PARA 10 VITËSH U SHPERNDA KY STUDIM AKADEMIK TE FORUM.AL QE MOS TA HUMBASIM KURRË
07-02-2016, 14 :14
Reagim nga r.th. anëtar në Forum.Al.
Nuk e di sa mund te ndihmoj ne kete teme, por po perpiqem me kete material te shkruar ekstra per kete teme dhe debat.
Po përqëndrohem tek debati i Kreksit dhe yllirianboyful, dhe po e ndaj materialin në tre pjesë.
I pari (Kreksi) kapet tek emri i gjuhëtarit të mbarë-njohur shqiptar, Eqrem Çabejt, duke i mëshuar tezës së huazimit të fjalëve të huaja tek gjuha shqipe, për t’ia kundërvënë këtë tezës së përhapur mjaft viteve të fundit, atë se është gjuha shqipe që ka eksportuar fjalë në gjuhë të tjera.
E para dhe kryesorja, kjo tezë kaq metafizike mbi huazimin e fjalëve nga njëra gjuhë në tjetrën nuk qëndron. Pasi duket sikur janë gjuhët ato që formojnë fjalët, dhe jo fjalët formojnë gjuhët !
Si Eqerem Çabej, si ai tjetri dhe të gjithë ne bashkë kemi mësuar në shkollë mbi evolucionin gjuhësor.
Ky evolucion është i pandërprerë dhe i lidhur me kushtet jetësore.
Në kushtet kur njeriu i shpellave kishte vetëm aktivitetin e gjuetisë dhe pak veprimtari të tjera, kuptohet se ai nuk kishte fjalë për këpucët, për pantalonat, për shijen artistike, për filmin, për regjizorin, për depresionin, për entuziazmin, për adrenalinën, etj-etj. Kaq gjë e mëson çdo kush në shkollë dhe besoj çdo kush nuk është kundër kësaj dije. Pra, atyre pak veprimtarive ditore u përgjigjeshin pak koncepte dhe fjalë.
Pra, nuk mund të flasim as për gjuhë shqipe, as italiane, as hindiane, etj. Pak tone dhe fjalë shtoheshin nga viti në vit, aty ku jeta evolonte më tepër.
Gjatë rrugëtimit të njeriut mbi sipërfaqen e tokës, këto tonë dhe fjalë merreshin me vete, disa harroheshin e disa deformoheshin, apo evolonin më tej. Edhe vetë gjuha evolonte, duke ndarë emrat nga foljet, mbiemrat nga dy të parët, hynin numrat, lidhëzat, etj. Përcaktues të gjuhës (gramatikës), gjë që e mëson po kështu çdo kush në shkollë.
Pra, në shumë gjuhë kemi gjurmë nga tonet dhe fjalët më të hershme të njeriut, ashtu siç kemi në trup gjurmë elementësh nga pluhuri kozmik i para dhjetra apo qindra miliarda vjetësh.
Tani vimë tek krahasimi i fjalëve që bëjnë shpesh gjuhëtarë me emër, kudo në botë, përfshi dhe Albaninë.
Të gjithë këta gjuhëtarë i njohin kët proçese evoluimi të gjuhës, pra ata e dinë të gjithë se gjurmë mjaft të lashta tonesh dhe fjalësh janë tek fjalë të sotme në shumë gjuhë të botës, pra ata e dinë se këto ngjashmëri fjalësh të sotme vijnë nga gjurmë shumë të lashta prej mijra dhe dhjetra mijra vjetësh, ku njeriu nuk kishte formuar akoma shoqëritë fetare, e lëre më pastaj ato nacionale, që nuk kanë as pak qindra vjet që janë formuar (identifikuar).
Kështu ata e dinë se një krahasim hipotetik gjuhësh para 10 mijë vjetësh nuk do të na japë dot një ngjashmëri me vetëm njërën nga gjuhët e sotme, por do të na japë ngjashmëri me shumë gjuhë të sotme.
Vetëm përqindja e ngjashmërisë mund të ndryshojë pak, çfarë do të thotë disa përqindje më shumë me këtë grup gjuhësh dhe disa përqindje më pak me një grup tjetër gjuhësh.
Si shembull marrim fjalën, “baba”, të cilën e gjejmë sot (dhe mund ta gjejmë hipotetikisht edhe para 10 mijë vjetëve) edhe si “ba”, “bab”, “pap”, “papa”, “bo”, “bob”, “bobo”, “papu”, “pu”, “pup”, pët, bot, bë, etj. Të përngjajshme.
Tani ne e dimë se fjala e sotme “baba”, papa, vjen nga kjo lashtësi prej 50 mijë vjetësh përpara, në mos edhe më herët, kohë kjo kur ky emërtim mund të jetë shprehur (tonizuar) thjesht si bë, bo, ba.
Nga ky ton i lashtë na vinë të gjitha evolimet e mëvonshme, që i shohim sot në shumë gjuhë. Pra ky emërtim na vjen nga lashtësia për babain, të gjithë e dinë këtë, edhe Eqerem Çabej dhe të tjerë linguistë.
Por përse ata diskutojnë nëse kjo fjalë na vjen nga turqishtja, apo ka kaluar nga kjo gjuhë në tjetrën, apo nga tjetra në tjetrën, -ky është një nga diskutimet më idiote dhe më të pakuptuara që unë (dhe kushdo) nuk mund ta kuptojë se si mund ta zhvillojnë gjuhëtarë me emër që e njohin evolucionin gjuhësor !
Dhe nuk është fjala vetëm për fjalën baba, por edhe për shumë e shumë të tjera, të cilat kanë gjurmë nga lashtësia, kur nuk kishim kaq shumë shoqëri dhe gjuhë mbi tokë, kohë në të cilën flitej me pak tone e fjalë, gjurmë të tyre i gjejmë në shumë e shumë gjuhë të sotme. Sa më në lashtësi të zbresim, aq më pak dallojmë një gjuhë të caktuar të sotme.
Dhe sa më afër kohës tonë të vijmë, bie fjala koha e romakëve, aq më tepër ne mund të dallojmë gjurmë të njërës nga gjuhët e sotme tek njëra nga gjuhët e folura këtë kohë diku më tej.
Kështu në mund të flasim për huazime nga latinishtja apo greqishtja e vjetër vetëm për fjalë dhe koncepte të evoluara, si ndryshim, temperaturë, kazan, shtëpi, korridor, marrdhënie, teatër, shfaqje, lundrim, etj,
Por edhe në këtë rast, proçesi i huazimit nuk duhet konsideruar kaq strikt, si huazimi që bëjmë me një karficë rrobash të huazuar nga komshija, por si një përzierje me shkëmbimin, me ndryshimin, me evolimin e kësaj fjale apo koncepti.
Gjithë këtë proçes e mëson dhe e di çdo kush.
Atëhere përse shtrohet ky problem i huazimit të fjalëve kaq shabllon nga linguistët me emër dhe nga ju pa emër nëpër forume ?
Pa diskutim që puna studimore e Eqerem Çabejt është për ti hequr kapelen, por nuk duhen marrë me symbyllur të gjitha krahasimet që ai bën dhe sjell.
Edhe ato që ai sjell nga të tjerë linguistë tek Fjalori i tij i pambaruar etimollogjik, janë shpesh shtime mjaft metafizike të krahasimit të fjalëve.
Detyra e etimologut është ti shkojë fjalëve deri në burimin e tyre, detyrë të cilën ia vuri vetes edhe Franc Bopi, duke pretenduar të gjente gjuhën e parë të njeriut, e në fund bëri një vërë në ujë, sepse natyrisht që ne nuk kemi kurrë një gjuhë të parë të njeriut, as të dytë, e as të tretë. Por kemi tone fillestarë pasthirrmorë, apo onamotepe, të cilët shtoheshin dhe përmisoheshin gjatë qindra dhe mijra vjetësh, në bazë të kushteve të jetesës, gjë që Bopi duhet ta dinte, sepse këto gjëra sapo kishin filluar të sqaroheshin në kohë të tij dhe ai duhet të ishte në kontakt me dijen bashkohore.
Por meqë përmenda Bopin, duhet thënë se kjo shkollë gjermane ka qenë dhe është mjaft metafizike. Në këtë shkollë kanë mësuar edhe Eqrem Çabej dhe Aleks Buda.
Ndaj dallojmë tek Eqeremi mjaft shtrime metafizike krahasimi fjalësh.
Ndaj “teza e tij” e sjellë këtu nga Kreksi, mbi aq dhe kaq përqindje huazimi fjalësh nga njëra gjuhë tek tjetra, nuk qëndron.
As nuk ia vlen të merresh me të tilla këndvështrime metafizike, pasi fjalët nuk janë ambasadorë shtetesh që hyjnë dhe dalin pas prezantimit të pashaportës dipllomatike.
Të njëjtin gabim bën edhe diskutanti i krahut tjetër, illyrianboyful, tek thuajse të gjitha krahasimet që sjell midis shqipes dhe sllavishteve, i nxjerr si të kaluara nga e para tek e dyta, kur fare mirë dihet se para 10 mijë vjetëve, këto dy grupe nuk kanë qenë kaq të ndarë sa sot.
Pra kanë rrënjë dhe fjalë të përbashkëta, që na vijnë nga ai areal i pandarë akoma mirë sa sot. Përveç kësaj tek ky kemi ndonjëherë edhe mosrespektim të kohës së lindjes së nocioneve të ndryshme.
Gjithashtu ofendohet tërësia e evolimit gjuhësor, që përfshin një serë rrugësh dhe proçesesh, ndarjen, ndryshimin, evolimin më tej, kontaktin me fjalë të tjera të përngjashme, apo me veprimtari dhe koncepte të përngjashme, transformimin, etj., të gjitha këto proçese shoqërojnë fjalët jo me të njëjtin intesitet në grupe dhe vende të ndryshme.
Kështu mund të shtrohet e njëjta mënyrë krahasimi e fjalës “maraz” me fjalën “mav”, apo dhe me fjalët “i mav”, apo dhe komplet shprehja “maraz i mav”, e cila i përket një kohë shumë të mëvonët nga fjala “mav” = “madh”.
Apo marrim fjalën sllave “zamka” = “kurth” që sjell illirianboyfuli, e cila vërtet mund të zbërthehet me shqipen : zam + ka, por kjo nuk përjashton mundësinë që kjo shoqëri “sllave” ka përparuar më tej nga ajo parakaluese, “shqipe” dhe mund të ketë shkruar tabelën e Lemnosit.
Një fenomen të tillë e shohim tek latinët dhe gjuha e tyre. Shumë fjalë të tyre kanë lidhje me gjuhën shqipe, por ne nuk mund të bëjmë sot gabimin (që bëjnë disa etimologë dhe historianë të rinj shqiptarë), duke thënë se fjala me prejardhje latine : “motorr” vjen nga shqipja me turr, ndaj kemi qenë ne shqiptarët që kemi patur atë kulturë aq të zhvilluar e që quhet kultura latine !
Shqipja është vërtet gjuhë e evoluar ngadalë, por kjo nuk do të thotë se i ka përmabjtur të gjitha rrënjët e fjalëve të sotme në gjuhët e botës !
Shqipja ruan shumë rrënjë fjalësh dhe fjalë që janë të lashta. Por këto nuk lindën të gjitha në një vit tek shqipja, por kaluan kushedi sa dhjetra mijra vjet. Dhe në këtë kohë nuk mund të pretendojë njëri se kjo shoqëri paska ngelur e papërzier !
Ashtu siçdo tjetër shoqëri !
Prandaj shpjegimi etimologjik nuk ka dhe nuk duhet të ketë të bëjë me këtë dhe atë gjuhë të sotme.
As tabela e Lemnosit nuk mund të thuash se ka të bëj ose me këtë ose me atë gjuhë, sepse është nja 2500 vjet e vjetër, në mos më e vjetër, çfar do të thotë se gjatë këtyre viteve si shqipja, si sllavishtet kanë evoluar akoma më tej, natyrisht këto të dytat më shpejt.
Atë tabelë e ka shkruar një njeri që ka qenë parakalues i të dy grupeve të sotme, por më i afërt me njërin grup, pasi mendoj se para-shqipja dhe para-sllavishtja e kësaj kohe dalloheshin nga njëra-tjetra.
Në hollësi atë tabelë e shohim herë tjetër.
Tani të shohim disa krahasime fjalësh nga illyrianboyful dhe Kreksi.
(pjesa e dyte) :
Illyrianboful : Bog = bo + g(ë) = bo gjë = bërësi i gjërave =krijuesi i gjërave
Këtu do thoja që illyrianboful bën një gabim katastrofal, që e shohim shpesh tek shumë amatorë dhe profesionistë, tek ngatërron kohët e krijimit të koncepteve të ndryshme.
Folja “bë” duhet ti përkasi një kohë mbi 50 mijë vjet përpara, ndaj e gjejmë në shumë gjuhë për veprimin në përgjithsi, apo koncepte deri diku të përafërt, (por jo aq të përafërt, sepse është ton/fjalë i/e vjetër), si babai, i madh, deti, i lartë, etj.
Ndërsa toni gë duket më i vonë, qoftë edhe për vetë faktin e vështirsisë për tu shprehur (tonizuar). Duket nga zhurma që kanë bërë sendet/ objektet kur binin në tokë, njeriu i lashtë identifikoi me këtë ton (gë) tokën, sendet, etj., ndaj e gjejmë edhe këtë tonë në shumë gjuhë për fjalë dhe koncepte të ngjashëm e të përafërt.
Tani vimë tek koncepti Bog (Zot) .
Ky koncept është edhe shumë më i vonë nga dy të parët.
Pra nuk ka si të jetë rrjedhojë direkte e dy të parve, pasi kjo do të nënkuptonte që kemi një fis hyjnor të zbritur direkt nga një Zot-Gjuhësh, i cili i ka dhënë një herë e mirë këtij fisi një gjuhë të caktuar, kjo gjuhë nuk ndryshon fare gjatë mijra dhe dhjetra mijra vjetëve, dhe nga ky fis marrin fiset e tjera jo-hyjnore fjalët për të formuar fjalët e tyre të evoluara.
Sikur të ishte kështu, po kaq mirë këta fise jo-hyjnore do të merrnin nga ky fis-hyjnor i papërzier dhe me gjuhë të dhënë njëherë e mirë, edhe fjalën për Zot-in, apo dhe të tjera fjalë !
Pra, ky krahasim : bo+gë nuk qëndron, sepse përzien kohët.
Ndaj për fjalën Bog duhet kërkuar në drejtime të tjera dhe në kohë më të vona.
Dhe ne e gjejmë shpejt këtë zbërthim, po të mos i ndahemi yllit të së vërtetës, metodës shkencore. Fjala Bog duket pra e prejardhur nga areali fetar i mijvjeçarve 8 deri 4 para e.s., ku me vo, vë, vuj, bo, bë quhej në shumë fise uj-i.
Dhe kulti i ujit ishte kryesori fillimisht tek europianët e parë. (Nuk është nevoja këtu të tregojmë edhe zëniet e Posejdonit me Zeusin për sundimin e botës.) Kështu emërtimi i Zotit kryesor tek këto gjuhë sllave është ai i Zotit (hyut) të ujit. Me këtë mbështesim edhe atë tezë se gjuhët sllave e kanë dukjen e tyre në arenën europiane prej mijra vjetësh para Krishtit, kuptohet jo në këtë dallim të sotëm të tyre, i cili ka marrë dy-tre mij vjetët e fundit edhe nga grupi i gjuhëve të ashpra kaukaziane ; (por kjo është një temë e gjërë që do studime të mirfillta).
Po ashtu mendoj se edhe zbërthimi : dobro=do + bër = e don gjën e bër, është një zbërthim jashtërealitetit. Gabime të tilla bën kushdo, sidomos kur është në fillimet e tij të karahasimit gjuhësor dhe nuk merr parasysh edhe gjuhët e tjera, si –në këtë rast– ato irano-baltike.
Toni / fjala dë, do, dëo, duo gjindet në shumë gjuhë irano-europiane (përfshi sllavishtet, shqipen, latinishten dhe ato gjermano-skandinave) me kuptimin e “dashjes”, dëshirës, dashurisë, marrjes, dhënies, pasjes, apo si folje ndihmëse dhe shoqëruese, siç ka mbetur deri më sot në persishten e sotme, apo deri dje në shqipen veriore, (do kishte për me i pasë dhënë ato pare), etj.-etj.
Fjalë dhe koncepte.
Ndërsa fjala bro, bri, është një fjalë më e vonë e hyrë në leksikun gjuhësor botëror, dhe është një fjalë e evoluar nga fjalë të tjera : bë rë, bë re, bo ra, që kish të bënte me diçka të lartë, të mëtejshme, të atjeshme, të matanshme, etj., ndaj e gjejmë si në egjypte të lashtë, ashtu dhe në shumë gjuhë të tjera me këto kuptime, si bie fjala “tre” (në kuptimin fetar ishte qielli, pas nëntokës dhe tokës), “re” në qiell, dielli (në egjyptianshe të lashtë), etj.
Edhe emërtimi i “brirëve” të cjapit, dhisë, dashit, etj, me këtë term (bri) vjen si nga numri dy (bi, di, çi) ashtu dhe nga lart (re, la, alë, o, ho). Edhe identifikimi i shumë shoqërive veriore (malësore) të mëvonshme me brirët e dhisë si bie fjala dibri (dibranët), hebre (hebrenjt, veriorët e mbretërisë Filistina), etj., kishte të bënte me këtë kafshë veriore, dhinë dhe cjapin, që jetonte edhe në gërxhe.
Kështu, fjala “dobro” është një terminollogji e hyrë vonë, panvarsisht se koncepti i saj (mirë, i mirë, dobro, bene, gut) është shumë më i hershëm. Por këto shoqëri para-sllave e kanë formuar këtë fjalë nga kjo “do” e gjithkudo-gjendur, si dhe nga fjala që identifikonte fiset veriore (malsore), “bri”, kështu ka bërë dobri dhe dobro.
Apo marrim fjalën “preko” = mbi atë, pas asaj, të cilën illyrianbofuli e zbërthen kaq kollaj me shqipen : pren + kho = pren nga këtu (pas asaj).
Të dyja fjalët : pren dhe këtu i ndajnë të paktën disa mijra vjet, nëmos edhe dhjetra mijra vjet nga krijimi i tyre, pra nga krijimi (zbulimi) i koncepteve përkatse. “Këtu” është shumë më e vjetër nga “pren” (pres, apo prej). Sllavishtja nuk do të priste të formohej një herë shqipja, dhe pastaj do të niste ajo rrugën e saj.
Edhe burimet e sllavishtes duhet ti kemi të përziera me burimet e shumë gjuhëve të tjera. E kundërta është fantazi boshe.
Vetë toni / fjala kë, ku, ko, këu, këo, etj. Të përngjajshme, gjinden në shumë gjuhë të botës, “të vjetra” dhe “të reja”, qysh nga Amerika e deri në Mongoli, përfshi Europën dhe Afrikën.
Ky ton /fjalë gjindet në shumë gjuhë me kuptimin e tokës, dheut, arës, atje, këtu, fushës, kodrës, malit, etj. Pra, nuk mund të thuhet se është shqipe, por ton gati pasthirmor dhe onomatopek, që lëshohej si gjatë parjes së një fushe të paparë më parë (oh-kho-kho), ashtu dhe kur një send binte në tokë bënte zhurmën (gëp, këp).
Edhe fjala për, fër, përo, pro, ka pas treguar zgjatime dhe përshtatje mbi diçka, pra është një fjalë e mëvonshme, e nisur patjetër në shoqëri të evoluara, e megjithatë e gjindur në shumë gjuhë me kuptim gati të njëjtë (für, për, pro), apo para, prima, prapa, etj.
Evolime të mëtejshme, të gjindura këto gati nën të njëjta tonizime dhe gati nën të njëjta koncepte, (siç e shohim edhe në kllapa të dhënë nga illirianboyful).
Pra, evolimi gjuhësor nuk duhet parë kaq metafizikisht (banal fare thuaj), si vetëm huazim nga një gjuhë në tjetrën, gabim që e bëjnë shumica e etimologve në botë.
Ndërsa tek fjala Zima=dimër mund të ketë vërtet lidhje me “zi” dhe “ma” (mba), pra të jetë e prejardhur prej tyre, por këtu duhet shpjeguar se kur dhe si e prejardhur. Nëse bëhet fjalë për ndarje të një grupi të caktuar nga fisi, bie fjala rreth 70 mijë vjet më parë, kur akoma nuk do të ketë ekzistuar koncepti i stinës së dimrit, dhe kjo pjesë e shkëputur drejt veriut ka ruajtur këto fjalë për të zezën dhe mbajtjen, apo dhe pasjen (ka), apo bërjen (bë), sepse tonin/ fjalën ma e kemi në shumë gjuhë të vjetra edhe me kuptimin e pasjes, e bërjes, e të madhes, e detit, etj., në një rast të tillë kuptohet se koncepti i dimrit (periudhës së ftohtë e të errët të vitit) mund të jetë bazuar tek koncepti i të zezës, i të errtës, dhe tek koncepti i pasjes, i bërjes, i mbajtjes, që i kanë shprehur fjalët zi dhe ma.
Duke e kuptuar në këtë formë evolimin gjuhësor, nuk mund të themi se ka qenë shqipja që e ka formuar këtë fjalë, pasi konceptet mbështetse mund të kenë qenë e zeza dhe bërja, dhe jo e zeza dhe mbajtja. Pra evolimi duhet gjurmuar jo duke u bazuar vetëm tek njëra gjuhë e sotme, pasi në këtë rast subjektiviteti i krahasimit është dëm-prurës.
(Pjesa e trete) :
Tani po kaloj tek krahasimet e Kreksit. Toni/ fjala “je” gjindet në thuajse të gjitha gjuhët e botës, “të vjetra” e “të reja”, me kuptimin e qënies, ekzistencës, pra është, je, do jesh, krijohet, ekziston, del, ja ku është, etj.
Të përafërta. Pra është ndër ato tone fillestarë të njeriut të shpellave, ton patjetër pasthirrmor, i nisur kushedi, 100 mijë vjet më parë, apo më herët. Ndaj ky ton/ fjalë nuk ka si të ketë nacionalitet. E morrën sllavët nga ne, apo ne nga sllavët, është krejt pa kuptim, është si të rrahësh ujë në havan.
“Shtekdalje”=steki dalje=ec më tutje. Ky zbërthim më duket nuk i përgjigjet të vërtetës, pasi në polonisht “ec më tutje” thuhet : iç dalej. Këtu më duhet të sqaroj, se folja ec, ic, iç, eç, gjindet edhe në një dialekt fshatar sllovak, dhe mendoj se mund të gjindet edhe në popuj të tjerë të sotëm.
Si një fjalë kaq e shkurtër, pra gati një ton dhe jo fjalë, mendoj se ky ton (fjalë) na vjen nga kohra shumë të lashta, pra prej rreth 50-40 mijë vjetësh më parë, kur ecja lëshonte në shtigje dhe në tokë zhurmën : cë-cë-çë-çë, gjë që u kopjua nga njeriu i shpellave dhe u tonizua për veprimin e ecjes.
Ndaj ky ton ruhet akoma në shqipe dhe në gjuhë të tjera.
Nuk është as shqip e as polonisht, por i parakaluesit tonë leshtor të përbashkët, që e hante mishin të gjallë, kur nuk kishte zjarr për ta pjekur.
Fjala dal, del etj. E përngjashme, është më e vonët dhe –duket– më e evoluar. M.gj.t. edhe kjo fjalë gjindet në shumë gjuhë për koncepte të përafërt, si dalja, matanë, ngjitja, etj. Të përngjashme, që nuk po më kujtohen tani, por që i kam rrahur në vend tjetër në lidhje me këtë fjalë. (P.sh. të kujtojmë edhe mitin e Dedalit, që doli nga Kreta, mbretëria e Knososit.)
Kjo fjalë dallohet që është e evoluar nga dë, de + al, lë, la, ku e para tregonte duket vendin (nga dheu, toka) dhe e dyta tregonte të lartën, të matanshmen, atë tutje. Si koncept dhe fjalë e evoluar duhet të jetë formuar diku 25 -20 mijë vjet më parë dhe nuk duhet të ketë patur patjetër vetëm një lloj tonizimi (dal, del), por të shumllojshëm, si teal, tual, deal, daal, tudeal, etj.
Të përngjashëm, në vende dhe kohë të ndryshme, duke u transformuar përherë e më tepër.
Fjala polonishte “stek” ka kuptimin “brenda” apo dhe kuptimin e “rrënjës”, apo edhe të një lloj luleje.
Kjo fjalë nuk është tipike polonisht, pasi fjalë tipike polonishte vështirë të gjejmë, por është e arealit gjermano-iranian, dhe ka hyrë/ mbetur në shumë gjuhë, si ajo shqipe veriore (shtyj –d.m.th. fus brenda, shtyp –d.m.th. ze nën ‘të, etj.), apo ajo gjermanishte (steck –shtek, d.m.th. fus brenda, stick –shtik, d.m.th. pickon, etj.), apo ajo italishte (stazione –d-m-th. Vendi ku ndalohej, apo ngecej, dhe nuk shkohej më tej, stecca –një thupër e hollë, prej ka dhe rrjedhime të mëtejshme), apo rusisht (stavit –vë, vendos), etj.
Edhe po të marrim fjalë moderne internacionale si start, stil, edhe këto e kanë prejardhjen nga kjo çte, ste, shteh e lashtë, e cila tregonte në disa fise rreth 30-20 mij vjet më parë ekzistencën konkrete, pra para teje, qëndrimin, qëndrimin drejt, ndalimin, etj, duke kaluar më tej tek drurët (stepat p.sh), tek pylli, tek hunjt, etj.
Në shumë gjuhë, derisa erdhi tek start, që tregonte dikë që nisej me trupin drejt, dhe stil që tregonte dikë që rrinte drejt me shije.
Në këto raste ne nuk mund të themi se start apo stil rrjedh nga sllavishtet, as nga gjermanishtet, as nga persishtet, as nga latinishtja, as nga greqishtja e vjetër, as nga shqipja, por nga një ton/ fjalë e para këtyre gjuhëve që ne sot i definojmë si me emrat e sipërpërmendur.
Kreksi na sjell fjalën “zameshtit”= me rregulluar.
Unë pyeta për këtë ekstra dhe në polonisht kemi fjalën “zamjeç” që do të thotë : “me fshi”.
Kjo më duket ka të bëjë me vendin, sepse një fjalë të tillë të përafërt e kemi për vendin në gjuhët sllave të sotme.
Në polonisht për “rregull” ekziston fjala “pozhondek”.
Dhe “me u ngjit” ekziston fjala “froxhiç” dhe jo fjala “po stepi”, siç na e jep Kreksi. “Froxhiç” ka dhe kuptimin me u fut brenda diku. (proxhiç) “prodjish”.
Për fjalën “bukur”, “bukra” nuk po flas, se do zgjatesha, pasi kjo fjalë nuk vjen direkt nga sllavishte, “krasnja”, por është kombinim i semitishteve me sllavishtet, -një definim metafizik ky, pasi mund ta cilësonim po kështu metafizikisht si shqipe këtë fjalë.
Por këto janë përcaktime metafizike, ndaj nuk po zgjatem këtu, pasi këndvështrimi dialektik do një gjurmim më të gjatë të kësaj fjale.
Për sot mjafton me kaq !
07-02-2016, 14 :14
Nga anëtari r.th. Fourmi.Al
Pikerisht se i kam te dokumentuara me prova solide, prandaj flas kaq me siguri.
-- Çfarë quan Eqrem Çabeji “fjalë të vendit”?
Përqindja e fjalëve “të vendit” sipas Çabejit:
