• Përshëndetje Vizitor!

    Nëse ju shfaqet ky mesazh do të thotë se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini të shihni pjesën me të madhe të seksioneve dhe diskutimeve të forumit, por akoma nuk gëzoni të drejten për të marrë pjesë në to dhe në avantazhet e të qënurit anëtar i këtij komuniteti. Ju lutem : REGJISTROHUNI që të dërgoni postime dhe mesazhe në Forum-Al.

    Regjistrohu !

Letersia shqiptare ( Moderne )

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Poezia

Poezia e Agollit krijoi një model të ri vjershërimi në problematikë, në shqetësime dhe në mjeshtërinë letrare. Me krijimtarinë e vet Dritëro Agolli ka treguar se di të rrezikojë në letërsi. Dyzet vjet më parë, duke botuar vëllimin e parë poetik "Në rrugë dola" (1958), ai huajti për titull pjesën e parë të një dyvargëshi të mirënjohur të poetit skocez Bërns: "Në rrugë dola / Pas meje porta u mbyll".
Rruga e rritjes së tij poetike shprehet dhe në titujt e librave poetikë: Hapat e mia në asfalt (1961), Shtigje malesh dhe trotuare (1965), Devoll-Devoll (1964), Mesditë (1968), Baballarët (1969), Nënë Shqipëri (1974), Fjala gdhend gurin (1977), Udhëtoj i menduar (1985), Pelegrini i vonuar (1993), Lypësi i kohës (1995), Fletorkat e mesnatës (1999) e libra të tjerë. Me poezinë e tij Dritëro Agolli e ëkanonizoi vjershërimin e traditës dhe njëherësh krijoi një traditë të re e ëliroi poezinë shqipe nga një frymë monumentalizmi të gënjeshtërt, nga deklarativizmi dhe ngurtësia; ndryshoi përdorimin për "temën e madhe", duke kërkuar madhështi poetike jo vetëm prej luftës dhe heroizmit të jashtëm, por edhe prej përjetimeve të "heroit të dobësisë"; duke zgjeruar shumëfish hapësirën e realitetit në poezi dhe duke i ndryshuar rrënjësisht raportet ndërmjet tyre. Agolli krijoi një poezi antologjike me motive të përditshmërisë së jetës.
Poezia e Agollit ka ndikime të drejtpërdrejta prej poezisë popullore, prej artit të Naim Frashërit e të Lasgushit, prej Bërnsit e autorëve rusë të fillimit të shekullit të 20-të. Kjo poezi emancipoi në tërësi mendimin letrar në Shqipëri dhe futi frymën e konkurrencës për ide të reja dhe cilësi në art. Gjithashtu krijimtaria poetike e Dritëro Agollit mund të cilësohet si liriko-epike. Kjo ishte një shmangie e madhe nga tradita, e cila mbahej kryesisht në lavdinë epike. Agolli e pruri poezinë shqipe prej kozmocentrizmit në homocentrizëm.
Poezia e D. Agollit e ktheu vëmendjen në jetën e njeriut në kohë paqeje. Në kohën kur u botuan librat e parë poetikë të tij, botën e sundonte slogani "t'i ktheimë armët në plugje". Kjo ishte një thirrje e përgjithshme e njerëzimit në gjysmën e planetit. Në këtë kohë Agolli shkroi poezi që përshkohen nga kulti i vendlindjes, i tokës, i bukës, i parmendës, i familjes, i prindit, babait. Ishte një prurie e re në letërsinë shqipe pretendimi i tij për të qenë një "unë" i identifikuar në letërsi. Kjo u shpreh qartë, fillimisht në poemat "Devoll-Devoll", dhe "Poemë për babanë dhe për veten".
Nga ana tjetër në tërësinë e vet poezia e Dritëro Agollit sundohet nga bota e gjallë, shpirtëzimi i mjedisit, shenjtërimi i natyrës, i arës dhe i bagëtisë. Në këtë tipar të poezisë së tij rishfaqen panteizmi i Naimit dhe gjurmë të botëkuptimit bektashian.
Në mënyrën e vet Dritëro Agolli krijoi "një Shqipëri alterna-tive", që mbështetej në një ideal romantik. Kjo është një marrëdhënie e zakonshme poetike me realitetin, e njohur në traditën shqiptare
dhe atë të huaj. Të gjithë e dinë se Naimi e kishte fare mirë të qartë se cila ishte Shqipëria, por ai krijoi Shqipërinë e vet plot bukurira imagjinare. Ismail Kadare e krijoi "Shqipërinë tjetër" duke mërguar në lashtësitë e moëme shqiptare. Ndërsa "Shqipëria tjetër" e Dritëro Agollit, që hyjnizohet tek "Nënë Shqipëri" dhe në vepra të tjera, është kulti i atdheut, përthirrja e krenarisë kombëtare. "Nënë Shqipëri", si duket, u shkrua si një "Bagëti e bujqësi" e kohëve moderne. Fryma naimiane e futurizmit romantik ("Shqipëria, ë'mund të jetë", sië do të shprehej Samiu), ndihet e plotpushtetshme në poemë. Agolli dëshironte të ndërtonte një Shqipëri të lumtur. Poetikësht kjo mund të arrihej ose në formën e mitit të së shkuarës (nostalgjisë për "motin e madh", si e bënë shumica e rilindësve), ose në formën e utopisë - kultit të së ardhmes, idealizimit të një "vendi që nuk ekziston" (nga greqishtja. "u-topos", "vend që s'është").
Dhe në vëllimet më të fundit poetike, D. Agolli s'ka pushuar së qeni një poet mjaft popullor, që s'mban kurrëfarë distance me lexuesin e thjeshtë; që dhimbjen, gëzimin dhe dobësinë njerëzore i merr si ndjenja universale dhe i shkrin me filozofinë jetësore. Raportet jetë / vdekje, lumturi / hidhërim, tradhti / besë etj. bashkëjetojnë dhe përplasen me njëra-tjetrën sa në realitetin e jashtëm aq edhe në atë të brendshëm.
Dritëro Agolli që nga fillimet e deri më sot mbeti një poet i trishtimeve "të vogla" për një zog të vrarë apo një qen të shtypur dhe poeti i dhimbjeve të mëdha për udhëkryqin e historisë shqiptare. Asnjë poet më shumë se Agolli nuk e ka të shprehur kaq me sinqeritet dobësinë e vet njerëzore.

Më ndodh sikur s'jetoj në vendin tim,
Por në një vend të huaj dhe të largët...
(Sikur s'jetoi në vendin tim)

... Dhe gishtat kërcas si kokrra arrash të forta
është koha kur mblidhem shuk nën peshën e natës
Dhe pres i friksuar kusarët të vijnë te porta
(është koha)

Po iki me trishtim i zhgënjyer nga miqtë,
E mbylla dhe derën që rrinte e hapur...

... Diku në një skaj të largët do prehem
Me qafën e futur në jakën gri të xhaketës...
( Trishtimi)

Libri poetik "Fletorka e mesnatës" u botua nga Dritëro Agolli në 40-vjetorin e botimit të vëllimit të parë, "Në rrugë dola".
Gjatë 40 vjetëve krijimtari, poezëa e Dritëro Agollit ka ruajtur disa tipare përveëuese, të cilat janë të pranishme vijimisht: kultin e tokës dhe të bukës, shenjtërimin e natyrës dhe të njeriut, raportin vetjak me botën, mitin e dheut të të parëve dhe të historisë së tyre, përmasën e një të ardhmeje optimiste dhe zhgënjimin për humbjet e së shkuarës.
Në vitet '90 Agolli iu paraqit lexuesit të vet me një ringjallje poetike. Kjo qe një sfidë e fuqisë krijuese. Pas "Pelegrinit të vonuar" dhe "Lypësit të kohës", në një periudhe kulturore që erdhi me tronditje të rënda të referencave të shoqërisë, poeti shfaqi një tjetër pjesë të fshehtë të vetes, që ruhej diku në "Fletorkën e mesnatës".
Në këtë libër shpërfaqet po ai Dritëro që prej vitesh "udhëton i menduar", po ai qytetar që mundohet të shohë fatin e vet në fatin e bashkësisë ku jeton, i njëjti poet që e gdhend fjalën sikurse mjeshtri gurin. "Fletorka e mesnatës" është një vëllim me të cilin poeti ka shprehur përjetimet e dhimbshme të një kohe me tronditje të mëdha, prej vitit 1996, kryesisht të vitit 1997, disa edhe të vitit 1998. Me këtë vëllim është paraqitur një hapësirë tjetër e poezisë së tij.
Vjershat e "Fletorkës së mesnatës" janë bisedë e dhimbshme me veten, me miqtë, me aleatët dhe kundërshtarët, me njeriun ashtu sië është. Nata është e ngarkuar me zymtësi dhe njeriu është mirë të mos mendojë gjatë natës. Nata është depresive dhe njeriu është mirë të ruhet prej rënies, sidomos në kohëra të rënda. Mirëpo ndërgjegjja e poetit nuk mundet ta pranojë këtë luks. Dhe është një fat që ndërgjegjja e poetit ka ndenjur zgjuar e ka kthyer në art situata e ndjesi që njeriu i zakonshëm do t'i shmangte lehtë me një qetësues nervash. Poeti ka nyjëtuar në artën e tëj vuajtjet e njerëut që e di përgjegjësinë e tij para opinionit, që t'i tregojë atij se ë'vlerë ka dhimbja. Po, edhe dhimbja ka vlerë! Eshtë një ndjenjë fisnikëruese.
Ka qenë një fat për njeriun shqiptar, subjektin që pret letërsinë në gjuhën shqipe, që këto dhimbje poeti la sjell atij si një "realitet të dytë", si realitet letrar. Ne dridhemi nga dhimbja e poetit, që vjen prej "realitetit të parë", ngjarjes së ditës, gjëmës së ditës, tronditjes së ditës, të cilin poeti nuk e ka përjetuar si poezi. Përmes dhimbjes letrare që arriti të shprehë Dritëro Agollë ne kemi mundur të kuptojmë vlerën e mahnitshme të gjuhës që flasim e që kanë folur të parët tanë, vlerat e kësaj pasurie që i lidh shqiptarët me burimin e kryehershëm të popujve evropianë e indo-evropianë, finesat e saj të brendshme, që vetëm një mjeshtër i fjalës mund t'i bëjë të ditura.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Proza

Komisari Memo (1970), ndoshta për shkak të ngjyresës së fjalës "komisar", është një libër që shpesh është gjendur i ekspozuar kritikës. A është "Komisari Memo" një vepër tipike e realizmit socialist, në kuptimin e nënshtrimit ideologjik (ndaj frymës së partisë) dhe artistik (ndaj kanoneve), domethënë një vepër skematikeë Vështirë të thuhet po. Së pari, sepse vetë figura qendrore e romanit, komisari Memo, është brenda llojit të "njerëzve të krisur" që përmban në tërësinë e vet letërsia e Dritëro Agollit. Ai nuk është një komisar i ngrirë në rregulla e mendime, si dy paraardhësit e tij, që komandanti Rrapo i kishte përzënë pa e zgjatur. Komisari Memo, "patriot i një kohe të re", e gjen pa vështirësi gjuhën e komunikimit me "shqiptarin e vjetër patriot" komandantin Rrapo, që ngjan si i thirrur prej kohës së komitëve. Ai është një hero që herë-herë e shkel disiplinën, bën gabime, dashuron një vajzë në një kohë kur për cënim të kësaj tabuje, mund të merrje vendimin e pushkatimit nga gjyqi partizan (duhej edhe shumë që Kongresi i Helmësit ta lejonte dashurinë), nuk bën "trimërira sokolash".
Zhurma e erërave të dikurshme (1964), një përmbledhje me tregime, botuar më 1964, u hoq nga qarkullimi për nxirje realiteti Nga pikëpamja letrare, këto tregime, një pjesë e të cilave u ribotuan në librin "Njerëz të krisur", janë të mbushura me personazhe atipike, me karakter e pamje të paskalitura, me individualitete jashtë standartit, gjë që përbënte një largim të hapur nga parimet e metodës skematike zyrtare.
Në romanin Njeriu me top (1975) Dritëro Agolli zbuloi një marrëdhënie tjetër, krejt të ndryshme nga ajo e "Gjeneralit të ushtrisë së vdekur" të Kadaresë, sa i takon raportit të njeriut shqiptar me armën. Zot e rob i pushkës, i magjepsur dhe i marrosur prej saj, ky njeri bën ëudira e marrëzira nga më të pabesueshmet. Ky njeri është i denjë të thërrasë me dëshpërim njësoj si Hamleti: "Dynjaja u prish! O hak i madh, ë'pretë!", ndonëse mund të mos e ketë dëgjuar kurrë emrin e Shekspirit. Edhe në këtë roman shfaqen gjurmë të babait patriark në organizimin e bashkësive bektashiane shqiptare.
Romani Trandafil në gotë (1980) u prit nga mendimi letrar si një "libër rozë", por me këtë vepër Dritëro Agolli provoi të bënte një sfidë tjetër në letërsi, duke krijuar një vepër të arrirë me një personazh që gjendet midis dashurish, pa tema epokale; pa epizëm dhe heroizëm. Me këtë roman Agolli krijoi njeriun hero për merita të dobësisë, duke manifestuar një hapësirë lirie vetjake jashtë asaj lirie që ofrohej prej mendimit shoqëror të kohës.
Dritëro Agolli është një shkrimtar i mësuar me "goditje rrufesh". Në vitin 1965, një plenum i posaëëm i Komitetit Qendror të Partisë së Punës për letërsinë dhe artet, e kishte kritikuar në raportin kryesor librin e tij "Zhurma e erërave të dikurshme", i cili pastaj u hoq fare nga qarkullimi. Ndonëse periudha e liberalizmit në kulturë (1972-1974) e gjeti "në pozita të shëndosha" (sapo kishte botuar poemën "Baballarët", që evokonte lidhjen e brezave dhe jo konfliktin e tyre), romani Shkëlqimi dhe rënia e shokut Zylo, që botohej pjesë-pjesë në revistën "Hosteni", u ndërpre me porosi nga zyra të larta të shtetit. Në mesin e viteve '70 një teatër vuri në skenë dramën e tij "Baladë për një grua", ku personazhi qendror, një aktiviste e partisë në rreth, anëtare byroje, voton kundër përjashtimit të ish-burrit të saj nga partia, por duke zbritur shkallët pas mbledhjes i thotë: "Ti je i denjë për të qëndruar në parti, por jo për të qenë burri im!". Ishte një "kundravajtje ideologjike" që nuk mund të falej. Sipas vijës duhej të ndodhte e kundërta: marrëdhënia në familje vinte si rrjedhim i mbetjes ose jo në parti. Shfaqja u ndalua dhe drama nuk u botua më. Edhe dramat Fytyra e dytë e Mosha e bardhë nuk u pritën mirë nga kritika zyrtare. Polemikë kritike u zhvillua për romanin "Trandafil në gotë". Vitet '80 vijuan me një varg zymtish të tjera. "Hundëleshi" (i botuar më pas me titullin "Kalorësi lakuriq"), u kritikua ashpër për ironi dhe aludime anti-ideologjjke. Kritikat ndoqën edhe disa tregime dhe cikle poezish të botuara në gazetën "Drita". Ndërsa për romanin "Dështaku", që pruri tek lexuesit një realitet me dramë, u mbajt heshtje.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Po i sjell ca poezi (te preferuarat e mia) nga Dritero Agolli

Trishtimi

Po iki me trishtim i zhgënjyer nga miqtë
E mbylla dhe derën që rrinte e hapur
Për lajkatarët, për rrenacakët e smirëzinjtë
Që shtireshin engjej të dashur.

Ku vete s'e di , veë s'dua të kthehem
Sërishmë në rrenat e jetës
Diku në një skaj të largët do prehem
me qafën e futur në jakën gri të xhaketës.


Letrat

Kur dashuroheshim në kohën tonë,
Kur tretesha dhe digjesha për ty,
Nga njeri-tjetri letrat vinin vonë,
Kalonte dhe një muaj apo dy.

Po ndofta dashuria mbahej gjallë,
Se zjarrin mbanin letrat në udhëtim
Me bicikletë a mushkë apo me kalë
Në vapë e shi, dëborë dhe thellim.

Kur dashuroheshim në kohën tonë
Me zor na vinin letrat fshat-qytet
Nuk kishim nëpër dhoma telefonë
Dhe në ëndërr s'kishte faks dhe internet.

Megjithatë më mirë që nuk kishte
As telefon as internet, as faks,
Se fjalë e nisur shpejt dhe mund ta vriste
Një dashuri të vjetër për një ëast...


Kur të Jesh Mërzitur Shumë

Këtu s'do të jem, do jem larguar;
Nën tokë i tretur si të tjerët,
Në kafenenë e preferuar
Nuk do më shohin kamarierët.

Dhe nëpër udhët ku kam ecur,
S'do ndihet kolla ime e thatë,
Mbi varrin tim do të rrijë i heshtur
Një qiparis si murg i ngratë.

Ti do trishtohesh atëherë,
Se s'do më kesh në dhomë të gjallë,
Dhe, kur në xham të fryje erë,
Do qash me erën dalëngadalë.

Po kur të jesh mërzitur shumë.
Në raft të librave kërkomë,
Atje i fshehur do të jem unë,
Në ndonjë varg a ndonjë shkronjë

Mjafton që librin pak ta heqësh
Dhe une do zbres, do vij pas teje;
Ti si dikur me mall do qeshësh,
Si një blerim pas një rrëkeje.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Kur një mëngjes

Do te jete mengjes e une do te vi patjeter.
Mbi xhaketen time do te kene rene petale
Nga lulet e kumbulles se vjeter,
Nga lulet e thanes se tharet.

Ahere ti s'do te jesh zgjuar akoma.
Une do te them emrin tend ne xhame
Dhe do te vershellej te dashuren kengen tone:
"Ti cele heret, moj bajame!"

Do vershellej ngadale-ngadale
E s'do prish gjumin tend te bukur.
Do bien mbi mua petale
E do ulet ne sup nje flutur...

E, kur syte te hapesh, do te shohesh
Romantikun e perjetshem ne xhame
Dhe kengen e dashur do njohesh:
"Ti cele heret, moj bajame!"





Vetmija

E vetmuar ti, i vetmuar unë
Nga e diela deri tek e diela.
S'ke ë't'i bësh, nuk dilet tek kjo turmë
Dhe sikur t'i ngjitësh shpirtit vela.

Ja, për shembull, vela shpirti pati,
Do lundrosh me velat nëpër dete,
Përsëri do kthehesh tek krevati,
Po atë vetmi do kesh me vete.

Dhe këputen ditët si tespihe
Nga e diela deri tek e diela.
S'i shpëtojmë aspak kësaj vetmie
Dhe nëse na zgjojnë ne treqind gjela.




I Përndjekuri i Dashurisë

Unë jam i burgosuri yt
Rroj me prangat që ti më ke vënë
Po ëudi as qelia s'më mbyt
Dhe s'më mbyt as dritarja e zezë

Kur ti prangat m'i hodhe në mish
Unë i putha duart e tua
është rast i pashembullt ta dish
Që xhelatin ta puth a ta dua

I përndjekuri yt erotik
I përndjekur të mbetet gjithmonë
Erotim i mirë a i lig
Hidhmi duart në fyt, torturomë

Ky burgim sa do zgjasë s'e di
I përjetshëm do kisha dëshirë
Veë ti eja më shih në qeli
Të perndjekurit tënd i vjen mir
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Dritëro Agolli

MUNDJA E LEKë DUKAGJINIT

1.
Grua, për ty u zura me Lekë Dukagjinin
E fjalë këmbeva në malet me fletë,
Po Lekë Dukagjini ishte trim e bir trimi
Dhe s’mundej dot lehtë...
Po Lekë Dukagjini nuk ishte Leka i Lecit,
Që bën njëqind lëshime në punë;
Lekë Dukagjini i rrepti i të rreptit
Ma tundte para syve kanunë
Dhe gjëmën lëshonte si shkëmbi kur bie në përrua:
“O mbaje gruan kështë si them unë,
O lëre gruan, se s’je për grua!”

2.
Grua, për ty u zura me Lekë Dukagjinin
Me gjyshin tim të nderuar;
Dhe pritë njëri-tjetrit i zinim
Në malet me shkrepa mbuluar…
Dhe unë here-herë i bëja lëshime
Dhe ty të mundoja dhe brënda të mbaja
Dhe jetën ta mbushja plot hidhërime
Sus!
Me zërin e egër të shaja
Se Lekë Dukagjini ma tundte kanunë
Dhe gjëmën lëshonte si shkëmbi kur bie në përrua:
“O mbaje gruan kështë si them unë,
O lëre gruan, se s’je për grua!”

3.
Grua, për ty u zura me Lekë Dukagjinin,
Se donte lëshime nga unë.
Pritë në male njëri-tjetrit i zinim,
Ai mburrte kanunë, unë shaja kanunë.
“Eh, gjysh, ti je hedhur për gratë në flakë,
Po pse në kanun i ke sharëë
Eh, gjysh, ti gruan tënde s’e ke dasht pakë,
Pse mua që e dua më quan të marrëë”



4.
Një ditë kanunin ja mora nga dora
Dhe copë ja bëra mes malesh të lartë.
Iu drodh ajo mjekër e bardhë dëborë
Pas ëetinës së lashtë…
Dhe unë thirra:
E munda Lekë Dakagjinë!
(Natyrisht e munda kanunë;
I heq kapelën për trimërnë;
Ka qenë trim si furtunë…)
Ti, grua, më pyete e sytë të ndrinin,
Më pyete ngadalë mënjanë:
“Vërtetë e munde Lekë Dukagjininë“
Dhe unë të thash: e munda, po sytë ë’më pan
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Fragment nga "NENE SHQIPERI"

Lerme te bie ne prehrin tend te ngrohte
o hallemadhja ime shekullore
te puth duart e tua me te mirat ne bote,
i ngazellyer te hesht ne heshtje foshnjore

Eh xhubleta jote
eh fustanella jote moj loke
vertitej ne skenat tragjike ne amfiteatrin e madh te Ballkanit

-nje cope, nje cope,
nje cike nje cike-
ulerinin ujqit mes zhegut kallkanit
dilnin nga shpellat si ne perrallat e vjetra
veshur me mburoja kaloresie
fshehur frak e turi ne helmeta
zbutur me frak diplomacie
zgjatnin kemben si ne perrallen e dhise e kecave
-tuk-tuk, hape jam une!
po nena e dinte gjuhen e genjeshtrave
lokja rrinte pa gjume
-tuk tuk, hape jam une
vij nga kongresi i Berlinit, vij nga Traktati i Londres, vij nga Mbledhja e Versajes
Jam gjyshja, jam gjyshi, jam cuni i dajes.
tuk tuk
ia hiq llozin portes
kemben e kam te bardhe, kemben e kam te mbare
-tuk tuk, hape jam une
po NENA rrinte pa gjume...!

______________________________

Kam qene ne klase te trete kur e kam mesuar permendesh kete fragment. Ma dha nje dite mesuesja ta merrja nga libri, dhe ta mesoja por nuk ma dha arsyen. Atehere nuk e kisha idene se cfare kuptimi kishin keto fjale, por sot qe kuptoj se si ka funksionuar pak a shume politika ne Ballkan, e shoh se cilet jane Ujqerit qe kerkojne "NJE COPE, NJE CIKE" nga Nena Shqiperi...dhe cilet zbuten me frak dipllomacie.

O hallemadhja ime shekullore...Nene Shqiperi!
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Vajta ne Stamboll
Te bej pazar
dhe per kujtim ta blej nje vazo balte
paqe dhe selam
ustah poqar dhe vazen me te mire
per mua ne e pate

vazoja nga dora sec me ra
dhe mu be 25 cope
me erdhi rrotull deti marmara
dhe duqani turk mu hap si grop

Pa me shau poqari rend turqisht,
une e shava shqip dhe mend i lash
per cudi poqari nuk u ligsht
vec dy pika lot ne sy i pash

mos u cmend ky turk e musliman
une e shaj ai me dur ne qaf
vazo tjeter mori ne dyqan
dhe me tha me shaj per bese prap

cer ti si une tha jam shqiptar
shqip vella ti sham edhe nje here
fjala shqipe z'blihet ne pazar
ne dyqan ka kohe qe se kam ndjere

vazoja nga dora sec me ra
dhe mu be 25 cope
me erdhi rrotull deti marmara
dhe duqani turk mu hap si grop

Pa me shau poqari rend turqisht,
une e shava shqip dhe mend i lash
per cudi poqari nuk u ligsht
vec dy pika lot ne sy i pash

mos u cmend ky turk e musliman
une e shaj ai me dur ne qaf
vazo tjeter mori ne dyqan
dhe me tha me shaj per bese prap

cer ti si une tha jam shqiptar
shqip vella ti sham edhe nje here
fjala shqipe z'blihet ne pazar
ne dyqan ka kohe qe se kam ndjere
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Ismail Kadare

Jeta dhe veprat

Ismail Kadare lindi në qytetin e Gjirokastrës. Atje ai kaloi fëmijërinë dhe kjo la gjurmë të thella në gjithë jetën dhe krijimtarinë e tij. Shkollën e mesme e kreu në gjimnazin "Asim Zeneli". Më pas kreu studimet e larta në Fakultetin e Historisë e të Filologjisë në Universitetin e Tiranës, pastaj në Institutin "Gorki" të Letërsisë Botërore në Moskë. Këto studime iu ndërprenë për shkak të krizës politike ndërmjet Shqipërisë dhe ish Bashkimit Sovjetik. Kadareja ka punuar në gazetën "Drita", pastaj drejtoi revistën "Les letres albanaises". Së fundi punonte në profesion të lirë. I.Kadare ka qenë dhe është protagonist i jetës politike dhe i mendimit të vendit qysh prej viteve '60. Në fund të vitit 1990, dy muaj pas rënies së shtetit diktatorial, Kadare u largua së bashku me familjen në Paris, por mbajti lidhje mjaft të shpeshta me Shqipërinë. Ismail Kadare është një nga personalitetet më të shquara të kulturës shqiptare, ambasador i saj në botë. Kadare është shkrimtari që i ktheu mitet legjendare në realitet, shkrimtari që bëri histori prej prehistorisë; pa rënë në kundërthënie me vetveten dhe gjykimin modern, ai arsyetoi estetikisht në mënyrë të përkorë dhe për kohën absolute. Në Shqipërinë e ndodhur në udhëkryq vepra e Kadaresë ka qenë dhe mbetet një shpresë apo një ogur i bardhë për të.
Ismail Kadare është autor i shumë veprave në poezi e prozë, laureat i shumë ëmimeve kombëtare, kandidat i ëmimit Nobel për shumë vite me radhë, anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe Anëtar i Akademisë Franceze të Shkencave Morale.
Vepra e Ismail Kadaresë është përkthyer në 32 gjuhë të huaja duke arritur kështu një rekord të përhapjes në tërë botën e qytetëruar.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

POEZIA E KADARESë

Poezia e Ismail Kadaresë është një prej zhvillimeve më novatore në vjershërimin shqip gjatë një gjysmë shekulli. Ajo shprehu vendosmërinë e shkrimtarëve të brezit të viteve '60 për të realizzar qëllime estetike të ndryshme prej paraardhësve.
Frymëzime dialoshare (1954), ëndërrimet (1957), Endërr industriale (1960), Shekulli im (1961), Poemë e blinduar (1962), Përse mendoben këto male (1964), Shqiponjat fluturojnë lart (1966), Motive me diell (1968), Koha (1976), Shqipëria dhe tri Romat, përbëjnë titujt kryesorë të veprës poetike të Kadaresë.
Ismail Kadare, ndryshe nga Agolli, në periudhën e parë të krijimtarisë së tij, u tërhoq pas poemës epiko-lirike. Në prirjen e përgjithshme ai nuk u shkëput prej frymës monumentalizuese të poezisë së mëparshme, por e kushtëzoi këtë me tipin e njeriut shqiptar, të historisë së tij kombëtare, të fatit të tij nëpër shekuj. Thuajse në të gjitha poemat e shkruara në vitet '60 -'70 ka një gërshetim të mjeteve të reja të të shprehurit me mënyrën tradicionale të të vështruarit të jetës dhe të historisë:

Po s'ndërron ai kurrë
Art i skulpturës
Gënjeshtrën mbi mua ka ngrërë përgjithnjë.
I mbërthyer në dëshminë e saj të rremë
Të vërtetën kujtoj dhe qaj për të.
(Laokonti)

Poezia e Kadaresë, ndryshe prej prozës së tij, është përgjithësisht e qartë, pa ekuivoke, shpesh marciale, thuajse përherë optimiste. Ajo, në kritikën zyrtare, është pritur si pasurim problematik i poezisë shqipe, veëanërisht me temën e qëndresës shumëshekullore të popullit shqiptar në rrugën e tij të gjatë të historisë. Poezia e Kadaresë është poezi e sfidave të mëdha shqiptare. Ajo është e përshkuar nga qëndrimi hyjnizues ndaj historisë kombëtare, ndaj lavdisë së tyre, ndaj tokës së të parëve, ndaj gjuhës shqipe.
Qëndresa hyn në poezinë e Kadaresë qysh prej kohërave antike, deri në periudhat më të afërta të historisë. Veëmas ajo lidhet me "motin e madh", të epokës së Gjergj Kastriotit; por Kadare hyjnizoi një periudhë më të hershme se kjo, që ishte mitizuar më herët prej Rilindjes Kombëtare: periudhën e humanizmit evropian (sië mendon shkenca e historisë, kjo periudhë e gjeti Shqipërinë në të njëjtën shkallë zhvillimi me anën tjetër të Adriatikut), e cila pati shprehjen e saj dhe në njeriun dhe qytetërimin shqiptar:

Njëzet e katër luftra bëri,
Njëzet e katër vdekje theu.
ëka mangut linte ditën Gjergji,
Plotësonte natën Skënderbeu.
(Portreti i Skënderbeut)

Përgjithësisht poezia e Kadaresë është e sunduar prej mitit të së shkuarës, evokimit të lavdisë së dikurshme. Kadare synon, përmes poezisë së tij, ta ëlirojë njeriun shqiptar prej akuzash që e kanë ndjekur ndër shekuj, duke përfshirë akuzën si popull i lindur me instinktin e luftës dhe të mercenarizmit, binjak me armën dhe peng i saj:

Dhe kur binin në prille a në vjeshtra
Nëpër brinja të shtrirë, nëpër lugje,
Si me zjarre të vegjël të pëtjetshëm
Era loste me xhufkat e kuqe.
(Nisja e shqiptarëve për në luftë)

Poema epiko-lirike shqipe arriti një nivel të lartë afirmimi me vepra të tilla të I. Kadaresë, si "Përse mendohen këto male" dhe "Shqiponjat fluturojnë lart", pastaj me "Shekulli i 20-të", "Poemë e blinduar", "Shqipëria dhe tri Romat" e vepra të tjera.
Poezia e Kadaresë është e prirur drejt sintetizmit dhe abstraksionit. Në këtë cilësi poezia e Kadaresë të sjell ndërmend vjershërimin e Migjenit. Sintetizmi shfaqet në mungesën e ëfarëdo subjekti apo elementi të subjektit. Poemat e Kadaresë, përgjithësisht poezia e tij, janë art mendimi, pa elemente të rrëfimit (narracionit). Si të tilla, si poema mendimi, ato ofrojnë shumësi leximesh, në kohë dhe në miedise të ndryshme.
Kadare në problematikën e poezisë shqipe, krijoi emërtesën e "temës së madhe". dhe jo vetëm kaq, ai e ktheu në mit atë, duke e bërë mbizotëruese në jetën letrare të vendit për më shumë se dy dekada. Para së gjithash poezinë e Ismail Kadaresë e intereson ajo që shpesh quhet gojëdhënë kombëtare ose mit i origjinës. Sfidat më të rëndësishme të historisë së popullit shqiptar janë stacione të poezisë së tij.
Kadare i shkroi disa prej veprave të tij më të rëndësishme në vargje të lira, duke përvetësuar vlera të rëndësishme të vjershërimit tradicional, prej De Radës deri tek Migieni. Në fillimet e veta ishte i ndikuar prej poezisë ruse, veëmas prej Majakovskit. Poezia intime e Kadaresë është mjaft e ngrohtë, e drejtpërdrejt, një bashkëbisedim me të dashurën që përgiithësisht është larg si vend apo si kohë:

Do shkoj të ulem përmbi pellgjet,
Të pi në gjunjë duke rënë,
Në grykë e di që do më ngelet
I ftohti medaljon i hënës.

Gjithashtu poezia intime e Kadaresë përshkruhet nga malli për qytetin e lindjes, për njerëzit që lanë gjurmë në fëmijërinë e tij,
për atdheun kur ndodhet larg tij, për kohën studentore, vajzat dhe rrugët e Moskës kur është në atdhe, e mbi të gjitha, për vajzën që le gjurmë në shpirtin e tij, por që përgjithësisht ndodhet larg.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

RAPORTI NDëRMJET JETëS DHE VDEKJES

Raporti midis jetës dhe vdekjes, midis të gjallëve dhe varreve, midis brezit që shkoi dhe atij që vjen, një nga raportet më thelbësore të qenies njerëzore, përbën një rregullator të mbifuqishëm të gjithë yllësisë së veprave të Kadaresë. Synimi parësor i ëdo letërsie serioze që të qëndrojë mbi kohën dhe hapësirën zuri vend kryesor që tek romani "Gjenerali i ushtrisë së vdekur". Ky roman i kushtohet misionit të një shtabi ushtarak të gjallë, i cili duhet t'i bëjë nderet e fundit një armate të tërë ushtarësh të mbuluar me dhë. Vlera e jetës, ëmimi i vdekjes, taksa e gjakut, varrimi dhe zhvarrimi, muranat anonime dhe piramidat hijerënda, ringjallja dhe rivdekja (rivrasja), arka e hirit dhe dosja e zezë, kamarja e turpit dhe përmendorja e nderit, harrimi dhe përjetësia, vetëflijimi dhe kurbani, trupi dhe hija (fantazma, sozia, spiritus), janë nocione themelore artistike të shkrimtarit.
Në mënyrë të veëantë vdekja përbën një zgjedhje të dendur të autorit për të dhënë qëndrimin e tij ndaj jetës njerëzore. Ajo paraqitet në formë individuale dhe kolektive, natyrore dhe heroike, të mirëqenë dhe të sajuar. Ajo vjen nga fati, nga hakmarrja, nga lufta, nga gjyqi, nga sëmundja nga mplakja; në të gjitha pamjet e saj, si ndërprerje e zakonshme e jetës, si shpagim për vdekjen e tjetrit, si prurje e lëngatës, si varje apo pushkatim nga shteti, si zvarrisje apo linëim nga hakmarrja.
"Gjenerali i ushtrisë së vdekur", vepra që i dha njohjen ndërkombëtare Kadaresë, nuk është e para që trajton raportin midis jetës dhe vdekjes. Qysh tek "Balada e zhvarrimit", kushtuar fatit pas-vdekjes të prijësit arbër Gjergj Kastrioti, duket qartë prirja për të zbuluar, nëpërmjet qëndrimit ndaj varrit, kulturën nga barbaria, dhunimin nga shenjtërimi, sundimin e të vdekurve mbi të gjallët.
Në tregimin "E krehura", vdekja dhe varret, në heshtjen e tyre, marrin vlerë fisnikëruese. Njeriu që edhe me vdekjen dëshiron të tregojë dinjitet dhe fuqi shpirtërore ka një varr të thjeshtë, pa shenjë, në një kënd të padukshëm të varrezave verilindore të kryeqytetit, ndryshe nga shumë të tjerë, që, në përputhje me hierarkinë zyrtare mbitokësore, mbajnë mbi krye statuja, ornamente, lule dhe figura. Por ata nuk kanë bërë më shumë se Egla e vogël për Shqipërinë dhe s'kanë asnjë meritë për të qenë të diferencuar edhe përpara vdekjes e varrit. Nëpërmjet varreve Kadareja ka stratifikuar gjithë shoqërinë shqiptare, në kuadrin e së cilës veprojnë personazhet e tij.
Shtresëzimi i shoqërisë në veprën e Kadaresë fillon me varret pa emër, me muranat e thjeshta në gryka malesh e pusish, me varrezat e zakonshme shqiptare, pranë kishës, rrethuar me selvi; për të vazhduar më tej me përmendoret dhe lapidarët, me varret e shenjtëruar për motive patriotike, sië janë varret e dëshmorëve (le të kujtojmë, për shembull, varrin e veëantë të Alush Tabutgjatit; varrin e Skënderbeut ose edhe të pashait turk në Orikum) dhe për të përfunduar me piramidën e faraonit Keops ose arkën e hirit të trupit të djegur të ëu En Lait, që, sipas testamentit të tij, u derdh mbi hapësirën ndërkontinentale të Kinës, për ta pushtuar me frymën e vet.

Ismail Kadare është nga personalitetet më të shquara të letërsisë shqiptare. Me veprën e tij, që ka shënuar një numër rekord të përkthimeve (në rreth 32 gjuhë të huaja) ai e bëri të pranishme Shqipërinë në botë, me historinë dhe me kulturën e saj shekullore.
Kadareja që në vitet '60 shënoi kthesë në letërsinë shqiptare me poezinë dhe prozën e tij. Brenda potencialit të tij krijues janë mitet dhe legjendat, e shkuara dhe e ardhmja, raportet e përkohshmërisë dhe të përjetësisë, dramat e kaluara dhe ato të tashmet, veset dhe virtytet shqiptare, kullat dhe pallatet moderne, qëndresa dhe humbja, zhdukja dhe ringjallja, të gjitha labirintet e jetës dhe të vdekjes. Duket sikur asgjë ëka është shqiptare, nuk mund t'i shpëtojë syrit të shkrimtarit të madh.
E gjithë vepra e Ismail Kadaresë që nga botimi i parë deri te i fundit ndrit nga mesazhi dhe shpresa për një Shqipëri të barazuar me shtetet më të qytetëruara të botës, sepse asktu e meriton, ndihet të pohojë autori.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

BOTIMET

1- Frymëzime djaloshare, Lirika; Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve, Tiranë, 1954
2- ëndërrimet, lirika dhe poema; Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve, Tiranë, 1957
3- Princesha Argjiro, poemë; Ndërmarrja Shtetërore e Botimeve, Tiranë, 1958
4- Princesha Argjiro, poemë; Naim Frashëri, Tiranë, 1967
5- Princesha Argjiro, poemë; Rilindja, Prishtinë, 1970
6- Princesha Argjiro, poemë; Rilindja, Prishtinë, 1972
7- Princesha Argjiro, poemë; Rilindja, Prishtinë, 197(ë)
8- Princesha Argjiro, poemë; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1977
9- Princesha Argjiro, poemë; Rilindja, Prishtinë, 1983
10- Shekulli im, vjersha dhe poema; Naim Frashëri, Tiranë, 1961
11- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1963
12- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1967
13- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1971
14- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Rilindja, Prishtinë, 1973
15- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman, botim i dytë; Rilindja, Prishtinë, 1976
16- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1978
17- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman, botim i tretë; Rilindja, Prishtinë, 197(ë)
18- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman, botim i katërt; Rilindja, Prishtinë, 1980
19- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1980
20- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Rilindja, Prishtinë, 1990
21- Gjenerali i ushtrisë së vdekur, roman; Fayard, Paris, 1998
22- Përse mendohen këto male; Naim Frashëri, Tiranë, 1964
23- Vjersha dhe poema të zgjedhura; Naim Frashëri, Tiranë, 1966
24- Gurëgdhendësit, poemë; Naim Frashëri, Tiranë, 1967
25- Motive me diell, vjersha dhe poema; Naim Frashëri, Tiranë, 1968
26- Motive me diell; Rilindja, Prishtinë, 1978
27- Qyteti i Jugut, tregime dhe reportazhe; Naim Frashëri, Tiranë, 1967
28- Qyteti i Jugut, tregime; Rilindja, Prishtinë, 1971
29- Dasma, roman; Rilindja, Prishtinë, 1967
30- Dasma, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1968
31- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1970
32- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1973
33- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1976
34- Kështjella, roman; Rilindja, Prishtinë, 1976
35- Kështjella, roman; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1977
36- Kështjella dhe helmi, pjesë teatrore; Naim Frashëri, Tiranë, 1977
37- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1978
38- Kështjella, përshtatur për fëmijë; Naim Frashëri, Tiranë, 1979
39- Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1980
40- Kështjella, roman; Rilindja, Prishtinë, 1980
41- Kasnecët e shiut, roman motërzim përfundimtar; Fayard, Paris, 1994
42- Kasnecët e shiut, roman motërzim përfundimtar; Dukagjini Pejë 1997
43- Kronikë në gur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1971
44- Kronikë në gur, roman; Rilindja, Prishtinë, 1972
45- Kronikë në gur, roman; Rilindja, Prishtinë, 1976
46- Kronikë në gur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1978
47- Kronikë në gur, roman: Rilindja, Prishtinë, 1980
48- Kronikë në gur, roman; Fayard, Paris, 1997
49- Kronikë në gur, roman; Onufri, Tiranë, 2000
50- Linja të Largëta, shënime udhëtimi; Naim Frashëri, Tiranë, 1971
51- Autobiografia e popullit në vargje, studim, shënime kritike; Naim Frashëri, Tiranë, 1971
52- Dimri i vetmisë së madhe, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1973
53- Dimri i madh, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1977
54- Dimri i vetmisë së madhe, roman; Fayard, Paris, 1999
55- Nëntori i një kryeqyteti, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1975
56- Nëntori i një kryeqyteti, roman; Rilindja, Prishtinë, 1980
57- Nëntori i një kryeqyteti, roman; Fayard, Paris, 1997
58- Përse mendohen këto male; Shqiponjat fluturojnë lart; ëndërr industriale, poema; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1975
59- Poema të zgjedhura për fëmijë; Naim Frashëri, Tiranë, 1975
60- Koha, vjersha dhe poema; Naim Frashëri, Tiranë, 1976
61- Poezi; Naim Frashëri, Tiranë, 1976
62- Emblema e dikurshme, tregime dhe novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1977
63- Emblema e dikurshme, tregime dhe novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
64- Kështjella dhe helmi, pjesë teatrore; Naim Frashëri, Tiranë, 1977
65- Ura me tri harqe, novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1978
66- Ura me tri harqe, novela; Rilindja, Prishtinë, 1980
67- Në muzeun e armëve, poemë; Naim Frashëri, Tiranë, 1978
68- Në muzeun e armëve, poemë; Naim Frashëri, Tiranë, 1989
69- Poezi; Naim Frashëri, Tiranë, 1979
70- Komisioni i festës; Rilindja, Prishtinë, Rilindja, Prishtinë, 1980
71- Gjakftohtësia, novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1980
72- Gjakftohtësia, novela; Rilindja, Prishtinë, 1980
73- Autobiografia e popullit në vargje, studim; Naim Frashëri, Tiranë, 1980
74- Buzëqeshje mbi botë, poezi e zgjedhur; Rilindja, Prishtinë, 1980
75- Prilli i thyer; Rilindja, Prishtinë, 1980
76- Vepra letrare 1, poezi; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
77- Vepra letrare 2, poema; Naim Frashëri, Tiranë, 1982
78- Vepra letrare 3, Gjenerali i ushtrisë së vdekur; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
79- Vepra letrare 4, Kështjella, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
80- Vepra letrare 5, Kronikë në gur, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1981

Vazhdon ..
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

81- Vepra letrare 6, Nëntori i një kryeqyteti; Naim Frashëri, Tiranë, 1983
82- Vepra letrare 7, Dimri i madh; Naim Frashëri, Tiranë, 1983
83- Vepra letrare 8, Kush e solli Doruntinën; Ura me tri harqe; Lëkura e daulles; 1981
84- Vepra letrare 9, Pashallëqet e mëdha; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
85- Vepra letrare 10, Prilli i thyer; Muzgu i perëndive të stepës; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
86- Vepra letrare 11, Tregime dhe novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
87- Vepra letrare 12, Publiëistikë, Autobiografi e popullit në vargje, reportazhe, shënime udhëtimi, intervista; Naim Frashëri, Tiranë, 1981
88- Poezi; Shtëpia Botuese e Librit Shkollor, Tiranë, 1985
89- Koha e shkrimeve, tregime, novela, përshkrime; Naim Frashëri, Tiranë, 1986
90- Koncert në fund të dimrit, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1989
91- Koncert në fund të dimrit, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1990
92- Koncert në fund të stinës, roman; Fayard, Paris, 1999
93- Dosja H, roman; Naim Frashëri, Tiranë, 1990
94- Dosja H, roman; Fayard, Paris, 1996
95- Ftesë në studio; Naim Frashëri, Tiranë, 1990
96- Ftesë në studio; Rilindja, Prishtinë, 1990
97- Eskili, ky humbës i madh, studim; 8 Nëntori Tiranë, 1990
98- Viti i mbrapshtë; Rilindja, Prishtinë, 1990
99- Përbindëshi, roman; Vreber, Prizren, 1990
100- Përbindëshi, roman; Shtëpia Botuese e Lidhjes së Shkrimtarëve, Tiranë 1991
101-Përbindëshi, roman; Fayard, Paris, 1998
102-ëndërra mashtruese, tregime, novela; Naim Frashëri, Tiranë, 1991
103-Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe, studime; 8 Nëntori, Tiranë, 1991
104- Nga një dhjetor në tjetrin, kronikë, këmbim letrash, përsiatje; Fayard, Paris, 1991
105- Pesha e Kryqit; Fayard, Paris, 1991
106- Vepra, vëllimi i parë: Tregimet e tejkohshme: Prometheu, ëndërra mashtruese, Përpara banjës, Nata e Sfinksit, Piramida, Kush e solli Doruntinën, Ura me tri harqe, Muri i madh; Fayard, Paris, 1993
107- Vepra vëllimi i dytë: Tregimet e ditës që po thyhej, Kisha e Shën Sofisë, Shënime nga Kapiteneria e Portit, Sjellësi i fatkeqësisë, Kamarja e turpit; Fayard, Paris, 1994
108- Vepra vëllimi i tretë: Komisioni i festës, Qorrfermani, Pallati i ëndërrave, Vjedhja e gjumit mbretëror, Breznitë e Hankonatëve, Heqja e mjeshtërisë së munxadhënësve, Lamtumira e së keqes; Fayard, Paris, 1995
109- Vëllimi i katërt: Viti i mbrapshtë, Prilli i thyer, Dosja H, Kënga, Kalimet e nëndheshme, Konkurs bukurie për burrat në Bjeshkët e Nëmuna; 1996
110- Vëllimi i pestë, Kronikë në gur, Nëntori i një kryeqyteti, Rrëfim trikohësh, Triptik: Koha e shkrimeve, Koha e parasë, Koha e dashurisë; 1997
111- Vepra vëllimi i gjashtë: Qyteti pa reklama, Gjenerali i ushtrisë së vdekur, Muzgu i perëndive të stepës, Përbindëshi; Fayard, Paris, 1998
112- Vepra vëllimi i shtatë, Dimri i vetmisë së madhe, roman; Fayard, Paris, 1999
113- Vepra vëllimi i tetë: Koncert në fund të stinës, roman; Fayard, Paris, 1999
114- Piramida, roman, Vepra, vëllimi i parë; Fayard, Paris, 1993
115- Piramida, roman, ëabej, Tiranë, 1995
116- Shkaba, roman; ëabej, Tiranë, 1995
117- Shkaba, roman; Dukagjini, Pejë, 1996
118- Spiritus, roman; Onufri, Tiranë, 1996
119- Spiritus, roman; Onufri, Tiranë, 2000
120- Dialog me Alain Bosquet; Onufri, Tiranë, 1996
121- Dialog me Alain Bosquet; Onufri, Tiranë, 1996
122- Legjenda e legjendave, ese; Dukagjini, Pejë, 1996
123- Pallati i ëndërrave, roman; Dukagjini, Pejë, 1996
124- Pallati i ëndërrave, roman; Onufri, Tiranë, 1999
125- Kush e solli Doruntinën; Flaka e Vllazërimit, Shkup, 1997
126- Kush e solli Doruntinën; Album, Tetovë, 1997
127- Kushëriri i ëngjëjve, ese; Onufri, Tiranë, 1997
128- Tri këngë zie për kosovën, tregime; Onufri, Tiranë, 1998
129- Kombi shqiptar në prag të mijëvjeëarit të tretë, ese; Onufri, Tiranë, 1998
130- Ikja e shtërgut, tregim; 1999
131- Ra ky mort e u pamë; Onufri, Tiranë, 1999
132- Qorrfermani; Onufri, Tiranë, 1999
133- Vjedhja e gjumit mbretëror, tregime; Onufri, Tiranë, 1999
134- Ra ky mort e u pamë; Onufri, Tiranë, 2000
135- Kohë barbare, Nga Shqipëria në Kosovë, Biseda me Denis Fernandez Rëcatala; Onufri, Tiranë, 2000
136- Breznitë e Hankonatëve, roman; Onufri, Tiranë, 2000
137- Bisedë përmes hekurash me Ushkin Hotin; Onufri, Tiranë, 2000
138- Lulet e ftohta të marsit, roman; Onufri, Tiranë, 2000

1936 Jeta dhe Vepra

Hyrje
Botimet
Analiza
Qëndresa tek Kadare
Dilema ndërmjet Urës dhe Kështjellës
Ringjallja dhe Kulti i Besës
Kronikë në Gur
Nëpunësi i Pallatit të ëndërrave
Dimrat në Romanet e Kadaresë
Poezi
Edhe kur Kujtesa
Gjuha Shqipe
Kërcënimi
Kinema e Vjetër
Koha e Pamjaftueshme
Kristal
Ky Dimër
Laokoonti
Mall
Malli i Shqipërisë
Në Leksion
Në Parkun që e Mbuluan Fletët
Një Vajzë
Tetor
Fund Vjeshte
Qiell Dimri
Të Huaj jemi
Ti dhe Hëna
Ti ishe për mua
Ti qave
Unë pashë lulet e para
Varri
Kronikë në Gur
Fragmenti I
Përbindëshi
Fragmenti I
Nëpunësi i Pallatit të ëndërrave
Fragmenti I
Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur
Fragmenti I
Qyteti pa Reklama
Fragmenti I
Fragmenti II
Fragmenti III
Fragmenti IV
Fragmenti V
Fragmenti VI
Fragmenti VII
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Ti qave

Ti qave dhe më the me zë të ulët
Se unë të trajtoja si prostitutë.
Athere lotëve të tu s'ua vura veshin
Të desha, pa e ditur se të desha.

Veë një mëngjes të beftë kur u gdhiva
Pa ty dhe bota krejt e zbrazët m'u duk,
Athere kuptova ë'kisha humbur,
ë'kisha fituar kuptova gjithashtu.

Më rrezëllinte si smerald mërzija,
Dhe lumturia ngrysej si një muzg me re...
Nuk dija kë të zgjidhja nga të dyja
Sepse secila m'e bukur se tjetra që.

Se ish i tillë ky koleksion bizhush
Që dritë e terr lëshonte njëkohësisht,
Që njëqindfish etjen për jetën shtonte,
Por dhe që vdekjen ndillte njëqindfish.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Poezi nga Ismail Kadare

Ti ishe për Mua
Ti ishe për mua e pamposhtur si Troja
Troja që unë dot s'e pushtoja.
Ti ishe për mua e pakuptueshme,
Më e pakuptueshme se mbishkrimet etruske

Vetëm në ëndrra, ah, në ëndrra
T'i përqafoja flokët e dendura.
Gaz më shumë ndjeja tek të pushtoja
Se gjithë grekët kur ra Troja.

Vetëm në ëndrra m'ishe e kuptueshme,
Ti, e shtrenjta ime etruske.



Një Vajzë

Duke të puthur, pa të dashur
Në shpirt ai ty të plagoi
Buzëpërgjakur nga të kuqtë e tu,
si vrasës tinëz shkoi


Krenar që ty "të shtiu në dorë"
Gjith' shokëve emrin tënd ua tha.
Pranë gotës së birrës për ty folën
në park, të dielave ata.


Dhe ti e vetme mbete, bosh
mbenë sytë e ty në net bilbilash
Si sheshi i shkretë, ku posa ndodhi
Një katastrofë automobilash.


Tani kur shkon Rrugës së Dibrës
Ata me sy të ndjekin pas
Pataj me bërryl i bien shokut
"E sheh filanenë E ka pas..."


Dhe ti ul kokën shpejton hapin
T'arrish tek shoqja sa më shpejt
Të përsërisësh fjalët standart:
"Ah, njëlloj janë të tërë djemtë"


Të dyja t'ulura pranë radios
Do ndizni heshtur një cigare
tek supi i saj, nën fjalë lajmesh
një ëast dremitja do të t'marrë


Dhe do të të ëojë tek një rrugë tjetër
M'e gjerë, m'e bukur dhe më e re
Atje në sfond fabrikash, njerëzit
Nga kembët s'do të të venë re.


Atje ku t'ecësh midis turmash
Në një grup djemsh, ndoshta midis
Dikush me brryl do t'i bjerë shokut:
"E sheh filanenë Ishim miq..."
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Kristal

Ka kohe qe s'shihemi dhe ndiej
Si te harroj un' dalngadal,
Si vdes tek une kujtimi yt
Si vdesin floket dhe gjithcka
Tani kerkoj une posht' e lart
Nje vend ku ty te te leshoj.
Nje strofe a note a nje brilant
Ku te te le, te puth, te shkoj.

Ne s'te pranofte asnje varr
Asnje mermer a morg-kristal.
Mos duhet vall' prap te te mbart
Gjysem te vdekur, gjysme te gjalleë

Ne s'gjetsha hon ku te te hedh
Te gjej nje fushe a nje lulnaje
Ku butesisht porsi polen
Gjithkund, gjithkund te te shperndaj.

Te te mashtroj ndoshta keshtu
Dhe te te puth e t' ik pa kthim
Dhe nuk do te dime as ne, askush
Harrimi ish ky, a s'ish harrim.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Zef Brozi

Që në fillim të këtij shkrimi i kërkojmë falje Kadaresë. E dimë që Kadaresë nuk i pëlqejnë shkrimet që i kushtohen atij dhe sidomos lëvdatat. Madhështia e veprës së Kadaresë flet vetë. Ajo është edhe mbrojtësja ... më brilante e së vërtetës. Ne mendojmë gjithashtu, se Kadare nuk meriton të sulmohet. Aq më tepër nga ne shqiptarët. Në këtë shkrim ne duam thjeshtë të shprehim shkurt mendimet tona për disa ëështje që lidhen me Kadarenë si kandidat i ëmimit “Nobel”, me respektimin e simboleve të kulturës dhe historisë sonë kombëtare, me rolin e gjithë shqiptarëve dhe institucioneve e organizmave shqiptare në vlerësimin dhe nderimin e personaliteteve të kulturës sonë kombëtare në përgjithësi e të Kadaresë në veëanti. Fakti se Kadareja ka qenë disa herë kandidat për ëmimin “Nobel”, nga një anë na gëzon ne dhe besoj edhe gjithë shqiptarët, por nga një pikëpamje edhe na dëshpëron. Natyrshëm lind pyetja: Përse akoma Kadare nuk e ka fituar ëmimin “Nobel”ë Padyshim që vepra e Kadaresë e më se ‘50 viteve është e atyre përmasave dhe niveleve që duhej ta bënte Kadarenë prej kohësh fitues të këtij ëmimi. Të huajt shprehin habi që një shkrimtar aq i madh të ketë dalë nga një vend i izoluar dhe shumë pak i njohur. Jo rrallë, disa të huaj e pohojnë pa hezitim se Kadare do të ishte prej vitesh fitues i ëmimit “Nobel”, nëse ai do kishte qenë amerikan, anglez, italian, grek etj. Sigurisht, ata nuk duan të fajësojnë Kadarenë pse ai është shqiptar. Po atëherë ëfarë e pengon dhënien e ëmimit “Nobel” Kadaresëë A mos vallë komiteti përkatës i ëmimit “Nobel” në letërsi ndikohet nga disa shkrime e kritika të padenja e dashakeqëse, madje edhe shpifëse, që disa individë kanë bërë e bëjnë kundër Kadaresëë Përse ne shqiptarët vazhdojmë të veprojmë kundër vetvetesë

Mendojmë se është i nevojshëm dhe dinjitoz një qëndrim dashamirës i gjithë shqiptarëve, institucioneve e organizmave shqiptare në Shqipëri, Kosovë etj, për kolosin e kulturës sonë kombëtare, Ismail Kadare. Ne jemi të vonuar në mbështetjen masive ndërkombëtare që si shqiptarë duhet t’i bëjmë veprës dhe personalitetit të Kadaresë në botë dhe në Komisionin e Dhënies së ëmimit Nobel. Në këtë mënyrë, në radhë të parë, afirmojmë kulturën tonë kombëtare, në këtë mënyrë do të përfitojë dhe do të vlerësohet së pari kombi dhe kultura shqiptare. Ne shqiptarët duhet ta pranojmë me keqardhje se aktualisht s’kemi aq shumë për t’u mburrur në sytë e botës. (Në të vërtetë shqiptarëve dita-ditës po u del nami i keq pothuajse në gjithë botën, nga aktet kriminale të disa individëve.) Por të paktën sot kemi tre personalitete, tre simbole kombëtare të përmasave botërore: Heroin tonë kombëtar Gjergj Kastrioti “Skënderbeu”, Nënë Terezën dhe Ismail Kadarenë. Natyrisht që ne nuk mohojmë se ka pasur, ka e do të ketë edhe të tjerë shqiptarë të shquar në fusha të ndryshme dhe në etapa të ndryshme, por varet të ëfarë përmasave janë e do të jenë ata në kontekstin botëror. Ky shkrim as nuk synon dhe as ka mundësinë të bëjë analizën e personaliteteve të rëndësishme të kombit tonë. Duke veëuar këto tre simbole ne kurrë, nuk nënvleftësojmë personalitetet e tjera të kombit tonë. Dihet se ëdo komb i ruan dhe krenohet me simbolet e tij, simbolet e historisë dhe kulturës së tij. Ndërsa disa shqiptarë bëjnë të kundërtën. A ka më turp që vetë shqiptarët të ngrihen edhe kundër simboleve të tyre kombëtare për t’i mohuar e denigruar atoë Nëse ne vetë nuk respektojmë simbolet dhe personalitetet tona kombëtare, atëherë ëfarë mund të pritet nga të huajtë E megjithatë, në mjaft raste të huajt janë ata që i vlerësojnë më shumë personalitetet dhe simbolet tona kombëtare. Mendojmë se liria e fjalës dhe e shtypit nuk shkon deri në atë masë sa të mohosh dhe denigrosh edhe ato pak vlera e simbole kombëtare, me të cilat na njeh sot bota e civilizuar. Të gjithë shqiptarët, pra edhe diaspora shqiptare, kudo ku ndodhet, duhet të jetë më aktive për t’i dhënë përgjigjen e duhur qëndrimeve dhe veprimeve të tilla antikombëtare, antishqiptare. është fat i mirë që simboli i tretë i kombit tonë, Ismail Kadare, është gjallë dhe vazhdon të pasurojë fondin e letërsisë shqiptare e botërore. Vepra e Kadaresë flet vetë. Kadare është jo vetëm një shkrimtar i madh botëror, por edhe një ndër shqiptarët më atdhedashës. Ai është mbrojtës i principeve të një demokracie reale në Shqipëri e Kosovë, mbrojtës i menëur i ëështjes shqiptare në arenën ndërkombëtare, fshikullues i së keqes, i guximshëm në kritikat kundër korrupsionit dhe mafias, mbrojtës i të drejtave të njeriut dhe vlerave njerëzore pa asnjë lloj dallimi e diskriminimi. Kadare është diplomati i shkëlqyer i kombit shqiptar në botë. Do të jetë në të mirë të popullit shqiptar, që politikanët shqiptarë në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni e Mal të Zi t’i dëgjojnë dhe vënë në jetë këshillat e Kadaresë. (Apo politikanët tanë s’kanë nevojë për këshilla se i dinë të gjitha!)

Disa e mohojnë faktin se Kadare ka dhënë një kontribut të ëmuar në lëvizjen për demokratizimin e Shqipërisë. Disa përmendin epitetet e shpifura të diktaturës komuniste, që në tetor 1990 e cilësuan Kadarenë “tradhëtar të Shqipërisë”. Vetë Lëvizja Studentore e Dhjetorit të 1990-ës vlerësoi dhe brohoriti emrin e Kadaresë, i cili me gjestin e tij simbolik në tetor të 1990-ës, duke kërkuar azil politik në Francë, në fakt i bënte apel rinisë dhe gjithë popullit shqiptar se duhej ngritur fuqimisht për shembjen e diktaturës dhe për ndërtimin e një Shqipërie demokratike. Disa pyesin, pse Kadareja nuk u burgos gjatë regjimit komunistë Ata do ta vlerësonin Kadarenë vetëm nëse ai do të kishte qenë i burgosur për shumë vite, dhe mbase edhe të kishte vdekur nga torturat në burgjet e diktaturës! Shqiptarët duhet të jenë të lumtur që një gjë e tillë nuk ndodhi. Në diktatura, të burgosurit politik janë me mijëra. Por personalitete si Kadare, kombi shqiptar rrallë mund të ketë. Me Kadarenë të mbyllur në burgjet komuniste, kombi shqiptar do të kishte thjesht një të burgosur më shumë. Ndërsa me Kadarenë shkrimtar të lirë që shkruan kundër burgjeve, kombi përfitoi një personalitet me famë botërore. Pra, cilin Kadare do të zgjidhnin shqiptarëtë

Të dashur bashkëkombas! Asnjë njeri i madh në botë, asnjë Nobelist, qofshin edhe ata që lindën e jetuan në vende demokratike e jo nën thundrën e diktaturave, nuk kanë qenë e nuk janë perfekt. E megjithatë, popujt e tyre kanë ditur t’ua nxjerrin në pah, apo edhe t’ua zmadhojnë akoma më shumë vlerat dhe madhështinë e të përfitojnë prej tyre në shumë aspekte, madje politikisht dhe ekonomikisht. Perfektshmëria mund të synohet nga të gjithë, por mbase askush, pra as njerëzit e mëdhenj, nuk e arrijnë atë. Le t’i marrim Kadaresë ato anë që e bëjnë atë të madh, dhe që i jep kombit shqiptar të drejtën të krenohet me veprën e tij. Edhe vendet e mëdha si Amerika krenohen dhe kanë shumë përfitime, kur një shtetas i tyre fiton ëmimin Nobel. Ndërsa për vende si Shqipëria, një gjë e tillë do të ishte një mrekulli që ngjet shumë rrallë. Kur Kadare të marrë ëmimin Nobel, emri i Shqipërisë dhe kombit shqiptar do të përmendet në gjithë botën. Interesi i të huajve për letërsinë dhe kulturën shqiptare do të rritet. Mbase për disa të huaj do jetë një zbulim që në botë ekziston një vend që quhet Shqipëri, dhe do të kenë kuriozitet për ta vizituar. Autorë të tjerë shqiptarë do të kenë shansin të bëhen edhe më të njohur dhe të konkurojnë për ëmime Nobel e ëmime të tjera në të ardhmen. Mbase edhe turizmi e biznesi në Shqipëri e Kosovë mund të përfitojnë me miliona dollarë në vit me emrin e Kadaresë Nobelist. Dhe me Kadarenë Nobelist do të mund të krenohen e përfitojnë edhe vetë ata që e kritikojnë dhe shkruajnë kundër tij. Shqiptarët duhet të bëjnë atë që u takon për të mos e humbur këtë shans të rrallë, që nuk dihet se kur mund t’u jepet më. Le ta respektojmë edhe ne shqiptarët Kadarenë, të paktën në atë masë sa të huajt e respektojnë dhe e nderojnë! Shqiptarët e Amerikës e kanë filluar rrugën e mbarë të përhapjes së vlerave të veprës dhe personalitetit të Kadaresë në Amerikë e më gjerë. Në janar 2005 disa intelektualë dhe shoqata shqiptaro-amerikane kanë shkruar e po shkruajnë në mbështetje të Kadaresë dhe kandidaturës së tij për ëmimin Nobel. Po merren nisma për ta bërë veprën e Kadaresë dhe kulturën shqiptare edhe më të njohur në shkolla, librari e institucionet të tjera amerikane, si dhe ndër lexuesit amerikanë dhe vetë emigrantët shqiptarë. Kadare po viziton edhe më shpesh Amerikën dhe bën takime me komunitetin shqiptar. Në nëntor 2004 ai u mirëprit në takimet e tij miqësore me diasporën shqiptare të Michiganit. Veprat e Kadaresë po bëhen dhuratë e preferuar që mund t’u bëhet miqeve amerikanë dhe të huajve të tjerë. Ja edhe një fakt tjetër domethënës: Pronari shqiptar i një restoranti të mirënjohur në Michigan, që në nëntor 2004 pati nderin të shtrojë një drekë për Kadarenë, po bën një gjë të veëantë: karriges ku u ul Kadare dhe tavolinës përkatëse do t’u vërë një pllakatë me emrin e Kadaresë dhe do të ndërtojë një kënd të posaëëm në lokal për të ekspozuar veprat e Kadaresë. Sa shumë mundësi dhe mënyra ka që ne shqiptarët të ekspozojmë vlerat e letërsisë, historisë dhe kulturës sonë kombëtare. Të gjithë shqiptarët duhet të bëjmë një gjë të tillë. Në mënyrë të veëantë studentët shqiptarë që studiojnë në vende të ndryshme të botës. Ata mund të bëhen nismëtarë të shkëlqyer, për të vendosur kontakte frytdhënëse midis shkollave dhe universiteteve ku studiojnë dhe personaliteteve të kulturës sonë kombëtare. Ata mund të organizojnë edhe ditët e kulturës shqiptare në vendet ku studiojnë etj., etj. Së bashku dhe me respekt e dashamirësi për njeri-tjetrin e së pari për personalitete si Kadare, ne shqiptarët, kudo ku ndodhemi, mund të bëjmë shumë gjëra të mira e me vlerë. Le të shpresojmë dhe punojmë që viti 2005 të jetë një vit fatlum për kombin shqiptar, viti që të kemi Kadarenë fitues të ëmimit “Nobel”.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Nga Stephan Wackwitz

Në një “Kapitull pa numër” romani “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” i Ismail Kadaresë reflekton vetveten. Dhe këtë ai e bën në formë të një përralle: “Ishte njëherë një gjeneral dhe një prift që kishin dalë për kismet. Jo, nuk kishin dalë për kësmet. Ata kishin dalë për të mbledhur eshtrat e ushtarëve të tyre të vrarë në një luftë të madhe. Ec e ec, kapërcyen shumë male e shumë fusha, duke kërkuar e duke mbledhur këto eshtra.

Vendi ishte i ashpër e i keq. Frynin erëra e binin shira pa pushim. Por ata nuk u kthyen nga udha dhe ikën më tutje. Mblodhën sa mblodhën dhe u kthyen të numëronin ato që kishin mbledhur. Doli se mungonin ende shumë eshtra”. Përmbledhja përrallore, njëkohësisht fëminore, e vjetër dhe e goditur shpalos një ngjarje, të cilën vetë libri me jodiciplinë të përsosur artistike e ka derdhur në toposin sugjestiv, fantastik, frikëndjellës dhe erotik të një romantike tmerri. Sepse në këtë roman që habitshëm sillet në vetvete, që fillon vazhdimisht rishtaz dhe që modifikon motivet vërtet është fjala për zhgroposjen, katalogjizimin, kthimin në shtëpi të një armate pushtuese. Toka e Shqipërisë duhet t’i kthejë kufomat e armiqëve të dikurshëm në mënyrë që ata të varrosen në vendlindjen e tyre matanë detit. Njëkohësisht në romanin e Kadaresë “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” përshkruhen mjerimi i hoteleve provinciale në vjeshtë në bllokun lindor, vuajtja melankolike e një koloneli, i cili dashurohet në një shqiptare të re, e cila për ëdo mbrëmje vjen në stadiumin e Tiranës për të shikuar dashnorin e saj duke ushtruar futboll. Fjala është për një mallkim, të cilin e ka shprehur nëna e dhëndrrit gjatë një dasme, për historinë e dashurisë të një pengu lufte dhe për frontin e bafasishëm unik të shqiptarëve shumëfish të grindur dhe të ndarë në dysh nga gjakmarrja në Luftën e Dytë Botërore. Fjala është për një shtëpi publike, të cilën e drejtojnë forcat pushtuese në një vend të vogël dhe të harruar nga Zoti, dhe për fatet e të rinjëve të cilët këtu janë takuar tërthorazi dhe njëkohësisht me fytyrë të kthyer anash: “Ato kushedi nga i degdisën, me siguri në ndonjë qytetth të humbur, atje ku ndaleshin për një natë trupat që shkonin në vijën e parë dhe trupat që ktheheshin andej. Dhe me siguri, jeta e tyre ishte mbushur prapë me rreshta të gjatë e të përbaltur ushtarësh, që zbraznin mbi to gjithë hidhërimin dhe baltën e luftës.”
Fjala është për kodrat, për Tiranën në nëntor, për detin dhe vazhdimisht për frymën, e cila në këtë vend duket që fryen përherë: “Ulërimë ere. Ditë e natë. Duket sikur botës i ka mbetur vetëm era”.

Të vdekurit kundërshtojnë
Por, sado artistikisht ndërtohet bota e këtij romani nga dendësimi i këtyre motiveve, ringjallja e mundimshme, përherë e aksidentuar, në të vërtetë e pamundshme dhe në fund e dështuar burokratike e të vdekurve është tema dhe puna, të cilës figurat e tij si të ishin nën presion mitik kthehen sërish në ëdo kapitull dhe nga të gjitha drejtimet. Fillimisht të vdekurit kundërshtojnë shqetësimin. Ata mobilizojnë trevën e padepërtueshme kodrinore për të mbrojtur prehjen e tyre, vjeshtën, shiun, atë frymë që fryen pandërprerë, pashpresën, baltën, mjerimin. Pasi që gjenerali dhe prifti nuk frikësohen nga kjo, të vdekurit e luftës të groposur në këtë trevë reagojnë si kufomat e letërsisë së llahtarshme të të gjitha vendeve: ata bëhen vetë aktiv. Ata kalojnë kufirin, i cili atyre u kontestohej, për t’i tërhequr në anën e tyre të gjallët. Jo të vdekurit kthehen në shtëpi, por të gjallët, të cilët nuk mund të pajtohen me pakthyeshmërinë e vdekjes. “Jam nisur herët”, thotë i fejuari i frikshëm i Lenores në baladën e (Gott fried August) Berger-it (një lloj magna karte e letërsisë europiane të tmerrit, e cila në romanin e Kadaresë citohet në një vend vendimtar), “dhe dua të të marrë me vete”.

Së pari të vdekurit helmojnë varrmihësit: “Njëzet vjet mikrobi qëndron I fshehur nën tokë dhe papritur shpërthen. E frikshme, tha gjenerali. Ashtu është, tha prifti. Porsa bie në përkitje me ajrin dhe diellin, zhvillohet. Si bisha që zgjohet nga gjumi i dimrit. Prifti e pinte kafen ngadalë”. Pastaj, ndërkaq, të vdekurit mbizotërojnë plotësisht romanin. “Madje frika se duke përdorur fraza dhe fjalë hijesh, ai po bëhej ndërkaq pjesëtar i asaj bote, nuk kishte më kuptim. Ai ishte ndërkaq i tyre, kishte hyrë dalngadalë, ditë pas dite e stinë pas stine në atë gjithësi, e prej saj ëfardo të bënte s’dilte më dot”. Motivet e llahtarshme romantike janë shenjë dalluese e këtij zotërimi të pushtetit. Kështu për shembull ekspedita për zhgroposje e gjeneralit dhe e priftit shumëzohet në mënyrë të pakontrollueshme derisa në fund lëvizin aq shumë dytëshorë saqë as nuk njihen mes veti: “Të lutem ma thuaj shkurt dhe qartë: kush i hapi varret para dhjetë ditëshë Njeriu i fermës e vështroi me përëmim. Ju i hapët, tha me zë të prerë. Balli i specialistit u mbush me djersë”. Në këtë roman në mënyrë shumë të ndieshme përzihen momentet e llahtarshme me ato komike. Ndërlidhja mes të frikshmes me qesharaken, një element grotesk në kuptimin burimor e përcakton atë dhe shpalos një ngjashmëri të habitshme familjare me kushërinjtë e tij latinoamerikan. Romani i Ismail Kadaresë është ndoshta kushëriri i vetëm legjitim europian i librave të tilla si “Njëqind vjet vetmi” i Gabriel Garcia Marquezit. “Rrëfimet e painterpretueshme, imazhet irituese, mendimet e rrezikshme, eksperimentet e paparashikueshme në një gjuhë të pafrenueshme” “ ato që Heinz Schlaffer i ka skicuar si cilësi të librave, të cilave u ngjitet etiketa e “realizmit magjik”, në Shqipërinë staliniste-maoiste, me sa duket, kanë lindur nga një përzierje mjaft e rrezikshme e trashëgimive të ndryshme kulturore, sië sundojnë në shoqëritë e përziera katoliko-indiane të Amerikës Jugore (Latine).

Evidenca e frikshme
Ndërkaq, evidencën e tij të ëuditshme, paksa të frikshme, një joshje dhe fascinim, të cilat nuk mund të shpjegohen vetëm përmes citateve nga tradita e llahtarshme europiane, romani i Kadaresë nga viti 1964 (historia e tij e recepsionit shënon, ndër të tjera, një xhirim me Marcello Mastroianni dhe Michel Piccoli) duket ta ketë nxjerrë nga kujtesa edhe më e thellë kulturore. “Ec e ec” të sjellim këtu edhe njëherë përrallën, e cila i shërben romanit si model miniature i vetvetes “kapërcyen shumë male e shumë pllaja. Moti ishte i egër e i keq. U lodhën e u këputën e u plasi shpirtin kjo punë. As era, as dëbora nuk u tregonin ku gjendeshin ushtarët që kërkonin. Mblodhën sa mblodhën dhe u kthyen prapë të njehsonin ato që kishin mbledhur. I njehsuan dhe doli që kishin mbetur pa u gjetur ende shumë ushtarë”. Të vdekurit s’mund të nxirren më plotësisht. Gjatë vështrimit më të afërt nuk është rastësi që romani i Kadaresë subjektin dhe fshehtësinë e tij e shpreh pikërisht si përrallë. Sepse mitit, rreth të cilit sillet pa u zgjidhur subjekti përherë i rifilluar i romanit, ne bashkëkohësit vërtet mund t’i qasemi vetëm si një kujtesë përralle gjysmë të harruar. Eshtë raporti i vjetër, shamanist mbi udhëtimin në nëntokë, prej të cilit nuk kthehesh i plotë dhe i padëmtuar, por me një njollë: duke ëaluar, me një këmbë kali, pa një gisht, me një këmbë prej ashtit të balenës.

“Ndonëse mitet dhe ritet rreth mbledhjes së eshtrave të kafshëve të vrara paraqiten edhe në ato kultura, të cilat nuk njohin fenomene shamaniste në kuptim të ngushtë”, shkruan Carlo Ginzberg në librin e tij të mrekullueshëm “Sabati i shtrigave” (i cili shamanizmin e deshifron si një trashëgimi të heshtur të fondit edukues europian), “duket që ato imitojnë rrugën e brendshme dhe të frikshme, në të cilën shamani dallon misionin e tij”.

Fakti që Ismail Kadare në thelbin e katastrofës europiane gjen përvojën e shamanizmit euroaziatik është një rezultat i befasishëm i metodës së tij magjike. Komizmi i madh dha lakonik i gabimeve dhe mundimeve i dy figurave të tij nëpër nëntokën e atyre hoteleve të braktisura, përmes trevave kodrinore, qyteteve dhe ëndrrave i jep këtij libri njëkohësisht lehtësinë dhe poezinë e një filmi të Fellinit. Ndërsa dendësia atmosferike, me të cilën përkëndohet një rreth i braktisur, i shkretë dhe i pashpresë i bllokut lindor socialist e bën romanin e Kadaresë njëkohësisht një dokument të saktësisë historiografike. Ky roman i madh, ngjethës, komik dhe në ëdo aspekt i paharrueshëm vërteton tezën e Heinz Schlaffer-it se “krijimi i letërsisë moderne është fare i lidhur në rrethanat shoqërore paramoderne, të cilat kanë rënë në krizën e modernizimit të vonshëm”. Sepse “për t’u shkruar letërsia asaj i duhen kujtimet e një bote arkaike, në të cilën aura e fjalëve ende nuk është shkatërruar plotësisht nga mediat teknike; ku iluminizmi i gazetarisë, i shkencës së popullarizuar dhe i qarkullimit shkëmbyes nuk i ka mënjanuar copëzat e fundit të besimit dhe bestytnisë; ku dikush që shkruan e paraqet mundimin e ëlirimit të tij nga traditat paraletrare, të cilat ai njëkohësisht i shkatërron dhe i ruan në kujtesë”.

Përktheu nga gjermanishtja: Enver Robelli
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Aventura në "Kadaria", si të jesh human në botën e frikës

Nga DAVID BELLOS
"The Independent"

Nesër Ismail Kadare do të jetë në Edinburg, për të tërhequr ëmimin "Man Booker International Prize". Pak ditë para kësaj ngjarjeje, në "The Indipendent" ditën e premte u publikua një shkrim i David Bellos, që gazeta e cilëson "një guidë rreth botës unike të shkrimtarit". David Bellos është përkthyesi në gjuhën angleze i një varg veprash të shkrimtarit Ismail Kadare, duke nisur që nga "Dosja H", "Piramida" "Verë lulesh, verë e ngrirë".

LAJMI
Të hënën Ismail Kadare do të pranojë për herë të parë ëmimin "Man Booker International Prize", në Edinburgh.
Ai për një kohë të gjatë njihet si shkrimtari më i mirë shqiptar për brezin e tij, ndoshta i të gjitha kohërave, si dhe një nga romancierët më të admiruar europianë të shekullit të 20-të.
Veprat e tij janë të pafundme, si ato të Balzakut; kritike ndaj diktatorit, sikurse Orwell-i, dhe me fantazi shqetësuese si ato të Kafkës.
është, gjithashtu, një zbulim dhe një reflektim se ëfarë do të thotë të jesh shqiptar, një zbulim i së shëmtuarës dhe dinjitetit të një kombi të vogël. Kadareja, ndoshta, është i fundit shkrimtar nacional në historinë e Europës.
Djalë i një zyrtari të rangut të vogël dhe i një nëne nga familje pasanikësh, Kadare ka lindur në vitin 1936.
Ai u rrit në qytetin me mure të Gjirokastrës, jo larg nga kufiri me Greqinë, gjithashtu dhe vendlindja e Enver Hoxhës, "Sulltanit të Kuq" të Shqipërisë, që sundoi nga viti 1945 deri më 1985. Qyteti me atmosferën e tij, është rikrijuar në librin me titull "Kronikë në Gur", botuar në vitin 1970.
Kadare ishte një student i shkëlqyer në Universitetin e Tiranës, ku që në atë kohë do të publikonte poemat e tij të para. Shqipëria ishte një satelit i Bashkimit Sovjetik, gjë që do të bënte të mundur dërgimin e tij atje në vitin 1960, për studime të mëtejshme.
Pasi Hoxha prishi marrëdhëniet me Bashkimin Sovjetik, Kadare ishte i detyruar të kthehej në Tiranë. Shqipëria u kthye në një vend të izoluar, me një shoqëri të mbyllur, deri atëherë kur Hoxha prezantoi një nga aleancat më të ëuditshme të kohërave moderne, me Maon e Kinës.
Pas kthimit nga Moska, Kadare do të publikonte novelën e tij të parë, e cila merret me detyrën e ëuditshme të një gjenerali italian, i dërguar në Shqipëri për të mbledhur eshtrat e ushtarëve të rënë gjatë Luftës së Dytë Botërore.
"Gjenerali i ushtrisë së vdekur", themeloi reputacionin e tij. Libri u përkthye në disa gjuhë dhe më pas u bë edhe film, ku luante edhe Marcelo Mastroianni. Subjekti mbulon një temë të trashëguar nga mitet greke, nga Shekspiri dhe nga romanca gjermane.
Kadareja duhet t'ia dedikojë mbijetesën vetes së tij, në një vend që drejtohej me frikë dhe represion, si në librin "Dimri i Madh", në të cilin flitet për ndarjen me Bashkimin Sovjetik, e ku përfshihet edhe një foto e Enver Hoxhës.
Kadareja e përshkruan novelën si një ëmim që duhej të paguante për lirinë e tij. Hoxha ishte i vendosur ta ndalonte publikimin e librit, gjë që më pas ëoi te një jetë e vështirë artistike për Kadarenë.
I pandryshuari Kadare do të vihej në pozitë të vështirë, duke iu ndaluar publikimi i të tjera botimeve. Shumë prej tyre do të nxirreshin fshehurazi jashtë Shqipërisë. Fletët e shkruara do të futeshin në shishe vere bosh.
Që nga viti 1965 deri më 1998 të gjitha veprat e tij të lejuara do të përktheheshin në frëngjisht nga përthyesi shqiptar Jusuf Vrioni, dhe më pas do të botoheshin. Statusi që Kadare formoi brenda Shqipërisë, dhe në veëanti jashtë saj, e bëri atë njërin nga të paktët shqiptarë që mund të udhëtonte jashtë.
Një vizitë në Turqi, në vitin 1970, e vuri atë në kontakt me shkollarët më të mirë të Ballkanit për veprat epike.
Pas kësaj, ai do të shkruante novelën rreth vështirësive të identitetit kombëtar, me titull "Dosja H", në vitin 1981.
Kadareja mbijetoi në një ambient të rrezikshëm të krijuar nga Hoxha, i cili i detyroi shumë njerëz në Perëndim që të dyshonin se ai kishte bërë një kompromis, ose më keq akoma.
Angazhimi i tij si deputet i Parlamentit ëoi në mendime të gabuara shumë vetë, të cilët mendonin se ai kishte simpati për regjimin. Ndërsa tani gjithëka duket qartë. Të gjitha këto dyshime kanë qenë të pabaza. Historia e Kadaresë ishte një histori e jashtëzakonshme e kurajos së vazhdueshme, plot vullnet dhe me fat.
Në vitin 1985 Hoxha do të pasohej nga Ramiz Alia, i cili vazhdoi rrugën e regjimit stalinist.
Kadare do të arratisej për në Paris në vitin 1990, nga ku do të përfitonte azilin politik dhe më pas do t'i jepej shtetësia franceze. Që kur regjimi i Alisë u rrëzua, jeta e tij do të ndahej në dy pjesë, mes Tiranës dhe Parisit. Si një qytetar i privilegjuar, ai ka pasur mundësinë për të promovuar edhe poetë e romancierë të tjerë shqiptarë.
Shkalla e produksionit të tij mbetet e lartë.
Me punët e tij më të reja dhe ato të hershmet të marra së bashku, universi i Kadaresë shkon shumë larg. Me të vërtetë përmbush portretin e një toke imagjinare "Kadaria", sië edhe e kanë quajtur disa, me një temë të vetme: si të jesh human në botën e frikës, udhëhequr nga dyshimi. është një arritje madhështore, e cila për një kohë të gjatë provoi se ishte e vlefshme e mund të vlerësohet si një nder i madh.

Përktheu
Muhamed Veliu

Bellos, përkthyesi i preferuar nga Kadare
David Bellos u zgjodh para pak ditësh nga shkrimtari Ismail Kadare si përkthyesi që do të marrë ëmimin me vlerën 15 000 paund. Ky ëmim është dhënë nga juria e "Man booker international prize" plus ëmimit të shkrimtarit, me vlerë 60 mijë paund. Ditën e shpalljes së ëmimit u theksua se 15 mijë paundët i jepen shkrimtarit që ai t'ia dhurojë njërit prej përkthyesve të veprës së tij në gjuhën angleze. I zgjedhuri i shkrimtarit në këtë rast ishte David Bellos.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

Laokoonti

Me shihni tek mbytem nga gjarperinjte
ne muze te Luvrit ne Madrid , ne Nju-jork
Para syve tuaj e aparate turistesh.
qindra vjet kam qe vuaj
nga qe sflas dot

Si te flasë
A mundet nje nofull mermeri
te levize nje grime, te korrigjoje dickaë
vini re syte e mi, te zgavrat e thella
nje enigme, si amebe te thare atje ka.

Nje te fshehte te madhe ndrydh brenda gjoksit
para syve tuaj, ne Paris, ne Madrid.
Ah, do te doja dyfish te m`i shtonit,
vec sekretin e madh te shkarkoja nje dite.

Tek me vini rrotull, une them me vete
kaq te verber te jeni sa te mos te ndjeni kete,
qe ky ngerc e ky ankth ne qenien time
s`eshte nga gjarperinjte, por nga nje tjeter gjeë

Mijera here ne mijera net e dite
te verteten e frikshme perseris pa pushim.
Me shpresen e marre se nga kjo perseritje
ndoshta mermeri peson nje ndryshim.

Po s`nderron ai kurre.
Art i skulptures
genjeshtren mbi te ka ngrire pergjithnje.
I mberthyer ne deshmine e saj te rreme,
te verteten kujtoj e qaj per te.

Si cdo gje e tmerrshme eshte i thjeshte sekreti,
qe brenda boshlleku i gjoksit mban.
Afroni, pra, kokat te degjoni te verteten,
mua s`me mbyten gjarperinjte por trojanet me
vrane.

O, sikur te mundja gjithcka te tregoja.
Si do te ngrinit para meje si gur,
por une i denuar mes rropames suaj
moskokecarese
monologun te thurr.

Ju e dini se perpara Trojes ahere,
kali i drunjte, dhurata e grekeve u shfaq.
Ky kale ne dy grupe i ndau trojanet:
ta pranonin ate, ose ta flaknin sakaq.
Pajtim me armikun, ulerinin tradhtaret
mjaft me me lufte, zjarr edhe helm.
Erdhi koha qe shpatat ti kthejme ne parmenda
armiqte ne miq erdh koha te kthejme.

Ne mbledhje te gjate "pro" dhe "kundra" kalit,
une "kundra", kryesova me terbim.
Dhe juve ju kam thene ahere se hyjnite
gjarperinjte me derguan si ndeshkim.

C`perralla kalamajsh, c`trillim per budallenjte
une gjarperinjte do t`i mbrapsja me nje shkelm.
Po c`ti bej fushates se tradhtareve kunder meje
shantazheve,letrave anonime plot helm.

Dite e nate e me jave polemika vazhdonte,
nga shtresat e mesme e gjer lart ne qeveri.
Ishte vjeshte.
Nen qiellin e hirnosur me ere
kali i drunjte perjashta priste ne shi.

Ate kale une i pari e kisha goditur,
ndaj, e dija, kete s`do te ma falnin perjete.
Me ne fund "vije e bute" fitoi mbi te "ashpren",
dhe ne "kokefortet" na vune ne arrest.

Ne burg, me goten e ujit, ne mesnate
helmin na dhane ata te pijme
ata qe ulerinin kunder dhunes e shpates
Qe dinin te kafshonin tamam si gjarperinjte.

Ne mengjez qe pagdhire ne breg te detit
ma hodhen kufomen drejt mbi zhavor.
Rapsodet anembane perhapen
versionin fals te gjarperinjve hyjnore.

Ky ishte mbarimi i polemikes per kalin,
ju e dini me Trojen se c`ndodhi pastaj.
Tre mije vjet rrjesht,
nga muzeu ne muzera,
une hamalli i mermerte, genjeshtren mbaj.

Tre mije vjet...Akoma zjarret e Trojes
si floknaje e kuqe me rrine ne sy.
Po me i tmerrshem se zjarret, kumet e vomet
ishte fundi fare,
kur u be qetesi.

Troje e braktisur.
Germadhe.
Hi i ftohte;
dhe poshte ne te vdekurit shtrire rresht.
Dhe papritur, ne muzg siper tokes se mardhur
u ndje dicka qe ate cante permes.

C`ish kjo gervime keshtu, kjo jehoneë
Vume veshin. Kuptuam. greket e ligj
permbi qendren e qytetit me parmende leronin
per te thene se Troja perjete vdiq.

Ja me ne fund dhe parmenda e tyre.
Ah, plugu i saj si na cante me dysh!
Nga tradhetia e Trojes, nga gjithe dhembjet,
ky kafshimi i parmendes me i hidhur ish.

T`i kthejme shpatat me ne fund ne parmenda.
Keshtu therritnin atehere ata.
Midis fjaleve tuaja, si mallkim, si gjeme
veshet me kapen edhe kete hata.

Me kane lodhur me shume, besomeni, ca fjale,
se kjo peshe e neveritshme gjarperinjsh.
Ju, qe gjer ne hene kini shkuar, si valle
s`depertoni dot deri ne gjoksin timë

Gumezhina juaj si zhaurime deti
me vjen nga cdo ane me perplaset ne vesh,
nga copera bisedash shumegjuheshe rreth meje
shqetesimet e medha te botes marr vesh.

Degjoj emra shtetesh te reja qe kane dale,
emra kombesh e popujsh te rinj degjoj,
vec ai, i vjetri, i tmerrshmi kale,
ashtu si ahere ka mbetur njelloj.

Prej potkonjve te tij une rreqethem akoma
dhe keshtu ne mermer i mbrojtur sic jam,
kurse ju, te panjohurit, ju prej mishi dhe kocke
vertiteni mosperfilles nga salla ne salle.

Vertiteni,
flisni per teatrin e per plazhet,
per gjithfare motoresh e gjithfare qeverish,
pa ju shkuar mendja qe ai mund te shfaqet
ne nje dite te rendomte, nje mengjes me shi.

Ashtu si ahere...
po mjaft,
u lodha.
Nga vertitja juaj po me erren syte,
nga rropama juaj veshet me gjemojne
ne muze te Londres ne Luver e Madrid,

ne pafshi ndonje dite te behem copera,
nga marazi, sic thone, te plas, t`ia bej "krak"
jo kujtimet e Trojes, as gjarperinjte monstra,
por indiferenca juaj
do te behet shkak.
 

Alb_LoVeR

Anëtar i ri
Anëtar
Nov 1, 2009
Postime
1,561
Pikët
0
Vendndodhja
LosT In YouR EyeS
Titulli: Letersia shqiptare ( Moderne )

BEQIR SINA, NJU JORK
20 Prill Një ditë pas ligjëratës së mbajtur në Universitetin e Kolumbias, shkrimtari Ismail Kadare është nderuar me ëmimin "Për Arritje Jetësore" nga Këshilli Kombëtar Shqiptaro - Amerikan. Sipas deklaratës së lëshuar nga , që ka dhënë për komunitetin letrar botëror". Ky ëmim është një vlerësim më shumë për shkrimtarin shqiptar, i cili sië u shprehën të pranishmit "ngre më lart letrat shqipe". Ndërkohë një ditë më parë, Kadare ishte pjesëmarrës me ligjëratën e tij"Literatura dhe tirania", në leksionin e mbajtur mbrëmjen e së hënës në Universitetin Kolumbia në Nju-Jork. Përveë tij në Shkollën Ndërkombëtare të ëështjeve, të Universitetit të Kolumbias ligjëruan edhe Mikahil Gorbachev, Alexander Yakovlev, Helmut Schmidt, Barrington Moore,Jr,Dimitri Likhachev, Alec Nove, Ernest Gellner, Katherine Verdery, Moshe Leëin, Andrei Sinayavsty, dhe shkrimtari hungarez fitues i ëmimit Nobel për Letërsi, Imre Kertesz. Shkrimtari i madh shqiptar Ismail Kadare, mbajti, këtu një leksion që zgjati më shumë se 120 minuta, përpara një auditori me rreth 500 pjesmarrës. Në ligjeratë, mori pjesë edhe arkitekti i marrëveshjes së Dejtonit, ambasadori Ricard Hollbruk, ish-ambasdori i SHBA-së në Tiranë, ëilliam Rajson, Professor Sami Repishti, ish kongresmeni republikan i Nju Jorkut, Josef J. DioGuardi dhe bashkëshkortja e tij Cloyes DioGuardi, analisti i ëështjeve evropiano lindore dhe ballkanike, Dr. Elez Biberaj, drejtor në detyrë i Degës Euroaziatike të Zërit të Amerikës, albanologu dhe gjuhëtari Prof. dr Frederik Fico, aktori i njohur Luan Bexheti, professor Kadri Brogi, poetja Kozeta Zylo, poetja Donika Timko, profesor Mit'hat Gashi, ambasadori i Shqipërisë në Kombet e Bashkuara, A. Neritani dhe ambasadori L. Dilja, dr. Selahudin Velaj, Agim Rexhaj etj. Gazetarë, diplomatë, veprimtarë të të drejtave të njeriut, përfaqësues të organizatave ndërkombëtare dhe joqeveritare, studentë, profesorë të kësaj shkolle, afaristë të suksesëshëm, intelektualë, politikanë, shkrimtarë dhe kritikë ishin gjithashtu të pranishëm në këtë auditor.

Mirëserdhjen dhe një prezantimi të shkrimtarit Ismail Kadare, e bëri drejtorja e Harriman Institute, Catharine Theimer Nepomnyashchy, ndërkohë që Kadare u përkthe nga David Bellos nga shtëpia botuese "Arcade".

"Të jetoje, punoje dhe krijoje në diktaturën komuniste dhe sidomos atë në Shqipëri, atëhere ishte me të vërtetë diëka e pabesueshme", u shpreh Kadare. "Aq sa, sot është e vështirë edhe të besosh se në Shqipëri, për disa vargje janë dënuar në lulen e rinisë deri me vdekje dhe dhjetra vjet burg, disa poetë të rinj, dhe të talentuar. Shqipëria",- tha ai,- ka kaluar nëpër tmerret dhe egërsinë e regjimit të Enver Hoxhës. Shqipëria, nuk ka qenë kurrë ëekosllovaki, ku hijet e qytetërimit vazhduan të ekzistojnë gjatë dekadave të diktaturës".

Kadare zbulon "rrënjët e tiranizmit"

Për profesor doktor Agron Ficon, ky takim ishte një bashkëbisedim shumë i rëndësishëm e i veëantë për nga interesimi dhe mënyra sesi u zhvillua. "Në këtë takim, shkrimtari ynë i madh edhe njëherë ndriti si një shkrimtar i rangut botëror. E veëanta në këtë takim, ishte ajo se edhe një herë, Kadare zbuloi historikisht rrënjët e tiranizmit. Duke e ilustruar atë edhe me shembuj nga praktikat letrare, për të vënë në pah se letërsia ka qenë dhe mbetet, një letërsi e madhe dhe e vërtetë. Një opozitare e vazhdueshme ndaj ëdo diktature", u shpreh Fico. "Ajo që më bëri përshtypje,- tha ai dhe që, patjetër është e gëzueshme është fakti që pati një auditor të gjithanshëm dhe me një numër jashtëzakonisht të madh, ëka do të thotë se diaspora shqiptare në Amerikë e adhuron dhe e respekton Kadarenë", vazhdoi Fico. Kurse, sipas intelektualit Arif Mata auditori ishte shumë heterogjen për të kuptuar në esencë leksionin që dha Kadareja. "Sepse më shumë, aty kishte njerëz të interesuar se ëdo të thotë shqiptari Kadare, sesa ëfarë do të thotë shkrimtari Kadare. Aty shtrohej pyetja se, a mund të bëhet art edhe nën diktaturë dhe Kadareja, me leksionin që mbajti tregoi se ka arritur të bëjë një gjë të tillë edhe nën diktaturë, pra një art të kuptueshëm dhe të lexueshëm. Pasi, ai ishte një shkrimtar i nivelit botëror edhe pse shkruajti nën diktaturë. I madhi Kadare, foli në një tempull famoz. Me një audiencë mjaft cilësore e parë në të gjitha shikimet. Unë, si adhurues e vlerësues i letrave të Kadaresë dhe kritikuesit, për motivin politik, për fatin tonë Kadareja është aq i madh sa i duhet kombit, i duhet gjuhës sonë të shenjtë. Më të mëdhenjë sesa ne, do të donin t'a kishin të tyren, fati e solli që ne t'a kemi", përfundoi ai.

Të krijosh nën diktaturë

Për profesorin Sami Repishti, ardhja e Kadaresë në Universitetin Kolumbia ishte një ngjarje me rëndësi të madhe për komunitetin shqiptaro - amerikan, auditorin dhe botën akademike të këtij universiteti. "Kadareja e njeh mirë letërsinë, sidomos atë evropiane dhe botërore në përgjithësi. Kadareja, ka një kuptim fare të thellë të natyrës dhe të formës që ka diktatura. Ai ka jetuar në një diktaturë, të cilën e ka njohur fare mirë, duke i bërë sot, analiza të thella dhe mjaft të forta", tha Repishti duke analizuar "diktaturën, sipas paraqitjes së Kadaresë". Lidhja që bën Kadareja mes diktaturës dhe letërsisë, për Repishtin, është një temë e vjetër dhe e lashtë. "Kjo ka filluar që nga koha e Greqisë së vjetër. Sepse shkrimtarët gjithnjë janë presekutuar nga format e ndryshme të diktaturave. Ajo që bota mendon për Kadarenë, është "pyetja e madhe": Pse Kadareja nuk "pranoi" të shkojë në burg!ë!, sikurse të tjerët, si Haveli, apo ndonjë tjetër. Ose, pse nuk ndenji i qetë e të mos shkruante fare. Ndërsa, përsa i përket talentit të tij, vlerësimit si shkrimtar, Kadareja është defenitivisht një shkrimtar i madh dhe shkrimtar i dorës së parë. Unë mendoj pikë së pari se, auditori i sotëm në "Columbia University", ka mësuar shumë gjëra nga ato që tha Kadareja. Nuk e di se ëfarë qëndrimi duhet të mbante Kadareja, që t'u pëlqente të gjithëve, por për mendimin tim ai dha një pasqyrë të qartë dhe shumë të lexueshme", përfundoi Repishti.

Flet Kadare

Stacioni i fundit i një regjimi

Pas 16- vjetëve, në kampin e internimit në Savër të Lushnjës, veëse një javë nga ajo ditë, Kadareja do të merrte arratinë drejt Francës dhe do t'a linte atë regjim, pasi zhvilloi një takim në kino - teatrin e fshatit, me banorët, shumica e të cilëve ishin të internuar. Ky takim ndoshta mbeti në heshtje dhe patjetër që shkrimtari e ka harruar, por padyshim sipas Kadaresë, ai takim i fundit në kampin e interrnimit ishte sinjali që tregoi se ai regjim kishte "kapitulluar", sië shprehet edhe vetë ai."Atëhere isha plotësisht i bindur dhe i sigurt që ai regjim falimentoi, pasi edhe s'kishte sesi të ndodhte ndryshe. Ai regjim kishte rënë e mbahej, pa ditur se ëdo të bëhej më vonë. ëdo gjë kishte marrë fund. Veëse regjimin e mbyste dilema sesi do të largohej dhe sa do t'a pranonte largimin! Një regjim që rrëzohet, gjithmonë nuk arrin t'a kuptojë kurrë se po rrëzohet. Ai ishte stacioni i fundit, për atë regjim", pohon shkrimtari.
 
Top