ar, er, ir, or, ur, ra, re, ri, ro, ru. Nëse në greqisht ne themi "arqi" që ka kuptimin e zanafillës, një fjalë që vjen nga “ar” dhe “qe”, në gjermanisht gjejmë “Urzeit", e cila vjen po nga rrënja “ar” dhe shqipja “qe”, ndërsa “t” fundore është prapashtesë si në anglisht edhe në gjermanisht dhe vjen nga një "te", "ten", "den" që do të thotë "me thënë". Le të marrim fjalën shqipe "fund". Ajo nuk është gjë tjetër veçse rrënja e fjalës shqipe "njoh" e kthyer mbrapsht, si në shqip edhe në latinisht, apo në gjuhë të tjera: "fundus", "fine", apo "find", finden, dhe arabisht "ala' fin", që tek numërorët e saj do të thotë "në fund".

- Ka vargje të tjera si këto dy të parët shqipja mbi të cilat bazohen edhe gjuhët e tjera? Është vargu po kaq i rëndësishëm i foljes `jam": am, an, em, en, im; in, um, un, as, es, is, os, us, sa, se, si, so, su. Folja `jam" e shqipes, hyn gati në çdo gjuhë të botës. Kështu "Sweden" don të thotë "ish = është (kopshti i ) Eden". Një folje tjetër shumë e rëndësishme është "njoh" që e kemi përmendur edhe te shkrimi i mëparshëm. Rrënjët e vargut të saj janë: na, ne, ni, no, nu, naf, nef, nif, nof, nuf. Pra në këtë varg, që tingëllon si i çuditshëm, ne kemi foljen "njoh", e cila edhe në shqip vjen nga pasthirmat: "nja", "nje" ose "nji" që do të thonë `ja" ose "qe"; "qe ku është", apo `ja ku është". Nga këto pasthirrma kanë dalë numërorët "një”, "nji" dhe prej këtyre të fundit rrjedh kuptimi i foljes njoh. Nëse marrim pastaj rrënjën "fun", nga ajo ka dalë "fund". Është d-ja fundore që hasim në anglisht e gjermanisht. "Fun" nuk është gjë tjetër veçse "fundi" i konceptuar nga idealistët si fundi i botës, por në fakt s’kemi të bëjmë me fundin e botës a të njerëzimit, por me fundin e dijes të kaluar përmes prizmit idealist në konceptimin e botës. Ndaj dhe "fun" e "fund" kanë lidhje me fjalën "apokalips". Kjo fjalë vjen nga shqipja dhe do të thotë "zbulohet ajo ç'ka kam fshehur mirë", njëlloj si fjala “kiamet” në turqisht, që do të thotë "them (zbulohet) ky që jam". Pra kur të zbulohet se kush është ai që ka shkruar për këto gjëra sipas besimeve fetare do të vijë dhe fundi i botës. Ndaj dhe numri themelor 5000 në arabisht, shqip do të thotë "kur të merret vesh se kush jam, atëherë ka për të ardhur fundi i botës". Klerikët kishin parashikuar 5000 vjet deri sa njohja njerëzore të shkonte deri te kuptimi i vërtetë i simbolit të yllit, që është një fjalë primordiaIe. Latini me fjalën “linea”, që don të thotë “cak, kufi”, ka parasysh pragun e njohjes së faktit se ylli , para se të shndërrohej në një perëndi monoteiste, ai ishte një simbol ilir, me të cilin ata identifikonin perënditë e tyre pagane : diellin, hënën dhe yjet. Kapërcimi i këtij pragu dijeje është për klerikët një blasfemi. Vetë blasfemi vjen nga bl-ja nistore që në shumë gjuhë të huaja tregon fjalën yll, dhe as = është dhe fëmi, që në greqisht e latinisht ka marrë kuptimin “përhapje, propagandim”.

-A ia keni parashtruar këtë tezë tuajën profesorëve të Fakultetit të gjuhësisë apo të Institutit të Gjuhë-Letërsisë?

Kam kontaktuar me profesori, por reagimi i tyre kanë qenë indiferent duke më thënë se ata nuk merren me këtë punë. Mungon te të gjithë predispozicioni për t’u thelluar në këtë fushë. Kjo vjen nga që akoma ka gjëra tabu për të cilat mw mirë të mos ndalemi sot.

-Në konkluzionet tuaja ju bini ndesh edhe me prof. e nderuar Eqerem Çabej. Çfarë do të thoshit në këtë drejtim?
Nga studimi që unë i kam bërë fjalorit etimologjik të Çabejt, por edhe studimit të tij në bashkëpunim me A. Xhuvanin për parashtesat dhe prapashtesat e shqipes, mund të them me bindje që Çabej ka lënë me ndërgjegje jashtë trajtimit etimologjik rrënjë shumë të rëndësishme të shqipes. Ndoshta ai është penguar për ta bëre këtë gjë në atë kohë. Gjithashtu, po të marrim shumicën e parashtesave dhe prapashtesave të studimit të tij, ato janë si të thuash rrjedhim alogjik i një premise të gabuar. Nëse ne pranojmë që këto gjëra janë bëre me dashje, atëhere dalim në konkluzionin se shkolla e Çabejt me qëllim i ka çuar studimet në një rrugë të gabuar sepse shumica e parashtesave dhe prapashtesave kryesore të shqipes nuk janë ato që thuhen në studimin e tij. P.sh. nëse marrim prapashtesën shqipe "ul", ajo vjen nga fjala yll ashtu si dhe prapashtesa "il". Në studimin e tij prapashtesat “il” dhe “ul” janë nxjerrë në rrugë mekanike, kur ato bëjnë pjesë në fakt në rrënjë të tjera. Kur ne themi "përkul" këtu kemi një fjalë të përbërë nga "për" dhe "kul". "Kul" vjen nga një tok fjalësh që do të thotë "është yll". Rrënja "kul" është e njëjtë me rrënjën shqipe "qiell", ose me temën latine "cael", "coel" apo e njëjtë me temën angleze "ceil", si dhe me rrënjën greke "kel”. Kur themi “shekull", lat “saeculum”, ky term sintetizon kohën dhe përpjekjet që u janë dashur latinëve për të shkulur konceptin dhe fjalën "yll" nga mendja e njerëzve. Vetë fjala "shkollë" vjen nga një temën latine "auscul-" që do të thotë në latinisht "dëgjoj; bindem", por që në të vërtetë vjen nga shqipja "ai = yll shkul (nga mendja)". Në zbërthimin e fjalëve ne duhet të kemi parasysh të identifikojmë sinonimet e fjalës “yll”, të cilat alternohen nga një fjalë tek tjetra. Nëse kthehemi te Çabej dhe marrim fjalën "përkul", nuk do të mund të heqim mekanikisht "ul" si prapashtesë dhe të mbetej një "përk". Fjala “përkul” ka dy rrënjë : "për” dhe "kul"
Clirim Xhunga

 

[skampini]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

02 tetor 2011

Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke 30

Gjuhësia shqiptare, në të gjitha periudhat e historisë shqiptare, ka injoruar në shekuj fakte si këto më poshtë dhe është marrë me diskutime pa bukë kur vjen fjala për historinë e gjuhës shqipe dhe historinë e gjuhëve të fqinjëve. Ajo ka anashkaluar dhe vazhdon të anashkalojë me ndërgjegje në institucionet e saja këto të vërteta.


I.
Origjina e rrënjëve, parashtesave, brendashtesave dhe prapashtesave në gjuhën greke

ana- Parash. greke ana- < angl. anew. Shembuj: αναγέννηση, αναγέννησις.

anemo- Lat. anima = gr. άνεμος = angl. wind, ger. Wind. Nim = nem = win < shq. vjen. Lat. anima = ger. Atem < ger. atmen. Ger. ausatmen = gr. αποπνέω. Shih -pn-, -pne- te Etimomologji - Lojra leksikore në gjuhën greke, anemo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.

ap-, apo- Parash. greke. Shq. ‘ai është’ > angl. out, out-, holl. uit, uit-, ger. aus, aus-, gr. apo, ap-, apo-, ec-, ecto-, ek-, eks-, ekso, ekso-, ekto-, lat. a-, ab-, abs-, e-, ef-, ex-, nor. av, av-, ut, ute, shq. jashtë, jashtë-, sued. av, ut, rus. od-, ot-, vi-. Shembull: gr. αποπνέω.

arch- , archi- Parash. greke = lat. origin < …. From Latin archi- < Ancient Greek ἀρχι- (archi-) < ἄρχω (archō, “to begin, to lead, to rule, to govern”). Fjalw tw formuara me ndihmwn e gr. arch-, archi-: angl. archangel, archbishop, archdeacon, archdean, archdemon, archdevil, archdiocese, archdruid, archduke, archenemy, archfiend, archrival, archnemesis, gr. vj. ἄρχω. E kryera ἦρχα = έρχο- te έρχομαι, < gr. διέρχομαι = ger. durchkommen < lat. inter + angl. come, ger. kommen < -men < shq. vjen.

auto- Shq. ai > gr. vj. αὐτός, gr. e re αυτός.

-vain-, -van-, -van < shq. vjen > gr. ανεβαίνω, -βαίνω, διαβαίνω, έκβαίνω, επεμβαίνω σε, επιβαίνω, επιβαίνω σε, καταλαβαίνω, κατεβαίνω από, παραβαίνω, παρεμβαίνω σε, προβαίνω σε, συμβάν, συμβαίνω, υπερβαίνω, υπερβαίνω. Shih vargun -mpain-, pigain-, -vain-, -vgain-.

-val- βάλ si angl. fall, ger. fallen. It. compiere > angl. complete > it. completare, lat. compleo. Angl. complete > angl. comply > angl. compel > angl. repel > angl. expel, lat. expello, gr. εκβάλλω > gr. βάλλω > gr. αποβάλλω. Gr. απόβλητα - ger. Abfall, shq. plehra. Fjalë të prejardhura nga gr. βάλλω: gr. αμφιβάλλω, αναβάλλω, αποβάλλω, βάλλω, εκβάλλω, επιβάλλω, καταβάλλω, μεταβάλλω, περιβάλλω, προβάλλω, προσβάλλω, συμβάλλω, υπερβάλλω. Njëlloj edhe etimologjia e gr. απελαύνω. Për gr. διαβάλλω shih shpjegimin tonë për angl. devil, it. diavolo.
Shih –ple- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-vasi Element fjalëformues në gjuhën greke, që rrjedh nga shqipja ‘vë, vendos < shq. vjen’. Gr. σύμβαση = gr. συμφωνία = angl. convention = angl. conviction = angl. confidence. Krhs. angl. base, basis = gr. βαση, angl. pose = gr. βαση, angl. pose = lat. pono. Gr. βαση = angl. foundation, it. fondazione. Lat. pono < shq. vjen. Shih -vain-, -van-, -van dhe –vatis te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke. Fjalë të prejardhura: gr. βάσει, βάσεις, βάση, βασίζομαι, βασιζόμενος, βασίζω, βασικά, βασικός, σύμβαση, συμβατικά, συμβατικός, συμβατός, συμβατότητα.


-vatis < -vain- < shq. vjen. Gr. παραβαίνω > gr. παράβαση, παραβίαση > παραβατις. Shih sllav. –vatij: rus. виноватый. Fjalë të prejardhura: gr. παραβατις, συμβατικός.

-vgain- < shq. vjen > gr. βγαίνω (από). Shih vargun -mpain-, pigain-, -vain-, -vgain-.

vio- Fjalë – rrënjë greke = lat. bio- = fr. vie. Fjalë të prejardhura: gr. βιογραφία, βιογραφικό, βιομηχανία, βιονικός, βιοπορισμός, βίος, βιοτεχνολογία, βιοχημικός.


-dhe-, -dho, -theto Gr. συνδώ = shq. lidh njëlloj si angl. sun - gr. ilios. Gr. συνδώ, συνδέομαι > gr. σύνδεσμος > gr. δεσμός. Gr. συνδώ > skrt. sandhi. Gr. συνδώ, συνδέομαι > gr. δέω > skrt. dhā. Njëlloj dhe angl. synthesis, gr. σύνθεση. Shih –theto. te dhā te Lojra leksikore në sanskritisht.

dhjer- Parash. greke. Lat. > angl. through, -through, ger. durch, durch-, gr. διερ-, lat. trans-, it. tras-, tra-. Fjalë të ndërtuara me parash. greqishten dhjer-: gr. διεργασία, διερεύνηση, διερευνητικά, διερευνητικός, διερευνώ, διερμηνέας, διερμηνεία, διερμηνεύω, διέρχομαι. Ger. durchkommen = gr. διέρχομαι. Gr. διερωτώ < it. interrotto. Gr. διερωτώ, it. interroto > angl. interrogate, it. interrogare > gr. ερωτώ > gr. επερωτώ. Shih through, -through, ger. durch, durch- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhët gjermanike, inter, inter-, intero-, intra, trans-, tras-, tra- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, antár te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën sanskrite.

εισ- Parash. greke. eis- njëlloj si parash. in- në gjuhën latine dhe ato neolatine me kuptimin ‘në, brenda’. Shih vargun e shqipes jam te Kodi i Shqipes. Shembull: gr. εισπνέω.

eks-, ekso- Parash. greke. Shq. ‘ai është’ > angl. out, out-, holl. uit, uit-, ger. aus, aus-, gr. apo, ap-, apo-, ec-, ecto-, ek-, eks-, ekso, ekso-, ekto-, lat. a-, ab-, abs-, e-, ef-, ex-, nor. av, av-, ut, ute, shq. jashtë, jashtë-, sued. av, ut, rus. od-, ot-, vi-.

ek-, ekto- Parash. greke. Shq. ‘ai është’ > angl. out, out-, holl. uit, uit-, ger. aus, aus-, gr. apo, ap-, apo-, ec-, ecto-, ek-, ekto-, eks-, ekso, ekso-, ekto-, lat. a-, ab-, abs-, e-, ef-, ex-, nor. av, av-, ut, ute, shq. jashtë, jashtë-, sued. av, ut, rus. od-, ot-, vi-. Shembull: gr. εκπνέω

eliko- < helic-, helici-, helico-, helix- = angl. cycle, it. ciclo. Fjalë të ndërtuara me gr. ελικό-: gr. ελικόπτερο. Shih pter.
e- dhe eks-, volu dhe helix
angl. evolution - gr εξέλιξη
angl evolutional - gr εξελικτικός
angl evolutionary - gr εξελικτικός
angl evolutionism - gr εξελικτισμό
angl evolutionist - gr εξελικτικός

em- 1. Parash. greke me kuptimin ‘brenda’. Shih vargun e shqipes jam te Kodi i Shqipes. Shembuj: gr. εμβάζω, εμβαπτίζω, εμβάπτιση, έμβασμα, εμβυθίζω, εμπνέω, etj.
εμ- 2. Parash. greke me kuptimin e pj. moh. latine in (parash. lat. i-, il-, im-, in-, ir-) Shembull: gr. έμμεσα .

en- Shq. një, ger. ein, gr. énas, it. uno, lat. uni > angl. unite > gr. ενώνω

epi- = shq. mbi < … > gr. ἐπί.

the-, them-, themat-, thes-, thet-, -theto Fjalë rrënjë greke, që rrjedh nga shqipja them, ka marrë kuptimin ‘vë, vendos’. Shih thesi te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke ku shpjegojmë sesi gr. thesi ka marrë kuptimin angl. position. Këtej rrjedh dhe barazimi kuptimor ang. pose – gre. theto. Fjalë të ndërtuara me gr. θέτω: gr. αναθέτω, ανασυνθέτω, αντιθέτω, αντιθέτω, αντιπαραθέτω, αποθέτω, αποτίθεμαι, διατίθεμαι, εκθέτω, επιθέτω, καταθέτω, παραθέτω, συνδέω, συνθέτω, τοποθέτω. Njëlloj angl. synthesis, gr. σύνθεση. Shih vargun -dhe-, -dho, -theto. Shih -stasi, -stasis, tein-, -tein- në gjuhën greke, -stain-, -stin, -tain-, -tend-, -tens-, -stand, -stend te Lojra leksikore në gjuhët gjermanike, -tahn-, -tjag-, -tjazh- -tjan-, -tas-, -tjashç te Lojra leksikore në gjuhët sllave. Shih vargun star, stat, stay, stel dhe nënvargun stat (-sist-, -sista, -sistan-, -siste, -sisti, -sisto, sta, sta-, -stacy, stad-, stagn-, stain, -stan, stan-, stand, stas-, στάσ-, -stasi, -stasia, -stasis, -staso, -stat-, στατ-, static, -static, stath, σταθ-, ste-, -ste, stead-, sted, -sten-, stet-, -sti-, -stin, -stit-, --stitute, -stitution).

thesi Fjalë rrënjë greke, që rrjedh nga shqipja them, por që ka marrë kuptimin ‘vend’. Angl. preposition > gr. πρόθεση, angl. position > gr. θεση, ku angl. position < angl. pose = lat. pono < shq. vjen, ndërsa angl. site < shq. është. Kemi të bëjmë me lojë fjalësh. Etim. gr. θέση është anagramë me angl. side, site, ger. Seite, lat. situs, etj. Ky varg rrjedh nga shq. është, ishte. ishte, lat. est, angl. is, ger. ist. Gr. θέση 1. gr. θέση = angl. site < shq. është, 2. gr. θέση = shq. them thashë, etj. Shih vargun the-, them-, themat-, thes-, thet-, -theto te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke. Fjalë të prejardhura: gr. υπόθεση.

iper- = angl. over < … > gr. υπερβάλλω, υπερβολή.

ipo- = lat. sub. < … > gr. υπόθεση.

ivi- Element fjalëformues në greqisht dhe në fjalët e prejardhura me kuptimin ‘i ri’. Shih juv-, juven- te Lojra leksikore në gjuhët latine dhe neolatine. Shembuj: gr. vj. Ἥβη, gr. e re ήβη.

-kalipto- < angl. cover. Gr. κάλυψη, κάλυμμα; καλύπτω.

-ma- Gr. κάλυμμα. Shih –psi- (κάλυψη).

-me- < angl. diminish < … > gr. μειώ, μειώνω, μείωση, ύφεση. Shih –min-, -nahme, -nehm- te Lojra leksikore në gjuhët gjermanike dhe –men-, -min- te Lojra leksikore në gjuhët latine dhe neolatine, -manj-, men-, -mni- te Lojra leksikore në gjuhët sllave.

-mes- < shq. vjen > -met- > it. mettere, lat. mitto > it. intromettere, lat. intromitto > it. intromesso > gr. μέσο, it. mezzo. Gr. μέσο > gr. μέσα. Shih -met- te Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-mni-, -, vin-, -we- si te gr. μυημένος, ger. Eingeweihte, sloven. novinec, çek. věcene.

-mpain- < shq. vjen > gr. μπαίνω. Shih pigain-, -vain-, -vgain-.

neo- Parash. greke. Shih nov-, novo-, novi- te Lojra leksikore në gjuhët latine dhe neolatine. Fjalë të prejardhura: gr. Νεοζηλανδός, Νεολιθικός, Νεοϋορκέζος, νέο-, νέος, νεογέννητο, νεογέννητος, νεογνό, νεοεκλεγμένος, νεοκλασσικισμός, νεοκλασσικός, νεολαμπής, νεονύμφων, νεοπρένιο, νεοπροσληφθείς, νεοσσός, νεοσυσταθείσα, νεοσύλλεκτος, νεοφώτιστος, νεό-ανακαλυφθείς, νεό-ναζί, νεόνυμφοι, νεόπλουτη, νεόπλουτος, νεότερος, νεότητα, νεόφυτος, νήπιος.

-para- 1. < shq. bërë, heb. bara, fr. faire, it. fare. Fjalë të ndërtuara me –para-: gr. αναπαράγω, παράγω.
para- 2. = shq. para > gr. παραβαίνω, παρακινώ. Gr. παραβαίνω > gr. παράβαση, παραβίαση, παραβατις.

-pausi < angl. pose, lat. pono < shq. vë, vendos < … > gr. αναπαύομαι, ανάπαυση, παυση. Shih it. pausa.

-pel- gr. απελαύνω – angl. expel. Shih angl. appeal - it. appello. Shih -pel- te Lojra leksikore në gjuhët gjermanike.

piesi, -piesi- Alternime bërë – vjen: angl. compression - gr. συμπίεση, angl. decompression - gr. αποσυμπίεση, angl. pressure - gr. πίεση ku pi < shq. vjen. Shih vargun e shqipes vjen te Kodit i Gjuhës Shqipe. Shih -pre-, pre-, -pri- te Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, –pre- te Lojra leksikore në gjuhët gjermanike.
it. compresso (inf. comprimere) – gr. συμπιέζω
it. decompresso (inf. decomprimere) – gr. αποσυμπιέζω
it. premuto ?! (inf. premere) – gr. πιέζω
it. represso (inf. reprimere) – gr. καταπιέζω (καταπνίγω)
it. soppresso (inf. sopprimere) – gr. καταπιέζω

pigain- < shq. vjen > gr. πηγαίνω. Shih –mpain-, -vain-, -vgain-.

-pla-, plo- si –ple te angl. complex < … > gr. διπλάσιος, διπλός. Shih –pel- te Lojra leksikore në gjuhët gjermanike. Shih vargun bol-, ful-, fil-, -fil-, –pel-, -pl-, -pla-, -ple-, pli-, -plo-, plu-, pol-, viel, viel-, vol-.

-plek- Lat. similis > angl. simple, lat. simplex. Lat. similis < sim = il. Lat. simplex > -plex-, -plex > angl. complex, complexity, complice, complicity;
Du-, tri-, quadru- + plex > angl. duplex, triplex, quadruplex
Plex- > angl. flex, fold, ply, veil; angl. ply, fr. plier, it. piegare, lat. plico, rum. pleca, spanj. plegar. Lat. plico > lat. applico, circumplico, complico, displico, implico, interplico, replico. Fjalë të prejardhura në greqisht: εμπλέκομαι, εμπλεκόμενος, εμπλοκή, μπλέκομαι, μπλέκω, ξεμπλέκω, περιπλέκω, περιέπλεξα, πλέκω, συμπλέκω. Shih vargun -ple, plec-, plect-, -plex, -plexity, -plexus, pli-, -pli, plic-, -plic, -plicat, plici-, -plicit, -plicate, -plication, -ply te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-plir- < it. valore, shq. vlerë < … > gr. πληρώνω > gr. αναπληρώνω.

-pn-, -pno Gr. ξυπνώ = ger. wecken < it. svegliare < angl. eve, it. veglia < lat. vigilia < shq. vjen gjallë > it. evangelo, shq. ungjill. Fjalë të prejardhura: gr. ξύπνα, ξυπνάω, ξύπνημα, ξυπνητήρι, ξυπνητός, ξύπνιος. Shih we- te Etimologji – Lojra në gjuhët gjermanike, ve-, -ve-, vi- te Etimologji – Lojra në gjuhën latine dhe ato neolatine, –πνώ te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhën greke, uyan- te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhët altaike, bu-, -bu- te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhët sllave.

-pn-, -pne- Element fjalëformues: –pne- < shq. vjen. Shih vargun e shqipes vjen te Kodi i Shqipes. Ger. ausatmen = gr. αποπνέω, aus, abs = apo, men = pn, pne < shq. vjen. Ger. aus(at)men) > ger. atmen, njëlloj si gr. εκπνέω. Gr. εκπνέω = angl. expire (pne – pir). Shih –men- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhët gjermanike.
ανα- + -πνέ- + -ω > gr. αναπνέω
απο + -πνέ- + -ω > gr. αποπνέω = ger. ausatmen.
εισ- + -πνέ- + -ω > gr. εισπνέω = ger. einatmen.
εκ- + -πνέ- + -ω > gr. εκπνέω > gr. πνέω. Krhs. ger. Atmen – ger. Wind.
εμ- + -πνέ- + -ω > gr. εμπνέω > gr. εμπνέομαι, έμπνευση, έμπνευσης, εμπνευσμένος

-poi- < shq. bëj. Fjalë të ndërtuara me gr. ποιώ: gr. απλοποιώ, ελαχιστοποιώ, ενοποιώ, περιποιώ, πιστοποιώ. αγιοποιώ, προσωποποιώ, ρευστοποιώ, στερεοποιώ, συνειδητοποιώ, σχηματοποιώ, τροποποιώ, τυποποιώ, υγροποιώ, υλοποιώ,χαροποιώ, χρησιμοποιώ

-poiisi < shq. bëj + prapash. –isi. Fjalë të ndërtuara me gr. ποίηση: gr απομυθοποίηση, αποσταθεροποίηση, αυθεντικοποίηση, πιστοποίηση, ποίηση.

-poios shih –poi-. Fjalë të ndërtuara me gr. ποιός: gr. βαρελοποιός.

-poll- gr. απόλαυση – angl. applause.

-por- < lat. porto < shq. mbart, bart < shq. barrë < shq. bërë. Angl. dispersion – gr. διασπορά, angl. transport – gr. διαπορθμεύομαι. Shih port-, -port-, -port, portat- te Lojra gjuhësore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-psi- < -pto-. Gr. αποκάλυψη, κάλυψη, shih –pto-.

-pter- < -per- < shq. bërë. shih gr. ελικόπτερο te eliko-.

-pto- < -per < shq. bërë, it. fare, fr. faire > gr. αποκαλύπτω, καλύπτω, κάμπτω .

-sil- sil = col: gr. συλλέγω = angl. collect.

sim- = com: gr. συμπαγής = angl. compact.

stal-, stil-, stol- Këto elemente fjalëformues janë pjesë e vargut më të plotë të Kodit të Gjuhës Shqipe star (star, ster, stir, stor, stur, stra, stre, stri, stro, stru), stay (stab, staj, stap, stay, step, stop, stup, stav, styv), stat (-sist-, -sista, -sistan-, -siste, -sisti, -sisto, sta, sta-, -stacy, stad-, stagn-, stain, -stan, stan-, stand, stas-, στάσ-, -stasi, -stasia, -stasis, -staso, -stat-, στατ-, static, -static, stath, σταθ-, ste-, -ste, stead-, sted, -sten-, stet-, -sti-, -stin, -stit-, --stitute, -stitution), stel (stal, stel, stil, stol, stul). Shih stare, sto te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Fjalë të prejardhura: gr. αποστέλλω, σταλάζω, στάλαξη, στάλα, στέλνω, στήλη, στέλλω. Shih stal, stel-, -stel-, -stil-, stul- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët gjermanike, stal-, stil-, stol- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.

-stasi, -stasis, tein-, -tein- < angl. tend < angl. extend < … > gr. vj. τείνω > gr. ἐπιτεινω, προτεινω, συντονος, προτείνω, ὑποτεινω > gr. ἀνάστασις, απόσταση, πρότασης. Shih -stain-, -stin, -tain-, -tend-, -tens-, -stand, -stend te Lojra leksikore në gjuhët gjermanike, -stendo-, -stens-, -stin-, tendo, -tendo, -ten-, -tent-, -tin- te Lojra leksikore në gjuhët latine dhe neolatine, -tahn-, -tjag-, -tjazh- -tjan-, -tas-, -tjashç te Lojra leksikore në gjuhët sllave. Shih vargun star, stat, stay, stel dhe nënvargun stat (-sist-, -sista, -sistan-, -siste, -sisti, -sisto, sta, sta-, -stacy, stad-, stagn-, stain, -stan, stan-, stand, stas-, στάσ-, -stasi, -stasia, -stasis, -staso, -stat-, στατ-, static, -static, stath, σταθ-, ste-, -ste, stead-, sted, -sten-, stet-, -sti-, -stin, -stit-, --stitute, -stitution).

top-, -topia, -topic-, -topism, topo-, -topy Gr. τόπος – it. posto (anagrama). Shih -pon-, -pos- te Lojra leksikore në gjuhët latine dhe neolatine. Gr. τόπος > parash. gr. topo-, τοπο -. Gr. τοποθεσία < τοπο- + -θεσία, ku gr. θέση = angl. site < shq. është. Shq. është + vargun ar, at, ai, yll > vargun star, stat, stay, stel që tregon ‘qëndrim’. Shih stare, sto te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Gr. τόπος > gr. τοπικό ‘lokal’, prandaj > tipik, angl. typical, gr. τοπικός. Fjalë të prejardhura: gr. επιτόπιος, μνημείο, σχέδιο τοπίο, τοποθέτηση τοπικά, τοπογραφικό, τοπογράφος τοπικιστικός, τοπογραφώ τοπικό, τοποθεσία τοπικός, τοποθετημένος τοπιογραφίατοπιογράφος, τοποθετώ τοπογραφία, τόπος τοπογραφικό, τοπωνύμιο.

trepo 1. gr. τρεπω = angl. bend (anagrama) < vargu i shq. vjen. Shih Kodin e Gjuhës shqipe.
trepo 2. < ger. treiben, angl. drive < vargu i shq. vjen. Shih Kodin e Gjuhës shqipe > gr. προτρεπω ( < ger. vorantreiben).

tropi, trofi Lat. vertere – skrt. vṛttiḥ ‘ushqim’, gr. τροπή ‘kthesë’ - gr. τροφή ‘ushqim’. Fjalët triumf dhe trofe flasin për një psikologji hajdutësh, që ka mbizotëruar në kokën e atyre që krijuan gjuhët në shekullin e 16-të, pra të Iluministëve Evropianë. Lidhja etimologjike mes angl. triumph – angl. victory, ger. triumphieren ‘triumfoj’ - holl. vieren ‘festoj’, holl. vieren – ger. feiern > ger. Feier ku fe, ve te ger. feiern, holl. vieren = fe te angl. feast, it. festa > it. festeggiare kanë lidhje me angl. eve, fr. veille, it. vigilia dhe it. evangelo, vangelo, shq. ungjill, etj. Kemi një mpleksje mes një miti biblik si ardhja e Krishtit me reminishenca barbarësh, të cilët jetesën e tyre e mbështetnin dhe vazhdojnë ta mbështetin vetëm te lufta dhe plaçkitja. Kështu shpjegohet lidhja etimologjike mes gr. τροπή ‘kthim’, gr. τρόπαιο, angl. trophy ‘trofe’ dhe gr. τροφή ‘ushqim’, τρέφω, τρέφομαι, τροφοδοτώ ‘ushqej’.
Shih barazimet e timologjike:
angl. construct – ant. angl. destruct. Shih -stro-, -stru- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët gjermanike.
angl. destroy – gr. καταστρέφω
gr. στροφή ‘kthim’ – ger. Sterben ‘vdekje’
angl. catastrophe - gr. καταστροφή
angl. turn – gr. στρέφω, τρέπω, τρέπομαι
angl. return – gr. επιστρέφω
Shih vargun e elementeve fjalëformues troph-, -trophically, -trophic, tropho-, trophous, -trophs, -trophy te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët gjermanike.

-fer- Gr. φέρω, -φέρω -φερθώ, -φέρνω, lat. fero < … < shq. bërë. Fjalë të ndërtuara me gr. fero: gr. αναφέρω, αποφέρω, διαφέρω από/με, διαφέρω σε , εισφέρω σε, ενδιαφέρω, ενδιαφέρομαι για , επαναφέρω, επαναφέρω σε, επιφέρω , καταφέρω , καταφέρομαι εναντίον , καταφέρνω να, καταφέρνω να , μεταφέρω , ξαναφέρω σε, ξαναφέρνω σε , παραφέρομαι , περιφέρω, περιφέρομαι, προφέρω,, προσφέρω, συμφέρω, συμπεριφέρομαι, συνεισφέρω, υποφέρω, υποφέρω από. Shih fero te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

fev- Gr. -φεύγω -φύγω –φευχθώ < it. fugge ( fuggire), lat. fugo < … < shq. vjen. Fjalë të ndërtuara me gr. fev-: gr. αποφέυγω, εκφέυγω, καταφεύγω σε, ξεφεύγω από, προσφεύγω σε, υπεκφεύγω.

-fon- vargu -fthon-, -fthongos, fon, phon-, -phon-, son-, -ton, -von-, zvon-, zvuk. Fjalë të ndërtuara me gr. –φωνώ, -φωνήσω, -φωνηθώ: gr. αναφωνώ, διαφωνώ με/μαζί/προσ, προσφωνώ, συμφωνώ με. φθόγγος, δίφθογγος

-fraz- Gr. –-φράζω -φράσω –φραστώ njëlloj si angl. –port, –press, it. –port-, –presso, lat. –port-, –pressum < … < shq. bërë. Fjalë të ndërtuara me gr. –φράζω: gr. εκφράζω, εταφράζω από ... σε ..., παραφράζω.

-chomai Element fjalwformues nw greqisht = angl. come, ger. Kommen. Shih –men te Etimologji – Lojhra leksikore nw gjuhwt gjermanike (ger. kommen).

-choro It. –gere, -gre- = lat. –here, horreo = gr. – χωρώ = < shq. bëj, bërë. Gr. προχωρώ ‘përparoj’ njëlloj si shq. përparoj < gr. προ-, para + -χωρώ, it. fare, shq. për- = shq. bëj, bërë. Shih prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, -vare, që rrjedhin nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire.
προ-, pro- + -χωρώ > gr. προχωρώ – angl. progress, lat. progredior
προσ-, fr. proche + -χωρώ > gr. προσχωρώ – angl. adhere; fr. approcher, lat. appropiare, shq. afroj
κατα- + -χωρώ gr. καταχωρώ – lat. ingredior
προσ- + -φέρω > gr. προσφέρω – angl. offer
angl. hurry = imp. it. corri (inf. correre). Krhs. lat. abhorreo, gr. αναχωρώ, αποχωρώ, καταχωρώ, οπισθοχωρώ, προχωρώ, προσχωρώ, στεναχωρώ, υπαναχωρώ, υποχωρώ. Shih edhe gr. αποσύρομαι.

-ώνω Prap. folojore greke si te gr. ενώνω.

II.
Huazime në greqisht

gr. αγαντάρω - it. agguantare
gr. αγκαζάρω - fr. engage
gr. αλεγράρω – it. allegrare, rallegrare
gr. βιράρω - it. virare
gr. βολτάρω - it. voltare
gr. μπουλούκι ‘turmë’ - angl. bulk
Gr. μπουρμπουλήθρα – angl. bubble, burble
Gr. μπουτάρω - angl. boot
Gr. μπράβο - it. bravo
Gr. μπράντι - angl. brandy
Gr. μπρασελέ – fr. bracelet
Gr. μπριγιάν - fr. brilliant
gr. μπρόκολο – it. broccoli
gr. μπρούντζος - angl. bronze
gr. μπρούτζος - angl. brass
gr. μπύρα - angl. beer, ger. Bier, it. birra
gr. στέικ - angl. steak
gr. αμπαλάρω - fr. emballer
gr. γουστάρω, γούσταρα/γουστάρισα ( < it. gustare, shijoj: γουστάρω το γούστο) pëlqej, dua
gr. zουμάρω ( < angl. zoom + -άρω) zmadhoj
καλμάρω[6] ( < it. calmare) qetësoj
gr. κορνάρω, κόρναρα/κορνάρισα (it. corno, bri + -άρω) i fryj bririt, i bie burisë.
gr. κορτάρω[7], κόρταρα/κορτάρισα ( < it. corteggiare) flirtoj. Shih κάνω κόρτε, ερωτοτροπώ, φλερτάρω.
gr. κριτικάρω, κριτικάρισα, κριτικαρίστηκα ( < it. criticare[8]), kritikoj.
gr. μαϊνάρω[9], μαϊνάρισα, ( ,< venec. mainar, det. ul poshtë) liroj, zgjidh.
gr. μποτιλιάρω[10], μποτιλιάρισα, μποτιλιαρίστηκα, μποτιλιαρισμένος ( < angl. bottle, bottleneck, zihet / bllokohet rruga nga lëvizje makinash, zihet / bllokohet hyrja nga lëvizja e njerëzve) bllokoj.
gr. παρκάρω, πάρκαρα/παρκάρισα, παρκαρισμένος ( < angl. park,) parkoj.
προβάρω, πρόβαρα/προβάρισα ( < it. provare) provoj.
gr. ραφινάρω[11], ραφινάρισα, ραφιναρίστηκα, ραφιναρισμένος ( < angl. refine) filtroj, distiloj.
gr. ρεγουλάρω, ρεγουλάρισα, ρεγουλαρισμένος ( < angl. regularize, it. regolarizzare), rregulloj.
gr. ρενονσάρω ( < fr. renoncer) heq dorë.
gr. ρετουσάρω, ρετουσάρισα, ρετουσαρισμένος ( < fr. retoucher) ritushoj (një foto).
gr. ρεφάρω, ρεφάρισα ( < fr. refaire, it. rifare), ribëj.
gr. ρισκάρω, ρισκάρισα ( < angl. risk, fr. risquer, it. rischiare) rrezikoj
gr. σοκάρω, σόκαρα/σοκάρισα, σοκαρίστηκα, σοκαρισμένος ( < angl. shock) shokoj, trondis.,
gr. σοτάρω, σόταρα/σοτάρισα, σοταρίστηκα, σοταρισμένος ( < fr. sauté, skuqur në tigan) tiganis, skuq në tigan.
gr. σουτάρω[12], σούταρα/σουτάρισα ( < angl. shoot) gjuaj, shutoj (topin)
σοφάρω[13], σοφάρισα ( fr. chauffeur, shofer) drejtoj
gr. σπεκουλάρω, σπεκουλάρισα ( < it. speculare) spekuloj
gr. τρατάρω[14]/τρατέρνω, τράταρα/τρατάρισα (fr. traiter, trajtoj; bien traiter trajtoj mirë) qeras, ofroj.
gr. τρενάρω, τρέναρα/τρενάρισα (it. trainare, tërheq pas) vonoj
gr. φιγουράρω[15], φιγουράρισα (it. figurare, figuroj) shfaqem, dukem
gr. φιλτράρω, φίλτραρα/φιλτράρισα, φιλτραρίστηκα, φιλτραρισμένος ( angl. filter) filtroj
gr. φρεσκάρω[16], φρέσκαρα/φρεσκάρισα, φρεσκαρίστηκα, φρεσκρισμένος ( < it. fresco; raffrescare, rinfrescare), freskoj, ripërtërij, rinovoj.
Clirim Xhunga

 

[skampini]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

07 tetor 2011

Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine 120

Gjuhësia shqiptare, në të gjitha periudhat e historisë shqiptare, ka injoruar në shekuj fakte si këto më poshtë dhe është marrë me diskutime pa bukë kur vjen fjala për historinë e gjuhës shqipe dhe historinë e gjuhëve të fqinjëve. Ajo ka anashkaluar dhe vazhdon të anashkalojë me ndërgjegje në institucionet e saja këto të vërteta.


* * *

Origjina e rrënjëve, parashtesave, brendashtesave dhe prapashtesave në gjuhët latine dhe ato neolatine

a- Parash. latine. Shq. ‘ai është’ > angl. out, out-, holl. uit, uit-, ger. aus, aus-, gr. apo, ap-, apo-, ec-, ecto-, ek-, eks-, ekso, ekso-, ekto-, lat. a-, ab-, abs-, e-, ef-, ex-, nor. av, av-, ut, ute, shq. jashtë, jashtë-, sued. av, ut, rus. od-, ot-, vi-.

ab- Lat. ab- < rrënja shqipe ai. Shih vargun e shqipes ai te Kodi i Gjuhës Shqipe.

ab-, abs- Parash. latine. Shq. ‘ai është’ > angl. out, out-, holl. uit, uit-, ger. aus, aus-, gr. apo, ap-, apo-, ec-, ecto-, ek-, eks-, ekso, ekso-, ekto-, lat. a-, ab-, abs-, e-, ef-, ex-, nor. av, av-, ut, ute, shq. jashtë, jashtë-, sued. av, ut, rus. od-, ot-, vi-.

ac- Parashtesa lat.
ac- +: lat. accipio.

aetern-, etern- Elemente fjalëformues në latinisht. Shq. ai > angl. aeon, age, aged, eon, aye, gr. vj. αἰές, αἰεί, lat. aeternus. Shih edhe shq. yll = shq. ai > lat. e-, ex- > lat. extra-, exter, it. estra- > it. esterno, lat. externus > lat. aeternus. Fjalë të prejardhura: angl. eternal, eternally, eternity. Shih vargun e shqipes ai te Kodi i Gjuhës Shqipe. Shih aevum, evum te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

aevum, evum Shq. yll = shq. ai. Shq. ai > angl. aeon, age, aged, eon, aye, gr. vj. αἰές, αἰεί, lat. aeternus. Krhs. angl. always. Lat. aeternus > lat. aeterno, aeternitas. Njëlloj edhe Krhs. angl. longevity. Krhs. angl. ever dhe forever me gr. hebe-, ivi-, ku kemi alternime të shqipeve bërë dhe vjen. Këtej rrjedhin ger. je (ant. nie) PIE *aiw-. Fjalë të prejardhura: angl. ever, forever, longeval, it. lat. aeternalis, Shih gr. hebe-, ivi- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke, aevum, evum; etern-; aeternus te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Shih angl. coetaneous, coeternal, coeternally, coeval, coaeval, coevally.
Elementi fjalëformues -evi- te longevity = fr. vie = lat. aevum, evum. Shq. vi gjallë, it. vigilia > fr. vie > it. vita. Fr. vie, it. vita > fr. vivre, it. vivere, lat. vivo. Krhs. shq. pi, lat. bibere, shq. kam, ka, lat. habere. It. medio + fr. vie > angl. medieval, it. evo, medievale, medioevo, medioevale. Krhs. angl. longeval, longevity. Fjalë të prejardhura: angl. medievaldom, medievalism, medievalist, medievalize, primaeval, primeval. Shih aetern-, etern- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

anal-, anil-, ano-, anu-, inel Shq. yll > lat. anulus > angl. anal > lat. anus. Fjalë të tjera të prejardhura: fr. anneau, it. anellare, anellino, anello, lat. anellus, annellus, anularis, anularius, rum. inel, spanj. anillo. Fjalë të tjera të prejardhura: anoderm, anoperineal, anophony, anophonia, anophonic, anorectal ( = gr. ορθοπρωκτική > gr. πρωκτός), anorectocolonic, anorectum, anoscope, anoscopy, anosigmoidoscopy, anospasm, anospinal, anovaginal, anovesical, anus, anusitis.

ar-, aur-, auri-, auro-, er-, ir-, or-, or-, orir-, oriri-, ur- Yll > fr. vj. esteile, fr. étoile, it. stella, lat. asterula, sterula, spanj. estrella > angl. star, gr. αστέρι, άστρο, αστήρ, σιδηρ- dhe vargun e elementeve fjalëformues vargun astar, aster, astir, astor, astur, astra, astre, astri*, astro, astru*, sidero, star, ster, stir, stor, stur, stra, stre, stri, stro, stru.
Yll > fr. vj. esteile, fr. étoile, it. stella, lat. asterula, sterula, spanj. estrella > egjipt. Ra. Ylli ka qenë deri vonë i vetmi mjet orientimi për njerëzit, edhe kur ndodheshin në mes të detit, edhe kur ndodheshin mbi vise të paana, pa koordinata të njohura. Prandaj, anglishtja star shërben për të emërtuar ‘rrugën’ te latinishtja strata, ndërsa shqipja yll emërton ‘rrugën’ te rusishtja ulica (улица). Shq. Yll > rus. улица, egjipt. Ra > angl. road. Angl. road – spanj. sendero = gr. odhos, shq. udhë. Shih Yll > Uliksi, it. Ulisse = shq. Odhiseu, rus. ulica улица – gr. οδός, shq. udhë, angl. star – holl. straat (angl. street, ger. Straße, it. strada), lat. stratum. Dhe rrugë ne nuk kemi vetëm ato ku lëviz njeriu, qerrja dhe makina. Rrugë ka edhe lumi. Lumi rrjedh përmbi një shtrat (lumi). Shtrati ka shërbyer për të shprehur edhe nocionit shtresë, shtresa të nëntokës, shtresa të atmosferës, shtresa të shtëpisë, etj. Tërësia e shtresave u quajt strukturë, angl. structure, it. struttura, shq. strukturë. Dhe ndërrimi i një strukture të çfarëdoshme kishte nevojë për fjalën shtroj. Fjalë të prejardhura: angl. construct, construction, destroy, destruct, destruction, prostrate (dhe prostate), stratosphere, strew, strewn, structure, structuring, fr. construire, constructeur, constructible, constructif, construction, détruire, détruit, destruction, gr. καταστροφή, στρατόσφαιρα, it. construire, construzione, costruire, costruzione, detrito, strato, stratosfera, struttura, strutturare, strutturazione, tritare, lat. substratum, lat. construo, constructio, constructus, destruo, detritus, instruo, struo, port. construir, rum. construi, rus. строить, строение, spanj. construir, triturar. Fr. détruit, lat. detritus > angl. titer, titrant, titratable, titrate, titrated, titration, titrator > fr. titre > angl. title, lat. titulus. Krhs. gr. υποστηρίζω = it. sottostare. Me ndihmën e vargut star, stat, stay stel arrihet njëjtësia kuptimore gr. υποστηρίζω, it. sottostare – angl. sustain, fr. soutenir, it. sostenere, lat. sustinere. Nga gr. υποστηρίζω > gr. στηρίζω, στήριξη, υποστήριγμα, υποστηρικτής, υποστηρικτικός, υποστηρίκτρια, υποστήριξη, υπόστρωμα, fr. Shih edhe stare, sto te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, vargun -stendo-, -stens-, -stin-, tendo, -tendo, -ten-, -tent-, -tin- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Egjipt. Ra > angl. origin, it. origine, lat. origo > angl. originate, generate > gr. γεννώ > gr. γυναίκα, γυνή > gr. ανδρόγυνος > gr. άνδρας > gr. άνθρωπος > gr. επανδρώνω, επανδρώ > gr. παντρεύω, υπανδρεύομαι, υπανδρεύω, πανδρεύομαι. Gr. γεννώ > angl. genus, gr. γένος.
Egjipt. Ra > angl. origin, it. origine, lat. origo > angl. source > angl. search, seek, fr. chercher, it. cercare, ger. suchen, it. chiedere, richiedere, lat. quaero, spanj. querer, querido. Fjalë të prejardhura: angl. acquire, care, caress, cure, inquire, require, fr. requérir, it. accarezzare, carezza, caro, cura, curare, lat. acquire, conquiro, conqueror, exquiro, inquiro, perquiro, require, requisitum, spanj. adquirir, inquirer, querido, requerir. Krhs. lat. quaeso – angl. seek – ger. suchen.
Yll > fr. vj. esteile, fr. étoile, it. stella, lat. asterula, sterula, spanj. estrella > egjipt. Ra > fr. or, d’or, it. oro, lat. aurum, aureus, shq. ar, i artë > gr. χρυσαφένιος, χρυσός. Shq. yll > angl. golden, egjipt. Ra > shq. i artë, lat. Shih vargun e shq. ar te Kodi i Shqipes.
Shq. ar, egjipt. Ra > angl. arise, Orient, orient, origin, originate, generate, generation, rise, source (dhe search), fr. origine, ger. Herkunft, Urzeit, gr. αρχή, it. origine, lat. aurora, origo, spanj. origen, sued. origo. Egjipt. Ra > angl. origin, it. origine, lat. origo > angl. originate, generate > angl. race, root, gr. fr. racine, lat. radix > angl deracinate, eradicate, erase, erode, erosion, raid, fr. déraciner, it. erodere, erosione, rodere, lat. radere. Lat. radix > lat. radius > angl. radiance, radiant. Krhs. ardent.

acr(o)- Gr. vj. ἄκρος < angl. Orient, orient, origin, originate, generate, source (dhe search), fr. origine, ger. Herkunft, Urzeit, gr. αρχή, it. origine, lat. aurora, origo, spanj. origen, sued. origo < egjipt. Ra. Shih rrënjën e Kodit të Shqipes ar. Fjalë të prejardhura: angl. acrobat, acrobatic, acrobatics, acrobats, acrocentric, acrocentrics, acrodont, acrogen, acronym, acronymic, acrophobe, acrophobia, acropolis, original, originator, origination, resource, etj. Krhs. shq. ar, egjipt. Ra – gr. αρχή, lat. origo, shq. yll – ger. Quelle.

ager-, agr-, agri-, agro- Agro apo agrikultura shënon fillimin e epokës së një shoqërie të civilizuar. Agro- (në kohë) = acro- (në hapësirë). Fjalë të prejardhura: angl. agriculture, ger. Acker, Ackerbau, ackern, gr. αγρός, it. agraria, lat. agrarius, agricultura, agrosus.

al- Ndërtime fjalësh me ndihmën e shqipes yll, vargu al, el, il, ol, ul, la, le, li, lo, lu:
Yll > fr. vj. esteile, fr. étoile, it. stella, lat. asterula, sterula, spanj. estrella > gr. αστέρι
άστρο, αστήρ, σιδηρ-, angl. star > egjipt. Ra, ar. Al Shira, lat. Sirius, gr. vj. Σείριος.
Yll > gr. vj. ἥλιος, gr. e re ήλιος, Ήλιος, shq. diell. Shq. yll > shq. Hyll > fr. Dieu, it. Dio, lat. Deus. Gr. ήλιος > ηλιόλουστος.
Yll > lat. anulus > angl. anal > lat. anus. Fjalë të tjera të prejardhura: fr. anneau, it. anellare, anellino, anello, lat. anellus, annellus, anularis, anularius, rum. inel, spanj. anillo.
Yll > gr. vj. ἥλιος, gr. e re ήλιος > vargun grek të latinizuar heli-, helic-, helici-, helico-, helix-, gr. vj. ἕλιξ‎ , gr. e re έλικα. Fjalë të prejardhura: angl. helianthus, helical, helicase, helichrysum, heliciform, helicine, helicity, helicobacter, helicoconidium, helicograph, helicogyrate, helicogyre, helicoid, helicoidal, helicometry, helicon, helicopod, helicopodia, helicopter, helicospore, helicotrema, heliocentric, heliocentrism, heliograph, heliotrope, heliotropism, helium, helix, gr. ηλιαχτίδα, ηλίθια, ηλίθιος ( = idiot), ηλιθιότητα, ηλιοροφή ( = sunroof), ηλιοβασίλεμα, ηλιοθεραπεία, ηλιοκεντρικός, ηλιοτρόπιο, ηλιόφως ( = sunlight), ηλιοψημένος. Shih heli-, helic-, helici-, helico-, helix- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Yll > angl. cycle. Angl. cycle, it. ciclo = gr. κύκλος > angl. cyclic. Angl. cycle > angl. wheel. Angl. cycle, it. ciclo = angl. circle, it. circolo. Angl. cycle > angl. coil, angl. cylinder, cylindrical, gr. κύλινδρος. Angl. circle > angl. circuit, it. cerchio, circo > it. giro, girare, gr. γυρεύω, γύρη, γυρίζω, γύρισμα, γυρισμένος, γυρισμός, γυριστός, γυρνάω, γυρνώ, γυρολόγος, γύρος, γυρτός, γύρω. Angl. cycle, it. ciclo > it. conchiglia, conchiglie > spanj. concha. Fjalë të tjera të prejardhura: angl. bicycle, cyclist, cyclone, hemicycle, megacycle, tricycle. Shih vargun cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Yll > angl. circle, it. circolo > vargun circ-, circum, gyr-, gyro-. Fjalë të prejardhura: angl. circling, circular, circularity, circulate, circulation, encircle, it. circolare, circolazione. Angl. encircle > it. accerchiamento, accerchiare, cerchio, circo, circondare, gr. γύρος. Circ- > angl. ring > angl. range, rank, it. rango > angl. arrange, arrangement, it. arrangiamento, arrangiare, arrangiarsi. Shih heli-, helic-, helici-, helico-, helix- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, circ-, circum, gyr-, gyro- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
circ-, circo- + venio, shq. vjen > lat. circumvenio > it. orbitare > angl. orbit, it. orbita, orbitale, lat. orbis. Fjalë të prejardhura: angl. circumvent, circumvention, it. circonvenire, lat. circumventio, circumventior, circumventum, circumventus, spanj. circunvenir. Lat. circumvenio > angl. crown > gr. vj. κορώνη, gr. e re. κορώνα, it. corona, lat. corona > it. coronare, coronato, incoronare, incoronazione > angl. coronagraph. Angl. crown = angl. curve. Nga angl. crown ‘kurora’ me kuptimin mbretëri rrjedhin dhe kuptimet e gr. κορυφαίος, κορυφογραμμή, κορυφώνομαι, κορυφή.
Yll > angl. lake, fr. lac, it. lago, shq. liqen. Po këtë formë ka edhe laku, i atij që i hedhin në fut njeriut për ta varur. Shq. yll > angl. lake, fr. lac, it. lago, shq. liqen > angl. lace, shq. lak. Shq. lak = lace, -lace te angl. necklace ‘varëse’. Formën e rrumbullakët të yllit, lakut dhe të liqenit e ka edhe gropa, ndaj gropës, vrimë në anglisht i thonë hole. Një vrimë, gropë edhe liqen bashkë është Kimberly Big Hole. Shq. yll > angl. hole, hollow. Angl. hole = ger. Loch (rishkrime). Shq. yll > angl. hole, hollow > spanj. hoyo. Angl. pool > spanj. piélago. Fjalë të prejardhura: gr. ελλιμενίζομαι, λιμάνι = heb. namel (rishkrime), λιμενεργάτης, λιμενοφυλακή, λιμνάζοντα ύδατα, λιμνάζω, λιμνάζων, λίμνη, λιμνοθάλασσα, λιμνούλα. Angl. lake = angl. cycle (riushkrime).
Shq. yll > angl. lake, fr. lac, it. lago, shq. liqen > angl. lace, shq. lak > angl. link, lat. lego > lat. allego, diligo, eligo, intellego, lego, neglego, perlego, praelego, relego, seligo, sublego.
Yll > angl. ceiling, fr. ciel, it. cielo, lat. caelus, caelum, coelom, coelum > angl. hollow, gr. κοῖλος. Fjalë të prejardhura: angl. cell. cellar, cellule, cellulose, spongocoel, blastocoel, lat. cella, cellarium, cellula.
Shq. yll > fr. Altesse (p.sh. le roi Louis mbreti ‘Diell’), it. Altezza > it. alta, alto, lat. altus, fr. haute > angl. loud, ger. laut. Ger. laut = lat. audio. It. alto > it. alzare. Fjalë të prejardhura: angl. elevate, elevation, lift, fr. haut, hautesse, fr. élever, it. altitudine, alzare, elevare, innalzare, levare, rialzare, sollevare. It. ele- + vare = solle-, sole + vare. Fr. haut > fr. hautesse, gr. αυξάνω = ger. wachsen. Shih au- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, au- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke, hi-, ho-, wa- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët gjermanike. Shih –de- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Yll > fr. vj. esteile, fr. étoile, it. stella, lat. asterula, sterula, spanj. estrella > egjipt. Ra. Shq. Yll > rus. улица, egjipt. Ra > angl. road. Angl. road – spanj. sendero = gr. odhos, shq. udhë. Shih Yll > Uliksi, it. Ulisse = shq. Odhiseu, rus. ulica улица – gr. οδός, shq. udhë, angl. star – holl. straat (angl. street, ger. Straße, it. strada). Shih edhe angl. Odyssey, gr. Οδύσσεια, οδύσσεια, it. Odisseo, shq. odisea.
Ai > angl. path, gr. οδός, shq. udhë > rus. идти, ходить > rus. вход, выход , заход, выходить, переход, подход,, пойти, уходить, ход, ukr. изход, serb. ishod, etj. Shih vargun e shqipes ‘ai’ në Kodin e Gjuhës Shqipe.
Ra > angl. road, route. Shih vargun e shqipes ‘ar’ në Kodin e Gjuhës Shqipe
Star. Egjipt. Ra > angl. road, route, angl. star > holl. straat > angl. street, ger. Straße, it. strada, lat. stratum. Fjalë të prejardhura: angl. stratification, stratify, stratosphere. Egjipt. Ra > angl. road, route, angl. star > holl. straat > angl. street, ger. Straße, it. strada, lat. stratum > angl. straight > straighten. Holl. straat – angl. straight, egjipt. Ra – angl. right, ger. recht, lat. rectus > ger. Recht > angl. order, gr. ορθώς, it. ordine, lat. ordo > lat. ordinatio. Angl. right, ger. recht, lat. rectus > ger. errichten, it. reggere, lat. rego. Lat. rego > lat. corrigo, dirigo, erigo, porrigo. Lat. dirigo > angl. direct, direction, director. Fjalë të prejardhura: ger. anrichten, ausrichten, verrichten, abrichten, Richtung, richtig, berichten, unterrichten, aufrichten, einrichten, Richtfest, zurichten, hinrichten, Gericht, Richter, holl, aanrichten, africhten, oprichten, uitrichten, verrichten. Shq. Yll > fr. Altesse, it. Altezza, egjipt. Ra > angl. regal, royal, royalty, rule, ruler, it. re, regime, lat. regimen, regius, rex. Fjalë të tjera të prejardhura: fr. régner, it. regalo, regalare, spanj. regular. Angl. royal > angl. garland, heraldic. Krhs. angl. garland. Shih edhe coordinate, coordination.
Sun > spanj. sendero. Shih vargun sam, san, schein, scin, schon, schoen, sem, sen, sim, sin, sis, so, som, son, soz, sum, sun, … te Kodi i Gjuhës Shqipe.
Shih acr-, acro- te Etimologji – Lojra në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Yll > angl. all, ger. all > angl. whole, holistic, holism, rus. целый > rus. всецело > rus. все. Yll > angl. all, ger. all > angl. full, plenty, fr. plein, ger. viel, voll, gr. vj. πολύς, lat. plenus, plus, rum. plin, rus. полный, shq. boll, plot > it. pieno, spanj. lleno. Lat. plenus > lat. plene, plenitudo. Angl. full > it. molto, lat. multus (M – W). Lat. multus > angl. much, port. muito, rum. mult, spanj. mucho. Krhs. me angl. sum, lat. summa, it. somma. Lat. plus > it. più, gr. πιό, rus. более, больше. Krhs. fr. plume, lat. pluma, spanj. pluma – it. piuma, lat. flumen – it. fiume, etj.
Yll > angl. all, ger. all > angl. full > angl. fill > angl. fulfill. Angl., fulfill = angl. complete.
Yll > angl. all, ger. all > angl. co, com, con … sum > angl. summary, it. somma, sommario, lat. summa. Shih Kodin e Gjuhës Shqipe.
Yll > angl. light, ger. Leuchte, Licht, it. luce, lat. lumen, lux. Shq. yll > lat. lumen ‘drita e diellit, e yjeve vjen’. Lat. lumen < lu- ‘yll’ + -men ‘vjen’. Lat. lumen > lat. flumen.
Lat. lumen, it. luce > angl. elucidate, elucidation, enlighten, enlightenment, illuminate, illumination, illustrate, illustration, luminosity, luminous, luster, lustre, fr. élucider, élucidation, illumination, illuminer, illumination, illustrer, illustration, luminosité, lumineux, ger. beleuchten, Beleuchtung, leuchten, gr. λευκό, λευκός, lat. elucido, illumino, illustro, inlustro, it. illuminare, illustrare, luminosità, luminoso, spanj. alumbrar, iluminar, ilustrar. Krhs. Yll – angl. luster, angl. sun – angl. shine > ger. scheinen. Lat. lumen > lat. flumen. Krhs. lat. flumen – shq. lumë. Lat. flumen > angl. flow. Të njëjtën etimologji kanë angl. flee, fleet, fly, float, flood, spill, ger. fliehen, fliegen, fließen, Flug, Fluss, Fluß, holl. vlieten > bulg. плуване, rus. влияние, влиять, всплывать, заливать, залитый, наплыв, плавность, плавание, плавать, плавающий, плавательный, плавный, плавучая, плыть, плот, поплавок, переплывать, проплавать, проплывать, разливаться, разливающийся, сплавить, сплавлять, serb. пливање. Angl. flow > angl. fluent, fluency, influence, influent, influential. Ger. Fluss > ger. Abfluss, Einfluss.
Lat. lumen > lat. fulmen > vargun flag-, flam-, folg-, fulg-, phlegm, phlog-. Fjalë të prejardhura: angl. circumfulgent, effulge, effulgence, effulgent, fulgency, fulgent, fulgently, fulgid, fulminant, fulminate, interfulgent, prefulgency, profulgent, refulgence, refulgency, refulgent, it. fulminante, fulminare, fulminato, fulminazione, fulmine, fulmineo, fulminio > it. folgorante, folgorazione. conflagrant, conflagrate, conflagration, conflagrative, conflagrator, conflagratory, deflagrability, deflagrable, deflagrate, deflagration, deflagrator, flagrancy, flagrant, flagrant, flagrantly, flagrate, flagration, fragrant.
Yll > lat. albare, albeo, albo. Lat albeo = ger. beleuchten. Krhs. ger. leuchten, gr. λευκό, λευκός. Fjalë të prejardhura: lat. albamentum, albarius, albatus, albedo, albeo, albesco, albicasco, albiceris, albico, albicolor, albicomus, albidulus, albidus, albineus, albitudo, albogalerus, albogilvus, albor, albugo, albulus, albumen, alburnum, alburnus, albus, rum. alb, it. alba, albeggiare, çek. bílý, rus. белый > Angl. white, holl. wit, ger. weiß.
Yll > angl. blaze, blush, blink, flash, flush, ger. blitzen. Fjalë të prejardhura: angl. blink, conflagration, flag, flame, flare, fr. blanc, blanchiment, blanchissage et blanchissement, blanchir, ger. Blitz, blitzartig, Blitzlicht, Blitzschlag, Kugelblitz, it. bianco, biancastro, biancheria, bianchezza, bianchire, imbianchare, sbiancare, lat. conflagro.
Yll > angl. excel > angl. excellent, Excellency. Angl. excel > fr. éclat > fr. éclater > ger. Schlacht > ger. schlagen.
Yll > fr. Altesse, it. Altezza > it. alto > angl. high, fr. haut, ger. hoch > angl. highness, fr. hautesse, ger. Hoheit. Yll > fr. Altesse, njëlloj si egjipt. Ra > it. re, fr. roi, lat. rex, regis. Yll > fr. Altesse > gr. πλούσιος, njëlloj si egjipt. Ra > it. re, fr. roi, lat. rex, regis > angl. rich, richness, ger. reich, Reich, Reichtum.
Ylli, sipas Fjalorit të Gjuhës së Sotme Shqipe, v. 1980 është: “ Shenjë dalluese, në trajtën e kësaj figure, me pesë cepa, që vihet në veshje a diku tjetër si simbol, që përdoret në gradat ushtarake ose që i jepet dikujt për merita të veçanta në një veprimtari të caktuar, ndërsa sipas Merriam-Webster Online: “star, a person who is preeminent in a particular field.” Prandaj dhe
1. ab- + -il- + is > lat. abilis, njëlloj si
2. va- + -lu- + e > angl. value. Angl. value = angl. quality.
3. q’ + ua + li + ty > angl. quality. Angl. ability = angl. quality = angl. value.
Lat. abilis > lat. capabilis ku kemi përsëritjen e ap, ab (shq. ai). Lat. abilis, capabilis > angl. able, ability, apt, aptitude, capable, capability.
Angl. value > angl. valiant, valorous, fr. valeur, valoir, it. valore, valorizzare, valoroso, lat. valere.
4. e- + x + el > angl. excel > angl. excellent, Excellency.
Shih vargjet e rrënjëve ai (në rastin tonë: ab, e, va), yll (në rastin tonë: el, il, li, lu) te Kodi i Gjuhës Shqipe.
Yll > angl. ball. Shih bal te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Yll > fr. loin > it. lontano. Fjalë të prejardhura: it. lontananza, lontanamente, lat. longitanus > angl. long, fr. long, longue, longuement, ger. lang, holl. lang, it. lungo, lat. longus > gr. vj. τῆλε, rus. далеко, дальний, дальше, отдаленный, отдалённый, удаленный > fr. détailler, entailler, taille, taillé, tailler, tailleur, ger. abteilen, Abteilung, aufteilen, austeilen, erteilen (krhs. beurteilen, Urteil), einteilen, erteilen, Teil, teilen, unterteilen, urteilen, verteilen, zerteilen, zuteilen, hebr. havdala, holl. deel, delen, it. dettagliare, dettaglio, distogliere, ritagliare, ritaglio, ritogliere, stogliere, tagliare, taglio, talea, togliere, rus. водораздел, отдел - Abteilung, department, дележ, деление, делить, делиться, оделять – austeilen, отделать, отделаться, отделение, отделить, отделиться, отделкаотделять, отделяться, подразделять, раздел, разделение, разделять, разделяться, распределять, serb-kroat. deliti, dodeliti, izdeliti, odeliti, podeliti, razdeliti, delo – holl. deel, sloven. oddelenije. Latinishtja mitto ( < shq. vë, vendos) lidh etimologjikisht grup e fjalëve paraardhëse me grupin tjetër të fjalëve që vijojnë si: ger. ermitteln, melden, Meldung, mitteilen, Mitteilung, vermitteln ‘mediate’, Vermittler, Vermittlung, holl. (afmelden, aanmelden, mededelen, meedelen, melden, melding, taal, tellen, vermelden, vertellen. Shih report – ger. Rückmeldung, serb. deliti – angl. divide, serb. delo – Teil. Ger. Teil – it. lato, lat. latus. Angl. lateral, littoral, it. dilazionate, dilatazione, lato, laterale, litorale. It. dimettere ka të njëjtën etimologji me it. dividere, lat. divido. Shih dismantle, smentire, dismantle, dismount – it. smontare. Krhs edhe angl. communicate, communication, emit, emission, message, messenger, mission, transmit, it trasmettere, lat. transmitto.
Yll > ger. klein > angl. incline, inclination, kneel, gr. κλίνω, προσκλίνω, it. inchinare, inchinarsi, inclinare, inclinazione, inginocchiarsi > angl. knee, fr. genou, gr. γόνατο, γόνυ, it. ginocchio, etj. Shq. yll > ger. klein > angl. inclination, it. inclinazione > angl. angulation, it. angolazione > angl. angle, ankle, it. angolo, lat. angulus. Fjalë të tjera të prejardhura: it. angolare, angolatura, lat. angularis, angulatus, angulosus, rus. угол, уголок, угольник, угловой.
Yll > ger. klein > ger. Kleinigkeit, verkleinern, holl. verkleinen > it. piccolo, lat. paucus > fr. petit > fr. peu, it. pochezza, pochino, poco.
Yll > angl. well > gr. βελτιώνω, βελτιστοποιημένος, βελτιστοποιώ. Krhs. angl. well – fr. belle me angl. better, ger. besser – rum. bucuros, rum. bucuros - shq. bukur, bukurosh.
Yll > angl. gold, golden, yellow, ger. gelb, lat. galbus, helvus, lit. geltonas, zalias, zelvas, pol. zielony, złoto, żółty, zloty, rus. желтый, зелень, serb. жутило, turq. altin. Yll > angl. gold, turq. altin, njëlloj si egjipt. ra > skrt. harih, hiranyam, shq. ar, i artë > angl. red, fr. rouge, ger. rot, it. rosso > gr. vj. ὤχρα, lat. ochra, rus. красный, окровавленный > rus. кровь. Nga shq. yll dhe ar > gr. χλωρός ‘jeshile e zbehtë, jeshile në të verdhë’ > angl. colors, fr. couleur, holl. kleur, lat. color. Kujto shq. i verdhë – it. verde, shq. i gjelbër – ger. gelb.
Yll > it. caldo > fr. chaud > angl. hot, ger. heiss, heiß, gr. καυτό > rus. похотливый. Gr. καυτό > gr. έγκαυμα, καίομαι, καυστικός, καίω, πυροτεχνικός, πυρκαγιά, πυρκαϊά > angl. burn, burning, fire, fry, fr. feu, ger. braten, brennen, Feuer, gr. πυρ, holl. braden, it. fuoco > angl. fever, ger. Fiber, it. fervore, lat. fervor. Fjalë të prejardhura: angl. pure, purge, purify, fr. four, it. forno, furnace, fornaio, infornare, inferno, sfornare, purezza, Purgatorio, puro, lat. furnus. Shih pir-, piro-, pyr-, pyro- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Gr. καίω > skrt. pAcayati > bulg. пека (се), опичам (за слънце), запичам, припичам, обгарям, çek. péci, upéct, ger. backen, holl. bakken, pol. upiec, dopalać, dopalić, piec, wypiekać, wypiec, wypalać, piec się, prażyć się, wyprażać się, rum. prăji, frige, prăji, печь, испечь, выпекать, запекать, запечь, печься, припекать, запекаться, serb. ispeći, peći, slovak. piecť, piecť sa, páliť, vypaľovať, opaľovať sa, upiecť. Gr. καυτό- it. cauto, angl. fire – angl. fright, ger. Furcht. Purgatori ‘Ferri i Zjarrtë’ > angl. fright, frighten, dan. frygt, fr. peur, ger. Furcht, it. paura, nor. frykt, rum. frică.
Yll > fr. belle, beau, it. bella, bello, belli > angl. beauty, fr. beauté, it. belleza. Krhs. angl. well – fr. belle me angl. better, ger. besser – rum. bucuros, rum. bucuros - shq. bukur, bukurosh.
Yll > angl. old, ger. alt, Alte, gr. ηλικία, njëlloj si angl. star > serb. star > serb. ostareo. Fjalë të prejardhura: gr. ηλικιωμένος.
Yll > ultim- Element fjalëformues latin me kuptimin ‘i fundit’. Etim. I. shq. yll > ger. alt, angl. old > angl. limit, it. ultimo, lat. ultimus. II. Angl. limited, ultimate, lat. ultimus – angl. final, it. finale, lat. finalis (rishkrime). Fjalë të prejardhura: antepenult, antepenultimate, penult, penultima, penultimate, ultima, ultimate, ultimately, ultimatum, ultimazione, ultimo, ultimobranchial, ultimogeniture, ultimum, it. ultimamente, ultimare, ultimativo, ultimissima, ultimogenito. Krhs. angl. final, last, limit, terminal.

Ab- + -il- + is > lat. abilis. Lat. abilis > lat. capabilis ku kemi përsëritjen e ap, ab (shq. ai). Lat. abilis, capabilis > angl. able, ability, apt, aptitude, capable, capability.
E- + x + el > angl. excel > angl. excellent, Excellency.
Q’ + ua + li + ty > angl. quality. Angl. ability = angl. quality = angl. value.
Angl. value > angl. valiant, valorous, fr. valeur, valoir, it. valore, valorizzare, valoroso, lat. valere.
Sim + il + is > lat. similis. Lat. similis > angl. simple, lat. simplex > angl. plain. Shih gr. απλός, απλώς. Lat. similis > angl. resemble, resemblance, fr. sembler, semblable, ressembler, it. assimilare, assomigliare, somigliare, rassomigliare > angl. seem, seemingly, fr. vraisemblable, it. sembrare.
Lat. similis > angl. angl. sample > angl. example, lat. exemplum > it. esempio. Lat. similis, it. simile > angl. simultaneous, it. simultaneo > it. coetaneo, ku sim- = co-, ul = e, e = ai. It. coetaneo > gr. etos, it. età, lat. aetas > angl. eternal, eternity, it. eterno, eternita, lat. aeternus. Shih shq. ai > angl. forever, ever, gr. vj. αἰεί, ger. je, nie, PIE *aiw-.
Fjalë të tjera të prejardhura: angl. alike, like, likeness, resemble, same, sameness, seem, similar, similarity, çek. sám, fr. semblable, sembler, ressembler, vraisemblable, ger. ähnlich, Ähnlichkeit, angleichen, gleich, gleichen, gleichsam, Gleichheit, Gleichung, obgleich, vergleichen, wenngleich, zeitgleich, zugleich, gr. ὁμός, it. sembrare, similarmente, similarità, simile, lat. dissimilis, homo-, semel, similo, simulo, rus. тот же самый, serb. samo, spanj. símil. Njëlloj edhe angl. simplex, single, singular, singularity, singularize, fr. simple, it. semplice, semplicità, lat. simplicitas, simpliciter, simplus, singularis, singulus. Lat. similis > lat. simplex.
Sim + il + is > 1. lat. similis > angl. simple, lat. simplex.
Con- + -ple- + -x > angl. complex, complexity, complice, complicity, -plex. Angl. complex > gr. vj. ἁπλοῦς, gr. e re απλός. Shih angl. simple, single, plain – gr. απλός.
Du-, tri-, quadru- + plex > angl. duplex, triplex, quadruplex
Plex- > angl. flex, fold, ply, veil; angl. ply, fr. plier, gr. μπλέκομαι, μπλέκω, πλέκω.
it. piegare, lat. plecto, plico, velorum. pleca, spanj. plegar. Lat. plico > lat. applico, circumplico, complico, displico, implico, interplico, replico.
con- + lat. plico > lat. complico, gr. συμπλέκω.
dis- + lat. plico > lat. displicare > angl. deploy, deployment, display, redeploy, redeployment, fr. déplier, it. spiegare, spiegamento.
en-, in- + lat. plico > lat. implico > angl. implicate, implication, implicative, implicit, implicitness, employ, imply, fr. employer, impliquer, ger. implizieren, gr. εμπλέκω, εμπλέκομαι, εμπλεκόμενος, εμπλοκή, lat. implicatio, implicates, implicite.
en-, in- + angl. fold > angl. enfold, infold. Fjalë të prejardhura: angl. folder, infolder, infoldment, unfold, unfolding.
en-, in-- + angl. veil + -ve, vere > angl. envelop, involve, it. involvere > angl. development, devolve, involvement, revolve, it. sviluppare, sviluppato, sviluppo. Angl. veil > angl. unveil. shih angl. fold – angl. unfold. Fjalë të prejardhura: it. volgere, lat. advolvo, circumvolvo, convolvo, devolvo, evolvo, involvo, obvolvo, provolvo, revolvo, subvolvo, port. volver, rum. holba, spanj. volver. Krhs. lat. volvere – rum. hoilba, njëlloj si lat. evolvere – gr. εξελίσσομαι.
ad- + -vol- + -vere > lat. advolvo
circum- + -vol- + -vere > lat. circumvolvo
con- + -vol- + -vere > lat. convolvo
de- + -vol- + -vere > lat. devolvo
e- + -vol- + -vere > lat. evolvo. Shih
angl. evolution - gr εξέλιξη
angl evolutional - gr εξελικτικός
angl evolutionary - gr εξελικτικός
angl evolutionism - gr εξελικτισμό
angl evolutionist - gr εξελικτικός
ang. evolve – gr. εξελίσσομαι ku e- dhe eks-, volu dhe helix. Krhs. lat. volvere – rum. holba, lat. evolvere – gr. εξελίσσομαι, vol = eli, hol. Fjalë të prejardhura: angl. evolution, evolutional, evolutionary, evolutionism, evolutionist, gr. εκτυλίσσομαι, εκτυλίσσω, εξελιγμένος, εξελικτικός, εξελικτισμό, εξελικτικός, εξέλικτρο, εξέλιξη.
in- + -vol- + -vere > lat. involvo. Gr. εμπλέκω.
ob- + -vol- + -vere > lat. obvolvo
pro- + -vol- + -vere > lat. provolvo
re- + -vol- + -vere > lat. revolvo
sub- + -vol- + -vere > lat. subvolvo
ex- + lat. plico > lat. explico > angl. explain, explanation, lat. explicatio, gr. ξεμπλέκω > angl. plain. Fjalë të prejardhura: lat. explicabilis, explicans, explicanter, explicate.
per- + lat. plecto > angl. perplex, gr. περιπλέκω, περιέπλεξα. Fjalw tw tjera tw prejardhura: gr. διαπλέκω, διαπλέκομαι, διαπληκτίζομαι, διαπληκτισμός.
Shih vargun bal, bel, bil, bol, bul, bla, ble, bli, blo, blu, fal, fel, fil, fol, ful, fla, fle, fli, flo, flu, lop, pal, pel, pil, pol, pul, pla, ple, pli, plo, plu, val, vel, vil, vol, vul, vla, vle, vli, vlo, vlu, wal, wel, wil, wol, wul, wla, wle, wli, wlo, wlu te Kodi i Gjuhës Shqipe. Shih bal te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët gjermanike.
Va- + -lu- + e > angl. value. Angl. value = angl. quality.
Shih vargun -ple, plec-, plect-, -plex, -plexity, -plexus, pli-, -pli, plic-, -plic, -plicat, plici-, -plicit, -plicate, -plication, -ply te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, plek-, -plek- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.
.
Shih vargjet e rrënjëve ai (në rastin tonë: ab, e, va), yll (në rastin tonë: el, il, li, lu) te Kodi i Gjuhës Shqipe.

anima- Lat. anima = gr. πνεύμα, nim = pne = men. Ger. ausatmen = gr. αποπνέω.
Lat. anima < a- + nim + -a, ku nim = men. Lat. anima = ger. Atem < ger. atmen. Lat. anima = gr. άνεμος = angl. wind, ger. Wind. Nim = nem = win < shq. vjen. Shih –pn-, -pne- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën greke, anima- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, anemo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke, spiro-, spir-, spira-, spirat-, -spire, -spiring, -spiration, -spirational te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

ant-, ante-, anti- Parash. latine me kuptimin para, dhe parash. greke me kuptimin ‘kundër’. Ant-, ante-, anti- rrjedhin nga fjalë si anticipare, njëlloj si dhe shqipja para, angl. fore, ger. vor, gr. para-, pros-, holl. voor < shq. bërë.

-are Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.

aug-, auc-, auct-, aux-, auxano-, auxi-, auxo- Elemente fjalwformues latinw me kuptime ‘shtoj;rrit; rritje; shtim’. Au- te angl. augment, it. aumentare, gr. αυξάνω = hau- te fr. hausser, al- te it. alzare = wa te angl. wax, ger. wachsen. Fr. augmenté = fr. élevé, men = ve (M = W). Shih gr. επαυξημένης. Fjalë të prejardhura: angl. augmentation, fr. hausse.

aud-, audi-, audio-, audit- Fjalë – rrënjë latine me kuptimin ‘dëgjim’. Etim. : shq. yll > it. Altezza, fr. Altesse, hautesse > 1. it. alto, lat. altus, fr. haut. It. alto > ger. laut, lat. audi- > lat. audio > it. udire. Shih vargun e shqipes ai te Kodi i Gjuhës Shqipe.
ex- + audi- + -o > lat. exaudio
in- + audi- + -o > lat. inaudio
ob- + audi- + -o > lat. obaudio
sub- + audi- + -o > lat. subaudio
Fjalë të prejardhura: I. Shq. ai > parash. au- > lat. audio > angl. audible, audience, audio, audit, audition, auditorium, audiovisual, auditory, it. udire, udito, udienza, lat. audiens, audientia, auditio, auditor, auditus. Lat. audio > it. udire > fr. ouir > angl. ear, hear, ger. hören (aufhören, gehören, hörbar, Hörbereich, Hörbuch, Hörer, hörig, Hörnerv, Hörsaal, hörsam, Hörschärfe, Hörvermögen, Hörweite, mithören, überhören, zuhören), port. ouvir, rum. auzi, spanj. oír. Shih al- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, au- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke, wa- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët gjermanike.

b Shih ndërrimet b, f, p, v, w – m, n në Kodin e Shqipes.
it. sbaglio – gr. σφάλμα
it. sbagliare > gr. σφαλιαρίζω

bal Shq. yll, trupi më sferik në natyrë > angl. ball > fr. bal. Angl. ball > angl. glob, globe, lat. globus. Angl. glob > angl. block. Angl. glob > spanj. englobar > fr. agglomérer, it. agglomerare, lat. agglomero, glomero > lat. glomus. Lat. glomus = lat. globus (M = W). Fjalë të prejardhura: fr. bal, balle, ballon, bille, boule, boulette, pelote, peloton, emballer, déballer, boule, bouillir, bouillonner, port. baile, balão, bola, rum. balon, bilă, it. balla, imballare, inghiottire, ingoiare = spanj. englobar = angl. gulp (down), palla, bollire, globo, gomitolo, palla, pallottola, pallone, pallina, port. aglomerar, almôndega, baile, bala, balão, bola, rum. balon, balot, balota, bilă, bulgăre, spanj. albóndiga, baile, bala, embalar, englobar = rus. укладывать, bulto, pella, baile, bala, balón, bola, globo, pelota. Shih ball te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët gjermanike, bal te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët sllave.
Shih vargun bal, bel, bil, bol, bul, bla, ble, bli, blo, blu, fal, fel, fil, fol, ful, fla, fle, fli, flo, flu, lop, pal, pel, pil, pol, pul, pla, ple, pli, plo, plu, val, vel, vil, vol, vul, vla, vle, vli, vlo, vlu, wal, wel, wil, wol, wul, wla, wle, wli, wlo, wlu te Kodi i Gjuhës Shqipe.
flect-, flex- ‘përkul’ - frag-, frang-, fract-, fring- ‘thyej, thyerje’
angl. reflect – angl. refract. Shih dhe angl. deflect, deflection, flex, inflect, inflection, reflection; converge, diffract, diffraction, diverge, reverse, reversal, etj.
Shih alternimin mes vargut bal, bel, bil, bol, bul, bla … dhe –pi-
angl. complete – it. compiere
fr. plier – it. piegare. Njëlloj edhe angl. fold, ger. falten, falzen – angl. bend, bending, bow, bowing, ger. beugen, Beugung, biegen, Biegung, umbiegen, wenden, Wendung, etj. Shih Etimologji - lojra leksikore në gjuhët gjermanike: -ben-, bie-, bie- < shq. vjen > si te ger. biegen, Biegung, umgieben. Ger. umbiegen = rus. pjerjegibat’ (перегибать). Përse? Sepse ger. sich ergeben, sich hingeben > ger. sich biegen (rishkrime), gibat’ te rus. перегибать. Ger. sich hingeben = shq. jepem. Ger. sich hingeben = rus. отдаваться > rus. даваться, shq. dhe, dha, gr. dhoro, it. dono, angl. donation, etj. > предаваться, сдаваться. Shih –vate te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët gjermanike, –vat’ (-вать), –vat’sja (ваться) te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët sllave, -vatis te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke.
Fjalë të prejardhura në gjuhët sllave: bullg. давам, поддавам, подарявам, предавам, pol. dawać, dać, nadawać, nadać, podarować, podawać, podać, poddać się , zadawać, zadać, rus. выдать, давать, дарить, дать, одаривать, одарять, отдавам, отдавать, передавать, подаваться, подарявам, податливость, подать, поддавам, предавам, придавать, придать, serb. dati, davati, zadat

-bare Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, -pire, -vare. Shih vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe, apo më mirë, Kodi i Gjuhës Universale’. Fjalë të ndërtuara me ndihmën e -bare: it. conglobare, derubare, disturbare, esacerbare, flambare, giobbare, giulebbare, impiombare, inarcerbare, incubare, infoibare, inglobare, intubare, isallobare, isoallobare, isobare, lobare, lombare, orbare, palombare, perturbare, piombare, prelibare, probare, radobbbare, rimbombare, ripiombare, riserbare, rombare, rubare, scerbare, serbare, sgambare, sgobbare, slombare, snobbare, spiombare, strambare, strapiombare, strombare, titubare, tombare, trombare, tubare, turbare.

-ber Shih vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe, apo më mirë, Kodi i Gjuhës Universale’. Krhs. angl. receive, it. ricevere, port. receber, spanj. recibir.
Lat. faber > it. fabbricare, fabbricato, fabbricazione

-bere Element fjalëformues në latinisht e italisht, që rrjedh nga shq. bërë. Shih vargun –bare, -bere, -boir, -pare, -per, -vare, -vere, -voir, si dhe vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe, apo më mirë, Kodi i Gjuhës Universale’. Krhs. shq. pi, lat. bibere, shq. kam, ka, lat. habere, shq. vij, vj, fr. vivre, it. vivere, lat. vivo.
kam, ka + -bere > lat. habere
bi si shq. pi + -bere > lat. bibere ‘shq. pi’
scri- + -bere > lat. scribere ‘shq. shkruaj’
vi + -vere > it. vivere
la si shq. laj + -vare > it. lavare

-bir Shih vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe, apo më mirë, Kodi i Gjuhës Universale’. Krhs. angl. receive, it. ricevere, port. receber, spanj. recibir.

-boir Shih vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe, apo më mirë, Kodi i Gjuhës Universale’. Fjalë të prejardhura: fr. boire.

cap-, capt-, cept-, -ceive, -ceipt, -ceit, cip-, -cipient Ky varg i elementeve fjalëformues latin me kuptimet ‘kap, marr, mbaj’ rrjedh nga fjalë latine si latine accipere, concipere, decipere, excipere, incipere, intercipere, percipere, praecipere, recipere, suscipere, accipiant, concipiant, decipiant, excipiant, incipiant, intercipiant, percipiant, praecipiant, recipiant, suscipiant, accipio, concipio, decipio, excipio, incipio, intercipio, percipio, praecipio, recipio, suscipio. Shih –pere te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Shih capt-, capit- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

capt-, capit- Elemente fjalëformues latin me kuptime ‘krye, kokë; drejtues’ rrjedhin nga fjalë si it. anticipante, principiante.

-care Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.

-ce-, -cen-, cess, -ci- < shq. qe, qenë, ishte, është.
I.
de- + -ce-, -cede-, -cesso > angl. decease, fr. décès, it. decesso > ant. angl. access, it. accesso. Krhs. angl. ascend - descend. Shih –gre-, -gress dhe angl. digress, digression.
pre + -ce-, -cede > angl. precede, precedent, precedence
pro + -ce-, -cede, -cess > angl. proceed, proceeding, procedure, process, it. procedere, processo. Shih –gre-, -gress dhe progress, progression.
re + -ce-, -cede, -cess > angl. recede, recession. Shih –gre-, -gress dhe regress, regression.
Njëlloj edhe lat. abscedo, accedo, antecedo, concedo, decedo, discedo, excedo, incedo, introcedo, intercedo, occedo, praecedo, precedo, procedo, recedo, retrocedo, succedo, superexcedo
II.
con + cen > angl. concentrate > angl. center, centre, shq. qendër
des + cen > angl. descend > ant. angl. ascend. Shih angl. access - it. decesso
trans + cen > angl. transcend > angl. transcendental
III.
anti- + -ci- + -pare > it. anticipare.
prin- + -ci- + -pian- ‘vjen’ + -te > it. principiante.
parte + -ci- ‘qe; që’ + -pare > it. partecipare,

-cere -ire -ere Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.

cern-, cert-, cer-; cre-, creet-, cret- Elemente fjalëformues latinë me kuptime ‘veçoj; i fshehtë’. Etim. angl. secret = rus. закрытый. Etim. shq. bërë > bulg. извършват, усъвършенствувам, rus. совершить = angl. bring out, ger. ausführen, it. compiere. Njëlloj edhe rus. завершать, завершение, совершенный. Rus. завершать > serb. затворити > rus. закрытие, закрывать, закрываться. Ant. serb. отворити, отварати, rus. растворяться. serb. otvoren (otvarati, otvoriti) = it. aperto, shq. hapur. Njëlloj edhe rus. открыть, открывать, открываться.
Rus. завершать – rus. закрывать,
serb. отворити - rus.открыть, открывать, открываться.
serb. zatvoren – angl. covered
rus. закрытый – angl. covered
rus. закрывать – angl. cover.
E vërteta është e frikshme. E vërteta = E fshehtë, E fshehta = Frikë, prandaj dhe E vërteta = Frikë. Kështu kanë gjykuar priftërinjtë. Këto kanë kopjuar edhe hoxhallarët dhe lamanët. Por nënteksti i Ustallarëve, Humanistëve të Evropës është: Nga e Vërteta, moj Aristokraci, ruaju! Kija frikën! Mbyte të Vërtetën me zjarr dhe me hekur! I. Ger. heimlich 'i fshehtë' - ger. unheimlich 'i frikshëm'. Këto dy fjalë gjermane na shpjegojnë se e vërteta, e thjeshta është e frikshme për atë që i ka krijuar këto fjalë. ger. Heimlich > ger. geheim, Geheimnis. Krhs. angl. canny – angl. uncanny. II. Angl. unveil ‘zbuloj’ > ger. unheimlich ‘i frikshëm’ > ger. heimlich ‘i fshehtë’. Një mendje e shëndoshë nuk mund të arsyetojë në këtë mënyrë, prandaj dhe etimologjia është e vështirë kur nuk përdor për ta zbërthyer Kodin e Shqipes. Angl. creepy ‘ngjethës’ – gr. κρυφίως ‘ i fshehtë’, ger. unheimlich 'i frikshëm' - ger. heimlich 'i fshehtë'. III. Angl. covertly - slovak. skryto, rus. скрытно. Angl. secretly - slovak. skryto, angl. covertly = angl. secretly. IV. Angl. covertly – it. copertamente. V. Secre- te angl. secret = κρυφί te gr. κρυφίως (rishkrime). VI. Angl. secret > ar. sirr.
Angl. secret > angl. secure, sued. säkra > angl. certain, secure, sure.
Fjalë të tjera me të njëjtën etimologji: angl. accuracy, accurate, ascertain, ascertainable, ascertainment, assure, assurance, certain, certainly, certainty, certifiable, certificate, certification, certifier, certify, certiorari, certitude, concern, concerned, concerning, concert, concertina, decree, decreed, decreeing, discretionary, discernable, discern, discernibly, discerner, discernible, discernibly, discerning, discernment, disconcert, disconcerted, disconcertedly, disconcertedness, disconcerting, discreet, discreetly, discreetness, discretion, discretionary, ensure, insurance, insure, excrement, excrete, excretion, excretory, indiscreet, indiscreetly, indiscreetness, indiscrete, indiscretion, secrecy, secret, secretagogic, secretagogue, secretariat, secretary, secretion, secretive, secretively, secretly, secretogogue, secretomotor, secretory, secure, security, sure, surety, dan. forsikre, fr. assurer, sécurité, sûreté, ger. besichern, sicher, Sicherheit, sicherlich, sichern, sicherstellen, Sicherung, versichern, Versicherung, verunsichern, gr. συγκεκριμένος, holl. verzekeren, zeker, it. assicurabile, assicurarsi, assicurata, assicurativo, assicurato, assicuratore, assicurazione, rassicurare, sicuro, lat. securitas, rus. вскрывать, закрывать, закрываться, раскрываться, раскрывать, растворяться, sued. försäkra, säkra, spanj. seguridad. Ger. sichern > angl. sacrament, sacred, it. sacro, sacralità. Fjalë me të njëjtën etimologji: Angl. sever, separate, lat. secernere, secerno. Lat. secerno > lat. cerno, concerno, decerno, discerno, excerno, incerno > angl. discern, it. secernere. Krhs. angl. concrete – angl. secret. Shih angl. concretely, concreteness, concretion, concretive, concretively. Shih -kri-, vor te vargu i shqipes bërë, cur-, cura- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, - var-, -vr-, -vjer-, -vor- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët sllave. Shih vargu i shq. bërë te Kodit i Gjuhës Shqipe.

circ-, circum, gyr-, gyro- Shq. yll > angl. cycle, it. ciclo > angl. circle, it. circolo, lat. circulus > it. cerchio, circo > lat. circum = angl. round. Fjalë të prejardhura: angl. circling, circular, circularity, circulate, circulation, encircle, it. circolare, circolazione. Angl. encircle > it. accerchiamento, accerchiare, cerchio, circo, circondare, gr. γύρος. Circ- > angl. ring > angl. range, rank, it. rango > angl. arrange, arrangement, it. arrangiamento, arrangiare, arrangiarsi.
circum- + lat. venio > lat. circumvenio.
circum- + lat. venio > angl. circumspection, lat. circumspectio > angl. sinpect, lat. inspicere > angl. observe > angl. observation 9rishkrime).
Shih cur-, cura- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Ra > angl. round > angl. around, surround, surrounding, ger. rund. Krhs. ger. Grund.
Fjalë të prejardhura: gr. γυρεύω, γύρη, γυρίζω, γύρισμα, γυρισμένος, γυρισμός, γυριστός, γυρνάω, γυρνώ, γυρολόγος, γύρος, γυρτός, γύρω, it. girabile, giramento, giramondo, girarsi, girasole, girata, girato, giravolta, girevole, giro, gironzolare.
Shih heli-, helic-, helici-, helico-, helix- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, circ-, circum, gyr-, gyro- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Shih heli-, helic-, helici-, helico-, helix- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

clin- Yll > ger. klein > angl. incline, inclination, kneel, gr. κλίνω, προσκλίνω, it. inchinare, inchinarsi, inclinare, inclinazione, inginocchiarsi > angl. knee, fr. genou, gr. γόνατο, γόνυ, it. ginocchio, etj. Shih al- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

ciclo-, -ciclo, cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- Yll > angl. cycle. Angl. cycle, it. ciclo, lat. ciclus = gr. κύκλος > angl. cyclic. Angl. cycle > angl. wheel. Angl. cycle, it. ciclo = angl. circle, it. circolo. Angl. cycle > angl. coil, angl. cylinder, cylindrical, gr. κύλινδρος. Angl. circle > angl. circuit, it. cerchio, circo > it. giro, girare, gr. γυρεύω, γύρη, γυρίζω, γύρισμα, γυρισμένος, γυρισμός, γυριστός, γυρνάω, γυρνώ, γυρολόγος, γύρος, γυρτός, γύρω. Angl. cycle, it. ciclo > it. conchiglia, conchiglie > spanj. concha. Angl. coil > angl. uncoil. Fjalë të tjera të prejardhura: angl. acyclic, bicycle, cyclic, cyclist, cyclone, hemicycle, megacycle, recycle, recycling, tricycle, it. ciclico, spanj. bicicleta, ciclismo, ciclista, cicloidal, cicloide, ciclometria, ciclometro, ciclométrico, ciclón, ciclón, cíclico, reciclar, triciclo. Shih vargun cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

co-, con-, con- Parash. latine. Shq. ai = shq. yll. Shq. yll > shq. yjësi, gjithësi > angl. all > angl. ally, alliance, etj. Shq. ai > co- > cog-, col-, com-, con-, cor-. Krhs. in: ig-, il-, im-, in-, ir- .
1. Co- + in > coin- > angl. join > angl. adjoin, adjunct, adjuvant, coin, conjecture, conjunction, conjuncture, connect, disconnect, disjoint, disjunction, disjuncture, enjoin, koine, yoke (unyoke), fr. joindre, rejoinder, conjonction, connexion, conjugaison, joug, ger. Konjunktion, gr. ζευγαράκι, ζευγάρι, ζευγάρωμα, ζευγαρώνω, ζυγαριά, ζυγίζω, ζύγισμα, ζυγός, ζυγοστάθμιση, ζυγοστάθμισμα, ζυγώνω, υποζύγιο, it. aggiungere, it. congiungere, congiungersi, congiuntivo, congiunzione, congiunto, congiuntura, coniugabile, coniugare, coniugazione, coniuge, coniugi, lat. abiungo, deiungo, disiungo, iniungo, iungo, seiungo, subiungo, si dhe coniungo, coniugalis, coniugans, coniugator, coniugatus, coniungere, coniunxi, coniunctus, conjungere, iugare, iugum, iungere, iungo, iunxi, junctum, PIE, *yeug-, spanj. juntar, port. conjunção, shq. disjunksion, konjunksion, rus. иго.
2. Co + -in > coin- = soci- > angl. associate, association, social, socialist, socialism, society, dissociate, dissociation, it. società, socio, fr. société, lat. adsocio, socialis, socialitas, socialiter, sociennus, societas, socio, socius, PIE *sokw-yo-, rus. сочетать, социал-, социализм, социалист, социалистический, социалистка,социальный, социолог, социологический, социология, сочетание, сочетать,сочетаться, сочинение, сочинить, сочинять, spanj. asociar, sociedad, shq. shok, shoqëri, shoqërim shoqëroj, shoqërues, shoqëruar
3. Co + en, in = angl. common, ger. gemein, lat. communis. Fjalë të prejardhura: lat. communalis, commune, communicatio, communicator, communicatus, communico, communio, communitas, communiter, communitio, communitus, communitus
lat. -coen-, -κοινος = angl. common, ger. gemein, lat. communis = lat. epi-, gr. vj. ἐπί-. Kështu, te fjalë si lat. epicoenus kemi përsëritjen dy herë të së njëjtës etimologji. Fjalë të prejardhura: angl. biocoenosis, epicene
3. Co- + is, us > rus. союз, союзник, союзница, союзный
4. Co-, com-, kom- + men, mon, mun, pan...ven > angl. ...common, ... commune, ...communion, ... company, companion, ger. .... kommen, ...

cogn-, cogni- Nga shqipet ai, ar dhe yll dhe togfjalëshi q’jam rrjedhin elementet fjalëformues -cogn-, cono-, connai-, connoi-, -gni, -gno-, -erken-, -kne-, -kno-, njoh, -segn-, -sign-, -techno, -zna- > angl. name, nickname, surname, fr. nom, surnom, ger. Nachname, Name, Zuname, it. cognome, nome, lat. agnomen, cognomen, nomen. Shih vargun gno-, -gnomic, -gnomical, -gnomonic, -gnomy, gnos-, -gnosia, -gnosia, -gnostic-, -gnostic, -gnosis, gnoto- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, segn-, segni- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-crease, cresc-, -cret Elemente fjalëformues latinë me kuptime ‘zmadhohem; rritem; shumfishoj; shumoj’. Etim. Shq. yll > egjipt. Ra > gr. arqhi > angl. encrease > angl. great, ger. groß, holl. groot, it. grande > angl. arise, crescendo, crescent, decrease, excrescence, excrescent, increase, increaser, increasingly, increment, greatness, gross, row, growth, rise, fr. accroître, croissance, croissant, croître, crue, décroître, it. crescere.

cur-, cura- Elemente fjalëformues latinë me kuptime ‘kujdesem; kuroj; shëroj’. Etim.
Nga shqipja jam dhe togfjalëshi q’jam rrjedh vargu angl. case, cause, question, sake, fr. cas, chose, enquête, question, ger. Sache, it. caso, cosa, questione, lat. causa, shq. çështje Shq. ai është > it. chi è, angl. who is, ques- te question > it. chiesto (chiedere), lat. quest, questionis.
Egjipt. Ra > angl. arise, Orient, orient, origin, originate, generate, generation, rise, source (dhe search), fr. origine, ger. Herkunft, Urzeit, gr. αρχή, it. origine, lat. aurora, origo, spanj. origen, sued. origo. Egjipt. Ra > angl. origin, it. origine, lat. origo > angl. source > angl. search, seek, fr. chercher, it. cercare, ger. suchen, it. chiedere, richiedere, lat. quaero, spanj. querer, querido. Fjalë të prejardhura: angl. acquire, care, caress, cure, inquire, require, fr. requérir, it. accarezzare, carezza, caro, cura, curare, lat. acquire, conquiro, conqueror, exquiro, inquiro, perquiro, require, requisitum, spanj. adquirir, inquirer, querido, requerir. Krhs. lat. quaeso – angl. seek – ger. suchen.
circ Lat. Pseudo – rrënjë. Etim. shih vargun cerc-, circ-, quer-, quir-, quesit-, -quisit.
quer-, -quir-, quesit-, -quisit Lat. shih vargun cerc-, circ-, quer-, quir-, quesit-, -quisit.
cerc-, circ-, quer-, quir-, quesit-, -quisit Lat. Parashtesa, pseudo – rrënjë dhe prapashtesa. Kuptime: 1. Vij rrotull; rrethim; qark, rreth. 2. Kërkoj; kërkim. 3. Hetoj, pyes. 4. Persekutoj. Etim. I. angl. origin – gr. arqhi, shq. hyrje ‘fillim’. Angl. origin, gr. arqhi, shq. hyrje > angl. request, search ‘kërkoj origjinën, arsyen e diçkaje’. Fjalë të prejardhura: angl. curious, curiosity, angl. searching, research, researcher, fr. chercher, chercheur, recherche, recherché, it. accerchiare, cerca, cercare, cercarsi, cercatore, cerchio, ricerca, ricercare, ricercato, ricercatore, lat. circa, circare, circo, circulus, circus, shq. kërkim, kërkoj, kërkuar, kërkues, kërshëri, shq. qark, qarkoj, Fjalë të tjera të prejardhura nga investigate > in veste di (un investigatore). Nga lat. circo (circare, circavi, circatum) > lat. circa, it. circo. Angl. circle, etimologjikisht e ngjashme me angl. cycle, rrjedh nga nocioni i rrumbullakësisë dydimensionale i yllit si objekt qiellor dhe vetë shqipja yll. Fjalë të prejardhura apo të ndërtuara me ndihmën e lat. circo dhe angl. cycle: angl. circle, circulate, circumcise, circumcision, circumference, circumnavigate, circumscribe, it. circolare, circolo, shq. përqark, qark, qarkullim, qarkulloj, qarkulluar. Shih edhe vargjet e shqipes ar: 1. ac-, acer, acri-, acro-, acu-, ager, agro-, ak, akro, ax-, cru-, egër (i), ox, dhe 2. chor, cor, kor, cra, cre, cri, cro, cru, gra, gru, kor, kro, scar, schri, scri, shkri, shkre, shkro, shkru. II. shq. ai + shq. është (angl. is, fr. est, lat. est, ger. ist) > angl. quest, shq. ç’është, ky është, kush është, fr. qui est. Fjalë të prejardhura: angl. case, inquest, inquisition, inquisitor, quest, question, questionable, questioning, researcher, search, searcher, seek, fr. cas, enquête, enquêter, enquêteur, question, questionnaire, questioner, quête, quêter, question, it. inquisire, inquisitore, inquisizione, perquisire, perquisizione, questionare, questione, questore, quaesitus, quaestio. Fr. enquêter > fr. inquiéter > fr. inquiet, inquiétude, it. inquietante, inquietare, inquietarsi, inquieto, inquietudine, lat. inquieto, shq. shqetësoj, shqetësim, shqetësuar > angl. acquiet, disquiet, quiesce, quiescent, quiet, quietism, quietness, quietude, unquiet, fr. quiet, tranquil, it. quieto, tranquillo, lat. quiescere, quies, quiesco, quietus, tranquility, shq. qetë (i, e), qetësim, qetësisht, qetësoj, qetësuar. Shqipja pyetje është një krijim i fshehtë prej fr. quête. Angl. inquest > angl. investigate, investigation. Fjalë të tjera të prejardhura: angl. anxiety, angustia, Angst, etj.[1], si dhe it. investigare (dhe istigare) angl. instinct, instinctive, it. istigare), investigativo, investigatore (istigatore), investigazione (dhe istigazione). Shih edhe angl. excite, incite, it. eccitare, incitare, shq. cyt, cytje, nxit, nxitim, ngut, ngutje, ngutur. Krhs. dhe instinct, instinctive. III. shq. vjen > it. seguente > it. seguire > angl. enquire, inquire, inquirer, queue, it. coda, perseguire, perseguitare, > angl. persecute, persecution, persecutor, pursue. Krhs. angl. issue, issuing, it. esito. IV. Gr. eroto (ερωτώ), roto (ρωτώ) = rogare (angl. interrogate, interrogation, it. interrogare, rogante, rogatore, rogatoria, rogatorio, rogazione) kanë lidhje etimologjike me ger. fragen, preguntar (alternim ar – bërë), dhe kjo e fundit me it. perseguitante ( perseguire). Krhs. me spanj. preguntar me lat. percontor, lat. percontor me it. contare, lat. computare, dhe it. contare me angl. contain. It. perseguitante - angl. arrogant (alternim ar – bërë). Edhe emri i Sokrati, filozofit, që kërkon të vërtetën duke pyetur e duke u përgjigjur rrjedh nga angl. search.
Shih cern-, cert-, cer-; cre-, creet-, cret- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Fjalë të prejardhura: accuracy, accurate, accurately, assurance, assure, assuredly, curability, curable, curably, curate, curative, curatively, curator, cure, cured, cureless, curing, curiosity, curious, curiously, inaccurate, inaccurately, incurability, incurable, incurableness, incurably, incurious, insecure, insecurely, insecurity, insurable, insurance, insure, insurer, procuracy, procuration, procurator, procurer, proxy, reassurance, reassure, reinsurance, reinsure, scour, scourer, secure, securely, security, sure, surely, surety. Krhs. angl. care, caress, inquire, lat. quaero, spanj. querer, si dhe lat. acquire, conquiro, conqueror, exquiro, inquiro, perquiro, require dhe lat. quaerito, quaeritur, quaesitor, quaesitus, quaeso. Fjalë të prejardhura: angl. query, fr. quérir, it. chiedere, port. querer, rum. cere, spanj. querer.

de- Parash. latine.
de- + : lat. decipio, deprimo.

-de- Brendashtesë. < shq. them. Krhs.: fr. croire - it. credere, fr. sourir - it. sorridere, fr. voir - it. vedere, spanj. querer - it. chiedere

-duco- < it. conducente = angl. leading < con-, le- < … > lat. abduco, adduco, circumduco, conduco, deduco, diduco, duco, educo, induco, introduco, obduco, praeduco, praeterduco, reduco, seduco, subduco, subterduco, superduco, traduco. Shih vargun -vjed-, -vjez-, -vjes-, -vod-, -voz- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhët sllave.
ab- + lat. duco > lat. abduco
ad- + lat. duco > lat. adduco
circum- + lat. duco > lat. circumduco
con- + lat. duco > lat. conduco. Lat. conduco = rus. водить = angl. lead < it. conducente = angl. leader = serb. вођа, водитељ = ar. hodja, shq. hoxhë < … > angl water, it. acqua, rus. вода.
de- + lat. duco > lat. deduco
di- + lat. duco > lat. diduco
e- + lat. duco > lat. educo
in- + lat. duco > lat. induco
intro- + lat. duco > lat. introduco
ob- + lat. duco > lat. obduco
prae- + lat. duco > lat. praeduco
praeter- + lat. duco > lat. praeterduco
re- + lat. duco > lat. reduco
se- + lat. duco > lat. seduco
sub- + lat. duco > lat. subduco
sub + ter- + lat. duco > lat. subterduco
super- + lat. duco > lat. superduco
tra- + lat. duco > lat. traduco

e- Parash. latine. Shq. ‘ai është’ > angl. out, out-, holl. uit, uit-, ger. aus, aus-, gr. apo, ap-, apo-, ec-, ecto-, ek-, eks-, ekso, ekso-, ekto-, lat. a-, ab-, abs-, e-, ef-, ex-, nor. av, av-, ut, ute, shq. jashtë, jashtë-, sued. av, ut, rus. od-, ot-, vi-.

en- Angl. encounter (en- + co-, con- + ter ) > lat. contra. Shih –ter.

-ere Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.

ex- Parash. latine. Shq. ‘ai është’ > angl. out, out-, holl. uit, uit-, ger. aus, aus-, gr. apo, ap-, apo-, ec-, ecto-, ek-, eks-, ekso, ekso-, ekto-, lat. a-, ab-, abs-, e-, ef-, ex-, nor. av, av-, ut, ute, shq. jashtë, jashtë-, sued. av, ut, rus. od-, ot-, vi-.
Ex- + ter > lat. extra-, it. estra-, stra-.
ex- + -pere > lat. excipio, exprimo.
ek-, ex- + angl. stand > angl. extend, lat. extendo > angl. tend, lat. tendo > angl. attend, attention, attentive, contend, contention, distend, distension, extend, extension, extensive, tension, gr. επεκτείνω, it. attendere, attendente, attendibile, attendimento, attendimento, attento, attenzione, atteso, contendere, contendevole, contenditore, contenzione, contenziosamente, contenziosità, contenzioso, contesa, distendere, distendevole, distendibile, distendimento, distendino, distenditore, distenditura, distensione, disteso, estendere, estendibile, estensibile, estensione, estensivo, estensore, esteso, stendere, stendimento, stenditoio, steso, lat. attendere, attentum, contendere, contentus, distendere, tendere, lat. abstineo, attenuo, attendo, attineo, circumteneo, contendo, contineo, continuo, continuus, detineo, distendo, distineo, extendo, extenuatus, extenuo, hypotenusa, intendo, intentio, ostensus, ostendo, obtineo, pertineo, portendo, praetendo, retinaculum, retineo, sustineo, subtendo, transtineo. Shih vargun e elementeve fjalëformues -stendo-, -stens-, -stin-, tendo, -tendo, -ten-, -tent-, -tin- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
ex- + -pan- ‘vjen’ > angl. expand. Shih –pan- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Fjalë të prejardhura: angl. span, ger. entspannen, Entspannung, spannen, spannend, Spannung, holl. overspannen, spanning,

extr-, exter-, extra-, extro- Parashtesa latine me kuptimin ‘jashtë’. Shq. ‘ai është’ > angl. out, out-, holl. uit, uit-, ger. aus, aus-, gr. apo, ap-, apo-, ec-, ecto-, ek-, eks-, ekso, ekso-, ekto-, lat. a-, ab-, abs-, e-, ef-, ex-, nor. av, av-, ut, ute, shq. jashtë, jashtë-, sued. av, ut, rus. od-, ot-, vi-. Lat. ex- + -ter > lat. extra-, it. estra-, stra-.
Lat. extra-, it. estra-, stra- > angl. strange, it. esterno, estero, straniero. It. esterno > lat. sterno. Fjalë të ndërtuara me el. fjalëformues estra- > it. estraconiugale, estracontrattuale, estradotale, estraeuropeo, estragalattico, estragiudiciale, estragiudiziale, estralegale, estramurale, estraparlamentare, estraprocessuale, estrasistole, estrasistolia, estrasistolico, estrasolare, estratemporale, estraterritoriale. Fjalë të ndërtuara me el. fjalëformues stra- > it. straordinario, strapotente, straricco.
Lat. extra-, it. estra- > angl. exterior, exteriorly, external, externalism, externalist, externality, externalization, externalize, externally, extra-, extra-governmental, extracellular, extracerebral, extracontinental, extracorporeal, extract, extraction, extraction loss, extraction turbine, extractive, extractor, extracurricular, extradition, extraessential, extrafamilial, extrafloral, extrafoliacious, extragalactic, extrajudicial, extrajudicially, extramarital, extramundane, extramural, extraneous, extraneously, extranophile, extranophilist, extraordinarily, extraordinary, extraperineal, extraphysical, extraplanetary, extraprofessional, extrasensory, extrasocial, extrasolar, extrasystole, extraterrestrial, extraterritoriality, extravagance, extravagant, extravaganza, extravasate, extravasation, extravascular, extraversion, extreme, extremely, extreme weather event, extremist, extremity, extremophiles, extrordinarily, extrospection, extrovert, extroverted, fr. externe, gr. έκτρωση, έκτρωμα, εκτροχιάζω, it. esterno, estrarre, estrattivo, estratto, estrazione, lat. attraho, circumtraho, contraho, detraho, distraho, extraho, exter, externalis, exterior, exterius, extimus, extremum, extremus, intertraho, intraho, obtraho, pertraho, protraho, retraho, subtraho, supertraho, traho. port. externo, rum. extern, spanj. externo. Shih traho te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Lat. extra-, it. estra- > extract = Ausdruck- te ger. ausdrücken. ger. ausdrücken > ger. drucken > ger. beeindrucken, Eindruck. Krhs. ger. drücken – angl. press.
lat. extra = ausdrü- te ger. ausdrücken. Duke mbajtur në mendje sinoniminë ger. drücken – angl. press, le të shohim sesi ndërtohen kuptime të tjera në këto dy gjuhë:
ger. beeindrucken (Eindruck machen) – angl. impress
ger. Eindruck – angl. impression
ger. Ausdruck – angl. expression
ger. ausdrücken – angl. express
ger. Druck – angl. pressure, it. presione
ger. drucken – angl. press, it. pressare

f Angl. father – holl. Vader – ger. Vater – it. padre, gr. πατέρας, lat. pater. Njëlloj edhe angl. Peter, fr. Pierre, it. Pietro, rus. Pjotër. Shih ndërrimet b, f, p, v, w – m, n në Kodin e Shqipes.

fare = shq. bërë, heb. bara, fr. faire > lat. facere > lat. facio. Shq. vjen > lat. –fe-, -fi- te -ficio, -ficere. Krhs. it. servire, it. serve, shq. shërbyer – shq. shërben. It. fare > it. forte, lat. deficio > it. deficiente, angl. weak, ger. schwach. It. fare > lat. facere, -ficere > de- + ficere > it. deficiente. It. defic- te it. deficiente > ger. schwach > ger. machen, angl. make.
ad- + -fi- + cio > lat. afficio, afficere, affeci, affectum
con- + -fi- + cio > lat. conficio, conficere, confeci, confectum > lat. confectio, it. confezione, confezionare
de- + -fi- + cio > lat. deficio, deficere, defeci, defectum. Lat. defectum > angl. defect, shq. difekt.
e-, ex- + -fi- + cio > lat. efficio, effecere, effeci, effectum. Lat. efficio (-e, ex- + it. fare) = angl. work out > angl. edify, it. edificare. > angl. edit, edition, it. edificio, edizione. Njëlloj edhe it. educare, educazione.
facio < lat. facere < shq. bërë, heb. bara, fr. faire, it. fare. Lat. facio, feci, factum
forte + -fi- + > lat. fortifico, fortificare. Shih angl. fortify.
in- + -fi- + cio > lat. inficio, inficere, infeci, infectum > angl. infect
inter- + -fi- + cio > lat. interficio, interficere, interfeci, interfectum
of- + -fi- + cio > lat. officio, officere, offeci, offectum
per- + -fi- + cio > lat. perficio, perficere, perfeci, perfectum
prae- + -fi- + cio > lat. praeficio, praeficere, praefeci, praefectum
pro- + -fi- + cio > lat. proficio, proficere, profeci, profectum
re- + -fi- + cio > lat. reficio, reficere, refeci, refectum
sub- + -fi- + cio > lat. sufficio, sufficere, suffeci, suffectum

fero lat. fero < shq. bart mbart < shq. barrë, frut < shq. bërë. Shih φέρω, -φέρω -φερθώ, -φέρνω te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën greke.
ad- + lat. fero > lat. adfero
ad- + lat. fero > lat. affero
ab-, au-- + lat. fero > lat. aufero
circum- + lat. fero > lat. circumfero
con- + lat. fero > lat. confero
de- + lat. fero > lat. defero
di-, dis- + lat. fero > lat. differo
fer + -re > lat. fero, ferre
e-, ex- + lat. fero > lat. effero
in- + lat. fero > lat. infero
inter- + lat. fero > lat. interfero
intro- + lat. fero > lat. introfero
ob- + lat. fero > lat. offero
per- + lat. fero > lat. perfero
post- + lat. fero > lat. postfero
prae- + lat. fero > lat. praefero
pro- + lat. fero > lat. profero
re- + lat. fero > lat. refero
sub- + lat. fero > lat. suffero
trans- + lat. fero > lat. transfero
Shq. bërë > PIE *bʰer-, skrt. bhárati, gr. vj. φέρω, angl. bear.

fin-, -finio Element fjalëformues latin me kuptimin ‘fund; kufi; i fundit’. Etim. I. shq. yll > ger. alt, angl. old > angl. limit, it. ultimo, lat. ultimus. II. Angl. limited, ultimate, lat. ultimus – angl. final, it. finale, lat. finalis (rishkrime). Fr. finir, it. finire, lat. finio < shq. vjen. Fjalë të prejardhura: angl. affinity, confine, confinement, definable, definably, define, definite, definitely, definition, definitionary, definitive, definitively, final, finale, finalism, finalist, finality, finalization, finalize, finally, fine, finery, finesse, finish, finisher, finite, finitely, finiteness, finitude, indefinable, indefinably, indefinite, indefinitely, infinite, infinitely, infinitesimal, infinitesimally, infinitive, infinitude, infinity, paraffin, refine, refinement, refiner, refinery, refinish, refinisher, semifinal, fr. fin, finale, it. finale, fine, finire, finito, infinito, lat. finalis, finis, finite, finitus. Shih finio, fundo te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhën latine dhe atë neolatine, fin-, fundo, ultim- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
con- + lat. finio > lat. confinio
de- + lat. finio > lat. definio
dis- + lat. finio > lat. diffinio
prae- + lat. finio > lat. diffinio

flat-, flatu- Elemente fjalëformues latinë me kuptime ‘fryj, fryhem; fllad’. Etim. it. fiato = angl. wind, it. vento < angl. whirlwind, fr. tourbillon. It. gonfiare – angl. inflate, swell, bloat, blow, it. gonfiato – it. inflated. Krhs. angl. flood, ger. Flut, angl. flow, ger. Abfluss, Einfluss, fließen, Fluss, Fluß, Flut, Flutwelle, Springflut, holl. vloed, si dhe angl. blood, bloodbath, ger. Blut, Blutbad dhe angl. bad. Fjalë të prejardhura: angl. conflate, conflation, deflate, deflation, flatulence, flatulency, flatulent, flatulogenic, flatulogenous, flatulopetic, flatus, inflate, inflation, inflationary, inflationism, perflating, perflation, reflate, reflation, sufflate. Krhs. lat. flumen – shq. lumë, fr. souffle, soufflé, souffler, it. soffiare, lat. lumen, shq. lumë. Lat. flumen > angl. flow > angl. blow > angl. bloat. Krhs. angl. plump, pump. Angl. flow > angl. fluctuate.

flect-, flex- Shih vargun -ple, plec-, plect-, -plex, -plexity, -plexus, pli-, -pli, plic-, -plic, -plicat, plici-, -plicit, -plicate, -plication, -ply te Etimologji në gjuhën latine dhe ato neolatine, plek-, -plek- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke. Fjalë të prejardhura: angl. anteflexion, baroreflex, biflex, chemoreflex, circumflex, deflect, deflectable, deflection, deflective, deflector, deflector, deflexion, flection, flectional, flex, flexibility, flexible, flexibly, flexion, flexitarian, flexuous, flexure, genuflect, genuflection, genuflexion, inflect, inflection, inflexibility, inflexible, inflexibleness, inflexibly, inflexion, introflection, reflect, reflection, reflective, reflectively, reflectiveness, reflector, reflex, reflexion, reflexive, reflexively, reflexiveness, reflexology, reflexotherapy, retroflection, retroflex, retroflexion, retroreflectivity, synreflexia, vasoreflex.

flu-, fluct-, flucti-, -fluence, -fluent, flum-, -flux Elemente fjalëformues latinë me kuptimet ‘rrjedh; rrjedhje, valëzon’. Etim. Shq. yll > lat. lumen ‘drita e diellit, e yjeve vjen’. Lat. lumen < lu- ‘yll’ + -men ‘vjen’. Lat. lumen > lat. flumen. Lat. flumen – shq. lumë, lat. lumen - shq. lumë. Lat. flumen > lat. fluo > lat. affluo, confluo, defluo, fluxerimus, fluxerint, fluxeris, fluxerit, fluxeritis, interfluo, perfluo, praefluo, praeterfluo, profluo, refluo, subterfluo, superfluo
af- + lat. flumen > lat. affluo
circum- + lat. flumen > lat. circumfluo
con- + lat. flumen > lat. confluo
de- + lat. flumen > lat. defluo
di- + lat. flumen > lat. diffluo
e- + lat. flumen > lat. effluo
in- + lat. flumen > lat. influo
inter- + lat. flumen > lat. interfluo
per- + lat. flumen > lat. perfluo
prae- + lat. flumen > lat. praefluo
praeter- + lat. flumen > lat. praeterfluo
pro- + lat. flumen > lat. profluo
re- + lat. flumen > lat. refluo
subter- + lat. flumen > lat. subterfluo
super- + lat. flumen > lat. superfluo
trans- + lat. flumen > lat. transfluo
Lat. flumen > lat. fluo > angl. flow. angl. flow > angl. blow > angl. bloat. Lat. fluo = lat. pluo. Krhs. angl. plump, pump. Angl. flow > angl. fluctuate. Fjalë të prejardhura: angl. flood, affluent, diffluent, fluent, fluvial, fluviatile, flux, influent, influence, pluvial, profluent, ger. Flut, angl. flow, fluent, fr. fleuve, fluer, influer, ger. Abfluss, Einfluss, fließen, Fluss, Fluß, Flut, Flutwelle, Springflut, holl. vloed, it. fluire, lat. fluens, fluenter, fluentia, fluentum, fluesco, fluibundus, fluidus, fluito, fluor, flustra, fluvius, fluxe, fluxerimus, fluxerint, fluxeris, fluxerit, fluxeritis, fluxipedus, fluxura, fluxus, port. fluir, spanj. fluir. Fjalë të tjera të prejardhura: angl. blood, bloodbath, ger. Blut, Blutbad dhe angl. bad.
Lat. flumen > lat. fluo > angl. flow. angl. flow > angl. blow > angl. bloat. Lat. fluo = lat. pluo. Angl. flow = it. piove, alternim bërë – vjen. Fjalë të prejardhura: fr. pluit, pleuvoir, gr. vj. πλύνω, it. pioggia, piovano, piovasco, piovere, piovischio, piovosità, piovoso, piovigginare, pioviggine, lit. pìlti.

fundo 1. Lat. fundo = mit- te lat. mitto < shq. vë, vendos. Lat. fundo = angl. put. Kuptimi ‘shkrij’ është një abstraktim nga kuptimet që kanë marrë ndërtimet con-, dis-, in- dhe sub- + fundo. Procesi i shkrirjes së metaleve në metalurgji ka diçka nga të gjitha proceset, që shprehin foljet confundo, diffundo, dhe infundo.
con- + fundo > lat. confundo > angl. confound, confuse
dis- + fundo > lat. diffundo > angl. diffuse, diffusion, fr. diffuser, lat. diffusus
e- + fundo > lat. effundo
in- + fundo > lat. infundo > angl. infuse, it. infondere, port. infundir, spanj. infundir.
per- + fundo > lat. perfundo
pro- + fundo > lat. profundo
re- + fundo > lat. refundo
sub- + fundo > lat. suffundo > angl. suffuse
Fjalë të prejardhura: angl. fuse, fusion, fr. fondre, it. fondere, fonderia, fusibile, fusione, fusorio, port. fundir, spanj. fundir.
fundo 2. Lat. fundo = lat. finio < shq. vjen. Shih it. venire = it. finire në kuptimin biblik të ardhjes të Krishtit në tokë. Kuptimi fund ka dhënë kuptimin tjetër angl. foundation themel. Fjalë me të njëjtën etimologji janë angl. bottom, butt, buttocks, found, foundation, fr. aboutir, aboutissement, bout, but, fin, finir, gr. βένθος, it. buttare, fine, finire, fondare, fondamento, fondazione, fondo, lat. finalis, finiens, finis, finite, finitimus, finitivus, finitor, finitus, fundus, fundamen, fundamentum, fundatio, fundator, fundatus, infinitas, infinite, infinitio, infinitus, profundus, rum. fund, spanj. finir. Arritja në fund e një kërkimi ka dhënë nocionin e zbulimit. Këtej rrjedhin angl. find, finder, finding, ger. erfinden = angl. invent, Erfinder = angl. inventor, Erfindung = angl. invention, finden. Shih fin- te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhën latine dhe atë neolatine.

-gere it. –gere, -gre- = lat. –here, -horreo = gr. – χωρώ = < shq. bëj, bërë. Gr. προχωρώ ‘përparoj’ njëlloj si shq. përparoj < gr. προ-, para + -χωρώ, it. fare, shq. për- = shq. bëj, bërë. Shih prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare, që rrjedhin nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire.
it. coinvolgere, involgere – port. envolver

-ges- Brendashtesë. –ges- < shq. është, q’është. Shembuj: it. congestione, digestione, ingestione. Njëlloj janë ndërtuar edhe angl. congest, congestion, digest, digestion, ingest, ingestion. Shih –gest-, -gest te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhët gjermanike.

giro-, -giro, gyr-, gyro- Yll > angl. cycle, it. ciclo > angl. circle, it. circolo, lat. circulus > vargun circ-, circum, gyr-, gyro-. Fjalë të prejardhura: gr. vj. γῦρος, gr. e re gr. γύρος, it. giro, girare, lat. gyrus. Shih heli-, helic-, helici-, helico-, helix- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, ciclo-, -ciclo, cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, circ-, circum- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

gno-, -gnomic, -gnomical, -gnomonic, -gnomy, gnos-, -gnosia, -gnosia, -gnostic-, -gnostic, -gnosis, gnoto- Nga shqipet ai, ar dhe yll dhe togfjalëshi q’jam rrjedhin elementet fjalëformues -cogn-, cogni-, cogno-, cono-, connai-, connoi-, -gni, -gno-, -erken-, -kne-, -kno-, njoh, -segn-, -sign-, -techno, -zna- > angl. name, nickname, surname, fr. nom, surnom, ger. Nachname, Name, Zuname, it. cognome, nome, lat. agnomen, cognomen, nomen.
Fjalë të prejardhura nga elementet fjalëformues -cogn-, cogni-, cogno-, cono-, connai-, connoi-, -gni, -gno-, -erken-, -kne-, -kno-: angl. abarognosis, acognosia, acognosy, agnogenic, agnoiology, agnosia, agnosic, agnosis, agnostic, agnosticism, announce, announcement, anosognosia, astereognosis, astrognosy, atopognosia, atopognosis, autognosis, autotopagnosia, baragnosia, baragnosis, baroagnosis, barognosis, biognosis, byname, cheirognomic, chirognomic, cognisable, cognisance, cognition, cognitional, cognitive, cognizable, cognizably, cognizance, cognizant, cognize, cognoscence, cognoscible, cognoscitive, cognovit, connoisseur, connoisseurship, connotation, conoscenti, craniognomy, denominate, denomination, denounce, denunciation, diagnose, diagnosis, diagnostic, diagnostician, diagnostics, dysgnosia, electrodiagnosis, eponym, geognosis, geognost, geognostical, geognosy, gnomology, gnomon, gnosis, gnostic, Gnosticism, gnotobiology, gnotobiota, gnotobiote, gnotobiotic, gnotobiotics, gnotophoresis, homonym, hydrognosy, ignominy, ignoramus, ignoramuses, ignorance, ignorant, ignorantly, ignore, ignote, immunodiagnosis, incognita, incognitive, incognito, incognizance, incognizant, incognoscent, incognoscibility, incognoscible, know, knowable, knowledge, known, logagnosia, metacognition, metacognitive, misdiagnose, misdiagnosis, misname, name, nickname, nonprognosticative, notary, notation, note, noun, overdiagnosis, pathognomic, pathognomonic, pathognomy, pharmacognosy, physiognomic, physiognomy, pragmatagnosia, precognition, prognosis, prognostic, prognosticate, prognosticating, prognostication, prognosticator, pronoun, pronounce, pronunciation, prosopagnosia, prosopagnosiacs, pseudonym, psychodiagnosis, recognition, recognizability, recognizable, recognizance, recognize, recognized, reconnaissance, reconnoiter, reconnoitering, renounce, science, scientific, serodiagnosis, simultanagnosia, surname, telediagnosis, telegnosis, telegnostic, topognosia, topognosis, toxignomic, underdiagnosis, undiagnosable, undiagnosed, unknown, xenodiagnosis, bulg. име, наименование, название, обозначение, понятие, знаменитост, именувам, наименувам, назовавам (по име), посочвам (за пример), назначавам, dan. efternavn, kende, navn, slægtsnavn, fr. announcer, connaître, connaissance, connaisseur, dénommer, désigner, nom, nommer, prénom, renom, surnommer, science, scientifique, surnom, ger. Aufnahme, aufnehmen, erkennen (auskennen (sich), bekennen, kennen, kennenlernen, Kenntniss, Kennzeichen, kennzeichnen, kennzeichnend, verkennen), Geburtsname, Mädchenname, Name, namens, Namenstag, namentlich, namhaft, nennen, benennen, Zeichen (Abzeichen, abzeichnen, Anführungszeichen, Anzeichen, Anzeige, aufzeichnen, Aufzeichnung Auslassungszeichen, Ausrufezeichen, auszeichnen, Auszeichnung, bezeichnen, bezeichnend, Bezeichnung, Bücherverzeichnis, Fragezeichen, Heimverzeichnis, Inhaltsverzeichnis, Kennzeichen, kennzeichnen, kennzeichnend, zeichnen, verzeichnen Quellenverzeichnis, Schriftzeichen, Telefonverzeichnis, Tonträgerverzeichnis, Unterverzeichnis, unterzeichnen, Verzeichnis, zeichnen, zeichnungsberechtigt, Zeigefinger, zeigen), Siegel, versiegeln, gr. άγνοια, άγνωστος, αγνοώ, αγνωστικιστής, αγνωστικιστικός,αγνόηση, αγνός, αγνότερος, αγνότητα, γινώσκω, γνωμάτευση, γνωμικό, γνωρίζομαι, γνωρίζω, γνωριμία, γνωστικά, γνωστικός, γνωστοποίηση, γνωστοποιώ, γνωστός, γνώμη, γνώριμος, γνώρισμα, γνώσεις, γνώση, γνώστης, γνώστρια, γνῶσις, διάγνωσις, διάνοια, διαγινώσκω, διαγνωρίζω, διανοέομαι, διανόημα, δυσνοέω, δυσνόητος, επονομάζω, επώνυμο, εὐνοέω, εὔνοια, καρδιογνώστης, κατάγνωσις, καταγινώσκω, κατανοέω, κατανοητός, κατανοώ, κατανόηση, κατονομάζω, μετάνοια, μετανοέω, νοέω, νόημα, ομώνυμο, ονομάζω, παραναγινώσκω, προγινώσκω, προνοέω, προσνοέω, προσωνυμία, πρόγνωσις, πρόνοια, συγγνώμη, συννοέω, όνομα, ἀγνοέω, ἀγνωσία, ἀγνόημα, ἀκατάγνωστος, ἀμετανόητος, ἀνάγνωσις, ἀναγινώσκω, ἀναγνωρίζω, ἀνοητότερος, ἀνόητος, ἀπογινώσκω, ἀπονοέω, ἁγνίζω, ἁγνεία, ἁγνισμός, ἁγνός, ἁγνότης, ἁγνῶς, ἄγνωστος, ἄνοια, ἐννοέω, ἐπίγνωσις, ἐπίνοια, ἐπιγινώσκω, ἐπινοέω, ἔννοια, ὑπονοέω, ὑπόνοια, holl. erkennen (bekennen, herkennen, kenmerk, kennen, ontkennen, toekennen, verkennen), naam (achternaam, artiestennaam, benaming, benoemen, bijnaam, doopnaam, familienaam, koosnaam, naambord, naamdag, naamgenoot, naamloos, naamval, naamwoord, noemen, nomen, plaatsnaam, schuilnaam, straatnaam, voornaam), teken (betekenen, gedenkteken, ondertekenen, optekenen, tekening, tekenkunst, tekenen, tekentje, wonderteken), isl. kenna, nafn, it. annunciarsi, annunciatore, annunciazione, annuncio, annunziamento, annunziare, annunziatore, annunziazione, annunzio, cognome, cognoscente, cognoscere, conoscenza, conoscere, denominare, denominazione, denuncia, denunciamento, denunciare, denunciatore, denunciazione, denunzia, denunziamento, denunziare, denunziatore, denunziazione, nome, nominare, nota, notaio, notamento, notare, notazione, noto, nunziare, nunziatura, nunzio, pronunziare, rinunzia, rinunziamento, rinunziare, rinunziatore, scienza, lat. annuntiare, cognitum, cognoscere, cognosco, denunciare, denuntiare, incognitus, noscere, nosco, notare, notum, nuntius, renuntiare, signum, signale, signalis, nor. navn, PIE *ǵneH₃-, port. annunciar, conhecer, denominar, designer, nomear, pronúncia, pronunciar, pronunciação, pronunciamento, rus. знак, знако́мить, знако́миться, знако́мство, знако́мый, зна́мени, знамени́тость, знамени́тый, знамено́сец, зна́мя, зна́ние, знать, зна́чит, значи́тельный, зна́чить, значо́к, зна́ющий, назва́ние, назва́ть, называ́емый, называ́ть, называ́ться, назнача́ть, назна́чить, наименование, опознавать, опознать, познако́мить, позна́ние, призва́ние, призва́ть, признава́ть, при́знак, призна́ние, при́знанный, призна́тельный, призна́ть, призна́ться, распознать, распознава́ть, сознава́ть, сознава́ться, созна́ние, созна́тельный, созна́ть, созна́ться, узнавать, узна́ть, упоминать, sp. anunziar, conocer, designación, designar, denominar, nombre, nombrar, pronunciable, pronunciación, pronunciamiento, pronuncio, señalar a, sued. benämna, beteckna, känna. It. conoscere - it. nascere. Fr. connaître – fr. naître. Port. conhecer.
Fjalë të prejardhura nga elementet fjalëformues segn-, sign-: angl. seal, assign, assignable, assignably, assignation, assignee, assigner, assignment, consign, consignation, consignatory, consignee, consignificant, consignify, consignment, consignor, countersign, countersignature, design, designable, designate, designation, designedly, designer, designingly, ensign, insignia, insignificance, insignificant, insignificantly, reassign, reassignment, resign, resignation, resignedly, resignedness, sign, signal, signalize, signally, signatory, signature, signer, signet, significance, significant, significantly, signification, signifier, signify, undersigned, it. segno, designare, disegnare, disegno, insegna, insegnare, insegnante, segnale, segnalare, segnaletto, segnare, significare, significato, sigla, sigilo), ger. Siegel, Zeichen, lat. signale, signum, rus. знак.
Vijon

 

[skampini]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

-gra-, -gre-, -gro Njëlloj si –gere- < shq. bërë. Lat. anticipio, anticipare = lat. antegredior , ku –pare = -gre-. Shih vargun e shq. bërë te Kodi i Gjuhës Shqipe. Fjalë të formuara me elementet fjalëformues –gra-, -gre-: lat. aggredior, antegredior, congredior, degredior, digredior, egredior, gradior, ingredior, progredior, regredior, retrogradior, transgredior.
ag- + -gre- + -di- + -or > lat. aggredior
ante- + -gre- + -di- + -or > lat. antegredior
con- + -gre- + -di- + -or > lat. congredior
de- + -gre- + -di- + -or > lat. degredior
di- + -gre- + -di- + -or > lat. digredior
e- + -gre- + -di- + -or > lat. egredior
in- + -gre- + -di- + -or > lat. ingredior
in- + -te- + -gro > lat. integro. Fjalë të prejardhura: angl. entire, disintegrate, disintegration, integral, integrate, integration, it. integrante, integrarsi, integrato, integrazione, integro, intero, lat. integer, integratus, port. & spanj. integrar. Ant. angl. disintegrate, disintegration, it. disintegrare, disintegrazione.
pro- + -gre- + -di- + -or > lat. progredior = gr. προχωρώ.
re- + -gre- + -di- + -or > lat. regredior > lat. retrogradatio, retrogrades, retrogressus.
retro- + -gra- + -di- + -or > lat. retrogradior
trans- + -gre- + -di- + -or > lat. transgredior.
Variante të foljeve të mësipërme janë angl. aggress, congress, digress, progress, regress, retrogress, transgress. Fjalë të prejardhura: angl. aggression, aggressive, congress, digression, digressive, progression, progressive, regression, regressive, retrogression, transgression.
Folje e abstraktuar nga foljet e mësipërme është lat. gradior. Krhs. lat. gradus.
Shih -ce-, -cen-, cess te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

–guente, –quent Prapash. që rrjedhin nga shq. vjen. Shih –guente, -pan-, -pian-, -pium, –quent, ven-, -ven-, vin-, -vin- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Shih vargun e shqipes vjen te Kodi i Gjuhës Shqipe.

heli-, helic-, helici-, helico-, helix- Shq. Yll > gr. vj. ἥλιος, gr. e re ήλιος > vargun grek të latinizuar heli-, helic-, helici-, helico-, helix-, gr. vj. ἕλιξ‎ , gr. e re έλικα. Fjalë të prejardhura: angl. helianthus, helical, helicase, helichrysum, heliciform, helicine, helicity, helicobacter, helicoconidium, helicograph, helicogyrate, helicogyre, helicoid, helicoidal, helicometry, helicon, helicopod, helicopodia, helicopter, helicospore, helicotrema, heliocentric, heliocentrism, heliograph, heliotrope, heliotropism, helium, helix, gr. ηλιαχτίδα, ηλίθια, ηλίθιος ( = idiot), ηλιθιότητα, ηλιοροφή ( = sunroof), ηλιοβασίλεμα, ηλιοθεραπεία, ηλιοκεντρικός, ηλιοτρόπιο, ηλιόφως ( = sunlight), ηλιοψημένος. Shih ciclo-, -ciclo, cycl-, -cycle, -cyclic, -cyclical, cyclo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, circ-, circum, gyr-, gyro- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-here Prapash. lat. si te lat. abstrahere, attrahere, circumtrahere, contrahere, detrahere, distrahere, intertrahere, intrahere, obtrahere, pertrahere, protrahere, retrahere, subtrahere, supertrahere, trahere. Njëlloj si prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare, që rrjedhin nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire.

-horreo Prapash. latine si te lat. abhorreo. Shih prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare, që rrjedhin nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire.

ig- Parash. latine in- merr trajtat ig-, il-, im-, in-, ir- për t’iu përshtatur shkronjës së parë të fjalës, që i parashtesohet. Krhs. co-, cog-, col-, com-, con-, cor- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.. Lat. in- + gno + - bilis > lat. ignobilis. Shih vargun cogen, gno, kno, njoh.

il- Parash. latine in- merr trajtat ig-, il-, im-, in-, ir- për t’iu përshtatur shkronjës së parë të fjalës, që i parashtesohet. Krhs. co-, cog-, col-, com-, con-, cor- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.. Lat. in- + lat. lumino > lat. illumino.

-iloquent, -iloquently, loqu-, -loquence, -loquent, -loquently, -loquy Elemente fjalëformues me origjinë latine me kuptimin ‘të folurit e rrjedhshëm’. Shih -lect-, -lectic, -lection, leg-, legi-, -lego, -ligi-, -lig- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Angl. eloquent ka lidhje etimologjike me angl. flow, fluent , angl. link, lat. lego, gr. λέγω. Lojra fjalësh: it. leggo – gr. vj. λέγω, njëlloj si angl. read – ger. reden. Krhs. lat. colloquor – lat. colligo. Fjalë të tjera me këtë prejardhje: lat. loquor, lat. alloquor, circumloquor, colloquor, eloquor, interloquor, locutio, locutor, locutuleius, locutuleus, locutus, loquax, loquela, loquens, loquentia, loquitor, obloquor, praeloquor, proloquor, traloquor. Krhs. it. leggo (inf. leggere), leggenda, gr. λέω, μιλάω, λόγια, λόγιος.

im- Parash. latine in- merr trajtat ig-, il-, im-, in-, ir- për t’iu përshtatur shkronjës së parë të fjalës, që i parashtesohet. Krhs. co-, cog-, col-, com-, con-, cor- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Lat. in- + lat. mobilis > lat. immobilis.

in Parafj. lat. in = fr. en, it. in, port. em, spanj. en, shq. në. Në italisht: in + il > nel, in + lo > nello, in + l' > nell', in + i > nei, in + gli > negli, in + la > nella, in + le > nelle.

in- Parash. in- në gjuhën latine dhe ato neolatine me kuptimin ‘në, brenda’. Shih vargun parash. lat. ig-, il-, im-, in-, ir-. Krhs. co-, cog-, col-, com-, con-, cor- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine
in- + : lat. incipio.
in- + ter > 1. lat. inter, inter-, intero-, intra, njëlloj si e-, ex- + ter > lat. extra. Shih vargun inter, inter-, intero-, intra.
in- + ter > 2. angl. enter, it. entrare, lat. intro. Lat. inter > fr. enterrer > fr. terre, it. terra. Krhs. lat. extra-, angl. extraterrestrial.
.
inter, inter-, intero-, intra Shih parafj. in. 1. lat. inter, intra > fr. entre, entre-, ger. unter, unter-, skrt. antár , shq. ndër , ndër- > skrt. ántara > gr. vj. ἔντερον. 2. lat. inter > angl. through, -through, ger. durch, durch-, gr. διερ-, lat. trans-, it. tras-, tra-. Shembuj:
inter- + : lat. intercipio.
Shih through, -through, ger. durch, durch- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhët gjermanike, dhjer- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën greke, antár te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën sanskrite

ir- Parash. latine in- merr trajtat ig-, il-, im-, in-, ir- për t’iu përshtatur shkronjës së parë të fjalës, që i parashtesohet. Krhs. co- > cog-, col-, com-, con-, cor- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.. Lat. in- + lat. rationalis > lat. irrationalis.

-ire -ere Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.

juv-, juven- Element fjalëformues në latinisht dhe në fjalët e prejardhura me kuptimin ‘i ri’. Shq. bërë, heb. bara, fr. faire, it. fare > I. fr. refaire, it. rifare, shq. ribëj (ribërë) > it. rinnovare > lat. novus > angl. new, ger. neu, holl. nieuw, it. neo-, nuovo, rus. новый, skrt. náva, sued. ny, ny-. II. Shq. bërë, heb. bara, fr. faire, it. fare > I. fr. refaire, it. rifare, shq. ribëj (ribërë) > angl. rejuvenate > angl. young, ger. jung, gr. hebe-, ivi-, spanj. joven, it. giovane, lat. juvenis. Fjalë të prejardhura: it. giovane, gioventù, spanj. joven, juventud. Shih gr. hebe-, ivi- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke, aevum, evum; etern-; aeternus te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

lav-, lava-, lavat- Elemente fjalëformues latin me kuptimet ‘laj; bëj banjo’. Lat. lavo = lat. luo. Fr. laver, it. lavare, rum. la, spanj. lavar. Shih lyte te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-later, -latress, -latrous, -latry, -olater-, -olatress, -olatria, -olatrous,-olatry Prapash. në anglisht < lat. latria, gr. vj. λατρεία ‘adhurim’ < lat. laudo < it. alto, lat. altus < shq. yll > angl. loud, tall. It. alto > it. & lat. altare, fr. autel. Antonimia it. alto – angl. low është një model fjalëformimi i përhapur ndër gjuhë si te it. caldo – angl. cold. Shih Modele Fjalëformimi në Kodin e Shqipes. Fjalë të prejardhura: angl. basileiolatry, Christolatry, gr. vj. λατρευειν, gr. e re. λατρεύω, etj.

-lect-, -lectic, -lection, leg-, legi-, -lego, -ligi-, -lig- Elemente fjalëformues latine me kuptime ‘lexoj, i lexueshëm; zgjedh; mbledh’. Etim.
Shq. yll > angl. all, whole > angl. collect > angl. select.
Shq. yll > angl. lake, fr. lac, it. lago, shq. liqen > angl. lace, shq. lak > angl. link, lat. lego.
Nga fjalët e mësipërme dhe kuptimet e tyre rrjedhin lat. allego, diligo, eligo, intellego, neglego, perlego, praelego, relego, seligo, sublego.
al- + lat. lego > lat. allego
di- + lat. lego > lat. diligo
e- - + lat. lego > lat. eligo
intel- + lat. lego > lat. intellego
neg- + lat. lego > lat. neglego
per- + lat. lego > lat. perlego
prae- + lat. lego > lat. praelego
re- + lat. lego > lat. relego
se- + lat. lego > lat. seligo
sub- + lat. lego > lat. sublego
Fjalë të tjera të prejardhura: fr. cueillir, it. cogliere, port. colher, rum. culege, spanj. coger.

lig- Element fjalëformues latin me kuptimin ‘lidh’. Etim. Shq. yll > angl. lace > angl. link, lat. lego, ligo.
circum- + lat. ligo > lat. circumligo
con- + lat. ligo > lat. colligo
de- + lat. ligo > lat. deligo
ob- + lat. ligo > lat. obligo
prae- + lat. ligo > lat. praeligo
re- + lat. ligo > lat. religo
sub- + lat. ligo > lat. subligo
Shih -lect-, -lectic, -lection, leg-, legi-, -lego, -ligi-, -lig- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

limit-, lim- Elemente fjalëformues latinë me kuptimin ‘kufi’. Etim. I. shq. yll > ger. alt, angl. old > angl. limit, it. ultimo, lat. ultimus. II. Angl. limited, ultimate, lat. ultimus – angl. final, it. finale, lat. finalis (rishkrime). Fjalë të prejardhura: eliminate, elimination, illimitable, liminal, liminometer, liminoscope, limit, limitable, limitary, limitation, limited, limitless, preliminary, sublimate, sublimation, sublime, subliminal, subliminally, superliminal, supraliminal, unlimited, unlimitedness.

lu-, lut-, luto-, luv- Elemente fjalëformues latin me kuptime ‘laj; përmbyt’. Etim. Shq. yll > angl. lace > angl. link, lat. lego, ligo > angl. alloy, ally, fr. allier, alliance, lier, it. alleare, allegare, legare, port. aliar, liar, ligar, rum. alega, lega, spanj. aliar, liar, ligar. Lat. diluo ‘shpërbëj; laj’ – gr. διαλύω ‘shpërbëj; zgjidh’.
Angl. ally, link, fr. lier, it. legare, lat. lego, ligo - ant. gr. vj. ἀνάλυσις, ἀναλύω, gr. e re. ἀναλύω, διαλύω > angl. analysis, dialysis > angl. dilute, loosen, gr. vj. λούω, gr. λύω > gr. επιλύω. Angl. dilute – angl. dissolve. Fjalë të prejardhura: angl. absolve, absolution, dissolve, dissolution, soluble, resolve, resolution, solution, solve, solvent, fr. absoudre, résoudre, gr. διαλυμένος, διαλύομαι, διάλυση, διαλύτης, διαλυτικό, διαλυτικός, διαλυτός, διαλυτότητα, it. absolvere, sciogliere, solvere, soluzione, lat. absolvo, dissolvo, resolvo, solvo, solutio, spanj. absolver, solver. Krhs. angl. release, it. lasciare, rilasciare, rilascio. angl. dilute = angl. dissolve, angl. conclusion – angl. solution. Nga fjalë si angl. analytic, dissolution rrjedh elementi fjalëformues latin –lyte: angl. ablution, diluent, dilutable, dilutant, dilute, dissolution, dissolve, solution, lat. diluo, dilutus, diluvium, lat. abluo, ablutus, lautum, lautus, lotum, lotus, lavo, luo. Krhs. angl. dilatability, dilatable, dilatably, dilate, dilation, dilative, fr. dilater, lat. dilatare.
Shih diluvium – angl. floating, flowing, fr. fleuve, it. fiume, lat. lume, shq. lumë. –luvium – lume, shq. lumë. -luvium – angl. river. Angl. analyze - gr. αναλύω, angl. discover – ανακαλύπτω, angl. discover – rus. открытие. Shih analysis – dissolution – dilatation. Angl. discover – gr. ανακαλύπτω. Gr. αποκαλύπτω – angl. unveil.
Shih edhe gr. Gr. πλύση, πλύσιμο.
Shih gr. vj. πλύνω. Fjalë të prejardhura: angl. coloplysis, colpoplysis, otoplysis, plynter, plyntes, plyntria, rhinoplysis, sinoplysis. Fjalë me të njëjtën etimologji: rus. заливать, литься, переливаться. Shih plyno-, plyn-, plysi-, -plysis, plyto- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.

-mare Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.

-men-, -min- Angl. diminish < … > fr. diminution, diminuer, se diminuer, it. diminuzione, diminuire, minore, port. diminuição, diminuire, spanj. disminución, disminuir, disminuirse > (tornar) menor. it. menomare, minore, spanj. mengua. Shih –me- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke, –min-, -nahme, -nehm- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët gjermanike dhe -manj-, men-, -mni- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët sllave.

-mere Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.

-met-, -mit- < shq. vendos < shq. vë < shq. vjen > it. mettere, lat. mitto >
ad- + lat. mitto > lat. admitto
a- + lat. mitto > lat. amitto
circum- + lat. mitto > lat. circummitto
com- + lat. mitto > lat. committo
de- + lat. mitto > lat. demitto
di- + lat. mitto > lat. dimitto
e- + lat. mitto > lat. emitto
e- + mi- ‘vjen’ + -gro > lat. emigro, ku –gro është element formues që rrjedh nga shqipja bërë. Shih vargun e shqipes bërë te Kodi i Gjuhës Shqipe. Lat. emigro > lat. admigro, commigro, demigro, immigro, migro, remigro, semigro, transmigro > angl. emigrant, emigrate, emigration, immigrant, immigrate, immigration, migrate, migration, migratory, fr. émigré, it. emigrare, emigrazione, spanj. emigrar.
ad- + mi- + -gro > lat. admigro
com- + mi- + -gro > lat. commigro
de- + mi- + -gro > lat. demigro
in- + mi- + -gro > lat. immigro
mi- + -gro > lat. migro
re- + mi- + -gro > lat. remigro
se- + mi- + -gro > lat. semigro
trans- + mi- + -gro > lat. transmigro
in- + lat. mitto > lat. immitto
inter- + lat. mitto > lat. intermitto
intro- + lat. mitto > lat. intromitto
o- + lat. mitto > lat. omitto
per- + lat. mitto > lat. permitto
prae- + lat. mitto > lat. praemitto
praeter- + lat. mitto > lat. praetermitto
pro- + lat. mitto > lat. promitto
re- + lat. mitto > lat. remitto
sub- + lat. mitto > lat. submitto
super- + lat. mitto > lat. supermitto
trans- + lat. mitto > lat. transmitto
Shq. vjen > shq. vë, vendos > it. mettere, lat. mitto > it. intromettere, intromesso, lat. intromitto > it. (messo in) mezzo > angl. mean, means, middle, ger. Mitte, Mittel, gr. μέσο, μισά, μέση, it. intermezzo.
Fjalë të tjera të prejardhura: angl. admit, dismiss, commit, permit, lat. missa, missaticum, missicius, missiculo, missilis, missio, missito, missivus, missor, missorium, missum, missus, mittens.
Shq. vjen > shq. vë, vendos > it. mettere, lat. mitto > it. messo, mosso, motto.
It. mosso, motto + -vere > it. muovere > lat. admoveo, amoveo, commoveo, demoveo, dimoveo, emoveo, motio, moto, motor, motus, movens, muto, permoveo, praemoveo, promoveo, removeo, semoveo, submoveo, transmoveo > angl. move, remove, removal, fr. mouvoir, port. mover, spanj. mover > angl. movement, it. movente, movenza, movibile, movimento, rimuovere. Lat. moveo > lat. lat. momentum > lat. momentaliter, momentana, momentaneus, momentarius, momentosus.
Shq. vjen > shq. vë, vendos > it. mettere, lat. mitto > it. messo, mosso, motto > angl. remote, remoteness, it. remoto, rimesso, rimettere, rimosso, lat. motabilis, motatio, motator, motito, motiuncula, motorius > angl. motion, motor, it. mozione, rimozione.
Shq. vjen > shq. vë, vendos > it. mettere, lat. mitto > it. messo, mosso, motto > fr. mot, lat. muttum.
ad- + moveo > lat. admoveo
a- + moveo > lat. amoveo
com- + moveo > lat. commoveo
de- + moveo > lat. demoveo
di- + moveo > lat. dimoveo
e- + moveo > lat. emoveo
per- + moveo > lat. permoveo
prae- + moveo > lat. praemoveo
pro- + moveo > lat. promoveo
re- + moveo > lat. removeo
se- + moveo > lat. semoveo
sub- + moveo > lat. submoveo
trans- + moveo > lat. transmoveo
endo- + it. mosso > angl. endosmose, endosmosis > angl. osmosis.
exo- + mosso > angl. exosmosis.
Angl. osmosis > vargu fjalëformues osmo-, osmia-, osmi-, -osmia, -osmatic si dhe angl. biosmosis, chemosmosis, chemosmotic, electroendosmosis, electro-osmosis, endosmosis, endosmotic, exomose, exosmosis, exosmosismolar, exosmotic, homoiosmotic, hyperosmolality, hyperosmolar, hyperosmolarity, hyperosmosis, hyperosmotic, osmotic, osmose, molality, molarity, mole, Krhs. fr. odour, it. odore, gr. απώθηση, οσμή, οθόνη, ωθώ, ώθηση, skrt. vadhati, avest. vadaya. Shq. vjen > PIE *wedhe-. Shih -mes- te Etimologji - lojra leksikore në greqisht, vargun -mjest-, -mjesh-, -mjet- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhët sllave.

nov-, novo-, novi- Element fjalëformues latin me kuptimin ‘i ri’. Shq. bërë, heb. bara, fr. faire, it. fare > fr. refaire, it. rifare, shq. ribëj (ribërë) > it. rinnovare > lat. novus > angl. new, ger. neu, holl. nieuw, it. neo-, nuovo, rus. новый, skrt. náva, sued. ny, ny-. Fjalë të prejardhura: fr. naïve, neveu, neuf, nouveau, neuf, nièce, renovation, rénover, it. neo, nipote, nove, novanta, novello, novità, novizio, nuovamente, nuovo, rinnovabile, rinnovamento, rinnovare, rinnovativo, rinnovatore, rinnovazione, rinnovo, rinovamento, lat. nepos, nepotem, neptis, nonaginta, nove, novem, novellus, novo, nupta, renovo (renovavi, renovatum, renovare), port. novato, novo, renovado, rum. nou, spanj. nieto, nieta, nuevo.

ob- Parash. latine.
ob- + : lat. opprimo

orb-, orbito-, rhomb-, rhombi-, rhombo- Vargu circ-, circo- + venio, shq. vjen > lat. circumvenio > it. orbitare > angl. orbit, it. orbita, orbitale, lat. orbis. Njëlloj edhe etimologjia e rhomb-, rhombi-, rhombo- < orb-, orbito- < lat. circumvenio. Fjalë të prejardhura: angl. ramble, lat. rhombus, gr. vj. ῥέμβω, ῥόμβος. Krhs. angl. roam.

p Shkronja p. Shih ndërrimet b, f, p, v, w – m, n në Kodin e Shqipes. Angl. father – holl. vader – ger. Vater – it. padre, gr. πατέρας, lat. pater. Njëlloj edhe angl. Peter, fr. Pierre, it. Pietro, rus. Петр.

-pan- < shq. vjen.
ex- + -pan- ‘vjen’ > angl. expand, expansion, expend, expenditure, spend, spending, it. espandere, spendere, spesa.
Shq. ‘ai është’ > lat. ex- + pan ‘vjen’ > angl. expand > gr. επεκτείνω > angl. widen > (përmes alternimit bëra – vjen) angl. broaden > shq. i gjërë (alternime brenda vargut të shqipes bërë). Fjalë të prejardhura: angl. expand, expansive, expansion, expend, expenditure, expensive, space, it. espandere, espansibile, espansione, espansivo, espanso, spandere, spandimento, spanditoio, spanditore, spazio.

-pare Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.
ante-, anti- + -ci- ‘qe; që’ + -pare ‘bërë’ > it. anticipare > angl. anticipate, anticipation, it. anticipato, anticipazione. Shih ant-, ante-, anti- te Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Lat. anticipio, principio > angl. principle. Shih angl. advance, ku ad < ant- dhe –van- alternohet me –pare.
prin- + -ci- + -pian- ‘vjen’ + -te > it. principiante. Gr. πριν < shq. para < shq. bërë.
parte + -ci- ‘qe; që’ + -pare > it. partecipare, shq. bëj pjesë = shq. marr pjesë. –pare > it. prendere, fr. prendre, gr. παίρνω, shq. marr. Shih –pere te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Shih vargun e shq. bërë te Kodi i Gjuhës Shqipe.

paid-, ped-, pedi-, -pedal, -ped, -pede, -pedi, -pedia, -pes, -pete, -petal, -peteia, -pety, -pod, -podi, -podo-, -pus Ky varg elementesh fjalëformues rrjedh nga shqipja ‘vjen; vendos’. Nga ky varg rrjedhin lat. pes, gr. πόδι,
con- + cen- + -tra- + -are > vargun centro-, centr-, centri-, kentro- > angl. center, centre, it. centro. Shih -ce-, -cen- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
angl. center + -pete > fr. centripète > angl. cepripetal. Centripetal = angl. centrifugal, por ndërsa i pari ka marrë kuptimin qendërsynues, tjetri ka marrë kuptimin qendërikës. Kuptimi i vërtetë i centripetal është ‘që vjen drejt qendrës’, qendërardhës, apo qendërhyrës. Shih vetë angl. impetus, compete, competition, speed, etj.
com- + pe ‘vjen’ + -te > angl. compete
im- + pe ‘vjen’ + tus > angl. impetus, lat. impetus > lat. petere
peri- + pe + teia > angl. peripety, gr. vj. περιπέτεια, shq. peripeci > gr. πίπτω.
s- + pe + -ed > angl. speed, shq. shpejtoj = shq. fugoj, it. fuggire. Pe, fu janë gjymtyrë të vargut të shqipes ‘vjen’ te Kodi i Gjuhës Shqipe.
Te angl. encyclopedia gr. παιδί është një fjalë e prejardhur . Encyclopedia në fillim është quajtur Cyclopedia, dhe kjo fjalë rrjedh nga angl. cycle ‘cikël’ + -pe- ‘vjen + -dia. Pra, encyclopedia është gjithçka një cikël të tërë diturish. Krhs. –pedia me holl. weten > gr. παιδεία.
Nga shqipja vjen; vendos rrjedh një varg i tërë (paid-, ped-, pedi-, -pedal, -ped, -pede, -pedi, -pedia, -pes, -pete, -petal, -peteia, -pety, -pod, -podi, -podo-, -pus) nga ku rrjedhin fjalë me kuptime nga më të ndryshme si angl. biped, bipod, pedal, -pete, speed, gr. vj. πέταλον, παῖς, πούς, gr. e re παιδί, παιδικός, it. piede, piedestallo, piedistallo. A nuk janë qesharake (dhe hileqare) shpjegimet e etimologjisë evropiane dhe asaj botërore për këto fjalë (dhe të gjitha fjalët e tjera)? Krhs. angl. centripetal me angl. petal dhe angl. bipod, tripod, tetrapod, hexapod, octopod, decapod, pleopod. Petalet te lulja dhe πόδι ‘këmbët’ te oktapodi dalin njëlloj nga e njëjta qendër. Fjalë të tjera të prejardhura: angl. brachiopod, cephalopod, phyllopod.
it. piedestallo, piedistallo, që ka marrë kuptimin ‘këmbë për një shtyllë, gr. στήλη, στύλος, rrjedh nga 1. piede ‘vendos’ + στήλη ‘shtyllë’. Gr. στήλη rrjedh etimologjikisht nga it. stella dhe stile, si dhe ger. stellen, e cila vjen nga vargu star, stat, stay, stel.

-pe-, pes- < shq. vjen > it. pesa, pesare, shq. peshë, peshoj. Shih -we- we- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhët gjermanike, -vjes, –vjes-, -vjesh- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhët sllave.

-pere. Shih vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe apo Kodin e Gjuhës Universale.
Lat. capio < lat. capere < lat. habere < ha, ka, kam + -bere, njëlloj si lat. bibere < bi = shq. pi + -bere. Lat. capio, capere > lat. capto > angl. capture, it. catturare.
Shq. “Si është bërë gjithçka” > it. concepire, lat. concipio > angl. concept, conception, perception, it. concetto. Fjalë të prejardhura: it. concepibile, concepimento, concezione, concetto, concepito.
Lat. recipio < fr. recevoir, it. ricevere, port. receber, spanj. recibir < angl. receive (alternim bërë – vjen) < re- + vjen, fr. vient (venir), it. viene (venire), lat. revenio. Fjalë të prejardhura: angl. receipt, reception, lat. receptaculum, receptatio, receptibilis, recepticius, receptio, recepto, receptor, receptorius, receptrix. Shih angl. visit, it. visitare, visitatore, ger. besuchen, Besuch, Besucher.
ac- + -ci- + pere > lat. accipio. Shih. angl. accept, fr. accepter, it. accettare.
con- + -ci- + pere > lat. concipio. Shih. angl. conceive, concept, fr. concevoir, it. concepire, port. conceber, rum. concepe, spanj. concebir. Angl. conceive (it. concepire) > gr. συλλαμβάνω > gr. καταλαβαίνω, αντιλαμβάνομαι.
de- + -ci- + pere > lat. decipio. Shih. angl. deceive, fr. décevoir, spanj. decebir.
ex- + -ci- + pere > lat. excipio. Shih. angl. except, it. eccetto, spanj. excepto.
in- + -ci- + pere > lat. incipio. Shih rum. începe.
inter- + -ci- + pere > lat. intercipio > angl. intercept, interception, gr. διακοπή, διακόπτω, it. intercettare, intercettazione.
per- + -ci- + pere > lat. percipio. Shih. angl. perceive, perception, fr. percevoir, it. percepire, port. perceber, rum. pricepe, spanj. percibir.
prae- + -ci- + pere > lat. praecipio
re- + -ci- + pere > lat. recipio. Shih. angl. receive, receipt, fr. recevoir, it. ricevere, port. receber, spanj. recibir.
sub- + -ci- + pere > lat. suscipio
Nga fjalët e mësipërme rrjedh vargu i elementeve fjalëformues latin cap-, capt-, cept-, -ceive, -ceipt, -ceit, cip-, -cipient.
Shih angl. receive, reception, ricevere, ger. Besucher, besuchen etj.
Shih alternimet
per – pe
lat. concipere – rum. concepe
lat. percipere – rum. percepe
lat. percipere – rum. pricepe
per – pu
it. sapere – it. saputo
per - ve
lat. concipere – angl. conceive
lat. decipere – angl. deceive
lat. percipere – angl. perceive
lat. recipere – angl. receive
pir – pi
it. percepire – it. percepito
it. concepire – it. concepito
pir – ve
it. concepire – angl. conceive
it. percepire – angl. perceive
it. recepire – angl. receive
ver – ven
it. ricevere – it. ricevente
it. scrivere – holl. schrijven
ver – pi, pien
lat. recipere – it. recipiente
ver – vu
it. ricevere – it. ricevuta
Fjalë të prejardhura: accept, acceptable, acceptably, acceptance, acceptation, anticipant, anticipatable, anticipate, anticipated, anticipating, anticipation, anticipatory, apperceive, apperception, apperceptive, cable, caitiff, capability, capable (shih lat. abilis), capableness, capably, capaceous, capacious, capacitor, capacity, caption, captious, captivate, captivation, captive, captivity, captor, capture, capturer, catch, conceit, conceited, conceivable, conceivably, conceive, concept, conception, conceptive, conceptual, conceptualize, deceit, deceitful, deceitfully, deceitfulness, deceivable, deceive, deceived, deceiver, deception, deceptive, deceptively, emancipate, encapsulate, except, exception, exceptionable, exceptional, exceptional, exceptionally, imperceptible, imperceptibly, imperception, imperceptive, incapable, incapacitate, incapacitation, incapacity, inception, inceptive, incipiency, incipient, incipiently, inconceivable, inconceivably, intercept, intercepted, intercepter, interception, interceptor, misconception, occupancy, occupant, occupation, occupier, occupy, participant, participate, participating, participation, participle, perceivable, perceivably, perceive, perceiver, percept, perceptible, perceptibly, perception, perceptive, photoperception, piscicapturist, preceptress, preconceive, preconceived, preconception, preoccupancy, preoccupation, preoccupied, prince, princely, princess, principal, principality, principle, principled, purchasable, purchase, purchaser, receipt, receivable, receive, received, receiver, receptacle, reception, receptionist, receptive, receptivity, receptor, recipe, recipient, recover, recoverable, recovery, recuperate, recuperation, recuperative, susceptibility, susceptible, unacceptable, unexceptionable, unprincipled, viviperception. Shih angl. convalescence, recovery, relax, relaxation, ger. Rekonvaleszens, Erholung, erholen.

-pae-, phae-, -pai, -phy Elemente fjalëformues që rrjedhin nga shqipja vjen. Angl. trophy, fr. trophée, gr. τρόπαιο, shq. trofe është një objekt që provon një fitore. Etimologjikisht, angl. trophy, fr. trophe, gr. τρόπαιο, shq. trofe < it. vinto. Kujto gr. τόπος – it. posto. Njëlloj angl. trophy > angl. triumph, ku triumph < angl. victory. Jo më kot gr. τρόπαιο don të thotë ‘trofe’ dhe gr. τροπή don të thotë kthesë, shq. vij, it. venire. De- + it. via > it. deviare. Extra- + vij > gr. εκτροπή ‘angl. deviation, shq. devijim’ > gr. εκτρέπω, εκτρέπομαι, angl. deviate, divert. Rishkrime: njëlloj si gr. τόπος – it. posto kemi gr. τρόπαιο, angl. trophy - it. vinto ‘ (i fituar; i mundur), gr. τροπή – holl. wending ‘kthesë’. Fjalë me të njëjtën prejardhje: lat. trophæum, tropæum

-pan-, -pian- Shih it. principiante ku it. principiante < prin- + ci + -pian- ‘vjen’ + -te.
-pium Njëlloj si pium, -pan, -pian < shq. vjen. Fjalë të ndërtuara me elementin fjalëformues –pian-: lat. accipiant, concipiant, decipiant, excipiant, incipiant, intercipiant, percipiant, praecipiant, recipiant, suscipiant. Shih –guente, -pan-, -pian-, -pium, –quent, ven-, -ven-, vin-, -vin- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Shih vargun e shqipes vjen te Kodi i Gjuhës Shqipe.

-peal, pel-, -pell, -pellent Elemente fjalëformues latinë me kuptimet ‘shtyj, godas’. Shih vargun e elementeve fjalëformues latin ple-, pleini-, plen-, plet- .

pel- me kuptimin baltë, argjil. Yll > angl. lake, fr. lac, it. lago, shq. liqen. Po këtë formë ka edhe laku, i atij që i hedhin në fut njeriut për ta varur. Shq. yll > angl. lake, fr. lac, it. lago, shq. liqen > shq. lak. Shq. lak = lace, -lace te angl. necklace ‘varëse’. Formën e rrumbullakët të yllit, lakut dhe të liqenit e ka edhe gropa, ndaj gropës, vrimë në anglisht i thonë hole. Një vrimë, gropë edhe liqen bashkë është Kimberly Big Hole. Shq. yll > angl. hole, hollow. Angl. hole = ger. Loch (rishkrime). Shq. yll > angl. hole, hollow > spanj. hoyo. Angl. pool > spanj. piélago.

phot-, -photic, photo- Elemente fjalëformues grekë me kuptimin ‘dritë’. Yll > it. luce, shq. ai > gr. vj. φάος, φόως, (r. gj.) φωτός. Gr. vj. φάος, φόως > gr. vj. φάω. Krhs. Lucifer dhe lat. phosphorus, -fer dhe gr. – φέρω. Krhs. angl. fire – angl. fear, fright, gr. φόως – gr. vj. φόβος > angl. –phobe, -phobia, -phobic. Fjalë të prejardhura: angl. aphotesthesia, aphotic, aphototactic, aphototaxis, aphototropic, aphototropism, astrophotograph, astrophotographer, astrophotography, astrophotometer, astrophotometrical, biohydrogen, biophotogenesis, biophotolysis, biophotometer, biophotonics, chronophotograph, chronophotography, cinephotomicrograhy, cytophotometer, cytophotometer, cytophotometer, cytophotometric, cytophotometry, dephosphorize, dephosphorylation, diaphototactic, diaphototaxis, diaphototropic, diaphototropism, dysphotic, echophotony, electrophotometer, electrophototherapy, euphotic, euphototropic, euphototropic, euphototropism, euryphotic, holophote, hyperphotesthesia, hypophotesthesia, isophote, isophotic, macrophotography, niphotyphlosis, Ophthalmia, orthophototropic, orthophototropism, phonophote, phonophotography, phonophotoscope, phonophotoscopic, phosphor, phosphoric, phot, photalgia, photallochromy, photaugiaphobia, photaugiophobia, photesthesia, photesthesis, photic, photism, photo, photoactinic, photoactive, photoaging, photoagulator, photoallergen, photoallergic, photoallergic, photoallergy, photoautotroph, photoautotrophic, photoautotrophy, photobacteria, photobacterium, photobibliography, photobiography, photobiological, photobiological, photobiology, photobiotic, photocatalysis, photocatalyst, photocatalytic, photocauterization, photocautery, photocautherization, photocell, photoceptor, photochemical, photochemistry, photochemotherapy, photochromatic, photochromic, photochromic,lens, photochromism, photochromogen, photochromogenic, photochromy, photochronograph, photochronograph, photochronography, photocinetic, photocoagulation, photocomposition, photoconduction, photoconductive, photoconductivity, photoconversion, photocopy, photocurrent, photocutaneous, photocytes, photodegradable, photodegradation, photodermatitis, photodermatosis, photodynamic, photodynamics, photodynia, photodysphoria, photoelectric, photoelectric, photoelectricity, photoelectrochemical, photoelectrochemistry, photoelectrode, photoelectrolysis, photoelectrolytic, photoelectrolytic, photoelectron, photoemission, photoengraving, photoerythema, photoesthesia, photoesthetic, photofission, photogastroscope, photogelatin, photogenesis, photogenic, photoglyph, photoglyphic, photoglyphography, photoglyphy, photogram, photograph, photographer, photographic, photographically, photography, photogravure, photoheliography, photohemotachometer, photoheterotroph, photohmic, photohoramotaxis, photohorotaxis, photohyponastic, photohyponastically, photohyponasty, photoinduced, photokinesis, photokinetic, photokymograph, photolabile, photolethal, photolithoautotroph, photolithography, photology, photoluminescence, photoluminescent, photolysis, photolytic, photoma, photomacrography, photomagnetism, photomania, photometer, photometry, photomicrograph, photomicrography, photomorphogenesis, photon, photonastic, photonastically, photonasty, photonephography, photonic,crystal, photonics, photonosus, photons, photonymograph, photo-ophthalmia, photooxidation, photo-oxidation, photoparesthesia, photopathologic, photopathy, photoperception, photoperiod, photoperiodism, photopharmacology, photopheresis, photophile, photophilia, photophilic, photophilous, photophily, photophobia, photophobic, photophobotactic, photophobotaxis, photophone, photophore, photophores, photophosphorylation, photophthalmia, photophthalmia, photopia, photopic, photopigment, photopsia, photopsy, photoptarmosis, photoptometer, photoptometry, photoreactive, photorespiration, photoretinitis, photoretinopathy, photos, Photosaurus, photoscope, photosensitive, photosensitivity, photosensitization, photosensitize, photosensor, photosphere, photostethoscope, photosynthesis, photosynthetic, phototachometer, phototachometric, phototachometrical, phototachometry, phototactic, phototaxis, phototaxis, phototaxy, phototherapy, photothermal, photothermic, photothermy, phototonus, phototopia, phototoxic, phototoxicity, phototoxins, phototoxis, phototroph, phototrophic, phototropic, phototropism, photovoltaic, photovore, photovorous, photovory, photo-xylography, photronics, photuria, prophototaxis, prosphototaxis, pseudophotesthesia, pyrophotograph, pyrophotographic, pyrophotography, scintiphotograph, scintiphotography, scintography, stenophotic, sthenophotic, thermophotovoltaic, topophototaxis, tribophosphorescence, tribophosphorescent, tribophosphoroscope, gr. vj. φωσφόρος, gr. φως, φωστήρας, φωσφορίζον, φωσφορικά άλατα, φωσφορικό άλας, φωτάκι, φωτίζομαι, φωτίζω, φωταέριο, φωταγωγία, φωταγωγημένος, φωταγωγώ, φωταγώγηση, φωταψία, φωτεινά, φωτεινή, φωτεινό, φωτεινός, φωτεινότητα, φωτερός, φωτιά, φωτισμένος, φωτισμός, φωτιστικό, φωτοαντιγραφικό, φωτοβολίδα, φωτοβόλος, φωτογενής, φωτογράφηση, φωτογράφος, φωτογραφία, φωτογραφίζω, φωτογραφική, φωτοστέφανο, φωτοτυπικό, φωτοτυπογραφία, φωτοτυπογραφικός, φωτοτυπώ, φωτοτύπηση, φωτοφράχτης, φωτόμετρο, φώτα, φώτιση, lat. phosphorus.

-piare Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare.

-pio I. Prapash. latine < prapash. latine –pere < shq. bërë. Fjalë të ndërtuara me këtë prapashtesë: lat. accipio, concipio, decipio, excipio, incipio, intercipio, percipio, praecipio, recipio, suscipio.
-pio II. Prapash. latine < shq. vjen. Shih it. principio.

-pium Njëlloj si -pan, -pian, pium < shq. vjen. Shih –guente, -pan-, -pian-, -pium, –quent, ven-, -ven-, vin-, -vin- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Shih vargun e shqipes vjen te Kodi i Gjuhës Shqipe.
prin- ‘para’ + -ci- ‘që’ + pium ‘vjen’. Krhs. lat. principium shq. parim. Fjalë të prejardhura: angl. prince, princedom, principal, principality, principle, fr. principauté, ger. Prinzip, it. principato, principe, principiante, lat. principalis, principalitas.

ple-, pleini-, plen-, plet- Elemente fjalëformues latinë me kuptimet mbush; plotësoj; plot.
Shq. Yll > angl. all, ger. all > angl. full > angl. fill > angl. fulfill.
Shq. Yll > angl. all, ger. all > -ple-. Angl. fulfill = angl. complete, it. completare, lat. compleo. Parash. com- + it. –piere > it. compiere.
Shq. yll > rus. полный > rus. вполне, заполненный, наполненный, переполненный. Angl. full > angl. fill, rus. полный > полнить. Angl. fulfill, complete > rus. выполнить > rus. заполнять, наполнять, наполняться, пополнять.
Angl. complete, fulfill > ger. folgen > angl. follow. Ger. folgen > ger. verfolgen > ger. vergewaltigen > ger. Gewalt, Qual > ger. quälen. Fjalë të tjera të prejardhura: ger. gewaltfrei, gewaltlos.
Angl. complete, lat. compleo njëlloj si te lat. flumen – it. fiume, fr. plomb – it. piombo, etj.
Fjalë të tjera të prejardhura nga lat. compleo: angl. accomplish, accomplishment, complement, completion, deplete, depletion, incomplete, incompletion, fr. accomplir, lat. complementum, completio, completivus, completor, completorium, completus, port. comprir, rum. cumpli, spanj. cumplir.
Angl. complete > angl. comply > angl. compel > angl. repel > angl. expel, lat. expello, gr. εκβάλλω > gr. βάλλω. Krhs. it. gettare – gr. βάλλω, it. progettare – gr. προβάλλω. Fjalë të tjera të prejardhura nga angl. expel: angl. expulsion, gr. αποβάλλω, lat. expulsus. Për gr. διαβάλλω shih shpjegimin tonë për angl. devil, it. diavolo.
Fjalë të prejardhura nga gr. βάλλω: gr. αμφιβάλλω, αναβάλλω, αποβάλλω, βάλλω, εκβάλλω, επιβάλλω, καταβάλλω, μεταβάλλω, περιβάλλω, προβάλλω, προσβάλλω, συμβάλλω, υπερβάλλω. Njëlloj edhe etimologjia e gr. απελαύνω. Shih –val- Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën greke.
Ndryshe janë ndërtuar angl. simple, complex, double, dribble, etj. Shih vargun -ple, plec-, plect-, -plex, -plexity, -plexus, pli-, -pli, plic-, -plic, -plicat, plici-, -plicit, -plicate, -plication, -ply te Etimologji – lojra leksikore në gjuhë latine dhe ato neolatine.
de- + -ple- + -o > lat. depleo > angl. deplete, depletion.
ex- + -ple- + -o > lat. expleo
im- + -ple- + -o > lat. impleo
op- + -ple- + -o > lat. oppleo
re- + -ple- + -o > lat. repleo > angl. replete, repletion.
sup- + -ple- + -o > lat. suppleo
Fjalë të tjera të prejardhura: angl. appeal, appealable, appealer, appealingly, appealingness, appellant, appellate, appellation, appellative, compel, compellable, compellably, compellent, compeller, compelling, compellingly, dispel, dispeller, expel, expeller, impel, impeller, interpellate, interpellation, leptopellic, peal, pelt, propel, propellant, propeller, propelling, repeal, repealable, repealer, repel, repellant, repellant, repelled, repellency, repellent, repellently, unappealable, uncompellable. Shih –pel- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhët gjermanike, -pel- te Lojra leksikore në gjuhën greke, –poll- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhët sllave. Shih vargun bol-, ful-, fil-, -fil-, –pel-, -pl-, -pla-, -ple-, pli-, -plo-, plu-, pol-, viel, viel-, vol-. Shih vargun rus. –bol-, –cjell-, -bol-, vjel-, -vlje-, –poll- te Lojra leksikore në gjuhët sllave.
con- + -ple- + -o > lat. compleo > angl. complete, completion

bryo-, bry- Elemente fjalëformues grekë me kuptimet ‘lulëzim; lulëzoj; fryhem; shpërthen. Etim. bryo-, bry- < shq. bërë. Fjalë të prejardhura: angl. bryochore, bryochoric, bryocole, bryocolous, bryological, bryology, bryonies, bryony, bryophile, bryophilous, bryophily, Bryophyta, bryophyte, bryophytic, Bryozoa, bryozoan, embroyonic, embryectomy, embryo, embryogenesis, embryology, embryos.

-ple, plec-, plect-, -plex, -plexity, -plexus, pli-, -pli, plic-, -plic, -plicat, plici-, -plicit, -plicate, -plication, -ply Lat. similis > angl. simple, lat. simplex. Lat. similis < sim = il. Lat. simplex > -plex-, -plex > angl. complex, complexity, complice, complicity;
Du-, tri-, quadru- + plex > angl. duplex, triplex, quadruplex
Plex- > angl. flex, fold, ply, veil; angl. ply, fr. plier, it. piegare, lat. plecto, plico, velorum. pleca, spanj. plegar. Lat. plico > lat. applico, circumplico, complico, displico, implico, interplico, replico.
ap- + lat. plico > lat. applico
circum- + lat. plico > lat. circumplico
com- + lat. plico > lat. complico
dis- + lat. plico > lat. displico
in- + lat. plico > lat. implico
inter- + lat. plico > lat. interplico
re- + lat. plico > lat. replico
Shih flect-, flex- te Etimologji në gjuhën latine dhe ato neolatine, plek-, -plek- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.

pleio-, plei-, pleo-, pleon-, plio- Elemente fjalëformues grekë me kuptimet ‘më shumë; plot; i tepër; i shumëfishtë’. Shih ple-, pleini-, plen-, plet te Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, plethor-, plethysmo- te Lojra leksikore në gjuhën greke.

plethor-, plethysmo- Elemente fjalëformues grekë me kuptimet ‘tepri; plotësi; shtim’. Shih ple-, pleini-, plen-, plet- te Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, pleio-, plei-, pleo-, pleon-, plio- te Lojra leksikore në gjuhën greke.

plyno-, plyn-, plysi-, -plysis, plyto- Elemente fjalëformues greke me kuptime ‘laj; larje; ujit; ujitje. Shih gr. vj. πλύνω. Fjalë të prejardhura: angl. coloplysis, colpoplysis, otoplysis, plynter, plyntes, plyntria, rhinoplysis, sinoplysis. Shih lu-, lut-, luto-, luv- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën italiane dhe ato neolatine.

pneo-, pneumato-, pneumo- Shih –pn-, -pne- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-po < -pere si te lat. interrumpo < lat. interrumpere.

-pon-, -pos- Ex- + angl. pose, lat. pono > angl. expose, expound, fr. exposer, it. esposto, lat. expono, expositum. Lat. expono < ex- + lat. pono < shq. vendos < shq. vjen. Njëlloj si -poun-, -pos-, -pose- te gjuhët gjermanike. Shih -por-, pre-, -pri- . Shih edhe vargjet fthon-, -fthongos, fon, phon-, -phon- në gjuhën greke dhe svi-, vi-, -vi-, -von-, zva-, -zva-, -zvu-, zvin-, zvon-, zvuk në gjuhët sllave.

per- Parash. latine.
per- + : lat. percipio.

pir-, -pir-, pyr-, pyro- < shq. bërë. Yll > yll > it. caldo > fr. chaud > angl. hot, ger. heiss, heiß, gr. καυτό > gr. έγκαυμα, καίομαι, καυστικός, καίω > gr. ηλιοκαμμένος, ηλιόκαυμα. Gr. καυτό > gr. πυρκαγιά, πυρκαϊά > gr. πυρ, πυρά > angl. burn, burning, fire, fry, pyrotechnics, fr. feu, ger. braten, brennen, Feuer, gr. πυροτεχνικός, gr. πυραμίδα, πυρασφαλής, πύραυλος, πυργίσκος, πύργος, πυρετικός, πυρετός, πυρετώδης, πυρετωδώς, πυρήνας, πυρηνικός, πύρινος, πυριτία, πυρίτιο, πυριτίου, πυροβολαρχία, πυροβολισμός, πυροβολισμού, πυροβόλο, πυροβόλο όπλο, πυροβολώ, πυροδοτώ, πυροκροτώ, πυρόλιθος, πυρομαχικά, πυρόσβεση, πυροσβεστήρας, πυροσβέστης, πυροστιά, πυροσφραγίζω, πυροτέχνημα, πυροτεχνήματα, πυροφάγος, πυρπολώ, πύρρειος νίκη, πυρρόξανθος, πυρσός, holl. braden, it. fuoco, pirotecnica, pirotecnico > angl. fever, feverish, ger. Fieber, fieberhaft, fiebrig, it. fervore, lat. fervor. Fjalë të prejardhura: angl. pure, purge, purify, fr. four, it. forno, furnace, fornaio, infornare, inferno, sfornare, purezza, Purgatorio, puro, lat. furnus.

port-, -port-, -port, portat- Elemente fjalëformues latine < shq. bërë. lat. porto < shq. mbart, bart < shq. barrë < shq. bërë. It. portare, lat. portare = shq. bart, mbart.
ad + por + to > it. apportare, lat. apporto = angl. bring, carry, ger. bringen
ad + por + to > lat. adporto
con + por + to > lat. comporto, it. comportare
ex- + por + to > lat. exporto, it. esportare = angl. export, ger. ausführen
in + por + to > lat. importo, inporto, it. importare = angl. import, ger. einführen.
por + to > lat. porto = shq. mbart < barrë < shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire, -führen te ger. ausführen > por- te lat. porto, it. portare.
re + por + to > lat. reporto, it. rapportare = angl. report, ger. berichten
sub + por + to > lat. supporto, it. sopportare = angl. support
trans- + por + to > lat. transporto, it. transportare = ger. überführen, verfrachten. Lat. transporto > gr. angl. transport – gr. διαπορθμεύομαι. Krhs. angl. dispersion – gr. διασπορά.
Shih -por-, -port- te Lojra gjuhësore në gjuhët gjermanike, -por-, -porth- te Lojra gjuhësore në gjuhën greke.

prac-, prag-, -prag-, pragmat-, pragmato- prak-, -prak-, prax- Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire > angl. practicable, practical, practice, practitioner, pragmatagnosia, pragmatic, pragmatics, pragmatically, pragmatism, pragmatist, ger. Praxis, gr. vj. πρακτική, πρακτικός, πράσσειν, gr. e vj. πρᾶγμα, πραγματικός, πράσσειν, gr. e re διαπραγματεύομαι, διαπραγμάτευση, διαπραγματεύσιμος, διαπραγματευτής, διάπραξη, διαπράττω, lat. practica, practico, practicus.
Gr. πράττω = angl. practice, it. praticare < shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire. Ndërsa, gr. εισπράττω < angl. import, lat. importo.
Shih port-, -port-, -port, portat- te Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

prae-, pre- Parash latine me kuptimin para. Lat. prae- + ci + -pere > lat. praecipio, njëlloj si anticipio.
Fjalë të ndërtuara me këto parashtesa: angl. preacquaint, preacquainted, preacquaintance, preagonal, pre-agricultural, preamble, preambular, preambulary, preambulate, preambulation, preambulatory, preambulous, preambulous, preamplifier, preanesthetic, preanaesthetic, preaortic, prearrange, preataxic, preaudience, preauricular, prebacillary, prebase, prebiotic, precancel, precanceled, precancellation, precancer, precancerous, precaution, precautious, precautiously, precede, precedence, precedent, preceding, etj. Shih
ar: gr. arqhi
er: ger. erst
or: angl. origin
fir: ger. first
fore-: angl. fore-, forefather, forerunner.
früh-: ger. fruher, Fruhling,
par-: Të parët (gjenealogjikisht): angl. parents, fr. parent, it. parente, lat. parens,
per-: rus. pjervoistoçnik (первоисточник) > rus. istoçnik (источник) > gr. tokos .
pri-. Përmes alternimit ar – bërë kemi angl. origin, it. origine > rus. причина.
pro: происхождение ‘origin’. Shih rus. начало, источник, возникновение, первопричина, исходный пункт
Shih pro- Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-pre-, pre-, -pri- < shq. bërë. Parash. ex- + it. porre > it. esporre, esprimere. Njëlloj, ex- + angl. pose, lat. pono > angl. expose, expound, fr. exposer, it. esposto, lat. expono, expositum. Shih –fraz- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën greke, –raz- te Lojra leksikore në gjuhët sllave, piesi, -piesi- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke. Shih vargun -por-, por-,-pre-, pre-, -pri-.
con- + -pri- + -mere > lat. comprimo, comprimere
de- + -con- + -pri- + -mere > it. decomprimere
de- + -pri- + -mere > lat. deprimo, deprimere
ex- + -pri- + -mere > lat. exprimo, exprimere
ob- + -pri- + -mere > lat. opprimo, opprimere
por + -re > it. porre
pre- + - mere > lat. premo, premere
re- + -pri- + -mere > lat. reprimo, reprimere
-mere < shq. bërë, it. fare është krijuar për të evituar përsëritjen dy herë të shqipes bërë, it. fare.

prim-, primi, primo- Parashtesë latine. Njëlloj si parash. latine pre-, prae- < shq. para < shq. bërë. Lat. primus. spanj. principiar. Shih pre-, prae- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, prin te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.

prin Ndajf., lidh. dhe parafj. greke πριν rrjedh nga shq. para < shq. bërë. Shih pre-, prae- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, prim-, primi, primo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

pro- Parash. latine pro- < shq. bëj, bërë.
1. pro- < parash. lat. per- < shq. bëj, bërë.
Pro- + -cess > angl. process = shq. bërje. Angl. process > angl. procedure, procession, produce, production, it. produrre, produzione. Duco- te it. produco nuk ka lidhje etimologjike me lat. duco te lat. lat. abduco, adduco, circumduco, conduco, deduco, etj. Shih për këtë –duco- te te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine
2. Parash. gr. προ-, προς- , πρώτο-, lat. pro-, shq. para < shq. bëj, bërë. Fjalë të ndërtuara me këtë parashtesë: gr. προσδοκία, προσδοκώ, προτρέχω, προτυποποιώ, προϋποθέτω, προϋπόθεση, πρωτοετής, πρωτοποριακός, πρωτοπορώ, πρωτοπόρος, πρωτοτυπία, πρωτοφανής, πρωτοχρονιά, πρωτόπειρος, πρωτότοκος, πρωτότυπα, πρωτότυπο, πρωτότυπος, πρωτύτερα, πρωτύτερος, πρόσβαση, πρότυπο, πρώτον, πρώτος, holl. voordringen. Shembuj formimi fjalësh me parashtesën pro-:
pro- + deliver > angl. proliferate. Shih edhe proliferate – prolong.
pro- + cedo > angl. proceed
pro- + segue > angl. prosecute,
pro- + gr. logos > prologue
pro- + -geny > angl. progeny.
Shih angl. fore-, ger. fort-, vor-, gr. προ-, προς- , πρώτο-, holl. voor, lat. prae-, pre-, shq. para-.
3. Parash. latine me kuptimin ‘mbroj’. Etim. angl. protect < pro- ‘para’ + tect = gr. theto ‘vendos’. Fjalë të krijuara me këtë parash. angl. pro – life, protection, it. proteggere, protezione, fr. protection, protège-tibia, protéger, shq. mbroj, mbrotje, serb. odbrana, etj. Ang. protection = serb. заштита ( = stand for).
Shih pro- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën sllave.

-pta, -ptae, -ptam, -ptarum, -ptas, -pte, -pti, -ptis, -pto, -ptorum, -ptos, -ptum, -ptus
si te lat. lat. interrumpo, interrupi, interruptum. Shih –pt te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët gjermanike . Shih –pto te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke.

-ptio, -ptionis prapashtesa emërore latine. –ptio, -ptionis < -pere + -tion.

ra- Parash. italiane si te it. rafforzare. Shih ra-, re-, retro-, ri- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, re-, rück-, -rück-, zurück- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhët gjermanike.

re- Parash. latine si te it. reinizio, lat. recreatio. Shih ra-, re-, retro-, ri- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, re-, rück-, -rück-, zurück- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhët gjermanike.
re- + : lat. recipio, repleo, reprimo
re- + -tro > lat. retro > holl. terug, ger. zurück. Krhs. angl. ridge, holl. rug, ger. Rück.
Shih -ter te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhët gjermanike, -tar te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën sanskrite.

retro- Parash. si te it. retrocessione, lat. retroflectere. Shih ra-, re-, retro-, ri- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, re-, rück-, -rück-, zurück- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhët gjermanike. Shih re-.

ri- Parash. si te it. ritrasmissione. Shih ra-, re-, retro-, ri- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, re-, rück-, -rück-, zurück- te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhët gjermanike.

secut-, seguen-, -seguen-, sequen-, -sequen-, sequi-, -siguien-, -sue Shq. vjen > it. seguente, lat. sequent > angl. consequence, consequential, consecutive, pursue, pursuit, queue, sequence, subsequent, sue, suit, it. conseguire, conseguenza, seguire, proseguire, lat. consequentia, spanj. subsiguiente. It. seguire > it. cacciare > fr. chasser > angl. chase. Angl. queue > it. coda. Krhs. angl. succession.

sed-, sedat-, sent-, -sid, sit-, -sess Elemente fjalëformues që rrjedh nga shqipja jam. Nga shqipja jam dhe togfjalëshi q’jam rrjedh vargu angl. seat, side, site, ger. Seite, Sitz, it. sede, sito, lat. situs < angl. is, fr. est, ger. ist, lat. est, shq. është < vargu i shq. jam + vargu i shq. them. Fjalë të prejardhura: it. residente, residenza, sito, sedere, lat. sedeo, sideo, situs, presedere, presiedere, presidente, presidenza
ad- + sido > lat. adsido
as- + side + -o > lat. assideo
as- + sido > lat. assido
circum- + sede + -o > lat. circumsedeo
circum- + sido > lat. circumsido
con- + sido > lat. consido
de- + side + -o > lat. desideo
de- + sido > lat. desido
dis- + side + -o > lat. dissideo
in- + side + -o > lat. insideo
in- + sido > lat. insido
ob- + side + -o > lat. obsideo
ob- + sido > lat. obsido
per- sede + -o > lat. persedeo
per- + sido > lat. persido
pos- + side + -o > lat. possideo
pos- + sido > lat. possido
prae- + side + -o > lat. praesideo
re- + side + -o > lat. resideo
re- + sido > lat. resido
sub- + sido > lat. subsido
super- + sede + -o > lat. supersedeo
Fjalë të tjera të prejardhura: lat. sedens, sedentarius, sedeo, sedes, sedibilis, sedile, sedimen, sedimentum. Shih sass-, seat, -sent-, -sess-, set-, sid-, sit- te Lojra leksikore në gjuhët gjermanike, sid- te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhën sanskrite, sed- te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhët sllave. Shih -pon-, -pos- te Lojra leksikore në gjuhët latine dhe neolatine.

segn-, sign- Nga shqipet ai, ar dhe yll dhe togfjalëshi q’jam rrjedhin elementet fjalëformues -cogn-, cono-, connai-, connoi-, -gni, -gno-, -erken-, -kne-, -kno-, njoh, -segn-, -sign-, -techno, -zna- > angl. seal, assign, assignable, assignably, assignation, assignee, assigner, assignment, consign, consignation, consignatory, consignee, consignificant, consignify, consignment, consignor, countersign, countersignature, design, designable, designate, designation, designedly, designer, designingly, ensign, insignia, insignificance, insignificant, insignificantly, reassign, reassignment, resign, resignation, resignedly, resignedness, sign, signal, signalize, signally, signatory, signature, signer, signet, significance, significant, significantly, signification, signifier, signify, undersigned, it. segno, segnale, sigilo, ger. Siegel, Zeichen, lat. signale, signum, rus. знак. Shih Shih vargun gno-, -gnomic, -gnomical, -gnomonic, -gnomy, gnos-, -gnosia, -gnosia, -gnostic-, -gnostic, -gnosis, gnoto- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Shih cogn-, cogni- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, vargun gno-, -gnomic, -gnomical, -gnomonic, -gnomy, gnos-, -gnosia, -gnosia, -gnostic-, -gnostic, -gnosis, gnoto- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

simil-, simul-, -semble Lat. similis < sim = il + is. Lat. similis > angl. simple, lat. simplex. Lat. similis > angl. angl. sample > angl. example, lat. exemplum, > it. esempio. Lat. similis, it. simile > angl. simultaneous, it. simultaneo > it. coetaneo > gr. etos, it. eta.
Fjalë të prejardhura: angl. assemblage, assemble, assembly, assimilable, assimilate, assimilation, assimilationism, assimilative, assimilatory, dissemble, dissembler, dissimilar, dissimilarity, dissimilarly, dissimilate, dissimilation, dissimilitude, dissimulate, dissimulation, dissimulative, dissimulator, resemblance, resemble, semblance, similar, similarity, similarly, simile, simple, simplicity, simplified, simplify, simulacrum, simulate, simulation, simulative, simulatively, simulator, simultanagnosia, simultaneity, simultaneous, simultaneously,
Fjalë të tjera të prejardhura: angl. alike, like, likeness, same, sameness, seem, çek. sám, fr. semblable, sembler, ressembler, vraisemblable, ger. ähnlich, Ähnlichkeit, angleichen, gleich, gleichen, gleichsam, Gleichheit, Gleichung, obgleich, vergleichen, wenngleich, zeitgleich, zugleich, gr. ὁμός, it. sembrare, similarmente, similarità, simile, lat. dissimilis, homo-, semel, similo, simulo, rus. тот же самый, serb. samo, spanj. símil. Njëlloj edhe angl. simplex, single, singular, singularity, singularize, fr. simple, it. semplice, semplicità, lat. simplicitas, simpliciter, simplus, singularis, singulus. Lat. similis > lat. simplex.

-sist-, -sista, -sistan-, -siste, -sisti, -sisto, sta, sta-, -stacy, stad-, stagn-, stain, -stan, stan-, stand, stas-, στάσ-, -stasi, -stasia, -stasis, -staso, -stat-, στατ-, static, -static, stath, σταθ-, ste-, -ste, stead-, sted, -sten-, stet-, -sti-, -stin, -stit-, --stitute, -stitution Ky varg elementesh fjalëformues është pjesë e vargut më të plotë të Kodit të Gjuhës Shqipe star (star, ster, stir, stor, stur, stra, stre, stri, stro, stru), stay (stab, staj, stap, stay, step, stoj, stop, stup, stav, styv), stat (-sist-, -sista, -sistan-, -siste, -sisti, -sisto, sta, sta-, -stacy, stad-, stagn-, stain, -stan, stan-, stand, stas-, στάσ-, -stasi, -stasia, -stasis, -staso, -stat-, στατ-, static, -static, stath, σταθ-, ste-, -ste, stead-, sted, -sten-, stet-, -sti-, -stin, -stit-, --stitute, -stitution), stel (stal, stel, stil, stol, stul). Fjalë të prejardhura: rus. останавливать, останавливаться, остановиться, остановка. Shih stare, sto te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
Mashtrime gjuhësore me angl. stand dhe gr. θέτω, προ- + stand dhe pro- + θέτω:
gr. προστατεύω - angl. protect,
gr. προστασία - angl. protection.

spin-, spini-, spino- Te angl. spin jepet ideja në fjalorë sikur përmban në vetvete si kuptim të parë atë të ‘ardhjes rrotull’. Angl. spin = it. spingere. Italishtja spingere merr kuptimin ‘shtyj’. A mund të pajtohet kuptimi ‘rrotulloj’ me kuptimin ‘shtyj’? Etimologjia e anglishtes spin dhe ajo e italishtes spingere mund të kuptohen vetëm kur ato i shoqërojmë me ndajfoljet angl. around dhe it. avanti, të cilat u japin kuptime të ndryshme angl. spin dhe it. spingere. Elementi fjalëformues -pin, -pin- < shq. vjen. Prandaj dhe angl. spin around = shq. vjen rrotull, it. spingere avanti = vjen para duke marrë kuptimin shtyj para, përpara. Njëlloj ndodh edhe me angl. wind, që merr kuptime të ngjashme me angl. spin. Pin-, -pin- te angl. spin, it. spingere = win te angl. wind < shq. vjen. Edhe angl. wind kuptimet e ‘gjarpërimit, ‘kurdisjes’ dhe ‘mbështjelljes’ ia jep ndajfolja angl. around.
Angl. spin > angl. spinal > angl. spiral > angl. spherical > angl. sphere. (pin – pir, alternim vjen – bërë).
Angl. spinal > angl. spine > angl. spike.
Fjalë të prejardhura: anospinal, anterospinal, cerebrospinal, cervicispinal, costispinal, dorsispinal, interspinal, juxtaspinal, nasospinale, omphalospinous, spinal, spinalgia, spinalis, spinant, spinate, spination, spine, spineless, spinescent, spinet, spinicerebrate, spiniferous, spiniform, spinifugal, spinigerous, spininess, spinipetal, spinisternite, spinney, spino-occipital, Spinosaurids, Spinosaurus, spinose, Spinosuchus, spinous, spinulate, spinulation, spinule, spinulescent, spinuliferous, spinulose, spinulous, spiny.
Shih vargun spir-, spiri-, spiro- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

spir-, spiri-, spiro- Elementet fjalëformues grekë spir-, spiri-, spiro- < vargu i elementeve fjalëformues spin-, spini-, spino-. Kuptime:
Prejardhjen e spir- nga spin e dëshmojnë edhe sinonimia ger. Spiral – ger. Wendel, ku Wendel < angl. wind, ger. wenden, winden. Krhs. dhe angl. bind, ger. binden. Fjalë të prejardhura: angl. conchospiral, spiradenitis, spiradenoma, spiral, spiranthy, spiraster, spire, spiricle, spiricles, spirifer, spiriferous, Spirillaceae, spirillicidal, spirillicide, spirillolysis, spirillosis, spirillotropic, spirillotropism, spirillum, spirivalve, spiro-, spirocyst, spiroid, spironeuron, spiroplasmas, spirulate, ger. Spirale, spiralförmig, Spiral-, spiralig, gr. σπείρα, σπειροειδής. Shih vargun spin-, spini-, spino- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

spir-, -spir-, spira-, spirat-, -spire, -spiring, -spiration, -spirational, spiro- Elemente fjalëformues latinë me kuptimet frymë; shpirt; mendje; guxim. Etimologjikisht, këto elemente rrjedhin nga gr. εκπνέω < element fjalëformues –pne- < shq. vjen. Krhs. lat. suspiro – rum. suspina. Lat. exspiro < ex- + -s- + -pir- + -o. Lat. exspiro > -spir-. Gr. εκπνέω – angl. expire (pen – pir, alternim vjen – bërë).
a- + -spir- + -o > lat. aspiro.
ex- + -spir- + -o > lat. exspiro. Krhs. gr. εκπνέω.
con- + -spir- + -o > lat. conspiro.
in- + -spir- + -o > lat. inspiro. Krhs. gr. εμπνέω.
per- + -spir- + -o > lat. perspiro.
re- + -spir- + -o > lat. respiro. Krhs. gr. αναπνέω.
sub- + -spir- + -o > lat. suspiro > angl. sigh.
trans- + -spir- + -o > lat. transpiro.
Fjalë të prejardhura: angl. antiperspirant, aspirant, aspirate, aspiration, aspirator, aspiratory, aspire, aspiringly, conspiracy, conspiration, conspirator, conspire, conspiringly, dispirit, dispiritedly, dispiritedness, dispiritingly, evapotranspiration, expiration, expiratory, expire, expiry, inspiration, inspirational, inspirationally, inspire, inspiredly, inspirer, inspiringly, perspirant, perspiration, perspiratory, perspire, perspired, perspiring, perspiringly, photorespiration, reinspiration, reinspire, respiration, respirative, respirator, respiratory, respire, spiracle, spirant, spirit, spirited, spiritedly, spiritedness, spiritism, spiritless, spiritlessly, spiritual, spiritualism, spiritualist, spiritualistic, spirituality, spiritualization, spiritualize, spiritually, spirituelle, spirituous, spirituousness, spirogram, spirograph, spirography, spirometer, spirometer, spirometrics, sprightliness, sprightly, sprite, suspiration, suspire, suspire, transpirable, transpiration, transpiratory, transpire, fr. soupirer, it. sospirare, spirare, spirito, lat. spirabilis, spiraculum, spiramentum, spiratio, spiritalis, spiritalitas, spiritaliter, spiritus, port. suspirar, rum. suspin, suspina, spanj. espirar, suspirar.
Shih –pn-, -pne- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën greke, anima- te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, anemo- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.

stab, staj, stap, stay, step, stoj, stop, stup, stav, styv Ky varg elementesh fjalëformues është pjesë e vargut më të plotë të Kodit të Gjuhës Shqipe star (star, ster, stir, stor, stur, stra, stre, stri, stro, stru), stay (stab, staj, stap, stay, step, stoj, stop, stup, stav, styv), stat (-sist-, -sista, -sistan-, -siste, -sisti, -sisto, sta, sta-, -stacy, stad-, stagn-, stain, -stan, stan-, stand, stas-, στάσ-, -stasi, -stasia, -stasis, -staso, -stat-, στατ-, static, -static, stath, σταθ-, ste-, -ste, stead-, sted, -sten-, stet-, -sti-, -stin, -stit-, --stitute, -stitution), stel (stal, stel, stil, stol, stul). Shih stare, sto te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Fjalë të prejardhura:
stav: rus. оставаться, оставить, отставлять, подставка.
step, stup: rus. вступать, вступаться, вступаться, вступить, вступить, вступление, выступ, выступ, выступающий, выступление, заступ, степень, ступать, ступень, ступить, уступить
–stoj- : rus. расстояние, стоянка, стоять.

stal, stel, stil, stol, stul Ky varg elementesh fjalëformues është pjesë e vargut më të plotë të Kodit të Gjuhës Shqipe star (star, ster, stir, stor, stur, stra, stre, stri, stro, stru), stay (stab, staj, stap, stay, step, stoj, stop, stup, stav, styv), stat (-sist-, -sista, -sistan-, -siste, -sisti, -sisto, sta, sta-, -stacy, stad-, stagn-, stain, -stan, stan-, stand, stas-, στάσ-, -stasi, -stasia, -stasis, -staso, -stat-, στατ-, static, -static, stath, σταθ-, ste-, -ste, stead-, sted, -sten-, stet-, -sti-, -stin, -stit-, --stitute, -stitution), stel (stal, stel, stil, stol, stul). Shih stare, sto te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine. Fjalë të prejardhura:
–stjel- < ger. stellen < … > rus. стелить.
-stil-, -stol-: it. apostolo, diastole, distillare, distillato, distillazione, distilleria, instillare, epistola, stola, stalla, stallo, stilla, stillante, stillare, stile, stilo, stolido, stolto, lat. destillo, distillo, instillo, instillatum, stilla, stillare, stillatum, stillarium, stillatim, stillicidium, stillo, stillanter, stillaticius, stillatio. Shih stal, stel-, -stel-, -stil-, stul- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët gjermanike, stal-, stil-, stol- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.

stare, sto Etim. lat. ex = ger. es ist > angl. exist, it. esisto (esistere), essere, lat. esse, exsisto, existo, exsto > lat. stare, sto, it. stare, port. & spanj. estar, rum. sta, rus. стоять > fr. être, gr. ἵστημι, σταματώ, skrt. tíṣṭhati. Kështu, në latinisht kemi:
ante- + -sto > lat. antesto
anti- + -sto > lat. antisto
a- + -sto > lat. asto
ad- + -sto > lat. adsto
circum- + -sto > lat. circumsto
con- + -sto > lat. consto
di- + -sto > lat. disto
ex- + -sto > lat. existo
in- + -sto > lat. insto
inter- + -sto > lat. intersto
ob- + -sto > lat. obsto
per- + -sto > lat. persto
prae- + -sto > lat. praesto
re- + -sto > lat. resto
super- + -sto > lat. supersto
Duke zëvendësuar ar me rrënjët e Kodit të Shqipes ai, yll dhe at është formuar vargu star, stat, stay, stel me të cilin janë formuar me dhjetra mijë fjalë që shprehin nocionin e ‘qëndrimit’ si p.sh. gr. σταμάτημα, στέκομαι, στήριγμα. Fjalë të prejardhura: angl. restaurant, restore, restoration, store, fr. restaurant, restaurer, restauration, it. restaurare, restauratore, restaurazione, restauro, lat. restauro.

-stendo-, -stens-, -stin-, tendo, -tendo, -ten-, -tent-, -tin- < angl. stand < vargu star, stat, stay, stel < rrënjët e Kodit të gjuhës shqipe. Shih -stasi, -stasis, tein-, -tein- në gjuhën greke, -stain-, -stin, -tain-, -tend-, -tens-, -stand, -stend te Lojra leksikore në gjuhët gjermanike, -tahn-, -tjag-, -tjazh- -tjan-, -tas-, -tjashç te Lojra leksikore në gjuhët sllave. Shih vargun star, stat, stay, stel dhe nënvargun stat (-sist-, -sista, -sistan-, -siste, -sisti, -sisto, sta, sta-, -stacy, stad-, stagn-, stain, -stan, stan-, stand, stas-, στάσ-, -stasi, -stasia, -stasis, -staso, -stat-, στατ-, static, -static, stath, σταθ-, ste-, -ste, stead-, sted, -sten-, stet-, -sti-, -stin, -stit-, --stitute, -stitution). Njëlloj edhe gr. theto. Shih theto te Lojra leksikore në gjuhën greke. Fjalë të prejardhura: lat. abstineo, attenuo, attendo, attineo, circumteneo, contendo, contineo, continuo, continuus, detineo, distendo, distineo, extendo, extenuatus, extenuo, hypotenusa, intendo, intentio, ostensus, ostendo, obtineo, pertineo, portendo, praetendo, retinaculum, retineo, sustineo, subtendo, transtineo.
ab-, abs- + stin, tin + eo > lat. abstineo
at- + ten + uo > lat. attenuo > lat. attenuatus
at- + tendo > lat. attendo
at- + tin + -eo > lat. attineo
circum- + ten + -eo > lat. circumteneo
con- + tendo > lat. contendo
con- + tin + eo > lat. contineo
con- + tin + uo > lat. continuo
con- + tin + uus > lat. continuus
de- + tin + eo > lat. detineo
di-, dis- + stendo, tendo > lat. distendo
di-, dis- + stin, tin + -eo > lat. distineo
e-, ek-, ex- + stendo, tendo > lat. extendo
e-, ek-, ex- + ten + uo > lat. extenuo
in- + tendo > lat. intendo
in- + tentio > lat. intentio
o-, ob-, obs- + tendo, stendo > lat. ostendo
ob- + tin + eo > lat. obtineo
per- + tin + eo > lat. pertineo
por- + tendo > lat. portendo
prae- + tendo > lat. praetendo
re- + tin + eo > lat. retineo
sub- + stin, tin + eo > lat. sustineo
sub- + tendo > lat. subtendo
trans + tin + -eo > lat. transtineo

-stro-, -stru- Angl. construct, rus. stroit’, shq. shtroj – angl. destroy, destruct
Angl. destroy > (fig.) angl. distraught, detritus, fr. détruire, détruit, it. distrutto
Fr. détruit, it. distrutto - angl. detritus (1795)
Fjalë të prejardhura: angl. deterioration, titer, titration (1864), titrant, titratable, titrated, titrator.
Titration: një lëndë kimike e ngurtë, që tritohet, shtypet e thërrmohet në mënyrë që mbi të veprojë sa më mirë një reagent i caktuar. Ky proces i ka dhënë emrin titrimit. Kujto titullimin.
Angl. instruct, instruction, construct, construction, destroy, destruction, rus. strojit’ (строить), strojenije (строение),
Shih tropi, trofi te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke

sub- Parash. lat.
sub- + : lat. suscipio.

-ter, -tra, -tro Element fjalëformues. Shih vargun e shqipes thërras te Kodi i Shqipes.
ai + ter > fr. autre
al + ter > lat. alter, it. altro
en- + con + ter > angl. encounter > lat. contra
ex- + ter > lat. extra-, it. estra-, stra-, shq. stër- > angl. strange, it. esterno, estero, straniero. Fjalë të ndërtuara me el. fjalëformues estra- > it. estraconiugale, estracontrattuale, estradotale, estraeuropeo, estragalattico, estragiudiciale, estragiudiziale, estralegale, estramurale, estraparlamentare, estraprocessuale, estrasistole, estrasistolia, estrasistolico, estrasolare, estratemporale, estraterritoriale. Fjalë të ndërtuara me el. fjalëformues stra- > it. straordinario, strapotente, straricco.
in- + ter > 1. lat. inter, intra > fr. entre, entre-, ger. unter, unter-, skrt. antár , shq. ndër , ndër-.
in- + -ter > 2. angl. through, -through, ger. durch, durch-, gr. διερ-, lat. trans-, it. tras-, tra-.
re- + -tro > lat. retro > holl. terug, ger. zurück. Krhs. angl. ridge, holl. rug, ger. Rück.
Shih -ter te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhët gjermanike, -tar te Etimologji – Lojra Leksikore në gjuhën sanskrite.

term-, termin- Elemente fjalëformues latin me kuptimin ‘fund; kufi; i fundit’. Etim. I. shq. yll > ger. alt, angl. old > angl. limit, it. ultimo, lat. ultimus. II. Angl. limited, ultimate, lat. ultimus – angl. final, it. finale, lat. finalis (rishkrime). Angl. final, it. finale, lat. finalis > terminalis. Fjalë të prejardhura: angl. conterminous, conterminously, determinable, determinably, determinant, determinate, determinately, determination, determination, determinative, determinatively, determine, determined, exterminate, extermination, exterminator, indeterminable, indeterminate, indeterminately, indeterminateness, indetermination, interminable, interminably, predetermination, term, terminable, terminably, terminal, , terminally, terminate, termination, terminator, terminology, terminous, lat. Terminalia, Terminus. Krhs. angl. final, last, limit, terminal. Shih fin-, ultim- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

-tio < tion. Shih -tion në gjuhë gjermanike si anglishtja dhe gjermanishtja, dhe në gjuhë neolatine si frëngjishtja.

traho Angl. extract, lat. extraho < lat. extra < lat. ex- < lat. e- < shq. ai.
abs- + lat. traho > lat. abstraho
at- + lat. traho > lat. attraho
circum- + lat. traho > lat. circumtraho
con- + lat. traho > lat. contraho
de- + lat. traho > lat. detraho
dis- + lat. traho > lat. distraho
inter- + lat. traho > lat. intertraho
in- + lat. traho > lat. intraho
ob- + lat. traho > lat. obtraho
per- + lat. traho > lat. pertraho
pro- + lat. traho > lat. protraho
re- + lat. traho > lat. retraho
sub- + lat. traho > lat. subtraho
super- + lat. traho > lat. supertraho

tra- Parash. italiane. Lat. inter > angl. through, -through, ger. durch, durch-, gr. διερ-, lat. trans-, it. tras-, tra-. Shih inter, inter-, intero-, intra. Fjalë të krijuara me ndihmën e parash. tra-: it. tramandare, trapiantare, trapianto.

trans- Parash. latine. Lat. inter > angl. through, -through, ger. durch, durch-, gr. διερ-, lat. trans-, it. tras-, tra-. Shih inter, inter-, intero-, intra. Fjalë të krijuara me ndihmën e parash. trans-: lat. transfero, transgredior, transgression, transgressus, transgressor, translatio, translator, translatus, transmitto, transmissio, transmissum, transplanto, transplantatum.

tras- Parash. italiane. Lat. inter > angl. through, -through, ger. durch, durch-, gr. διερ-, lat. trans-, it. tras-, tra-. Shih inter, inter-, intero-, intra. Fjalë të krijuara me ndihmën e parash. tras-: it. trasportare, trasporto, trasformare, trasformazione, trasmettere, trasmissione.

tribu-, tribu-, tribun Shq. bërë, it. fare, fr. faire, heb. bara > shq. zhbërë, it. disfare. Të shpërndash diçka don të thotë të zhbësh diçka, më shpesh në sasi. Kjo zhbërje e diçkaje (në sasi) jep mundësinë për shpërndarje. Prandaj, it. disfare > it. distribuire. Ai që shpërndan diçka (të mirë), ai kontribuon në diçka. Ndaj dhe it. distribuente > it. contribuente. Njeriut, që shpërndan gjëra të mira, i njihen veti të mira. Prandaj dhe it. contribuire > it. attribuire (qualità). Këto cilësi quhen angl. attribute. Ky njeri me atribute e kontribute nderohet, prandaj angl. pay tribute. Këta njerëz me atribute e kontribute, i quajnë tribunë dhe janë këta, dhe vetëm këta që duhet të hipin në tribunë. Deri këtu nuk kemi asnjë gjë të keqe. E keqja ka filluar kur për çdo gjuhë krijuan fjalë paralele me këto fjalë. Dhe a e dini sa janë këto fjalë. Aq sa ka patur të marrosur njerëzimi në çdo popull. Të gjithë të marrosurit kanë nxituar të krijojnë për këto fjalë neologjizma. Të gjitha mutësira të panevojshme. Të tilla kemi shumë edhe në gjuhën tonë! Fjalë të prejardhura: attribution, attributive, attributively, attributiveness, contributable, contribute, contribution, contributive, contributively, contributiveness, contributor, contributory, distribute, distributer, distribution, distributive, distributively, retribution, retributive, retributively, tribe, tribune, tributary, tribute.

-tta, -tte, -tti, -tto si te it. descritto, interrotto. –tto = pt, pta, pte, …. Shih –pt te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët gjermanike, -pta, -ptae, … te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, si dhe –pto te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke.

turb-, turbin-, turbo-, turbu- Elemente fjalëformues në latinisht me kuptimet i trazirë, i trazuar; në mënyrë të çrregullt; pështjellim, vorbull. Etim.
fr. tourbillon < fr. tour = lat. rota + billon [bijon] – fr. vient ‘vjen’.
angl. whirlwind < angl. whirl = angl. circle + win ‘vjen’.
Fr. tourbillon > angl. turbulent, etj. Fjalë të prejardhura: angl. bioturbation, cryoturbation, disturbance, disturbedly, disturber, disturbingly, faunalturbation, pedoturbation, perturb, perturbable, perturbance, perturbation, perturbation., perturbedly, pseudoturbinal, quasiturbine, tourbillon, trouble, troubled, troubledness, troubler, troublesome, troublesomely, troublesomeness, troubling, troublous, troublously, troublousness, tuborsupercharger, turbellarian, turbid, turbidimeter, turbidimetry, turbidite, turbidity, turbidly, turbidness, turbidostat, turbinal, turbinal, turbinate, turbinated, turbination, turbine, turbinectomy, turboalternator, turboblower, turbocharger, turbodrill, turbofan, turbofighter, turbojet, turbomilling, turbopause, turboprop, turbosphere, turbosupercharger, turbot, turbulence, turbulency, turbulent, turbulently.

ultim- Element fjalëformues latin me kuptimin ‘i fundit’. Etim. I. shq. yll > ger. alt, angl. old > angl. limit, it. ultimo, lat. ultimus. II. Angl. limited, ultimate, lat. ultimus – angl. final, it. finale, lat. finalis (rishkrime). Fjalë të prejardhura: antepenult, antepenultimate, penult, penultima, penultimate, ultima, ultimate, ultimately, ultimatum, ultimazione, ultimo, ultimobranchial, ultimogeniture, ultimum, it. ultimamente, ultimare, ultimativo, ultimissima, ultimogenito. Krhs. angl. final, last, limit, terminal. Shih fin-, term-, termin te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.

v Shkronja v. Shih ndërrimet b, f, p, v, w – m, n në Kodin e Shqipes. Angl. father – holl. vader – ger. Vater – it. padre, gr. πατέρας, lat. pater. Njëlloj edhe angl. Peter, fr. Pierre, it. Pietro, rus. Петр.

-van-, -ven- < shq. vjen.
shq. vjen, it. venire > it. svenire. Fjalë të prejardhura: angl. vanish, it. svanire. Krhs. angl. faint, feign, finta, finzione, it. fingere.

-vare Shih vargun –bare, -bere, -boir, -pare, -vare, -vere, -voir, si dhe vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe, apo më mirë, Kodi i Gjuhës Universale’.
pro- ‘para + -vare ‘bërë > it. provare, ger. probieren > it. vero > fr. vrai, vérité, it. verità, rus. вера, верить, верность, верный, веровать, доверие, доверять. Fjalë të prejardhura: angl. approve, approbation, approval, disapproval, proof, ger. Probe, prüfen, Prüfung, it. approvare, approvazione, it. probabile, probabilità, prova, provabile rus. одобрять, про́бовать, проверка, serb. odobrovati, dobro > rus. пример, примерять, примерить (M = W). Shih rus. утвердить, утверждать, твердый – it. forte.

-vato Prapash. Pjesëz e së shkuarës në italisht e foljeve që mbarojnë me –vare. Nga shq. bërë, heb. bara, it. fare, fr. faire rrjedhin prapash. foljore në italisht –are, -bare, –care, -cere, -ere, -fare, -gare, -gere, -here, -ire, -mare, -mere, -pare, -piare, pire, -vare. Pjesëzës italiane –vato në anglisht i përgjigjet –ved: it. curvato – angl. curved, it. provato – angl. proved, it. conservato – angl. conserved. –ved rrjedh nga ve < shq. vjen + -d > -ed. Shih –vate te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët gjermanike, –vat’ (-вать), –vat’sja (ваться) te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët sllave, -vatis te Etimologji - lojra leksikore në gjuhën greke.

ve-, -ve-, vi- it. svegliare < angl. eve, it. veglia < lat. vigilia < shq. vjen gjallë > it. evangelo, shq. ungjill.
mar-, mera- = it. –mare, -mere + vigilia > angl. marvel, marvelous, it. meraviglia, meravigliarsi, meraviglioso, spanj. maravilla, maravilloso, port. maravilha.
Shih we- te Etimologji – Lojra në gjuhët gjermanike, –πνώ te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhën greke, uyan- te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhët altaike.

-ved-, ved-, -vid-, -vis-, vis- < shq. vjen > … Shih vid-, -vid te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët sllave.

ven-, -ven-, vin-, -vin- < shq. vjen si te fr. venir, revenir, revenue, it. venire, gr. vj. βαίνω > angl. come, ger. kommen, PIE *gwem gr. αφικνούμαι, βγαίνω, φθάνω, έρχομαι, μπαίνω, πηγαίνω. Ger. kommen > angl. commence, commencement, fr. commencer, commencement, it. cominciare, incominciare, ricominciare, spanj. comienzo > it. inizio, iniziare > lat. ignition > angl. ignite, ignition. Shih vargun e shqipes vjen te Kodi i Gjuhës Shqipe. Shih –guente, -pan-, -pian-, -pium, –quent, ven-, -ven-, vin-, -vin- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
I.
ad- + ven + -io > lat. advenio
ante- + ven + -io > lat. antevenio
circum- + ven + -io > lat. circumvenio
contra- + ven + -io > lat. contravenio
con- + ven + -io > lat. convenio
de- + ven + -io > lat. devenio
e- + ven + -io > lat. evenio
inter- + ven + -io > lat. intervenio
in- + ven + -io > lat. invenio
ob- + ven + -io > lat. obvenio
per- + ven + -io > lat. pervenio
prae- + ven + -io > lat. praevenio
pro- + ven + -io > lat. provenio
re- + ven + -io > lat. revenio
sub- + ven + -io > lat. subvenio
super- + ven + -io > lat. supervenio
trans- + ven + -io > lat. transvenio
ven + -io > lat. venio
ven + -to > lat. vento
II.
a + di- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. addivenire
anti- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. antivenire
a + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. avvenire
circon- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. circonvenire
contra- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. contravvenire
con- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. convenire
dis- + con- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. disconvenire
di- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. divenire
inter- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. intervenire
intra- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. intravenire
intra-- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. intravvenire
in- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. invenire
per- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. pervenire
pre- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. prevenire
pro- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. provenire
ri- + con- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. riconvenire
ri- + di- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. ridivenire
ri- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. rinvenire
ri- + sub- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. risovvenire
ri- + s + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. risvenire
ri- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. rivenire
s- + con- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. sconvenire
sopra- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. sopravvenire
sub- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. sovvenire
s- + -ven- ‘vjen’ + -ire > it. svenire
Fjalë të tjera të prejardhura nga shqipja ‘vjen’: shq. vjen > angl. come, ger. kommen > fr. chemin, ger. Kamin, it. cammino, camminare, lat. caminus, camminus, port. caminho, spanj. caminar, caminante, camino.
vjen + shq. Hyll > lat. vigilia > angl. eve, fr. veille, it. veglia > angl. vigilate, it. vigilare > çek. probudit se, vzbudit se, ger. aufwecken, wecken, it. svegliare, pol. budzić się, pobudzić, rus. будить, пробуждать, slovak prebudiť sa, vzbudiť, zobudiť sa, sloven. prebuditi, vzbuditi, zbuditi, zbuditi se. Shih we- te Etimologji – Lojra në gjuhët gjermanike, ve-, -ve-, vi- te Etimologji – Lojra në gjuhën latine dhe ato neolatine, -pn-, -pno te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhën greke, uyan- te Etimologji – Lojra leksikore në gjuhët altaike.

vent-, -vent- Elemente fjalëformues latin me kuptimin ‘ajër; erë’. Etim. angl. wind, ger. Wind, fr. vent, it. vento < shq. vjen. Fjalë të prejardhura: hyperventilate, hyperventilating, hypoventilation, vent, ventiduct, ventifact, ventil, ventilable, ventilate, ventilation, ventilative, ventilator, ventometer, ventose.
Lat. vent-, -vent- > flatu, fiat-. Krhs. angl. windy, ger. windig - rus. svjezhij.

ver-, -ver- Elemente fjalëformues < shq. bërë. Shih vargun e shq. bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe.
Alternime ver – ve
angl. divert – angl. deviate

-vere Shih vargun –bare, -bere, -boir, -pare, -vare, -vere, -voir, si dhe vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe, apo më mirë, Kodi i Gjuhës Universale’.
It. bere, fr. boire < lat. bibere. Shih –bere.
pio- + vere > it. piovere. Krhs. me it. piombare.
scri- + -vere > it. scrivere
Krhs. angl. receive, it. ricevere, port. receber, spanj. recibir.

-ver-, -vere, -vert-, vert- Elemente fjalëformues < shq. bërë. Angl. revert < angl refer, fr. refaire < re + it. fare, shq. bërë > lat. vertere, PIE *wert-, rus. вертеть, serb. vratiti, skrt. vartayati. Shih -vert- te Etimologji – Lojra në gjuhët gjermanike, –vrt- te Etimologji – Lojra në sanskritisht, vargun -br-, brat-, -vjer-, -vor-, -vr-, -vrash-, -vrat-, -vrt- te Etimologji - lojra leksikore në gjuhët sllave.
ad- + -ver- + to > lat. adverto
a- + -ver- + to > lat. averto
con- + -ver- + to > lat. converto
de- + -ver- + to > lat. deverto
di- + -ver- + to > lat. diverto
e- + -ver- + to > lat. everto
inter- + -ver- + to > lat. interverto
in- + -ver- + to > lat. inverto
ob- + -ver- + to > lat. obverto
per- + -ver- + to > lat. perverto
re- + -ver- + to > lat. reverto
sub- + -ver- + to > lat. subverto
trans- + -ver- + to > lat. transverto
ver + to > lat. verto > rus. вертеть, serb. vratiti, skrt. vartayati. Fjalë të prejardhura: në gjuhët gjermanike: angl. adverse, advert (dhe refer), advertence, advertency, advertent, advertently, advertise, advertisement, aversion, avert, conversion, convert, converted, diversion, divert, diverted, inadvertent, inadvertently, inversion, invert, inverted, obvert, perverse, perversion, pervert, reversion, revert, subversion, subversive, subvert, transverse. Shih edhe refer, reference
në gjuhën latine dhe ato neolatine: lat. versio, versus.
në gjuhët sllave: bullg. връщане, въртя (се), въртене, завъртам (се), обръщам, обръщам се, обрат, обръщане, обърната, поврат, повъртявам, превръщам (се), çek. obrat, obracet, obrátit, odvrátit, vrátit, pol. obracać, obracać się, obrócić, obrót, warzyć, zwarzyć, zwracać, zwrot, zwrócić, rus. вертеть, вертеться, возвращаться, ворочать, вращать, вращаться, выворачивать, оборот, обратно, отвращение, переворачивать, переворачиваться, повернуть, повертывать, повертываться, поворачивать, поворачиваться, поворот, поворотный, поворот поворотный, подвернуть, превращать, превращаться, свернуть, serb. navršiti, obrnuti, obrt, osvrnuti se , osvrt, vrteti, slovak. obracať, obracať sa, obrat, obrátiť, závrat.
Shih -br-, brat-, -vjer-, -vor-, -vr-, -vrash-, -vrat-, -vrt- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhët sllave.

voc-, voca-, vocab-, -vocable, vocat-, -vocation, -vocative, vok-, -voke Ky varg rrjedh nga vargjet fthon-, -fthongos, fon, phon-, -phon-, në gjuhën greke dhe svi-, vi-, -vi-, -von-, zva-, -zva-, -zvu-, zvin-, zvon-, zvuk në gjuhët sllave, të cilët nga ana e tyre rrjedhin nga lat. expono. Fjalë të prejardhura: angl. advocate, convoke, evoke, voice, vowel, fr. vocal, vocable, vocabulaire, vocalique, vocaliser, vocative, vocation, vociférer, voyelle, voix, it. voce, lat. vox.

-voir Shih vargun e shqipes bërë në Kodin e Gjuhës Shqipe, apo më mirë, Kodi i Gjuhës Universale’. Fjalë të prejardhura: fr. devoir, recevoir. Krhs. angl. receive, it. ricevere, port. receber, spanj. recibir.

volu-, volut-, -volute, -volution, -volve, volv- Ky varg elementesh fjalëformues, që u jep fjalëve, që formohen me ndihmën e tij, kuptime si ‘kthim, mbështjellje, rrotullim’ vjen nga angl. involve.
Lat. simplex > -plex-, -plex > angl. complex, complexity, complice, complicity;
Du-, tri-, quadru- + plex > angl. duplex, triplex, quadruplex
Plex- > angl. flex, fold, ply, veil; angl. ply, fr. plier, it. piegare, lat. plecto, plico, velorum. pleca, spanj. plegar. Lat. plico > lat. applico, circumplico, complico, displico, implico, interplico, replico.
Lat. involvo = angl. envelop, infold, veil. Lat. involvo > lat. volvo > lat. advolvo, circumvolvo, convolvo, devolvo, evolvo, obvolvo, provolvo, revolvo, subvolvo.
Fjalë të tjera të prejardhura: angl. advolution, circumvolute, circumvolutio, circumvolution, circumvolve, circumvolving, convolute, convoluted, convolution, convolutional, counterrevolution, counterrevolutionary, counterrevolutionist, demivolt, devolution, devolutionist, devolve, devolvement, evolute, evolution, evolutional, evolutionary, evolutionism, evolutionist, evolvable, evolve, evolvement, evolver, involucre, involute, involuted, involution, involutional, involve, involved, involvedly, involvedness, involvement, multivoltine, obvolute, obvolution, obvolvent, omentovolvulus, revolt, revoltingly, revolute, revolution, revolutionism, revolutionist, revolutionize, revolve, revolver, trivoltine, univoltine:, vault, vaulter, volubility, voluble, volubleness, volubly, volucrine, volume, volumeter, volumetry, voluminal, voluminous, voluminously, voluminousness, lat. involucrum, involumen, involumentum, involute, involution, involuto, involutus, involvulus. Shih flect-, flex- te Etimologji në gjuhën latine dhe ato neolatine, -ple, plec-, plect-, -plex, -plexity, -plexus, pli-, -pli, plic-, -plic, -plicat, plici-, -plicit, -plicate, -plication, -ply te Etimologji në gjuhën latine dhe ato neolatine, plek-, -plek- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën greke.

wen-, win- < shq. vjen. Shih spin-, spini-, spino- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine, spir-, spiri-, spiro- te Etimologji – lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine

-zione Shih –tio në latinisht, -tion në gjuhë gjermanike si anglishtja dhe gjermanishtja, si dhenë gjuhë neolatine si frëngjishtja.

* * *

Nuk ka qenë nevoja të krijoheshin më kot gjithë këto gjuhë, kur fjalët e të gjitha gjuhëve janë krijuar duke u nisur nga të njëjtat rrënjë.
Clirim Xhunga

 

[SERAFIM DILO]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Kam pershtypjen se kush kundershton metoden e Cabejt nuk mer vesh nga etimologjia dhe as ja ka haberin se çfare eshte gjuha shqipe.

Ballkanisti Cabej,sepse nuk ishte thjesht albanolog,krijoi "shkollen" e studimeve etimologjike ne Shqiperi.Por nuk u mor vetem mbi shqyrtimin e burimit etimologjik te fjaleve shqip,por edhe me studimet e fonetikes e gramatikes historike,te dialektologjise dhe te tekstologjise,qe shume te tjere qe e permendin nuk ja dine akoma kuptimin.

 

[skampini]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Kam pershtypjen se kush kundershton metoden e Cabejt nuk mer vesh nga etimologjia dhe as ja ka haberin se çfare eshte gjuha shqipe.

Ballkanisti Cabej,sepse nuk ishte thjesht albanolog,krijoi "shkollen" e studimeve etimologjike ne Shqiperi.Por nuk u mor vetem mbi shqyrtimin e burimit etimologjik te fjaleve shqip,por edhe me studimet e fonetikes e gramatikes historike,te dialektologjise dhe te tekstologjise,qe shume te tjere qe e permendin nuk ja dine akoma kuptimin.

Postimet e Clirim Xhunges qe un po i sjell ketu nuk po i sjell si te verteta absolute.E mira esht qe te diskutojme dhe te nxjerrim ne pah se kush eshte gabim,sepse nese do te lexojme vetem rrjeshtin e pare nuk na ka faj as Xhunga as Cabej

 

[SERAFIM DILO]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Postimet e Clirim Xhunges qe un po i sjell ketu nuk po i sjell si te verteta absolute.E mira esht qe te diskutojme dhe te nxjerrim ne pah se kush eshte gabim,sepse nese do te lexojme vetem rrjeshtin e pare nuk na ka faj as Xhunga as Cabej

E kisha ne pergjithesi,se nuk e di se kush eshte ky Clirim Xhunga,(para disa ditesh e lexova ketu per here te pare)por Cabejt mund ti kritikosh ndonje "fjale" nuk mund ti kritikosh metodologjin,sepse ishte bashkekohore o dhe ajo qe perdoret dhe sot.Dhe mos harojme qe Cabej per çdo fjale qe mer ne shqyrtim perveç mendimit te tije mbi burimin etimologjik,jep edhe mendimin e gjuhetareve te meparshem o te gjuhetarve bashkekohor,pra e analizon flalen ne nje larmi mendimesh e supozimesh,per te dale ne nje mendim e qendrim llogjik.

 

[skampini]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Etimologji - lojra leksikore në gjuhët semitike 10

alter Heb. alter < angl. alter < it. altro, fr. autre < shq. ai.
al-gafuwr < angl. cover, it. coprire.
al-wa al-wa te ar. al-wadood' < angl. love, ger. lieben. Njëlloj ar. al-waduwd. Shih wudd.
ani Heb. ani, ar. ana = shq. unë. Ar. ana brdaan = unë mbërdhij (mbërdhin)
ard Ar. ard. heb. erets, ha'arets = angl. earth, ger. Erde, holl. aarde
ari Heb ari ‘luan’ – shq. ari
av Heb. av = aram. abba, shq. baba > it padre, angl. father, ger. Vater, holl. vader. av, ba > fr. abbaye, abbé , angl. abbess, abbot, ger. Äbtissin, lat. abbatia.
aviron Heb. aviron = fr. avion (vir – vi). Heb. avir = aeri- (av – ae, ir – ri), angl. air, shq. erë. Shih aer-, aeri-, aero-.
ayin Ar. ain, heb. ayin, malt. ayin = ger. Auge, angl. eye < shq. ai
b’, uv < angl. of. B’, uv kanë marrë kuptimin ‘dhe me’. B’khol, uv’khol < angl. of + angl. all
bach, bakh Heb. mitbakh < angl. bake, ger. backen, shq. pjek.
bara Heb. bara, b_r, Bereshit = shq. bërë, it. fare, fr. faire
bul 1. Heb. bul = shq. vulë. 2. heb. bul = angl. lump < angl. glob < angl. ball < shq. yll. 3. heb. bul = angl. well.
Eloh Heb. Eloh, ar. Allah < shq. Hyll < shq. Yll > heb. elohi, angl. holy.
elohi Heb. elohi, ar. ilahi < angl. holy, ger. heilig < shq. Hyll, hyu < shq. yll
em Heb. em, ar. umm = shq. ama, ëma, mëma, mama
-fel -fel te heb. naefel = angl. fell
gadol Heb. ga’dol = heb. dilug – rus. dolgij, serb. dug = angl. long, tall, gr. tele-. Angl. telegraph = heb. dilug-rav “kërcim i gjatë?! Shih gadol Yisrael, gadol BeYisrael, gedolei Yisrael.
goy Heb. goy – jap. gaijin, shq. i huaj
halaxa Heb. halaxa – angl. law, fr. loi, it. legge, shq. ligj
Haolam Heb. haolam < ger. All ‘gjithësia < shq. yjësi < shq. yje < shq. yll
heikhal Heb. heikhal = econ-, gr. oikos, oikia. Shih vargun oico-, oik-, oikio-, oiko-,
hodja It. conducente = angl. leader = serb. вођа, водитељ = ar. hodja, shq. hoxhë < …. Shih –duco-, duco te Etimologji - Lojra leksikore në gjuhën latine dhe ato neolatine.
kef Heb. kef = angl. cape, it. capo, ger. Haupt, Kopf. Nga emërtimet gjeografike në angl. Cape of … heb. kef ka marrë kuptimin ‘shkëmb’.
kegon Heb. kegon = pers. gon.
ker, qar Heb. keren, ar. qarn < angl. horn, it. corno
khar < shq. ar > heb. kharutz, gr. khrisos.
khenvani Heb. khenvani < angl. keeper si te shopkeeper.
khol, kol Heb. khol, kol < angl. all.
kisseh Heb. kisseh me kuptimin katedrale < shq. kishë, it. chiesa.
kitab ar. kitab – angl. book, ger. Buch janë rishkrime njëlloj si heb. namel – shq. liman, heb. sfina – nave, heb. rukhani - ar. Kur’an
kma, k‘mo Ar. kma, heb. k’mo < spanj. como, it. come, fr. comme < … > heb. kodem si te heb. kodem kol.
lavlar Heb. lavlar, livlar < lat. libellarius
meit Heb. meit – shq. meit (p.sh. fytyrë meit)
mekhona Heb. mekhona = gr. mikhani, angl. machine > heb. monit.
merkaz Heb. merkaz < it. merkato. Shih it. commercio, spanj. tomar, shq. marr
mishkan Heb. mishkan – pol. mieszkanie
mistori Heb. mistori = angl. mistery
mita Heb. mita < angl. bed < it. fondo, shq. fund < …
namel Heb. namel = shq. liman, gr. limin, limani
ofek Heb. ofek < shq. kufi < shq. fund < …. Heb. ofek - shq. kufi njëlloj si angl. horizon – gr. ório.
oniya Heb. oniya = shq. anija.
or, ohr Heb. ohr, or < shq. ar > egjipt. Ra, njëlloj si it. luce < shq. yll > shq. Hyll.
orach Heb. orach < lat. oratio, shq. uratë. Me të njëjtën etimologji: angl. oracle, shq. orakull.
parsh- Heb. parsha, parshah, sh. parshiot, parshios < angl. portion, shq. porcion, pjesë
ree- Ar. ree’h, heb. reya’h = ger. riechen, Ruch
rakaz Heb. rakaz < heb. merkaz (ra – mer). Shih heb. merkaz.
rukhani Heb. rukhani < ar. Kur’an (anagrama, rishkrime).
riyuwth Heb. akzĕriyuwth, akzriyuwth – angl. wreath < …
se’ar Heb. se’ar = hair [heër], ger. Haar > ar. sha’r
sham < it. santo > heb. ashamnu > angl. shame, ger. Schande, schänden, shq. shaj (shan). avir
sfina Heb. sfina – it. nave (anagrama, rishkrime).
sharif Ar. sharif – angl. sheriff
shawl Heb shawl = shq. shall < …
shem Heb. shémesh, ar. shams < angl. sun, ger. Sonne, serb. sunce < …
tagar Heb. tagar = shq. treg, tregtar.
tzal, tzel-, -tzel-, tzil-, -tzlum Ky varg rrjedh nga angl. light, ger. Licht < it. luce < shq yll > heb. tzelem, tzilem, tatzlum, matzelma, tzalmania
uv shih b’
vered Heb. vered, ar. ward = angl. red (ver – re) > heb. vrodos, gr. Rhodos.
yeled Heb. yeled < angl. child, lad.
yovel Heb. yovel = angl. jubilee < it. vigilia < shq. vij gjallë < … > fr. joyeux > angl. joy, fr. joie, it. gioia
yayin Heb. yayin < fr. vin, it. vino, angl. wine, ger. Wein, gr. oínos, shq. venë (verë).
zahav heb. zahav, zhav < angl. golden, yellow, it. giallo, rus. желтый, золотой.
ward Ar. ward = angl. rose, Shih heb. vered. Krhs. it. rosa – it. rosso.
wudd Ar. wudd < ar. al-wadood' < angl. love, ger. lieben.
Clirim Xhunga

 

[peshkaqeni33]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Kreks, ti shkon shume larg. Akoma nuk e ke kuptuar si eshte shtruar tema.
Tema ketu nuk eshte kush eshte mema e gjuheve indoevropiane. Nuk kemi arritur deri atje. E marrim te mireqene, qe gjuhet indoevrpiane e kane prejardhjen nga India.

Tema ketu eshte qe shqipja, nuk eshte nje dege e izoluar e kesaj peme, por nje dege qe vazhdon me nendege te tjera, domethene ndahet me pas ne gjuhen latine dhe greke. Kjo po mundohet te shpjegohet ketu.

Tani ti, cfare ke kuptuar dhe cfare po kundershton or burazer. C'hyne skitet ketu?

 

[kreksi]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Kreks, ti shkon shume larg. Akoma nuk e ke kuptuar si eshte shtruar tema.
Tema ketu nuk eshte kush eshte mema e gjuheve indoevropiane. Nuk kemi arritur deri atje. E marrim te mireqene, qe gjuhet indoevrpiane e kane prejardhjen nga India.

Tema ketu eshte qe shqipja, nuk eshte nje dege e izoluar e kesaj peme, por nje dege qe vazhdon me nendege te tjera, domethene ndahet me pas ne gjuhen latine dhe greke. Kjo po mundohet te shpjegohet ketu.

Tani ti, cfare ke kuptuar dhe cfare po kundershton or burazer. C'hyne skitet ketu?

Pergjigjia ime eshte e thjeshte;

Eqrem Çabej: “Nuk do të mundim të kënaqim ata që edhe sot kanë besim të patundur në një origjinë pellazge të gjuhës sonë."
"Përkundrazi, është koha që, së paku në shkollë, të mos mbushen trutë e nxënësve me hipoteza të mjegullta të mesit të shekullit të kaluar”. (Elemente të gjuhësisë dhe të literaturës shqipe – Tiranë, 1936):huazuar nga Historia shqiptare fb.

kreksi:Më së miri do t'ishte për ne që ti degjonim këshillat e Akademikve tanë siç e tha edhe Çabej, mos t'ia mbushim rinisë shqiptare trut me hindo-pellazgët...do ia shofim sherrin..keni për ta parë se, sot më shum i'iu besohet te çmendurve se sa Akademikve...por, koha rapë do vije kur ato qerrshija te psh... (gjoja se tani qenkan te pa pshxxxxx) qenkan te mira !

Pra as unë nuk dua që brezi i ri te mbulohet nga kjo mjegulla e pellazgomanjakomanve, dhe kjo eshte e drejta ime pse e mbeshtes te madhin Çabej, mundi dhe dija e tij ne inetres te gjuhes shqipe dhe kombit shqiptar duhen te mbrohen brez pas brezi sepse janë parime thelbësore qe mjerishtë injorantet ende se kanë kuptua !

Sot derisa i besohet nje Xhunges së çmendur më shumë se sa një dijetarit tonë te shquar nga Akademia jonë dhe ajo botnore atëherë ky është edhe fundi i fundit, i shajmi akademiket e i vlersojmi te çmendurit...? !
qe pra se deri ku kemi arrijtur sot...

Por unë nuk do ndalem, porosia e Akademikut tonë te madh do shkoje deri tek brezat e ri, jo për ju disa këtu që keni kapitullua nga virusi pellazgjikë, por, së paku mos te infektohet rinia jonë, mos t'iu mbushen trut me hipoteza te mjegullta pellazgjike, e etre bbota na njohin se jemi pasardhes te ilirve...nuk mund te jemi edhe i biri i hasanit edhe i biri i hysenit...!

.... me duket historine e shportes me dredhza e keni te degjuar nga prinderit ndonjehere...ky z. Xhunga e Scampini le ti mbajne per veti pellazget...neve nuk na duhen, na mjaftone kjo prejardhje që kemi:zingjiri iliro-shqiptar !

 

[drague]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

qysh I thojne bukes skitisht?

brot me buter

 

[peshkaqeni33]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Kreks... Ku e ke fjalen?!
Ti mendon, se ne i kemi zbuluar te tera dhe tani nuk na mbetet gje tjeter, vecse te mbyllim syte e te fleme gjume?!
Domethene i ka thene te tera Cabeji dhe nuk ka me gje tjeter per te thene per shqipen.

Ti vertet i ke nxire ato, qe ka thene profesori i madh, por a i kupton ato, qe shkruan ai?
Po te ndihmoj une tua nxjerresh kuptimin. Profesori me ato fjale shpreh keqardhjen e tij, qe me njohurit dhe informacionin e kohes nuk eshte ne gjendje, qe te vertetoj drejteperdrejte me ane te gjuhes, qe shqiptaret jane pasardhes te pellazgeve.

Domethene, qe ai ka levizur ne ate drejtim, pra eshte perpjekur qe te vertetoj nje gje te till, por nuk ka arritur ta bej dot. Kurse ti e komenton steprapthi.

Nejse, ti ke menyren tende te parit dhe te arsyetuarit. Nuk kam asgje kundra. Mirpo nuk mund te hedhesh poshte nje prove shkencore, sepse ajo hedh poshte ate qe ti ke besuar per kaq kohe ne koken tende dhe qe eshte kthyer ne bindje. Edhe Galileu, mendonte se kishte Zot. Bile ishte i bindur. E dinte biblen me pike e me presje, por kur e pa ne teleskop proven e madhe, hodhi poshte bindjet e tij dhe pranoi proven duke thene frazen e famshme" e megjithate ajo rrotullohet".

Pra faktet dhe provat jane mbi bindjet. Leri bindjet por shiko provat. Mos u bej inkuizitor dhe fanatik i nje vije.

 

[skampini]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Etimologji – historiku i neologjizmave greke


Listën e neologjizmave greke të ndërtuara gjatë shekujve 16 – 20 nga dijetarë perëndimorë, që ne jua kemi parashtruar në shkrimet tona:

Etimologjia: historiku i neologjizmave greke - neologjizma që fillojnë me shkronjën A, datë 15 prill 2009[1]

Etimologjia - historiku i neologjizmave greke - vazhdim II, datë 07 tetor 2009
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/07/etimologjia-historiku-i-neologjizmave_15.html

Etimologji: historiku i neologjizmave greke i datës 26 nëntor 2009
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/07/etimologji-historiku-i-neologjizmave.html
Etimologji: historiku i neologjizmave greke, azhornim i datës 30 korrik 2010
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/07/etimologji-historiku-i-neologjizmave_30.html

100808 - Etimologji – shtesë për ‘historiku i neologjizmave greke’
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-shtese-per-historiku-i.html

100808 - Etimologji - historiku i neologjizmave greke (azhornim i 090415)
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-historiku-i-neologjizmave.html

100810 - Etimologji – shtesë për ‘historiku i neologjizmave greke’
(Azhornim i datës 12 gusht 2010)
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-shtese-per-historiku-i_12.html

100814 - Etimologji – historiku i fjalës metër
Shtesë për ‘historiku i neologjizmave greke’
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-historiku-i-fjales-meter.html

100814 - Etimologji – historiku i fjalës gram
Shtesë për ‘historiku i neologjizmave greke’
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-historiku-i-fjales-gram.html

100815 - Etimologji – historiku i fjalëve me parashtesën syn-
Shtesë për ‘historiku i neologjizmave greke’
url : http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-historiku-i-fjaleve-me.html

100824 - Etimologji – prapashtesa – logy, -ology
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-prapashtesa-logy-ology.html

100824 - Etimologji – shtesë për ‘historiku i neologjizmave greke’
Ora 09:15
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-shtese-per-historiku-i_23.html

100825 - Etimologji – prapashtesa -nomy
Shtesë për “Historiku i neologjizmave greke”
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/25-gusht-2010-etimologji-prapashtesa.html


100826 - Etimologji – prapashtesa -algia
Shtesë për “historiku i neologjizmave greke”
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-prapashtesa-algia.html

100826 - Etimologji – prapashtesa -pathy
Shtesë për “historiku i neologjizmave greke”
url: http://clirimxhunga3.blogspot.com/2010/08/etimologji-prapashtesa-pathy.html

po e pasurojmë sot edhe me disa terma të tjera të vjela nga etymonline. com.


Lista e mëposhtme pretendohet se është një listë e kognateve greke në anglisht. Por, shumica e këtyre fjalëve nuk është krijuar nga dijetarë grekë, por nga dijetarë perëndimorë, që janë marrë me fusha përkatëse të diturisë. Kjo është një nga dëshmitë se greqishtja nuk ka ekzistuar para vitit 1500. Fjalët e regjistruara para kësaj kohe janë të gjitha të rreme, çka don të thotë se ato s'mund të jenë shkruar as në greqisht e as në gjuhët e tjera para shekullit të 16-të.

Në listën e mëposhtme të neologjizmave greke rezulton, për shembull, se njësia e mikrometrit (v. 1670) është krijuar para centimetrit (v. 1801), asaj të millimetrit (v. 1807), decimetrit (v. 1809) dhe kilometrit (v. 1810). Ndërsa për njësinë e metrit (shek. 14) nuk jepet një datë e saktë se kur është shkruar për herë të parë?! Dhe metri në fillim nuk mat gjatësinë apo gjërësinë, por, vargjet e poetëve?! Vetë metri si instrument shpiket vetëm më 1832.

Gjithashtu, thonë se prapashtesa – logy është një prapashtesë greke. Po sa fjalë kanë krijuar grekët me këtë prapashtesë dhe sa neologjizma kanë krijuar shkencëtarët perëndimorë? Historia e shumë termave nga fusha e matematikës, gjeometrisë, fizikës, kimisë, mjekësisë, etj. përkon historikisht me futjen e sistemit shkollor në fund të shekullit të 18-të Evropë. A thua nuk njiheshin më parë nocionet, që mishërojnë sot këto terma?

Kur janë farkuar termat nga fusha e mjekësisë dhe e psikologjisë, që janë ndërtuar me pseudo – prapashtesat greke –algia dhe –pathy? Cilat fjalë janë krijuar më parë, greqishtet ἄλγος, νόστος, apo termat ku merr pjesë prapashtesa -algia? Absurditeti në historikun e krijimit të neologjizmave me ndihmën e pseudo – rrënjëve të greqishtes shkon deri aty sa që, për shembull, termin allopathy e krijon më 1842 Hahnemann, ndërsa në frëngjisht mbiemri allopathique, që rrjedh prej emrit allopathy, rezulton të jetë shkruar më 1830!!

Huazimet greke në gjuhë të tjera janë terma shkencore, terma shumë të vonë po të krahasohen këto me kohën kur pretendohet se kemi patur një Greqi të Lashtë dhe Dijetarë grekë. Bëhet fjalë për një vonesë prej 1800 - 1900 vjetësh nga koha kur pretendohet se kanë ekzistuar Arkimedi dhe Euklidi. Disa prej këtyre termave fjalorët nuk guxojnë t'u përmendin as vitin e krijimit. Atyre u mungon shpesh dhe një tregues i rëndësishëm siç është ai i autorit që e ka farkuar termin në fjalë, gjë që do ta zhvishte krejt termin nga autorësia greke.

Si ka mundësi që në shekullin e 16-të në Perëndim të shfaqen grekër, të cilët sjellin "diturinë" nga Konstandinopoja, dhe më pas ata zhduken nga faqja e dheut? Përse këta grekër nuk marrin pjesë aspak në historinë e shkencës së Perëndimit nga shekulli i 16-të deri në mesin e shekullit të 19-të? Asnjë prej këtyre grekërve ne nuk e shohim në rradhët e Jezuitëve, që përhapin Dijen e Perëndimit dhe ngrenë universitete në të gjitha anët e botës. Kush mund të ishte më i aftë se këta (pseudo)grekër për të përhapur dijen e tyre?

Përse fjalorët e parë, që u shkruan në të gjitha gjuhët e botës, nuk përmbajnë greqishten si gjuhe të dytë?

Si mund t'i quajmë greke këto fjalë të mëposhtme kur ato janë krijuar dhe përdorur për herë të parë nga perëndimorë dhe janë regjistruar për herë të parë në tekste latine, gjermane, angleze dhe franceze? Këto nuk janë fjalë greke, këto janë neologjizma, që janë krijuar nga evropianë dhe jo grekër, duke u bazuar në pseudo-rrënjë greke, që vijnë vetëm nga Rrënjët e Kodit të Shqipes!

Përse këto fjalë u krijuan duke marrë për bazë pseudo-rrënjët e greqishtes? Edhe kjo ka shpjegimin e vet. Masës së madhe të njerëzve, atyre që nuk dinë dhe s'ka pse të dinë prejardhjen e fjalëve, u krijohet idea e gabuar e madhështisë së pamerituar të një race, që s'ka ekzistuar kurrë para shekullit të 19-të të erës tone, e tillë siç është raca greke.

Po ta zgjerojmë këtë studim edhe me kohën kur këto neologjizma janë shfaqur në gjuhë të tjera, përveç frëngjishtes e cila ka marrë mbi vete barrën më të rendë dhe më të turpshme të falsifikimeve të kryera në shkalle botërore, pra, po të marrim kohën se kur kanë hyrë këto neologjizma në gjuhe si ato sllave, semitike, të Lindjes së Largme e kështu me rradhë, atëhere do të dalë në dritë të diellit Megamashtrimi i Monarko - Fashistëve në fushën e Gjuhëve dhe atë të Historisë se tyre, atëhere neve do të na shfaqet qartë Krimi i Monarko - Fashistëve në të gjitha fushat e Dijes. Atëhere ne do të fillojmë të pyesim përse këto Shëmtira, një grusht i vogël Shëmtirash, e kanë bërë këtë gjëmë, atëhere ne do të arrijmë të kuptojmë fatin e zi të shqiptareve dhe të shumë shqiptarëve si unë.

Edhe diçka tjetër. Për shumë fjalë, të cilat pretendohen se janë krijuar para shekullit të 16-të nuk jepen autorët dhe tekstet nga janë marrë. Kur janë njohur për herë të parë këta autore nga literatura perëndimore (pasi ata nuk mund të jenë të panjohur kur "tekstet" para shekullit të 16-të numërohen me gishta), cili është ai autor i shekullit të 16-të e më pas, që i përmend ata në veprën e tij, dhe kur është botuar teksti i autorit të dytë që përmend autorin apo tekstin ku fjala, që studjohet, del për herë të parë? Hileja e shkarravitjes së dorëshkrimeve në gjuhë të paqena për kohën kur pretendohen se janë shkruar dhe ndërrimin e datave është “meritë” e atyre që kanë falsifikuar dokumenta në gjuhën angleze dhe në çdo gjuhë tjetër dhe i kanë datuar ato para shekullit të gjashtëmbëdhjetë.


A

abiotik "without life," 1803, from a- (3) + adj. formed from Gk. bios "life" (see bio-). Etymonline.com
academy v. 1474
achronous ?
aclinic ?
acne v. 1835
acoustic v. 1605
acoustic v. 1605
acropolis v. 1662
aerobic "living only in the presence of oxygen," 1884, (after Fr. aérobie, coined 1863 by Louis Pasteur) from Gk. aero- "air" (combining form) + bios "life" (see bio-).
aerobics method of exercise and a fad in early 1980s, Amer.Eng., coined 1968 by Kenneth H. Cooper, U.S. physician, from aerobic (also see -ics) on the notion of activities which require modest oxygen intake and thus can be maintained.
aerodontalgia Hist. ?
aerodynamic ?
aerospace v. 1958
aesthetics ?
aesthetition ?
agamic ?
agamogenesis ?
agape v. 1607
agnostic v. 1870
agonize v. 1583
agony v. 1382
agora ?
agoraphobia 1873
-algia suffix denoting "pain," from Gk. algos "pain," algein "to feel pain," of unknown origin. Related to alegein "to care about," originally "to feel pain." . Etymonline.com.
allegory v. 1382.
allergy v. 1911
allopathic 1830, from Fr. allopathique (see allopathy).anthropopathy. Etymonline.
allopathy 1842, "treatment of disease by remedies that produce effects opposite to the symptoms," from Ger. Allopathie (Hahnemann), from Gk. allos "other" (see alias) + -patheia, comb. form of pathos "suffering, disease, feeling" (see pathos). The term applied by homeopathists to traditional medicine.. Etymonline.
allopathy 1842, "treatment of disease by remedies that produce effects opposite to the symptoms," from Ger. Allopathie (Hahnemann).
alpha ?
altimeter 1918, from Mod.L. altimeter, from alti- "high" (from L. altus) + meter (from Gk. metron "measure;" see meter). Etymonline.com.
aluminum v. 1812, coined by Sir Humphry Davy (1778-1829).
ammeter instrument for measuring the strength of electric currents, 1882, from am(pere) + meter. Etymonline.com.
amphibious 1640s, from Gk. amphibios (see amphibian). Of motor vehicles, from 1915. Etymonline.com
amphictyony ?
amphora v. 1323
anachronism v. 1646
anaerobic "capable of living without oxygen," 1879 (as anaerobian, modern form first attested 1884), from Fr. anaérobie, coined 1863 by Louis Pasteur, from Gk. an- "without" + aer "air" + bios "life" (see bio-).
analysis v. 1581
analyze ?
anaphase 1887, coined in Ger. (1884), from Gk. ana- + phase.
angel shek. 14
angiogram v. 1933, from angio- + -gram. Etymonline.com.
angioplasty ?
anglophone "English-speaking," 1900, from Anglo- (see Anglo-Saxon) + -phone. Etymonline.com.
anomy v. 1591
anorexia v. 1598
anoxic 1920, Mod.L., from Gk. an-, privative prefix, "not, without" + first two letters of oxygen. Anoxia is attested from 1931.
antalgic 1775 (adj.), from Gk. ant-, form of anti- used before vowels, + algos "pain" (see -algia). As a noun, recorded from 1753. Etymonline.com.
anthropology v. 1593
antibiotic 1894 (adj.), "destructive to micro-organisms," from Fr. antibiotique (c.1889), from anti- + Gk. biotikos "fit for life." As a noun, first recorded 1941, in works of physician Selman Waksman, discoverer of streptomycin. Etymonline.com
antipathy v. 1601
antiphon c.1500, "a versicle sung responsively," from Fr. antiphone, from M.L. antiphona, from Gk. antiphona, from anti- "over against" + phone "voice" (see fame). A re-adoption of the word which had become anthem in Eng. and lost its original meaning. Related: Antiphonal (1719); antiphony (1590s). Etymonline.com.
apathy v. 1603
aphonia "want of voice, loss of voice, having no sound," 1719, from Mod.L. aphonia, from Gk. aphonia "speechlessness," noun of quality from aphonos "voiceless," from a-, privative prefix, + phone "voice" (see fame). Less-common Anglicized form aphony is attested from 1827. Etymonline.com.
apocalypse v. 1384.
apocalyptic ?
apogee v. 1594
apologetic ?
apologize v. 1725
apology v. 1533
apoplexy v. 1386.
apostate v. 1340.
apostolic ?
apostrophe v. 1588
apothecary v. 1366.
apothegm v. 1533
apotheosis v. 1605
archaeology v. 1607
archangel v. 1175.
architect v. 1563
archon v. 1659
argon v. 1894
aristocracy v. 1561
arithmetic v. 1250.
aroma v. 1220.
aromatherapy ?
aromatic ?
arsenic v. 1386.
arthralgia "pain in a joint," 1848, from Gk. arthron "joint" (see arm (1)) + algos "pain" (see -algia). Etymonline.com.
arthralgia Hist. ?
arthritis v. 1543
asbestos v. 1387
ascetic v. 1646
asteroid v. 1802
asthma v. 1398
astigmatism coined (in form astigmatic) 1849 by English scientist William Whewell (1794-1866)
astrology late 14c., from L. astrologia "astronomy," from Gk. astrologia "telling of the stars," from astron "star" (see astro-) + -logia "treating of" (see -logy). Originally identical with astronomy, it had also a special sense of "practical astronomy, astronomy applied to prediction of events." This was divided into natural astrology "the calculation and foretelling of natural phenomenon" (tides, eclipses, etc.), and judicial astrology "the art of judging occult influences of stars on human affairs" (also known as stromancy, 1650s). Differentiation between astrology and astronomy began late 1400s and by 17c. this word was limited to "reading influences of the stars and their effects on human destiny." Astrological is recorded from 1590s.. Etymonline.com
astronomer ?
asylum v. 1430
atheism ?
atheist v. 1571
atherosclerosis ?
athlete v. 1528
athletic ?
atom v. 1477
atomic v. 1678
authentic v. 1340.
auto ?
autobiography 1797, from auto- + biography. Related: Autobiographical. Etymonline.com
automatic v. 1748
autonomous ?
autonomy v 1623
autopsy v. 1651
axiom v. 1485


B

bacteria v. 1847, introduced as a scientific word 1838 by ger. naturalist Christian Gottfried Ehrenberg (1795-1876).
barium v. 1808
barometer 1660s, from Gk. baros "weight" (from barys "heavy;" see grave (adj.)) + metron "measure" (see meter (3)). Probably coined (and certainly popularized) by English scientist Robert Boyle (1627-1691). Etymonline.com.
basic v. 1842
beta ?
biblical v. 1880 – 1890 . Dictionary.com Unabridged.
bibliography v. 1678
bibliotheca v. 1820–25 . Dictionary.com Unabridged.
bio short for biography, attested from 1961. Etymonline.com
bio- from Gk. bio-, comb. form of bios "one's life, course or way of living, lifetime" (as opposed to zoe "animal life, organic life"), from PIE base *gweie- "to live" (cf. Skt. jivah "alive, living;" O.E. cwic "alive;" L. vivus "living, alive," vita "life;" M.Pers. zhiwak "alive;" O.C.S. zivo "to live;" Lith. gyvas "living, alive;" O.Ir. bethu "life," bith "age;" Welsh byd "world"). Equivalent of L. vita. The correct usage is that in biography, but in modern science it has been extended to mean "organic life." . Etymonline.com
biocentric 1889, from bio- + -centric. Etymonline.com
biochemical 1851, after Ger. biochemisch, from bio- + chemical. Etymonline.com
biochemistry 1881, from bio- + chemistry. Related: Biochemist (1897). Etymonline.com
biocide "destruction of living tissue or living species," 1947, from bio- + -cide. Etymonline.com
biodegradable 1960, from bio- + degrade + -able. Etymonline.com
biodiesel 1992, from bio- + diesel. Etymonline.com
biodiversity by 1988, from bio- + diversity. Etymonline.com
bioethics coined 1970 by U.S. biochemist Van Rensselaer Potter II (1911–2001), who defined it as "Biology combined with diverse humanistic knowledge forging a science that sets a system of medical and environmental priorities for acceptable survival." From bio- + ethics. Etymonline.com
biofeedback 1969, from bio- + feedback. Said to have been coined by U.S. psychologist and parapsychologist Gardner Murphy (1890-1975). Etymonline.com
biofuel by 1984, from bio- + fuel. Etymonline.com
biogenesis 1870, "the theory that living organisms can arise only from pre-existing living matter," coined by English biologist T.H. Huxley (1825-1895) from Gk. bios "life" (see bio-) + genesis (q.v.). Etymonline.com
biogenic 1904, with ref. to Haeckel's recapitulation theory; 1913 as "produced by living organisms," from bio- + genic "produced by" (see genus). Etymonline.com
biogeography 1895, from bio- + geography. Etymonline.com
biography 1680s, probably from L. biographia, from Gk. bio- "life" (see bio-) + graphia "record, account" (see -graphy). Biographia was not in classical Gk. (bios alone was the word for it), though it is attested in later Gk. from c.500. Related: Biographer; biographical. Etymonline.com
biohazard c.1973, from bio- + hazard. Etymonline.com
biological 1859, from biology + -ical. Biological clock attested from 1955; not especially of human reproductive urges until c.1991. Etymonline.com
biologist 1813, from biology + -ist. Etymonline.com
biology 1819, from Ger., from Gk. bios "life" (see bio-) + logia "study of." Suggested 1802 by German naturalist G. Reinhold Treviranus and introduced as a scientific term that year in French by Lamarck. Etymonline.com
bioluminescence from bio- + luminescence. Bioluminescent (adj.) is from 1929. Etymonline.com
biomass c.1980, from bio- + mass. Etymonline.com
biome 1916, from Gk. bios (see bio-) + -ome. Etymonline.com
biomechanics 1933, "study of the action of forces on the body," from bio- + mechanic (also see -ics). Earlier (1924) as a term in Rus. theater, from Rus. biomekhanika (1921). Etymonline.com
biomedical by c.1963, from bio- + medical. Etymonline.com
biometric 1901, from bio- + metric. Etymonline.com
biometrics "application of mathematics to biology," 1902, from biometric (also see -ics); slightly earlier in this sense was biometry (1901), which was coined by Whewell and used by him and others with a sense of "calculation of life expectancy" (1831). Etymonline.com
biomorphic 1895, from bio- + Gk. morphe "form" (see Morpheus). Etymonline.com
bionic 1901, as a term in the study of fossils, from Gk. bios "life" (see bio-) + -onic, from electronic, etc. Meaning "pertaining to bionics" is recorded from 1963. Popular sense of "superhumanly gifted or durable" is from 1976, from popular U.S. television program "The Bionic Man" and its spin-offs. Etymonline.com
bionics 1959, coined from bi(o)- (see bio-) + (electr)onic (also see -ics). The adj. form bionic is from 1963. Etymonline.com
biopic 1951, from biographical + (moving) picture. Said to have been coined in "Variety.". Etymonline.com
biopsy 1895, from Fr. biopsie, coined by Fr. dermatologist Ernest Besnier (1831-1909) from Gk. bi- comb. form of bios "life" (see bio-) + opsis "a sight" (see eye). Etymonline.com
biorhythm 1960, from bio- + rhythm. Etymonline.com
bios v. 1945–50 . Dictionary.com Unabridged.
biosphere 1899, on model of Ger. Biosphäre (1875), coined by Ger. geologist Eduard Suess (1831–1914), from bio- + sphere. Etymonline.com
biota 1901, from Gk. biota "life" (see bio-). Etymonline.com
biotechnology 1947, "use of machinery in relation to human needs;" 1972 in sense of "use of biological processes in industrial production," from bio- + technology. Etymonline.com
bioterrorism by 1997, from bio- + terrorism. Etymonline.com
biotic "pertaining to life," 1847, in the medical sense, from L. bioticus, from Gk. biotikos "pertaining to life," from bios "life" (see bio-). Biotic factor was in use by 1907. Etymonline.com
biotin 1936, from Ger. Biotin (1936), from Gk. biotos "life" (see bio-) + chemical suffix -in (-ine). Etymonline.com
dubious 1540s, from L. dubiosus "doubtful," from dubium "doubt," neuter of dubius "vacillating, moving two ways, fluctuating;" figuratively "wavering in opinion, doubting, doubtful," from duo "two" (see two), with a sense of "of two minds, undecided between two things." O.E. also used tweo "two" to mean "doubt." Cf. doubt (v.). Related: Dubiously; dubiousness. Etymonline.com


C

cacophony 1650s, from Gk. kakophonia, from kakophonos "harsh sounding," from kakos "bad, evil" (see caco-) + phone "voice" (see fame). Related: Cacophonous. Etymonline.com.
cadmium v. 1815–25 . Dictionary.com Unabridged.
calorimeter v. 1794, from calorie + meter (3). A hybrid word. Etymonline.com.
carbon dioxide 1873, so called because it consists of one carbon and two oxygen atoms. Known since mid-18c. under the name fixed air.
carbon monoxide 1873, so called because it consists of one carbon and one oxygen atom (as opposed to carbon dioxide, which has two of the latter).
cardiac v. 1601
cardiogram v. 1876, from cardio- + -gram. Etymonline.com.
cardiology 1847, from cardio- + -logy. Cardiologist attested from 1885.. Etymonline.com
cata- from Gk. kata-, before vowels kat-, from kata "down from, down to." Its principal sense is "down," but with occasional senses of "against" or "wrongly." Also sometimes used as an intensive or with a sense of completion of action. Very active in ancient Greek, this prefix is found in English mostly in words borrowed through Latin after c.1500.. Etymonline.com.
catabolism 1876, katabolism, "destructive metabolism," from Gk. katabole "a throwing down" (also "a foundation"), from kataballein "to throw down," from kata- "down" + ballein "to throw" (see ballistics). Probably formed in English on the model of metabolism. Related: Catabolic.. Etymonline.com.
catachresis 1580s, from L. catachresis, from Gk. katakhresis "misuse" (of a word), from katakhresthai "to misuse," from kata- "down" (here with a sense of "perversion") + khresthai "to use" (see hortatory). Related: Catachrestic.. Etymonline.com.
cataclysm 1630s, from Fr. cataclysme, from L. cataclysmos, from Gk. kataklysmos "deluge, flood, inundation," from kata "down" + klyzein "to wash," from PIE *kleue- "to wash, clean" (see cloaca).. Etymonline.com.
cataclysmic 1851, from cataclysm + -ic.. Etymonline.com.
catacomb usually catacombs, from O.E. catacumbas, from L.L. (400 C.E.) catacumbae, originally the region of underground tombs between the 2nd and 3rd milestones of the Appian Way (where the bodies of apostles Paul and Peter, among others, were said to have been laid), origin obscure, perhaps once a proper name, or dissimilation from L. cata tumbas "at the graves," from cata- "among" + tumbas. accusative plural of tumba "tomb" (see tomb). Extended by 1836 to any subterranean receptacle of the dead (as in Paris).. Etymonline.com.
catafalque 1640s, from Fr. catafalque (17c.), from It. catafalco "scaffold," from V.L. *catafalicum, from Gk. kata- "down," used in M.L. with a sense of "beside, alongside" + fala "scaffolding, wooden siege tower," said to be of Etruscan origin.. Etymonline.com.
catalectic 1580s, "wanting a syllable in the last foot," from L.L. catalecticus, from Gk. katalektikos "leaving off," from kata- "down" (see cata-) + legein "to leave off, cease from" (see lecture).. Etymonline.com.
catalepsy late 14c., cathalempsia, from M.L. catalepsia, from Gk. katalepsis "a seizure, a seizing upon, a taking possession," from kataleptos "seized," from katalambanein "to seize upon," from kata- "down" + lambanein "to take" (see analemma). Etymonline.com.
cataleptic 1680s, from L.L. catalepticus, from Gk. kataleptikos, from kataleptos (see catalepsy). The noun meaning "one affected by catalepsy" is from 1851. Etymonline.com.
catalog see catalogue.. Etymonline.com.
catalogue early 15c., from O.Fr. catalogue, from L.L. catalogus, from Gk. katalogos "a list, register, enrollment" (e.g. the katalogos neon, the "catalogue of ships" in the "Iliad"), from kata "down, completely" + legein "to say, count" (see lecture). The verb is first attested 1590s. Related: Catalogued; cataloguing.. Etymonline.com.
catalyse variant spelling of catalyze (q.v.); for suffix, see -ize.. Etymonline.com.
catalysis 1650s, "dissolution," from Gk. katalysis "dissolution, a dissolving" (of governments, military units, etc.), from katalyein "to dissolve," from kata- "down" (or "completely") + lyein "to loosen" (see lose). Chemical sense is attested from 1836.. Etymonline.com.
catalysis v. 1645–55 . Dictionary.com Unabridged.
catalyst 1902, formed in English (on analogy of analyst) from catalysis.. Etymonline.com.
catalytic from Gk. katalytikos "able to dissolve," from katalyein (see catalysis).. Etymonline.com.
catalyze 1890, back formation from catalysis on model of analyze/analysis. Related: Catalyzed; catalyzing.. Etymonline.com.
catamite 1590s, from L. Catamitus, Latin corruption of Ganymedes, the name of the beloved cup-bearer of Jupiter (see Ganymede).. Etymonline.com.
cataphract "coat of mail," M.E., from L. cataphractes "breastplate of iron scales," from Gk. kataphraktes "coat of mail," from kataphraktos "covered up," from kataphrassein "to fortify," from kata "entirely" + phrassein "to fence around, enclose, defend.". Etymonline.com.
cataplexy "the state of an animal when it is feigning death," 1883, from Ger. kataplexie, from Gk. kataplexis "stupefaction, amazement, consternation," from kataplessein "to strike down" (with fear, etc.), from kata- "down" + plessein "to strike, hit," from PIE *plak- "to strike" (cf. plague).. Etymonline.com.
catapult 1570s, from M.Fr. catapulte, from L. catapulta "war machine for throwing," from Gk. katapeltes, from kata "against" + base of pallein "to toss, hurl." The verb is first recorded 1848. Related: Catapulted; catapulting.. Etymonline.com.
cataract early 15c., from L. cataracta "waterfall," from Gk. katarhaktes "waterfall, broken water; swooping, rushing down; portcullis," noun use of adj. from kata "down" + arhattein "to strike hard." Its alternative sense in Latin of "portcullis" probably was passed through French to form the English meaning "eye disease" (early 15c.), on the notion of "obstruction.". Etymonline.com.
catarrh late 14c., from M.L. catarrus, from L.L. catarrhus, from Gk. katarrhous "a catarrh, a head cold," lit. "a flowing down," from kata- "down" + rhein "to flow" (see rheum).. Etymonline.com.
catastrophe 1530s, "reversal of what is expected" (especially a fatal turning point in a drama), from L. catastropha, from Gk. katastrophe "an overturning; a sudden end," from katastrephein "to overturn, turn down, trample on; to come to an end," from kata "down" + strephein "turn" (see strophe). Extension to "sudden disaster" is first recorded 1748. Etymonline.com.
catastrophic 1837, from catastrophe + -ic.. Etymonline.com.
catastrophism as a geological or biological theory, 1869, coined by Huxley from catastrophe + -ism.. Etymonline.com.
catatonia 1888, from Mod.L. catatonia (see catatonic).. Etymonline.com.
catatonic 1908, from Mod.L. catatonia, replacing katatonia (1880s), which was formed directly from Gk. kata- "down" + tonos "tone" (see tenet).. Etymonline.com.
causalgia Hist. ?
cellphone also cell phone, 1984, short for cellular phone. Etymonline.com.
centimeter v. 1801, from Fr. centimètre (18c.), coined from L. centum "hundred" (see hundred) + Fr. mètre (see meter). Etymonline.com.
cephalalgia Hist. ?
chaos v. 1440
characteristic v. 1655–65 . Dictionary.com Unabridged.
chiralgia Hist. ?
chlorine v. coined 1810 by Sir Humphry Davy
chromium v. 1800–10 . Dictionary.com Unabridged.
chronic v. 1601
chronogram v. 1615–25 . Dictionary.com Unabridged.
chronology 1590s, from Mod.L. chronologia; see chrono- + -logy. Related: Chronologer (1570s).. Etymonline.com
chronometer v. 1735, from chrono- "time" + -meter, from Gk. metron "measure" (see meter (2)). Related: Chronometric. Etymonline.com.
chrysostomous ?
clinical v. 1770–80 . Dictionary.com Unabridged.
clinometer v. "measurer of slopes and elevations," 1811, from clino-, comb. form meaning "slope, slant, incline," Latinized from Gk. klinein (see lean (v.)) + meter (3). Etymonline.com.
comedy v. 1374.
cosmology 1650s, from Mod.L. cosmologia, from Gk. kosmos (see cosmos) + -logia "discourse" (see -logy). Related: Cosmological; cosmologist.. Etymonline.com
cosmopolis v. 1890–95 . Dictionary.com Unabridged.
cosmopolitan v. 1844
costalgia Hist. ?
critical v. 1580–90 . Dictionary.com Unabridged.
cryptogram v. 1880, from crypto- + gram "word, letter." A modern word coined in English; though the elements are Gk., the ancient Greeks would find it barbarous. Etymonline.com.
cytology 1889, from cyto- + -logy. Related: Cytologist (1895).. Etymonline.com


D

decagon v. 1565–75
decameter v. 1800–10
decimeter v. 1809, from deci- + meter (2). . Etymonline.com.
delta v. 1200.
democracy v. 1574
demography 1880, from Gk. demos "people" (see demotic) + Eng. -graphy "the study of."
demon v. 1387
demotic 1822, from Gk. demotikos "of or for the common people," from demos "common people," originally "district," from PIE *da-mo- "division," from base *da- "to divide" (see tide). In contrast to hieratic. Originally of the simpler of two forms of ancient Egyptian writing; broader sense is from 1831; used of Greek since 1927.
deontology science of moral duty, 1826, from Gk. deont-, comb. form of deon "that which is binding, duty," neut. prp. of dei "is binding;" + -logia "discourse" (see -logy). Said to have been coined by Bentham. Related: Deontological.. Etymonline.com
deoxyribose 1931, from deoxy-, from de- + oxy(gen) because the 2' hydroxyl (-OH) in the sugar is in this case reduced to a hydrogen (H) by loss of an oxygen + ribose.
dermatology 1819, from dermato- + -logy. Related: Dermatological.. Etymonline.com
dia before vowels, di-, prefix meaning "through, thoroughly, entirely," from Gk. dia-, from dia "through, throughout," probably from the root of duo "two" (see two) with a base sense of "twice.". Etymonline.com.
diabetes 1560s, from medical L. diabetes, from late Gk. diabetes "excessive discharge of urine" (so named by Aretaeus the Cappadocian, physician of Alexandria, 2c.), lit. "a passer-through, siphon," from diabainein "to pass through," from dia- "through" (see dia-) + bainein "to go" (see come). An old native name for it was pissing evil. In classical Greek, diabainein meant "to stand or walk with the legs apart," and diabetes meant "a drafting compass," from the position of the legs. . Etymonline.com.
diabetic 1799 (adj.), 1840 (n.); see diabetes + -ic.. Etymonline.com.
diabolic late 14c., from O.Fr. diabolique (13c.), from L.L. diabolicus, from Eccles. Gk. diabolikos "devilish," from diabolos (see devil).. Etymonline.com.
diabolical c.1500, "pertaining to the devil," from diabolic (late 14c.) , from Fr. diabolique (see diabolic) + -al (1). Meaning "befitting the devil" is from 1540s. Related: Diabolically.. Etymonline.com.
diabolism c.1600s, from Eccles. Gk. diabolos "devil" (see devil) + -ism.. Etymonline.com.
diachronic 1857, from Gk. dia "throughout" (see dia-) + khronos "time." Use in linguistics dates from 1927. Etymonline.com. v. 1925 – 30 sipas Dictionary.com Unabridged.
diacritic 1690s, of sounds, from Gk. diakritikos "that separates or distinguishes," from diakrinein "to separate one from another," from dia- (see dia-) + krinein "to separate, decide, judge" (see crisis). As a noun, from 1866. Related: Diacritical. . Etymonline.com.
diadem late 13c., from O.Fr. diademe and directly from L. diadema "cloth band worn around the head as a sign of royalty," from Gk. diadema, from diadein "to bind across," from dia- "across" (see dia-) + dein "to bind," related to desmos "band," from PIE *de- "to bind." Used of the headband worn by Persian kings and adopted by Alexander the Great and his successors.. Etymonline.com.
diagnose 1861, back formation from diagnosis. Related: Diagnosed; diagnosing.. Etymonline.com.
diagnosis 1680s, medical L. application of Gk. diagnosis "a discerning, distinguishing," from stem of diagignoskein "discern, distinguish," lit. "to know thoroughly," from dia- "apart" (see dia-) + gignoskein "to learn" (see gnostic).. Etymonline.com.
diagnostic 1620s (adj. and noun), from Gk. diagnostikos "able to distinguish," from diagnostos, verbal adj. from diagignoskein (see diagnosis). Related: Diagnostics.. Etymonline.com.
diagonal 1540s (implied in diagonally), from M.Fr. diagonal, from L. diagonalis, from diagonus "slanting line," from Gk. diagonios "from angle to angle," from dia- "across" (see dia-) + gonia "angle," related to gony "knee" (see knee). As a noun, from 1570s.. Etymonline.com.
diagram 1610s, from Fr. diagramme, from L. diagramma, from Gk. diagramma "geometric figure, that which is marked out by lines," from diagraphein "mark out by lines, delineate," from dia- "across, out" (see dia-) + graphein "write, mark, draw" (see -graphy). The verb is 1840, from the noun.. Etymonline.com.
diakinisis ?
dialect 1570s, "form of speech of a region or group," from M.Fr. dialecte, from L. dialectus "local language, way of speaking, conversation," from Gk. dialektos "talk, conversation, speech;" also "the language of a country, dialect," from dialegesthai "converse with each other," from dia- "across, between" (see dia-) + legein "speak" (see lecture).. Etymonline.com.
dialectal 1831, from dialect + -al (1).. Etymonline.com.
dialectic 1580s, earlier dialatik (late 14c.), from O.Fr. dialectique (12c.), from L. dialectica, from Gk. dialektike (techne) "(art of) philosophical discussion or discourse," fem. of dialektikos "of conversation, discourse," from dialektos "discourse, conversation" (see dialect). Originally synonymous with logic; in modern philosophy refined by Kant, then by Hegel, who made it mean "process of resolving or merging contradictions in character." Related: Dialectics.. Etymonline.com.
dialectical "argumentative," 1540s; see dialectic + -al (1).. Etymonline.com.
dialogue early 13c., "literary work consisting of a conversation between two or more persons," from O.Fr. dialoge, from L. dialogus, from Gk. dialogos "conversation, dialogue," related to dialogesthai "converse," from dia- "across" (see dia-) + legein "speak" (see lecture). Sense broadened to "a conversation" c.1400. Mistaken belief that it can only mean "conversation between two persons" is from confusion of dia- and di- (1). A word for "conversation between two persons" is the hybrid duologue (1864).. Etymonline.com.
dialysis 1580s, from Latin, from Gk. dialysis "dissolution, separation" (of the disbanding of troops, a divorce, etc.), from dialyein "dissolve, separate," from dia- "apart" + lyein "loosen" (see lose). Used originally in logic and grammar; chemistry sense is first recorded 1861, medicine 1914. Related: Dialytic.. Etymonline.com.
diameter v. late 14c., from O.Fr. diametre, from L. diametrus, from Gk. diametros (gramme) "diagonal of a circle," from dia- "across, through" (see dia-) + metron "a measure" (see meter (2)). . Etymonline.com.
diametric 1802, probably shortened from diametrical (1550s); see diameter + -ical.. Etymonline.com.
diametrically 1630s, "completely" (opposed, contrary, etc.); see diametric. Mostly in figurative use; the two points that mark the ends of a line of diameter across a circle are opposite one another.. Etymonline.com.
diamond early 14c., from O.Fr. diamant, from M.L. diamantem (nom. diamas), from V.L. *adiamantem (altered by influence of the many Greek words in dia-), from L. adamantem (nom. adamans) "the hardest metal," later, "diamond" (see adamant). Playing card suit is from 1590s; Sense in baseball is Amer.Eng. 1875.. Etymonline.com.
dianetics 1950, coined by U.S. writer L. Ron Hubbard, an alteration of dianoetic (1670s) "of or pertaining to thought," from Gk. dianoetikos "of or for thinking; intellectual," from dianoetos, verbal adj. from dianoe-esthai "to think," from dia- "through" (see dia-) + noe-ein "to think, suppose.". Etymonline.com.
dianthus 1849, from Mod.L. (Linnaeus), from Gk. Dios, gen. of Zeus "Zeus" + anthos "flower" (see anther).. Etymonline.com.
diaper mid-14c., "fabric with a repeated pattern of figures," from O.Fr. diaspre "ornamental cloth; flowered, patterned silk cloth," perhaps via M.L. diasprum from Medieval Gk. diaspros "thoroughly white," or perhaps "white interspersed with other colors," from dia- (see dia-) + aspros "white." Aspros originally meant "rough," and was applied to the raised parts of coins (among other things), and thus was used in Byzantine Greek to mean "silver coin," from which the bright, shiny qualities made it an adjective for whiteness. Modern sense of "underpants for babies" is continuous since 1837, but such usage has been traced back to 1590s. As a verb, from late 14c., "to put a small, repeated pattern on.". Etymonline.com.
diaphanous 1610s, from M.L. diaphanus, from Gk. diaphanes "transparent," from dia- "through" (see dia-) + phainesthai, middle voice form (subject acting on itself) of phainein "to show" (see phantasm).. Etymonline.com.
diaphonos ?
diaphony ?
diaphragm late 14c., from L.L. diaphragma, from Gk. diaphragma "partition, barrier, muscle which divides the thorax from the abdomen," from diaphrassein "to barricade," from dia- "across" (see dia-) + phrassein "to fence or hedge in." The native word is midriff. Meaning "contraceptive cap" is from 1933.. Etymonline.com.
diarrhea late 14c., from O.Fr. diarrie, from L.L. diarrhoea, from Gk. diarrhoia "diarrhea" (coined by Hippocrates), lit. "a flowing through," from diarrhein "to flow through," from dia- "through" (see dia-) + rhein "to flow" (see rheum). Respelled 16c. from diarria on Latin model.. Etymonline.com.
diaspora 1876, from Gk. diaspora "dispersion," from diaspeirein "to scatter about, disperse," from dia- "about, across" (see dia-) + speirein "to scatter" (see sprout). The Greek word was used in Septuagint in Deut. xxviii.25. Related: Diasporic.. Etymonline.com.
diastasis v. 1735–45 . Dictionary.com Unabridged.
diastole 1570s, from medical L. diastole, from Gk. diastole "drawing asunder, dilation," from diastellein, from dia- (see dia-) + stellein "to make ready, equip" (see stet).. Etymonline.com.
diatessaron late 14c. as a term in music meaning "interval of a fourth;" 1803 in reference to harmonizings of the gospels, especially that of Tatian (2c.), from Gk. dia tessaron, from dia "composed of" (lit. "through;" see dia-) + tessaron "four," related to tessares (see four).. Etymonline.com.
diathesis v. 1645–55 . Dictionary.com Unabridged.
diatom 1845, coined from Gk. diatomos "cut in two," from diatemnein "to cut through," from dia- "through" (see dia-) + temnein "to cut" (see tome). So called because they typically appear to have been cut in half. Related: Diatomic.. Etymonline.com.
diatonic c.1600, from Fr. diatonique, from L. diatonicus, from Gk. diatonikos, from diatonos "extending; pertaining to the diatonic scale," from dia- (see dia-) + teinein "to stretch" (see tenet).. Etymonline.com.
diatribe 1640s (in Latin form in English from 1580s), "discourse, critical dissertation," from Fr. diatribe (15c.), from L. diatriba "learned discussion," from Gk. diatribe "employment, study," in Plato, "discourse," lit. "a wearing away (of time)," from dia- "away" (see dia-) + tribein "to wear, rub," from PIE base *ter- "to rub, turn, twist" (see throw). Sense of "invective" is 1804, apparently from French.. Etymonline.com.
didymous v. 1785–95 . Dictionary.com Unabridged.
dilemma v. 1523
dioxin 1919, from dioxy- + chemical suffix -in. All the compounds in the group are characterized by two oxygen atoms.
dodecahedron 1560s, from Gk. dodeka "tëelve" (short for duodeka, from duo "tëo" + deka "ten;" cf. dozen) + hedra "seat, base, chair, face of a geometric solid," from PIE base *sed- "to sit" (see sedentary).. Etymonline.com.
dogma v. 1541
dogmatic v. 1595–1605 . Dictionary.com Unabridged.
doxology v. 1649
drama v. 1515
dramatic v. 1580–90 . Dictionary.com Unabridged.
dubious 1540s, from L. dubiosus "doubtful," from dubium "doubt," neuter of dubius "vacillating, moving two ways, fluctuating;" figuratively "wavering in opinion, doubting, doubtful," from duo "two" (see two), with a sense of "of two minds, undecided between two things." O.E. also used tweo "two" to mean "doubt." Cf. doubt (v.). Related: Dubiously; dubiousness.. Etymonline.com
dynamic v. 1817
dyslexia v. 1887


E

ebionite 1640s, sect (1c.-2c.) that held Jesus was a mere man and Christians continued bound by Mosaic Law, from L. ebonita, from Heb. ebyon "poor.". Etymonline.com
eccentric v. 1398
ecclesia v. 1570–80 . Dictionary.com Unabridged.
ecclesiastic v. 1483
eclipse v. 1280.
ecology 1873, "branch of science dealing with the relationship of living things to their environments, coined by German zoologist Ernst Haeckel (1834-1919) as Okologie, from Gk. oikos "house, dwelling place, habitation" (see villa) + -logia "study of" (see -logy). In use with reference to anti-pollution activities from 1960s.. Etymonline.com
economic v. 1585–95 . Dictionary.com Unabridged.
economy v. 1530
ecumenical v. 1570
elastic v. 1653
electric v. 1646, first used in Eng. by Eng. physician Sir Thomas Browne (1605-1682), coined in Mod.L. by Eng. physicist William Gilbert (1540-1603) in treatise "De Magnete" (1600)/
electrocardiogram v. 1904, from electro- (see electric) + cardio- + -gram. Etymonline.com.
electroencephalogram v. 1934, from electro- (see electric) + encephalo- (see encephalitis) + -gram. Etymonline.com.
electrolysis v. 1834
electron v. 1891
elephant v. 1308.
ellipses v. 1656
embryology 1859, from embryon (see embryo) + -logy. Related: Embryologist (c.1850).. Etymonline.com
empathy v v. 1903
emphasis v. 1573
emphasize v. 1820–30 . Dictionary.com Unabridged.
encephalic v. 1825–35
encephalon v.1735–45 . Dictionary.com Unabridged.
encephalopathy Hist. ?
endocarditis v. 1830–40 . Dictionary.com Unabridged.
endocardium v. 1870–75 . Dictionary.com Unabridged.
endocrinology 1919, from endocrine + -logy.. Etymonline.com
endodermis v. 1880–85 . Dictionary.com Unabridged.
endometriosis v. 1920–25 . Dictionary.com Unabridged.
endometrium v. 1882, from endo- + Gk. metra “uterus,” related to meter (see mother). Etymonline.com.
energy v. 1599
enthusiasm v. 1603
ephedra 1917, from Mod.L., coined by Linnaeus (1737) from Gk. ephedra, lit. "sitting upon," from fem. of ephedros, from epi "on" (see epi-) + hedra "seat, base, chair, face of a geometric solid" (see sedentary). Etymonline.com.
ephemeral v.1570–80 . Dictionary.com Unabridged.
epidemiology “study of epidemics,” 1873, from Gk. epidemios “epidemic” (see epidemic) + -logy. Related: Epidemiological; epidemiologist.. Etymonline.com
epidermis v. 1626
epigram v. 1538
epileptic v. 1600–10 . Dictionary.com Unabridged.
epilog v. 1375–1425 . Dictionary.com Unabridged.
epiphany v. 1310.
episode v. 1678
epitome v. 1528
epoch v. 1614
eponym v. 1840–50 . Dictionary.com Unabridged.
epsilon ?
ergon ?
ergonomics v. 1950
erotopathy Hist. ?
esophagus v. 1392.
ethnic c. 1375.
ethnology 1842, from ethno- + -logy. Related: Ethnologist.. Etymonline.com
ethos v. revived (?!) by Palgrave in 1851
eugenic v. 1880–85 . Dictionary.com Unabridged.
eulogize v.1800–10 . Dictionary.com Unabridged.
euphony 1590s (as euphonia), from Gk. euphonia, from euphonos "well-sounding," from eu- "good" + phone "sound, voice," related to phanai "speak" (see fame). Hence, euphonium (1865), the musical instrument. Related: Euphonic; euphonious. Etymonline.com.
euphoric v. 1880–85 . Dictionary.com Unabridged.
europe ?
evangelic v. 1525–35 . Dictionary.com Unabridged.
exelixis ?


F

fantastic v. 1387.
fantasy v. 1325.
fibromyalgia 1981, said to have been coined by U.S. rheumatologist Mohammed Yunus, from L. fibra (see fiber) + Gk. mys (gen. myos) "muscle" (see muscle) + -algia. The earlier name for the condition was fibrositis. Etymonline.com.
francophone 1900, from Franco- + -phone. Etymonline.com.

G

galvanometer v. 1802, from comb. form of galvanism + meter (3). Etymonline.com.
gamma v. 1400.
gastralgia Hist. ?
gastronomic v. 1805–15 . Dictionary.com Unabridged.
gastropathy Hist. ?
geography v. 1542
geometry v. 1330.
glossalgia Hist. ?
-gram suffix from telegram (1857), first abstracted 1979 (in Gorillagram, a proprietary name in U.S.), and put to wide use in forming new words, such as stripagram (1981). The construction violates Gk. grammar, as an adv. could not properly form part of a compound noun. Etymonline.com.
gram v. 1797, from Fr. gramme, from L.L. gramma "small weight," from Gk. gramma "small weight," originally "letter of the alphabet," from stem of graphein "to draw, write" (see -graphy). Adopted into English about two years before it was established in France as a unit in the metric system by law of 19 frimaire, year VIII (1799). Etymonline.com.
grammatical v. 1520–30 . Dictionary.com Unabridged.
gramophone 1887, trademark by German-born U.S. inventor Emil Berliner (1851-1929), an inversion of phonogram (1884) "the tracing made by a phonograph needle," coined from Gk. phone "voice, sound" (see fame) + gramma "something written." Berliner's machine used a flat disc and succeeded with the public. Edison's phonograph used a cylinder and did not. Despised by linguistic purists (Weekley calls gramophone "An atrocity formed by reversing phonogram") who tried to at least amend it to grammophone, it was replaced by record player after mid-1950s. Etymonline.com.
gymnasium v. 1598
gymnastics v. 1645–55 . Dictionary.com Unabridged.
gynecology also gynaecology, 1847, from Fr. gynécologie, from Gk. gynaik-, comb. form of gyne "woman, female," from PIE *gwen- "woman" (see queen). Second element is from Fr. -logie "study of," from Gk. (see -logy).. Etymonline.com


H

harmonization v. 1475–85 . Dictionary.com Unabridged.
harmonize v. 1475–85
harmony v. 1384 shikoni vete ndryshim ne data mes një emri dhe një folje me rrënjë te njëjtë, një shekull diferencë!
helium v. 1868, coined by Eng. astronomer Sir Joseph N. Lockyer (1836-1920) and Eng. chemist Sir Edward Frankland (1825-99).
hellenic v. 1644
heptagon v. 1570
heptathlon v. 1985–90 . Dictionary.com Unabridged.
hero v. 1387.
heroic v. 1540–50 . Emri del me 1387 ndersa mbiemri me 1540-en, një shaka e vërtetë. Dictionary.com Unabridged.
herpetology "study of reptiles," 1824, from Fr. herpétologie, coined from Gk. herpeton "reptile," lit. "creeping thing," from herpein "to creep" (see serpent) + logia (see -logy). Related: Herpetologist.. Etymonline.com
heterogeneous v. 1624
heterosexual v. 1892
hexagon v. 1570
hexagram v. 1863 as a type of geometric figure, from hexa- + -gram. I Ching sense attested from 1882. Etymonline.com.
hexameter v. 1540s, from L. hexameter, from Gk. hexametros, from hex "six" + metron "meter" (see meter (2)). Etymonline.com.
hierarchy v. 1343.
histogram v. 1891, from Gk. histos “mist, web” (see histology) + -gram. Etymonline.com.
history v. 1390.
hologram v. 1949, coined by Hungarian-born British scientist Dennis Gabor, 1971 Nobel prize winner in physics for his work in holography, from Gk. holos "whole" (in sense of three-dimensional) + -gram. Etymonline.com.
homeopath 1830; see homeopathy. Related: Homeopathic.. Etymonline.
homeopathy 1830, from Ger. Homöopathie, coined 1824 in Ger. by Ger. physician Samuel Friedrich Hahnemann (1755-1843) from Gk. homoios "like, similar, of the same kind" (an expanded form of homos "same;" see same) + -patheia, comb. form of pathos "suffering, disease, feeling" (see pathos).
homeostasis 1926, coined in Mod.L. from homeo-, comb. form of Gk. homoios "of the same kind" (see homeopathy) + Gk. stasis "standing still" (see stet). Related: Homeostatic (Etymonline.com). The term homeostasis was coined by Walter Cannon in 1926 (Dr. H. Nigam).
homogeneous v. 1641
homologous v. 1660
homonym v. 1621
homophone 1843, from Gk. homos "same" (see same) + phone "sound" (see fame). Related: Homophonic; homophony. Etymonline.com.
homosexual v. 1892, in C.G. Chaddock's translation of Krafft-Ebing's "Psychopathia Sexualis"
horizon v. 1347.
hormone v. 1905
horology 1819, probably from Gk. hora “hour” (see hour) + -logy. Earlier it meant “clock, clock dial” (c.1500), from L. horologium.. Etymonline.com
horoscope v. 1050.
horticulture v. 1678
hyacinth v. 1553
hydraulic v. 1606
hydrocephalus v. 1660–70
hydrogen 1791, from Fr. hydrogène, coined 1787 by G. de Morveau from Gk. hydr-, stem of hydros "water" + Fr. -gène "producing" (see -gen). So called because it forms water when exposed to oxygen. Hydrogen bomb first recorded 1947; shortened form H-bomb is from 1950.
hydrogen coined 1787 by G. de Morveau
hydrology 1762, from hydro- + -logy. Related: Hydrologist.. Etymonline.com
hydrolysis v. 1880
hydrophobi v. 1392 sipas etymonline dhe v. 1540–50 sipas Dictionary.com Unabridged
hydroplane v. 1904
hydropower v. 1930–35 . Dictionary.com Unabridged.
hydrotherapy v. 1875–80 . Dictionary.com Unabridged.
hyena v. 1340
hygiene v. 1671
hygrometer v. 1660s, from Fr. hygromètre, from Gk. hygro-, comb. form of hygros “wet, moist, fluid” + meter (3). Etymonline.com.
hymn v. 1000.
hyperbola v. 1668
hyperbolic v. 1640–50 . Dictionary.com Unabridged.
hypnosis v. 1876
hypnotize v. 1843 . Dictionary.com Unabridged.
hypochondria v. 1690–1700 sipas Dictionary.com Unabridged; v. 1839 sipas etymonline
hypocrisy v. 1225.
hypocrite v. 1175–1225 . Dictionary.com Unabridged.
hypodermic v. 1863
hypotenuse v. 1571
hypothecate v. 1675–85 . Dictionary.com Unabridged.
hypothesis v. 1596
hypothetical v. 1580–90 . Dictionary.com Unabridged.
hypoxia 1941, from hypo- + oxygen. Related: Hypoxic.
hysteria v. 1795–1805 . Dictionary.com Unabridged.


I

icosahedron 1560s, from Gk. eikosahedron, neut. of eikosahedros, from eikosi “twenty” + -hedra "seat, base, chair, face of a geometric solid," from PIE base *sed- "to sit" (see sedentary). Etymonline.com.
ideology 1796, "science of ideas," originally "philosophy of the mind which derives knowledge from the senses" (as opposed to metaphysics), from Fr. idéologie "study or science of ideas," coined by Fr. philosopher Destutt de Tracy (1754-1836) from idéo- "of ideas," from Gk. idea (see idea) + -logy. Meaning "systematic set of ideas, doctrines" first recorded 1909. Ideologue first recorded 1815, in ref. to the Fr. Revolutionaries. "Ideology ... is usually taken to mean, a prescriptive doctrine that is not supported by rational argument." [D.D. Raphael, "Problems of Political Philosophy," 1970]. Etymonline.com
idea v. 1430 figurë; v. 1645 me kuptimin rezultat i mendimit
ideogram v. 1838, from Gk. idea (see idea) + -gram. Etymonline.com
idiom v. 1588
idiomatic v. 1712
idiosyncrasy v. 1604
idiot v. 1300 ?!
iota v. 1636
isometric v. 1840, coined from Gk. isos "equal" + metron "measure" (see meter (2)). Originally a method of using perspective in drawing; the physiological sense relating to muscular action is from 1891, borrowed from Ger. isometrisch (1882). Related: Isometrics, coined 1962 in Amer.Eng. Etymonline.com.


K

kappa ?
karyoplasms v. 1885–90 . Dictionary.com Unabridged.
karyotype v. 1925–30 . Dictionary.com Unabridged.
keratalgia Hist. ?
keratopathy
kilogram v. 1797, from Fr. kilogramme (1795); see kilo- + gram. Etymonline.com.
kilometer v. 1810, from Fr. kilomètre (1795); see kilo- + meter. Etymonline.com.
kinetic v. 1864
krypton inert gaseous element," 1898, coined by its discoverers (Sir William Ramsay and Morris W. Travers).


L

lexicon v. 1603
lithium v. 1818, coined in Mod.L. by Swed. Chemist Jöns Jacob Berzelius (1779-1848)
lithography v. 1813
lithology 1716, from Mod.L. lithologia, from litho- + -logia (see -logy).. Etymonline.com
logic v. 1362 ? me kuptimin dege e filozofisë; v. 1601 si argumentim logjik.
logical v. 1490–1500 . Dictionary.com Unabridged.
logion v. 1580–90 . Dictionary.com Unabridged.
logistics v. 1879
logo v. 1937, probably a shortening of logogram "sign or character representing a word" (1840), from Gk. logos "word" + gram "what is written." . Etymonline.com
-logy "a speaking, discourse, treatise, doctrine, theory, science," from Gk. -logia (often via Fr. -logie or M.L. -logia), from root of legein "to speak;" thus, "the character or department of one who speaks or treats of (a certain subject);" see lecture. Etymonline.com


M

macrobiotic "inclined to prolong life," 1797, from Gk. makrobiotikos "long-lived," from makros "long" (see macro-) + bios "life" (see bio-). The specific reference to a Zen Buddhist dietary system dates from 1936.. Etymonline.com
macroeconomics ?
magic v. 1384
magnesium c.1386, in alchemy, “main ingredient of the philosopher’s stone … gk. (he) Magnesia (lithos) “the lodestone,” lit. “(the) Magnesian (stone),” from Magnesia, region in Thessaly. Perhaps manganese is meant. Connection with magnet is obscure. Main modern sense of “magnesium oxide” (1755) is perhaps an independent formation from L. magnes carneus “flesh-magnet” (c.1550), so called because it adheres strongly to the lips.
mammogram v. 1937, from L. mamma “breast” (see mammal) + -gram. Etymonline.com
manometer v. 1730, from Fr. anometer (1706), from Gk. Manos “thin, rare” + -mètre (see meter (3)). Etymonline.com.
mastalgia Hist. ?
mathematics c.1380 as singular, replaced by early 17c. by mathematics (1581), from L. mathematica (pl.), from Gk. Mathematike tekhne “mathematical science,” fem. Sing. Of mathematikos (adj.) “relating to mathematics, scientific,” from mathema (gen. mathematos) “science, knowledge, mathematical knowledge,” related to manthanein “to learn,” from PIE base *mn-/*men-/*mon- “to think, have one’s mind aroused” (cf. Gk. Menthere “to care,” Lith. Mandras “wide-awake,” O.C.S. madru “wise, sage,” Goth. Mundonsis “to look at,” Ger. munter “awake, lively”). Mathematics (pl.) originally denoted the mathematical sciences collectively, including geometry, astronomy, optics.
matriarch v. 1606
mechanic v. 1549
mechanical v. 1432
medal v. 1586
mega ?
megaphone 1878, coined (perhaps by Thomas Edison, who invented it) from Gk. Megas “great” (see mickle) + phone “voice” (see fame). . Etymonline.com.
melancholic ?
melancholy v. 1303
melanoma v. 1843
melodic v. 1823
melody v. 1290 Shih melodic
meralgia Hist. ?
metabolic v. 1839 ger. metabolisch
metal v. 1297 ? shih metallic
metallic v. 1567
metallurgy v. 1704
metastasis v. 1577
metathesis v. 1608
mete (v.) O.E. metan “to measure” (class V strong verb; past tense mæt, pp. meten), from P.Gmc. *metanan (cf. O.Fris., O.N. meta, Du. Meten, Ger. messen, Goth. Mitan “to measure”), probably ultimately from the same PIE base as meter. Only used now with out. Related: Meted; meting. Etymonline.com.
metempsychosis v. 1590
meteor v. 1471
meteorology v. 1570
meter (1) “Poetic Measure,” O.E. Meter, From L. Metrum, From Gk. Metron “Meter, Measure,” From PIE Base *Me- “Measure” (See Meter (2)). Possibly Reborrowed Early 14c. (After A 300-Year Gap In Recorded Use) From O.Fr. Metre, With Specific Sense Of “Metrical Scheme In Verse,” From L. Metrum. Etymonline.com.
meter (2) “Unit Of Length,” 1797, From Fr. Mètre, From Gk. Metron “Measure,” From PIE Base *Me- “Measure” (Cf. Gk. Metra “Lot, Portion,” Skt. Mati “Measures,” Matra “Measure,” Avestan, O.Pers. Ma-, L. Metri “To Measure”). Developed By Fr. Academy Of Sciences For System Of Weights And Measures Based On A Decimal System Originated 1670 By Fr. Clergyman Gabriel Mouton. Originally Intended To Be One Ten-Millionth Of The Length Of A Quadrant Of The Meridian. Etymonline.com.
meter (3) “Device For Measuring,” Abstracted 1832 From Gas-Meter, Etc., From Fr. –Mètre, Used In Combinations, From L. Metrum “Measure” Or Cognate Gk. Metron “Measure” (See Meter (2)). Meter Maid First Recorded 1957. Etymonline.com.
method v. 1541
methodic v. 1541
methodical v. 1570
metralgia Hist. ?
metre British spelling of meter (q.v.); for suffix, see –re. Etymonline.com.
metric “pertaining to the system of measures based on the meter,” 1864, from Fr. métrique, from mèter (see meter (2)). Etymonline.com.
metric v. 1864
metrical “pertaining to versification,” early 15c., from L. metricus “metrical,” from Gk. Metrikos, from metron “poetic meter” (see meter (2)). Etymonline.com.
metronome v. 1816, coined in Eng. From comb. Form of Gk. Metron “measure” (see meter (2)) + -nomos “regulating,” verbal adj. of nemein “to regulate” (see numismatics). The device invented 1815 by John Maelzel. Etymonline.com.
metropolis v. 1535 “seat of a metropolitan bishop”.
metropolitan v. 1432
micro ?
microbe
microbiology 1885 (implied in microbiologist), coined in Eng. from micro- + biology.. Etymonline.com
micrometer v. 1670, from micro- + Gk. Metron “measure” (see meter (2)). Etymonline.com.
micron “one millionth of a meter,” 1892, coined 1880 in Fr. from Gk. Mikron, neut. Of mikros “small.” . Etymonline.com.
microorganism v. 1880, coined in Eng. From micro- + organism.
microphone coined from Gk. Mikros “small” + phone “sound” (see fame). Modern meaning dates from 1929, from use in radio broadcasting and movie recording. Earlier, “telephone transmitter” (1878) and “ear trumpet for the hard-of-hearing” (1683). Of the two spellings of the short form of the word, mike (1927) is older than mic (1961). Etymonline.com.
microscope v. 1656
milligram v. 1810, from Fr. milligramme; see milli- + gram. Etymonline.com.
millimeter v. 1807, from Fr. millimetre; see milli- + meter (2). Etymonline.com.
monarch v. 1450
monarchy v. v. 1390. Shih monarch.
monogram v. 1696
monologue v. 1668
monotheism v. 1660
morphology 1830 in biology; 1869 in philology; from Gk. morphe (see Morpheus) + -logy. Related: Morphological.. Etymonline.com
myalgia "muscular pain," 1860, coined in Mod.L. (on analogy of neuralgia) from Gk. mys "muscle" + algos "pain" (see -algia). Etymonline.com.
mysterious v. 1616
mystery v. 1375. Shih mysterious.
mythology early 15c., "exposition of myths," from M.Fr. mythologie, from L.L. mythologia, from Gk. mythologia "legendary lore," from mythos "myth" (of unknown origin) + -logy "study." Meaning "a body of myths" first recorded 1781.. Etymonline.com


N

nanometer also nanometre, 1963, from nano- + meter (2). Etymonline.com.
naturopathy 1901, from comb. form of nature + -pathy, from Gk. -patheia, comb. form of pathos "suffering, disease, feeling" (see pathos).. Etymonline.
necrology early 18c., from necro- + -logy.. Etymonline.com
necrophilia v. 1892, in Chaddock's translation of Krafft-Ebbing's "Psychopathia Sexualis," from necro- + philia.
necropolis v. 1819
nephralgia Hist. ?
neuralgia c.1830, from Gk. neuron "nerve" (see neuro-) + -algia, from algos "pain" (see -algia). Perhaps influenced by Fr. névralgie (1801). Etymonline.com.
neuro – hypnotism (1842), coined by Dr. James Braid of Manchester, England.
neurology v. 1681
neuron v. 1891 Para 1884 me kuptimin “kollona e shpinës dhe truri”.
neurosis v. 1776
neurotic v. 1775
nosology 1721, from Mod.L. nosologia (perhaps via Fr. nosologie, from noso-, comb. form of Gk. nosos “disease” + -logia (see -logy).. Etymonline.com
nostalgia 1770, "severe homesickness" (considered as a disease), Mod.L. (cf. Fr. nostalgie, 1802), coined 1668 by Johannes Hofer as a rendering of Ger. heimweh, from Gk. nostos "homecoming" + algos "pain, grief, distress" (see -algia). Transferred sense (the main modern one) of "wistful yearning for the past" first recorded 1920. Etymonline.com, nostalgia.
nostalgic 1806, from nostalgia. Etymonline.com.
numismatic v. 1829, "study of coins," from numismatic (adj.) "of coins," borrowed 1792 from Fr. numismatique (1579).


O

octagon v. 1656
octagonal v. 1571
octahedron from Gk. oktahedron, neut. of oktahedros "eight-sided," from okta- "eight" (see octa-) + hedra "seat" (see sedentary). Etymonline.com.
odometer v. 1791, from Fr. odomètre (1724), from Gk. hodos "way" (see cede) + metron "measure" (see meter (2)). First recorded in writings of Thomas Jefferson. Etymonline.com.
odontalgia Hist. ?
oenology 1894, from Gk. oinos “wine” (see wine) + -logy.. Etymonline.com
oligarchy v. 1577
olimpiad lexoni këtë shaka të turpshme etimologëve: Olimpiad 1398, “period of four years” (between Olympic games), from Gk. Olympiados, gen. of Olympias (see Olympic). Used by ancient Greeks as a unit in computing time. Revived in modern usage with revival of the games, 1896.
-ology suffix indicating "branch of knowledge, science," the usual form of -logy, with the -o- belonging to the preceding element.. Etymonline.com
olympian “of or belonging to Olympus” (1603); the noun meaning “a great god of ancient Greece” is attested from 1843
olympic v. 1610
omega v. 1400
omicron ?
oncology 1857, coined in Eng. from Mod.L. onco- "tumor," from Gk. onkos "mass, bulk" + Eng. -logy "science or study of," from Gk. logia, from logos "word.". Etymonline.com
onomastic v. 1716. Onomastikë si “shkencë e studimit tw emrave” v. 1938.
ophthalmologist v. 1834 ndërsa ofthalmia v. 1398 ?! Kwtu dallohen lehtë alsifikimet e dokumentave tw para 1500-ës.
optic v. 1541. Optics “science of sight and light” is from 1579; optician is first attested 1687.
optometry v. 1886, from optometer (1738), an instrument for testing vision, from opto- "sight," from Gk. optos "seen, visible" + Gk. metron "measure" (see meter (2)). Probably influenced by Fr. optométrie. Etymonline.com.
orchidalgia Hist. ?
organization v. 1432
orgasm v. 1684
orgy v. 1561
orthodontics v. 1909
orthodox v. 1581 As the name of the Eastern Church, first recorded in Eng. 1772; in the sense of branch of Judaism, first recorded 1853.
orthograpfhy v. 1450
orthopedic v. 1840, from Fr. orthopédique, coined by Fr. physician Nicholas Andry (1658-1742)
osetopathy v. 1857
osteopathy 1857, "disease of the bones," from Gk. osteon "bone" (see osseous) + -pathy, from Gk. -patheia, comb. form of pathos "suffering, disease, feeling" (see pathos). As a system of treating ailments by the manipulation of bones, it dates from 1889.. Etymonline.
otalgia 1650s, from Gk. otalgia "ear ache," from ous, aus "ear" (see ear (1)) + algos "pain" (see -algia). Etymonline.com.
oxide “compound of oxygen with another element,” 1790, from Fr. oxide (1787), coined by G. de Morveau and A. Lavoisier from ox(ygène) + (ac)ide. See oxygen.
oxygen gaseous chemical element, 1790, from Fr. oxygène, coined in 1777 by Fr. chemist Antoine-Laurent Lavoisier (1743-1794), from Gk. Oxys “sharp, acid” (see acrid) + Fr. –gène “something that produces” (from Gk. –genes “formation, creation;” see –gen). Intended to mean “acidifying (principle),” from Fr. principe acidifiant. So called because oxygen was considered essential in the formation of acids. The element was isolated by Priestley (1774), who thought it an altered form of common air and called it dephlogisticated air.


P

palestra v. 1412 pan- prefix meaning "all, whole, all-inclusive," from Gk. pan-, combining form of pas (neut. pan, masc. and neut. gen. pantos) "all," of unknown origin. Commonly used as a prefix in Gk., in modern times often with nationality names, the first example of which seems to have been Panslavism (1846, q.v.). Also panislamic (1881), pan-American (1889), pan-German (1892), pan-African (1900), pan-European (1901), pan-Arabism (1930).
panacea 1548, from L. panacea, an all-healing herb (variously identified), from Gk. panakeia "cure-all," from panakes "all-healing," from pan- "all" + akos "cure," from iasthai "to heal." Earlier in Eng. as panace (1513).
pancreas 1578, from Gk. pankreas "sweetbread (pancreas as food), pancreas," from pan- "all" + kreas "flesh," probably on notion of homogeneous substance of the organ.
pancreas v. 1578
pandemic 1666, from Gk. pandemos "pertaining to all people," from pan- "all" + demos "people" (see demotic). Modeled on epidemic. The noun is first recorded 1853, from the adj.
pandemonium 1667, Pandæmonium, in "Paradise Lost" the name of the palace built in the middle of Hell, "the high capital of Satan and all his peers," coined by John Milton (1608-74) from Gk. pan- "all" + L.L. dæmonium "evil spirit," from Gk. daimonion "inferior divine power," from daimon "lesser god" (see demon). Transferred sense "place of uproar" is from 1779; that of "wild, lawless confusion" is from 1865.
pandora 1579, first mortal woman, made by Hephaestus and given as a bride to Epimetheus, from Gk. pandora "all-gifted," from pan "all" + doron "gift," from PIE base *do- "to give." Pandora's box (1579) refers to her gift from Zeus, which was foolishly opened by Epimetheus, upon which all the contents escaped. They were said to be the host of human ills, or, in a later version, all the blessings of the god, except Hope, which alone remained.
panegyric 1603, "eulogy, laudation," from Fr. panégyrique (1512), from L. panegyricus "public eulogy," originally an adj., from Gk. panegyrikos (logos) "(a speech) given in a public assembly," from panegyris "public assembly in honor of a god," from pan- "all" (q.v.) + agyris "place of assembly," Aeolic form of agora (q.v.).
pangaea "supercontinent of the late Paleozoic era," 1924, from Gk. pan- "all" + gaia "earth," first attested in Ger., 1920, in Alfred Wegener's "Die Entstehung der Kontinente und Ozeane" (not found in 1914 first edition).
panglossian "optimistic" (usually ironic or disparaging), 1831, from Fr. Panglosse, name of the philosopher and tutor in Voltaire's "Candide" (1758), from pan- (q.v.) + Gk. glossa, lit. "tongue" (see gloss).
panhellenic 1847, "pertaining to or involving all the Greeks," from Gk. Panhellenes "all the Hellenes," from pan- (q.v.) + Hellenic.
panic "mass terror," 1603, as an adj. (with fear, terror, etc.), from Fr. panique (15c.), from Gk. panikon, lit. "pertaining to Pan," in sense of "panic, fright" short for panikon deima, from neut. of Panikos "of Pan," the god of woods and fields who was the source of mysterious sounds that caused contagious, groundless fear in herds and crowds, or in people in lonely spots. As a noun, first recorded 1708. Meaning "widespread apprehension about financial matters" is first recorded 1757. The verb is 1827, from the noun. Panicky is first recorded 1869. Panic button in fig. sense is first recorded 1955, the literal sense apparently is from parachuting.
panoply 1576, from Gk. panoplia "complete suit of armor," from pan- "all" + hopla (pl.) "arms" of a hoplites ("heavily armed soldier"). Originally fig., of "spiritual armor," etc. (allusion to Eph. vi); non-armorial sense of "any splendid array" first recorded 1829.
panorama 1796, "a painting on a revolving cylindrical surface," coined c.1789 by inventor, Irish artist Robert Barker, lit. "a complete view," from pan- "all" (q.v.) + Gk. horama "a view," from horan "to look, see." Meaning "comprehensive survey" is 1801; panoramic is first recorded 1813; panoramic camera is attested from 1878.
panslavism 1846, from Ger. Pansclavismus, coined as a linguistic term by Herkel in 1826.
panthalassa "universal sea," such as that which surrounded Pangaea, 1893, from pan- "all" + Gk. thalassa "sea," a word from a lost pre-Gk. Mediterranean language.
pantheist "belief that God and the universe are identical," 1705, coined by Ir. deist John Toland (1670-1722), from Gk. pan- "all" + theos "god" (see Thea). Toland's word was borrowed into Fr., which from it formed panthéisme (1712) which returned to Eng. as pantheism "the doctrine that all is god" in 1732 (no evidence that Toland used pantheism). Gk. pantheios meant "common to all gods" (see pantheon). Other words used at various times for similar notions include panentheism, "philosophy founded on the notion that all things are in God" (1874), from Ger. (1828), coined by Karl Christian Friedrich Krause (1781-1832).
pantheon c.1300, from Pantheon, temple for all the gods, built in Rome c.25 B.C.E. by Agrippa (since 609 C.E. made into the Christian church of Santa Maria Rotonda), from Gk. Pantheion (hieron) "(shrine) of all the gods," from pantheion, neut. of pantheios, from pan- "all" + theios "of or for the gods," from theos "god" (see Thea). Sense of any group of exalted persons is first found 1596.
pantomime 1615, "mime actor," from L. pantomimus "mime, dancer," from Gk. pantomimos "actor," lit. "imitator of all," from panto- (gen. of pan) "all" + mimos "imitator." Meaning "drama or play without words" first recorded 1735. The Eng. dramatic performances so called, usually at Christmas and with words and songs and stock characters, are attested by this name from 1739; said to have originated c.1717.
paradox v. 1540
parallel v. 1549
paralysis v. 1525
paralyze v. 1804
parameter v. 1650s, from Mod.L. parameter (1630s), from Gk. para- "beside, subsidiary" + metron "measure" (see meter (2)). A geometry term until 1920s when it yielded sense of "measurable factor which helps to define a particular system" (1927). Common modern meaning (influenced by perimeter) of "boundary, limit, characteristic factor" is from 1950s. Etymonline.com.
parameter v. 1650-të, from Mod.L. parameter (1631), from Gk. para- "beside, subsidiary" + metron "measure" (see meter (2)). A geometry term until 1920s when it yielded sense of "measurable factor which helps to define a particular system" (1927). Common modern meaning (infl. by perimeter) of "boundary, limit, characteristic factor" is from 1950s. Etymonline.com.
pathetic v. 1598
pathogenic v. 1852 nga pathogenetic (1838). Pathogen 1880.
pathological v. 1688
pathologist v. 1650
pathology v. 1611
pathos v. 1668
-pathy from Gk. -patheia “suffering, feeling” (see pathos).. Etymonline.
patriarch v. 1175 ?! Shih patriarchy.
patriarchy v. 1561
patriot v. 1596
pedometer instrument for measuring distances covered by a walker, 1723, from Fr. pédomètre (1723), a hybrid coined from L. pedis (gen. of pes "foot") + Gk. metron (see meter (2)). At first Anglicized as waywiser. Etymonline.com.
pentagon v. 1570
pentameter v. 1540s, from M.Fr. pentametre, from L. pentameter, from Gk. pentametros (adj.) "having five measures," from pente "five" + metron "meter" (see meter (2)). Etymonline.com.
pentathlon v. 1852
perimeter v. 1590s, "line around a figure or surface," from L. perimetros, from Gk. perimetros "circumference," from peri- "around" + metron "measure" (see meter (2)). Military sense of "boundary of a defended position" is attested from 1943. Etymonline.com.
period v. 1413
periodic v. 1642
periodical v. 1798 (revistë). Në kimi 1872
periphery v. 1390 ?!
periscope v. 1899. 1865 përdoret në fotografi.
pessimism v. 1794 "worst condition possible," borrowed (by Coleridge) from Fr. pessimisme, formed (on model of Fr. optimisme) from L. pessimus "worst," originally "bottom-most," from PIE *ped-samo-, superl. of base *pes- "foot" (see foot). As a name given to the doctrines of Schopenhauer, Hartmann, etc., that this is the worst possible world, or that everything tends toward evil, it is first recorded 1878, from Ger. pessimismus (Schopenhauer, 1819). Pessimist "one who habitually expects the worst" is first recorded 1836, from Fr. pessimiste; pessimistic formed in Eng. 1868.
pharmacist coined in Eng. 1834
pharmacology 1721, formed in Mod.L. (1680s) from Gk. pharmakon "medicine, poison" (see pharmaceutical) + -logia "dealing with the topic of" (see -logy). Related: Pharmacological.. Etymonline.com
pharmacy v. 1836
phase 1812, "phase of the moon," back-formed as a sing. from Mod.L. phases, pl. of phasis, from Gk. phasis "appearance" (of a star), "phase" (of the moon), from stem of phainein "to show, to make appear" (see phantasm). L. sing. phasis was used in Eng. from 1660. Non-lunar application is first attested 1841. Meaning "temporary difficult period" (especially of adolescents) is attested from 1913. The verb meaning "to synchronize" is from 1938, from the noun.
phenology "study of times of recurring natural phenomena," 1884, from L. phaeno-, from Gk. phaino-, from phainein "to show" (see phantasm) + -logy. Related: Phenological (1875).. Etymonline.com
phenomenal v. 1576
phenomenology 1797, from Ger. Phänomenologie, used as the title of the fourth part of the "Neues Organon" of German physicist Johann Heinrich Lambert (1728-1777), coined from Gk. phainomenon (see phenomenon) + -logia (see -logy). Psychological sense, especially in Gestalt theory, is from 1930.. Etymonline.com
phenomenon 1576, "fact, occurrence," from L.L. phænomenon, from Gk. phainomenon "that which appears or is seen," noun use of neut. prp. of phainesthai "to appear," passive of phainein (see phantasm). Meaning "extraordinary occurrence" first recorded 1771. Plural is phenomena. Phenomenal "of the nature of a phenomenon" is a hybrid coined 1825 by Coleridge, with suffix from L. -alis; meaning "extraordinary" is first attested 1850. Shortened form phenom is baseball slang, first recorded 1890.
philanthropist v. 1730
philanthropy v. 1608
philately v. 1865, coined by Fr. stamp collector Georges Herpin (in "Le Collectionneur de Timbres-poste," Nov. 15, 1864)
philosopher v. 1325 ?!
philosophize v. 1594
philosophy v. 1297 ?!
phobia v. 1786
phobic v. 1897
phone -phone comb. form meaning "voice," from Gk. phone "voice, sound," from PIE base *bha- "to speak, say, tell" (cf. L. for, fari "to speak," fama "talk, report;" see fame). Etymonline.com.
phone (n.) 1884, shortening of telephone. The verb is attested from 1889, from the noun. Phone book first recorded 1925; phone booth 1927. Etymonline.com.
phoneme "distinctive sound or group of sounds," 1896, from Gk. phonema "a sound," from phonein "to sound or speak," from phone "sound, voice," from PIE base *bha- "speak" (see fame). Etymonline.com.
phonetic "representing vocal sounds," 1826, from Mod.L. phoneticus (1797), from Gk. phonetikos "vocal," from phonetos "to be spoken, utterable," verbal adj. of phonein "to speak clearly, utter," from phone "sound, voice" (see fame). Phonetics "scientific study of speech" formed in Eng. 1841. Etymonline.com.
phonic 1823, from Gk. phone "voice" (see fame) + -ic. Etymonline.com.
phonics 1680s, "science of sound," from Gk. phone "sound" (see fame) + -ics. The meaning "method of teaching reading" is first attested 1908, though the system dates from 1844. Etymonline.com.
phonogram v. 1860, "a written symbol," from phono- + -gram. From 1879 as "a sound recording." . Etymonline.com
phonograph v. 1835
phonology 1799, from Gk. phone "voice" (see fame) + -logy. Related: Phonological. Etymonline.com.
phosphorus v. 1620
photalgia Hist. ?
photo v. 1860
photograph v. 1839
photography v. 1839
photometer v. 1770
photon v. 1926
photophobia v. 1790 ?! Shih photo.
photosynthesis v. 1898
phraseology 1550s, coined erroneously in Gk. as phraseologia, from Gk. phrasis (see phrase) + -logia (see -logy). The correct form would be *phrasiology. Originally "a phrase book," meaning "way of arranging words, characteristic style of expression" is from 1660s.. Etymonline.com
phrenology 1815, from Gk., lit. "mental science," from phren (gen. phrenos) "mind" + -logy "study of." Applied to the theory of mental faculties originated by Gall and Spurzheim that led to the 1840s mania for reading personality clues in the shape of one's skull and the "bumps" of the head.. Etymonline.com
phycology 1847, from phyco- + -logy. Related: Phycological; phycologist.. Etymonline.com
physics 1589, "natural science," from physic (q.v.) in sense of "natural science." Specific sense of "science treating of properties of matter and energy" is from 1715. Physicist coined 1840 by Eng. philosopher William Whewell (1794-1866) to denote a "cultivator of physics" as opposed to a physician.
pi 1841, used in L. 1748 by Swiss mathematician Leonhart Euler (1707-83)Phi
pictogram v. 1910, from stem of L. pictus (see paint) + -gram. Etymonline.com
plasma 1712, "form, shape" (earlier plasm, 1620), from L.L. plasma, from Gk. plasma "something molded or created," from plassein "to mold," originally "to spread thin," from PIE *plath-yein, from base *pele- "flat, to spread" (see plane (1)). Sense of "liquid part of blood" is from 1845; that of "ionized gas" is 1928.
plastic 1632, "capable of shaping or molding," from L. plasticus, from Gk. plastikos "able to be molded, pertaining to molding," from plastos "molded," from plassein "to mold" (see plasma). Surgical sense of "remedying a deficiency of structure" is first recorded 1839. The noun meaning "solid substance that can be molded" is attested from 1905, originally of dental molds (Plasticine, a trade name for a modeling clay substitute, is from 1897). Main modern meaning, "synthetic product made from oil derivatives," first recorded 1909, coined by Leo Baekeland (see bakelite). Picked up in counterculture slang as an adj. meaning "false, superficial" (1963).
platonic v. 1533
pleonasm v. 1586
plethora v. 1541
pleura v. 1655
pleuralgia Hist. ?
pleurisy v. 1398 ?!
pneumatic v. 1659
pneumonia v. 1603
pneumonic v. 1665
podalgia Hist. ?
podiatry v. 1914
poem v. 1548
poet c. 1300 ?!
poetic v. 1530
polemic v. 1638
police v. 1530
policy v. 1386 ?!
polis v. 1890
politic v. 1427
political v. 1545
politician v. 1588
polyandry v. 1780
polygamy v. 1591
polygon v. 1571
polygraph v. 1794
polyhedron 1570, from Gk. polyedron, neut. of adj. polyedros "having many bases or sides," from polys "many" (see poly-) + hedra "seat, base, chair, face of a geometric solid," from PIE base *sed- "to sit" (see sedentary). Etymonline.com.
polymorphous v. 1775
polyp c. 1400
polyphony 1828, "multiplicity of sounde," from Gk. polyphonia "variety of sounds," from polys "many" (see poly-) + phone "voice, sound" (see fame). The meaning "counterpoint" (1864) is perhaps a back-formation from the adjective. Etymonline.com.
polytechnic 1805, from Fr. École Polytechnique, engineering school founded 1794 (as École des Travaux publics) in Paris
polytheism v. 1613
polytheist v. 1619
potassium 1807, coined by Eng. chemist Sir Humphrey Davy (1778-1829)
potentiometer v. 1881, from comb. form of L. potentia “power” + meter (3). Etymonline.com.
practic v. 1380 ?!
practicable 1643 (implied in practicableness), from M.Fr. pratiquable (1594)
practical v. 1604
practice 1392, "to do, act, or perform habitually," from O.Fr. practiser "to practice," from M.L. practicare "to do, perform, practice," from L.L. practicus "practical," from Gk. praktikos "practical." The noun is from 1421, originally as practise, from O.Fr. pratiser, from M.L. practicare. Also as practik, which survived in parallel into 19c. Practiced "expert" is from 1568; practicing (adj.) is recorded from 1625 in ref. to professions, from 1906 in ref. to religions.
practitioner v. 1544
praxis v. 1581
prevision v. 1605
problem v. 1382 ?!
proctalgia Hist. ?
proctology 1899, from Gk. proktos "anus" + -logy "study of.". Etymonline.com
program v. 1633
prologue v. 1300 ?!
prophesy v. 1225 ?! <
prophylactic v. 1574
prosthesis v. 1553
protagonists v. 1671
prototype v. 1603
psicopathic v. 1847 nga ger. psychopatisch
psyche v. 1647
psychiatry v. 1846
psychic v. 1871
psychoanalysis v. 1906
psychology 1650s, "study of the soul," probably coined mid-16c. in Germany by Melanchthon as Mod.L. psychologia, from Gk. psykhe- "breath, spirit, soul" (see psyche) + logia "study of." Meaning "study of the mind" first recorded 1748, from G. Wolff's Psychologia empirica (1732); main modern behavioral sense is from 1895.. Etymonline.com.
psychomatic v. 1863
psychometric v. 1854, from psycho- + -metric (see meter (3)). Related: Psychometry. Etymonline.com.
psychopath v. 1885
psychopathy 1847, from psycho- + -pathy.. Etymonline.
psychosis v. 1847
psychotic v. 1890
psychrometer v. 1730s, from Gk. psykhros "cold" + meter (3). Etymonline.com.
pulmonary v. 1704
pulmonic v. 1655
pyramid v. 1552
pyretic v. 1689
pyromania v. 1842
pyrotechnic v. 1825


Q

quadraphonic 1969, irregular formation from quadri- "four" + phonic, from Gk. phone "sound, voice" (see fame). The goal was to reproduce front-to-back sound distribution in addition to side-to-side stereo. Etymonline.com.


R

rhapsodist v. 1640
rhapsody v. 1542
rheology 1929, from Gk. rheos "a flowing, stream, current" (from PIE base *sreu-, see rheum) + -logy. Related: Rheologist; rheological.. Etymonline.com


S

sanhedrim 1588, from Late Heb. sanhedrin (gedola) "(great) council," from Gk. synedrion "assembly, council," lit. "sitting together," from syn- "together" + hedra "seat" (see cathedral). Abolished at the destruction of Jerusalem, A.D. 70. The prop. form is sanhedrin; the error began as a false correction when the Greek word was taken into Mishanic Hebrew, where -in is a form of the plural suffix of which -im is the more exact form. Etymonline.com.
satan ?
satanic v. 1667 (in Paradise Lost)
satire v. 1387 ?!
satirize v. 1601
scatology "obscene literature," 1876, from Gk. skat-, stem of skor (gen. skatos) "excrement" (from PIE base *sker- "to defecate") + -logy "treatise, study.". Etymonline.com
scene v. 1540
schematic v. 1709
scheme v. 1533
schism v. 1382 ?!
school v. 1590
seismic v. 1858
seismogram v. 1891, from seismo- + -gram. Etymonline.com
seismology 1852, from seismo- + -logy. Related: Seismological (1850).. Etymonline.com
seismometer v. 1841, from seismo- + meter (3). Etymonline.com.
skeptic v. 1587
sociology 1843, from Fr. sociologie, a hybrid coined 1830 by Fr. philosopher Isidore Auguste Comte (1798-1857), from L. socius "associate" (see social) + Gk.-derived suffix -logie (see -logy).. Etymonline.com
stoma v. 1684
stomach c. 1300 ?!
strategy v. 1810
sycophant v. 1570
symbionese as in Symbionese Liberation Army, name adopted by a socialist revolutionary group active in U.S. c.1972-76, coined from symbiosis + people-name ending -ese.. Etymonline.com
symbiosis 1877, as a biological term, "mutually beneficial association of two different organisms," from Mod.L., from Gk. symbiosis "a living together," from symbioun "live together," from symbios "(one) living together (with another), partner," from syn- "together" + bios "life" (see bio-). Given a wider (non-biological) sense by 1921. An earlier sense of "communal or social life" is found in 1620s.. Etymonline.com
symmetric v. asymmetrical v. 1690
symmetry v. 1560s, “relation of parts, proportion,” from L. symmetria, from Gk. Symmetria “agreement in dimensions, due proportion, arrangement,” from symmetros “having a common measure, even, proportionate,” from syn- “together” + metron “meter” (see meter (2)). Meaning “harmonic arrangement of parts” first recorded 1590s. Symmetrical is recorded from 1751. Symmetrophobia is from 1809, supposed to be evident in Egyptian temples and Japanese art. Etymonline.com.
sympathy v. 1579. In anatomical sense, the word is attested from 1769, from Mod.L. (nervus) sympathicus, coined by Jacques-Benigne Winslow (1669-1760), Danish anatomist living in Paris.
symphony late 13c., the name of various musical instruments, from O.Fr. symphonie “harmony” (12c.), from L. symphonia “a unison of sounds, harmony,” from Gk. Symphonia “harmony, concert,” from symphonos “harmonious,” from syn- “together” + phone “voice, sound” (see fame). Meaning “harmony of sounds” is attested from mid-15c.; sense of “music in parts” is from 1590s. “It was only after the advent of Haydn that this word began to mean a sonata for full orchestra. Before that time it meant a prelude, postlude, or interlude, or any short instrumental work.” [“Elson’s Music Dictionary”] Meaning “elaborate orchestral composition” first attested 1789 (symphonic in this sense is from 1864). Elliptical for “symphony orchestra” from 1926. Etymonline.com.
symposium v. 1586
symptom v. 1541
synchronism v. 1588
synchronize v. 1624
synchronous v. 1669
synergism v. 1657
synergy v. 1660
synopsis v. 1611
synthesis v. 1611


T

tachometer v. 1810, from Gk. tachos "speed" + meter (3), on model of barometer, etc. Etymonline.com.
technique v. 1817
technology v. 1615
telegram "telegraphic dispatch," 1852, coined by E.P. Smith of Rochester, N.Y., from tele-, as in telegraph + -gram, and introduced in the Albany "Evening Journal" of April 6, 1852. Purists pointed out that this is an erroneous formation, and the correct word would be telegrapheme (which is close to the Mod.Gk. word). . Etymonline.com.
telemarketing 1980, from tele(phone) + marketing. Etymonline.com.
telemeter v. 1860, a rangefinder for surveying and artillery, from Fr. télémètre (1852), from télé- "far" (see tele-) + mètre "meter" (see meter (2)). Used from 1953 for a pay-as-you-watch TV system with a coin box attached to the set. Etymonline.com.
telepathy 1882, coined (along with telæsthesia) by Eng. psychologist Frederic Myers (1843-1901), from tele- "far" (see tele-) + -pathy, from Gk. -patheia, comb. form of pathos "suffering, disease, feeling" (see pathos). Telepathic is first recorded 1884. The noun telepath is a 1907 back formation.. Etymonline.
telephone 1835, "apparatus for signaling by musical notes" (devised by Sudré in 1828), from Fr. téléphone (c.1830), from télé- "far" (see tele-) + phone "sound" (see fame). Also used of other apparatus early 19c., including "instrument similar to a foghorn for signaling from ship to ship" (1844). The electrical communication tool was first described in modern form by P.Reis (1861); developed by Bell, and so called by him from 1876. The verb is attested from 1878. Etymonline.com.
telescope v. 1648 (1611 Galileo: telescopio; 1613 Kepler: lat. telescopium)
teratology "study of marvels and monsters," 1678, from comb. form of Gk. teras (gen. teratos) "marvel, monster" + -logy.. Etymonline.com
tetrahedron solid figure contained by four triangular surfaces, 1570, from Late Gk. tetraedron, originally neuter of tetraedros (adj.) "four-sided," from tetra- "four" + hedra "seat, base, chair, face of a geometric solid," from PIE base *sed- "to sit" (see sedentary). Etymonline.com.
tetrameter v. 1612, from L. tetrametrus, from Gk. tetrametron "verse of four measures," originally neuter of tetrametros (adj.) "having four measures," from tetra- "four" + metron "measure" (see meter (2)). Etymonline.com.
theater v. 1374 ?! Me kuptimin ndërtesë teatri 1558!
theism v. 1711
theist v. 1662
theistic v. 1780
theocracy v. 1622
theogony v. 1612
theologian v. 1483
theology v. 1362 ?!
theopathy Hist. ?
theoretical v. 1616
theorize v. 1638
theory v. 1592
theosophy v. 1642
therapeutic v. 1541
therapeutical v. 1605
therapeutist v. 1816
therapist v. 1886
therapy v. 1846
thermal 1756, "having to do with hot springs," from Fr. thermal (Buffon), from Gk. therme "heat," from PIE *ghwerm-/*ghworm- "warm" (cf. L. fornax "an oven, kiln," formus "warm," O.E. wearm; see warm). Sense of "having to do with heat" is first recorded 1837. The noun meaning "rising current of relatively warm air" is recorded from 1933.
thermometer v. 1630s, from Fr. thermomètre (1620s), coined by Jesuit Father Leuréchon from Gk. thermos "hot" (see thermal) + metron "measure" (see meter (2)). An earlier, Latinate form was thermoscopium (1610s). The earliest such device was Galileo's air-thermometer, invented c.1597. Etymonline.com.
thermos trademark registered in Britain 1907, invented by Sir James Dewar (patented 1904 but not named then).
thermostat v. 1831
thesaurus v. 1592 thesaurarie; v. 1823 (vend thesari); v. 1849 “enciklopedi”; v. 1852 “thesar Fjalësh”
thesis v. 1398 notë apo rrokje e patheksuar; 1579 “tezë për t’u provuar”
tragedy v. 1374 ?!
tribology 1965, "study of friction," from Gk. tribos "rubbing," from tribein "to rub" (from PIE base *ter- "to rub, turn, twist;" see throw) + -logy.. Etymonline.com
trigonometry "branch of mathematics that deals with relations between sides and angles of triangles," 1614, from Mod.L. trigonometria (Barthelemi Pitiscus, 1595), from Gk. trigonon "triangle" (from tri- "three" + gonia "angle;" see knee) + metron "a measure" (see meter (2)). Etymonline.com.
trimeter "a verse of three metrical feet," 1567, from L. trimetrus, from Gk. trimetros "having three measures," from tri- "three" + metron "a measure" (see meter (2)). Etymonline.com.
trophy v. 1513

U

ulalgia Hist. ?
Uranus v. Planet discovered and identified as such in 1781 by Sir William Herschel
urology v. 1681


V

vibraphone 1926, from vibrato + -phone, from Gk. –phone. Etymonline.com.
victimology 1958, from Fr. victimologie (1956), from victime; see victim + -logy.

X

xenon 1898 coined by its discoverer, Scottish chemist Sir William Ramsay (1852-1916);
xenophobia ?
xylograph ?
xyloid ?
xylophone 1866, coined from Gk. xylon "wood" + phone "a sound" (see fame). Etymonline.com.


Z

zoetrope v. 1867
zoo v. 1847
zoologist v. 1633
zoology v. 1669


Referenca:
http://everything2.com/title/Greek+Cognates
http://www. Etymonline.com./
http://dictionary.reference.com/

 

[skampini]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Pergjigjia ime eshte e thjeshte;

Eqrem Çabej: “Nuk do të mundim të kënaqim ata që edhe sot kanë besim të patundur në një origjinë pellazge të gjuhës sonë."
"Përkundrazi, është koha që, së paku në shkollë, të mos mbushen trutë e nxënësve me hipoteza të mjegullta të mesit të shekullit të kaluar”. (Elemente të gjuhësisë dhe të literaturës shqipe – Tiranë, 1936):huazuar nga Historia shqiptare fb.

kreksi:Më së miri do t'ishte për ne që ti degjonim këshillat e Akademikve tanë siç e tha edhe Çabej, mos t'ia mbushim rinisë shqiptare trut me hindo-pellazgët...do ia shofim sherrin..keni për ta parë se, sot më shum i'iu besohet te çmendurve se sa Akademikve...por, koha rapë do vije kur ato qerrshija te psh... (gjoja se tani qenkan te pa pshxxxxx) qenkan te mira !

Pra as unë nuk dua që brezi i ri te mbulohet nga kjo mjegulla e pellazgomanjakomanve, dhe kjo eshte e drejta ime pse e mbeshtes te madhin Çabej, mundi dhe dija e tij ne inetres te gjuhes shqipe dhe kombit shqiptar duhen te mbrohen brez pas brezi sepse janë parime thelbësore qe mjerishtë injorantet ende se kanë kuptua !

Sot derisa i besohet nje Xhunges së çmendur më shumë se sa një dijetarit tonë te shquar nga Akademia jonë dhe ajo botnore atëherë ky është edhe fundi i fundit, i shajmi akademiket e i vlersojmi te çmendurit...? !
qe pra se deri ku kemi arrijtur sot...

Por unë nuk do ndalem, porosia e Akademikut tonë te madh do shkoje deri tek brezat e ri, jo për ju disa këtu që keni kapitullua nga virusi pellazgjikë, por, së paku mos te infektohet rinia jonë, mos t'iu mbushen trut me hipoteza te mjegullta pellazgjike, e etre bbota na njohin se jemi pasardhes te ilirve...nuk mund te jemi edhe i biri i hasanit edhe i biri i hysenit...!

.... me duket historine e shportes me dredhza e keni te degjuar nga prinderit ndonjehere...ky z. Xhunga e Scampini le ti mbajne per veti pellazget...neve nuk na duhen, na mjaftone kjo prejardhje që kemi:zingjiri iliro-shqiptar !

1) Ti nuk ke aftesi per te vlersuar inteligjencen e dikujt tjeter
2)Ne asnje rrjesht nuk flitet per pellazget por per zberthimin e gjuheve apo me sakte per kodin e gjuheve,

 

[kreksi]

Përgjigje e: Greqishtja e vjetër dhe latinishtja vijnë nga shqipja

Kreks... Ku e ke fjalen?!
Ti mendon, se ne i kemi zbuluar te tera dhe tani nuk na mbetet gje tjeter, vecse te mbyllim syte e te fleme gjume?!
Domethene i ka thene te tera Cabeji dhe nuk ka me gje tjeter per te thene per shqipen.

Ti vertet i ke nxire ato, qe ka thene profesori i madh, por a i kupton ato, qe shkruan ai?
Po te ndihmoj une tua nxjerresh kuptimin. Profesori me ato fjale shpreh keqardhjen e tij, qe me njohurit dhe informacionin e kohes nuk eshte ne gjendje, qe te vertetoj drejteperdrejte me ane te gjuhes, qe shqiptaret jane pasardhes te pellazgeve.

Domethene, qe ai ka levizur ne ate drejtim, pra eshte perpjekur qe te vertetoj nje gje te till, por nuk ka arritur ta bej dot. Kurse ti e komenton steprapthi.

Nejse, ti ke menyren tende te parit dhe te arsyetuarit. Nuk kam asgje kundra. Mirpo nuk mund te hedhesh poshte nje prove shkencore, sepse ajo hedh poshte ate qe ti ke besuar per kaq kohe ne koken tende dhe qe eshte kthyer ne bindje. Edhe Galileu, mendonte se kishte Zot. Bile ishte i bindur. E dinte biblen me pike e me presje, por kur e pa ne teleskop proven e madhe, hodhi poshte bindjet e tij dhe pranoi proven duke thene frazen e famshme" e megjithate ajo rrotullohet".

Pra faktet dhe provat jane mbi bindjet. Leri bindjet por shiko provat. Mos u bej inkuizitor dhe fanatik i nje vije.

"Edhe Galileu, mendonte se kishte Zot. Bile ishte i bindur. E dinte biblen me pike e me presje, por kur e pa ne teleskop proven e madhe, hodhi poshte bindjet e tij dhe pranoi proven duke thene frazen e famshme" e megjithate ajo rrotullohet".

Nuk ua shof për te madhe edhe kur gabon njeru, se këtu ne rastin tuaj bëhet fjala për Gjordano Bruno e jo per Gelileo Galileon i cili ishte pas Brunos...pra t skjarohemi; Gjordano Bruno u dogj se tha; " i tere universi sillet jo vetem toka"...pastaj kishte edhe disa ide ndaj krishtit etj..por te kalojmi tek tema se, edhe keta te zgjuarit sot na thonë, lereni shkencen se qendra e universit eshte Shqiperia, nana e te gjitha gjuheve, siç e tha siper ky Xhanga i yni, "edhe deri ne Japoni eshte folur shqip"...lol ! ...e çka te diskutohet me tej ?..i humburi s'ka brina ndryshe...