Origjina e etruskëve

[Petrit Kola]

Cfare e drodhe ti tani?
- A kemi thënë që Etrusket, Helenët, Babilonasit, Sumeret nuk egsistojne por janë të gjithë Pellazga-shqiptar?
A kemi thonë që jemi kërthiza e botës dhe nona e të gjitha gjuhëve të botës?
he ke baba, bohu çun i mirë dhe mos na prish punë kot.
🖐

 

[Hylltar]

On the other hand, it may be said at once that it is perhaps a little premature to call them Aryans. On the whole, the probability seems to be against the Philistine being an Aryan tongue—it certainly was not, if (as is not unlikely) it had affinities with Etruscan.

But these identifications are to a large extent the personal opinions of those who put them forward. The identification of Caphtor and Keftiu with Crete is so generally accepted, that there is a danger that some difficulties in the way should be overlooked. For first of all we are met with a question of philology: whence came the final r in the Hebrew word? It has been suggested that it might be a nominative suffix of the Keftian language. It would in any case be more probably a locative or prepositional suffix: for place-names are apt to get taken over into foreign languages in one or other of those cases, because they are generally referred to in contexts that require them; just as Ériu, the old Irish name of Ireland, has been taken over into English in its prepositional case, now spelt Erin. It might possibly be a plural: Mr. Alton has suggested to me a comparison with the Etruscan plural ending er, ar, ur. Letting the question of the exact case pass, however, as irrelevant, there are two points that must be indicated regarding the suggestion that r is a Keftian case-ending.

Tyrsenët apo Turisha ( Tršw) siç përmenden në hieroglifet egjiptiane:




Lista e popujve të detit, dhe koha e pjesëmarrjes nëpër aksione kundërlevantine. Turisha me të cilët njihen Tyrsenët gjegjësisht etruskët, marrin pjesë rreth vitit 1300 p.e.s.



Thus, beginning with the Hellespont, the Troas is represented in the Turisha, who have been correctly identified with the future Tyrrhenians (Tursci) as are the Pulasati with the future Philistines.

The Philistines: Chapter I. The Origin of the Philistines

The Philistines, by R.A.S. Macalister, [1913], full text etext at sacred-texts.com

www.sacred-texts.com

 

[Petrit Kola]

@Pax-Deorum
Turqit provojn se jan turq keta etrusket. Sipas tyre, etruskishtja eshte turkishte.

@Auroraa dija ime se prapthi.

 

[Pjer Thomas]

etruskishtja eshte nje nga gjuhet e para primitive te para 10 mij vjeteve, dhe fjalet e etruskishtes perbeheshin nga 3-4 germa, jo me shume, me vone u zhvillua dhe u formuan (mbi bazen e kushteve te reja dhe shkartimit me fise akoma me primitive) fjale te reja, dhe bujqit qe shtriheshin nga Mesapotomia deri ne Europe, (te cilet flisnin nje gjuhe, etruskishten) filluan (shekuj pas shekujsh) te ndryshonin, kuptohet edhe ndryshimin e kushteve,
vete fakti qe ne luftrat e kohes se Aleksandrit dhe me perpara, kohe kur po formoheshin perandorite, popujt mirreshin vesh akoma pa perkthyes, tregon se elementet e gjuhes etruskishte ekzistonin tek te gjitha keto fise dhe popuj, biles edhe disa shekuj me vone, ushtaret romake, bisedonin me banoret e Ballkanit dhe lindjes se aferme, pa perkthyes, dhe kjo ishte faza e fundit ku disa popuj dhe fise mirreshin vesh pa perkthyes,

 

[Trint]

Ka pasur disa teori për prejardhjen e etruskëve, e njëra nga ato ishte se kanë ardhur nga Anadolli, por nga një studim i DNA së tyre në vitin 2021 doli se ata janë indigjenë të Italisë, të njëjtë me popullsinë e Epokës së Hekurit në qendër dhe veri të Italisë.
Prejardhja e tyre shpjegohet në minutën 4:42

 

[Hylltar]

Ka pasur disa teori për prejardhjen e etruskëve, e njëra nga ato ishte se kanë ardhur nga Anadolli, por nga një studim i DNA së tyre në vitin 2021 doli se ata janë indigjenë të Italisë, të njëjtë me popullsinë e Epokës së Hekurit në qendër dhe veri të Italisë.
Prejardhja e tyre shpjegohet në minutën 4:42

Unë i shoh me skepticizëm, për faktin që një studim i ri nuk mundet dhe nuk duhet ta mohojë një pohim më të vjetër. Për aq sa më kujtohet janë gjetur afërsi gjenetike edhe të njerëzve edhe të bagëtive mes etruskëve dhe Anadollit. Kur gjendet njëherë s'ka si të mohohet ose të paktën do të duhej të jepnin një shpjegim. Poashtu etruskët përmenden me versione tjera të emrit të tyre edhe ndër popujt e detit që zonën e veprimit e kishin në lidnje të Mesdheut. Poashtu kemi gjuhën e Lemnosit të ngjashme me etruskishten, ngjashmëri e cila nuk mund të shpjegohet em gjuhë susbtrati sepse substrati ishte aq i lashtë sa këtyre nuk do të duhej t'u mbetej fare ngjashmëri pas gjithë atyre mileniumeve. Prandaj për mua mbetet mundësia e hapur që etruskët të kenë shkuar atje nga Anatolia ose Egjeu.

Pra ideja është: që në shkencë mund të thuash deri dje s'e gjeta dhe ja tani e gjeta, por nuk mund të thuash dje e gjeta dhe tani zh-gjeta pra nuk ekziston më.

Ja këtu një artikull flet për ngjashmëritë në ADN mitokondriale, e cila përcillet në linjën femërore.

The Etruscan timeline: a recent Anatolian connection - PMC

The origin of the Etruscans (the present day Tuscany, Italy), one of the most enigmatic non-Indo-European civilizations, is under intense controversy. We found novel genetic evidences on the mitochondrial DNA (mtDNA) establishing a genetic link ...

pmc.ncbi.nlm.nih.gov

Origjina e etruskëve (Toskana e sotme, Itali), një nga qytetërimet më enigmatike jo-indo-evropiane, është nën polemika të forta. Ne gjetëm prova të reja gjenetike në ADN-në mitokondriale (mtADN) duke vendosur një lidhje gjenetike midis Anatolisë dhe Etrurisë së lashtë. Me anë të sekuencimit të plotë të gjenomit të mtADN-së të një dege të re autoktone toskanike të haplogrupit U7 (domethënë U7a2a), ne kemi vlerësuar një kornizë kohore historike për mbërritjen e linjave anadollake në Toskanë që varion nga 1.1±0.1 në 2.3±0.4 kya B.P.

---

Prandaj është shumë më afër mendsh që etruskët kanë ardhur aty si pakicë, kanë imponuar gjuhën dhe qytetërimin e tyre, dhe më pas ardhjet nga veriu ia kanë zëvendësuar linjat mashkullore dhe pjesërisht ato femërore (këto të fundit edhe ashtu kanë qenë pak që nga fillimi).

 

[Trint]

Unë i shoh me skepticizëm, për faktin që një studim i ri nuk mundet dhe nuk duhet ta mohojë një pohim më të vjetër. Për aq sa më kujtohet janë gjetur afërsi gjenetike edhe të njerëzve edhe të bagëtive mes etruskëve dhe Anadollit. Kur gjendet njëherë s'ka si të mohohet ose të paktën do të duhej të jepnin një shpjegim. Poashtu etruskët përmenden me versione tjera të emrit të tyre edhe ndër popujt e detit që zonën e veprimit e kishin në lidnje të Mesdheut. Poashtu kemi gjuhën e Lemnosit të ngjashme me etruskishten, ngjashmëri e cila nuk mund të shpjegohet em gjuhë susbtrati sepse substrati ishte aq i lashtë sa këtyre nuk do të duhej t'u mbetej fare ngjashmëri pas gjithë atyre mileniumeve. Prandaj për mua mbetet mundësia e hapur që etruskët të kenë shkuar atje nga Anatolia ose Egjeu.

Pra ideja është: që në shkencë mund të thuash deri dje s'e gjeta dhe ja tani e gjeta, por nuk mund të thuash dje e gjeta dhe tani zh-gjeta pra nuk ekziston më.

Ja këtu një artikull flet për ngjashmëritë në ADN mitokondriale, e cila përcillet në linjën femërore.

The Etruscan timeline: a recent Anatolian connection - PMC

The origin of the Etruscans (the present day Tuscany, Italy), one of the most enigmatic non-Indo-European civilizations, is under intense controversy. We found novel genetic evidences on the mitochondrial DNA (mtDNA) establishing a genetic link ...

pmc.ncbi.nlm.nih.gov

Origjina e etruskëve (Toskana e sotme, Itali), një nga qytetërimet më enigmatike jo-indo-evropiane, është nën polemika të forta. Ne gjetëm prova të reja gjenetike në ADN-në mitokondriale (mtADN) duke vendosur një lidhje gjenetike midis Anatolisë dhe Etrurisë së lashtë. Me anë të sekuencimit të plotë të gjenomit të mtADN-së të një dege të re autoktone toskanike të haplogrupit U7 (domethënë U7a2a), ne kemi vlerësuar një kornizë kohore historike për mbërritjen e linjave anadollake në Toskanë që varion nga 1.1±0.1 në 2.3±0.4 kya B.P.

---

Prandaj është shumë më afër mendsh që etruskët kanë ardhur aty si pakicë, kanë imponuar gjuhën dhe qytetërimin e tyre, dhe më pas ardhjet nga veriu ia kanë zëvendësuar linjat mashkullore dhe pjesërisht ato femërore (këto të fundit edhe ashtu kanë qenë pak që nga fillimi).

Ka pasur tri hipoteza kryesore për prejardhjen e etruskëve dhe ajo e Anadollit ishte njëra, por ishte vetëm një hipotezë, jo diçka e provuar dhe një version zyrtar i pohuar, kështu që ky zbulim nuk ka zëvendësuar diçka që kanë qenë e vendosur. Hipotezat janë hamendësime, kurse shkenca është ajo që vërteton dhe është më e besueshme. Shkenca e ADN-së dhe kërkimet me anë të saj janë të reja, e rrjedhimisht edhe zbulime të tilla janë të reja.

Unë i shikoj me dyshim këto versionet e ardhjeve dhe nuk më duket e logjikshme pse etruskët duhet të vinin nga Anadolli, duke qenë se Italia është vend i rrethuar nga deti dhe ka largësi që andej. Lindin shumë pyetje këtu. Pse s'kishte popullsi vendëse aty, por ishte krijuar një boshllëk që erdhën anadollasit dhe e zunë? Apo kishte vendës, por anadollasit i shfarosën, ose ndikuan duke u përzier me ta? Por nëse anadollasit do të vinin nga deti, ata do të nguleshin në jug të Italisë, jo në qendër dhe veri. E nëse do të vinin jo nga deti por nga veriu, është e pabesueshme që ata përshkuan gjithë Evropën drejt veriut, e pastaj me një kthesë 180 gradë zbritën në jug dhe u ngulën në mes të Italisë. Thjesht s'ka logjikë gjeografike. Versioni i provuar me ADN se etruskët ishin autoktonë, është më i logjikshëm për mua.

Te ky kanal në YouTube unë kam krijuar besim, sepse kam parë disa video të tij ku flitet për prejardhjen e popujve të ndryshëm evropianë dhe ato që thonë më janë dukur të besueshme. Po ky kanal flet dhe për prejardhjen e shqiptarëve, thotë se ata janë autoktonë në trojet e tyre, duke u bazuar te analizat e ADN-së. Dmth është një kanal që të krijon besim për ato që thotë.

 

[Hylltar]

Ka pasur tri hipoteza kryesore për prejardhjen e etruskëve dhe ajo e Anadollit ishte njëra, por ishte vetëm një hipotezë, jo diçka e provuar dhe një version zyrtar i pohuar, kështu që ky zbulim nuk ka zëvendësuar diçka që kanë qenë e vendosur. Hipotezat janë hamendësime, kurse shkenca është ajo që vërteton dhe është më e besueshme. Shkenca e ADN-së dhe kërkimet me anë të saj janë të reja, e rrjedhimisht edhe zbulime të tilla janë të reja.

Unë i shikoj me dyshim këto versionet e ardhjeve dhe nuk më duket e logjikshme pse etruskët duhet të vinin nga Anadolli, duke qenë se Italia është vend i rrethuar nga deti dhe ka largësi që andej. Lindin shumë pyetje këtu. Pse s'kishte popullsi vendëse aty, por ishte krijuar një boshllëk që erdhën anadollasit dhe e zunë? Apo kishte vendës, por anadollasit i shfarosën, ose ndikuan duke u përzier me ta? Por nëse anadollasit do të vinin nga deti, ata do të nguleshin në jug të Italisë, jo në qendër dhe veri. E nëse do të vinin jo nga deti por nga veriu, është e pabesueshme që ata përshkuan gjithë Evropën drejt veriut, e pastaj me një kthesë 180 gradë zbritën në jug dhe u ngulën në mes të Italisë. Thjesht s'ka logjikë gjeografike. Versioni i provuar me ADN se etruskët ishin autoktonë, është më i logjikshëm për mua.

Te ky kanal në YouTube unë kam krijuar besim, sepse kam parë disa video të tij ku flitet për prejardhjen e popujve të ndryshëm evropianë dhe ato që thonë më janë dukur të besueshme. Po ky kanal flet dhe për prejardhjen e shqiptarëve, thotë se ata janë autoktonë në trojet e tyre, duke u bazuar te analizat e ADN-së. Dmth është një kanal që të krijon besim për ato që thotë.

Mos anashkalo atë që sjell. Ishte studim gjenetik, dmth jo hipotezë. Pra diçka e provuar dhe jo siç thua ti. Shikoje dhe njëherë:

We found novel genetic evidences on the mitochondrial DNA (mtDNA) establishing a genetic link between Anatolia and the ancient Etruria.

Pra e thotë qartë: "...kemi gjetur evidencë...". Dhe është website shkencor, jo faqe çkado.

Tani pse duhet të kenë ardhur aty etruskët dhe jo të ndaleshin më në jug apo diku tjetër më afër?

Çështja më së miri është të studiohet në kontekstin ku përket, jo si e ndarë. Etruskët bëjnë pjesë në popujt e detit. Përveç tyre në këtë grup bëjnë pjesë edhe Sikulët (sikulot, shekelesh, sagalasa) që zaptuan Sicilinë, Sardët (Shardana, Sherden, Sardeat) që zaptuan Sardenjën e me siguri mund të ketë pasur dhe të tjerë, pasi në këtë kohë nuk ka histori, sepse s'ka shkrim. Në këtë kohë është prehistori, që do të thotë se shumëçka ka mbetur pa shkruar. Por kur i sheh në kontekst e sheh se secili ka zaptuar një pjesë të caktuar. Poashtu edhe Akejtë (Ekwesh, Akhijawa) mund të kenë zaptuar ndonjë pjesë të vogël ndokund p.sh. Kuma (sipas historisë gojore më 1049 p.e.s.), sikurse edhe qytetet e Qipros. Madje në këtë kontekst duhet parë edhe një numër fisesh tjera që kanë shkuar apo të paktën që tregohen legjenda se kanë shkuar andej si Dardanët-Trojanët, që poashtu janë pjesë e popujve të detit.

Pra nuk mundet thjesht të thuhet se evidenca e ADN-së mitokondriale e gjetur tashmë të anashkalohet sikur nuk na ishte asgjë. Pra ADN-ja nuk është e etruskëve por e ardhacakëve nga veriu që erdhën u infiltruan gjenetikisht por u etruskizuan. Kjo është ajo që na thotë evidenca. Unë jam historian për vete dhe nuk kam ndonjë respekt të madh profesional për tiktokera e youtubera. Historia ndërtohet njësoj si ndërtesat, fakte mbi fakte, nuk mund të nisësh çdo gjë nga fillimi.

Të tjerat janë konkluzione të dëshirueshme!

 

[Trint]

Mos anashkalo atë që sjell. Ishte studim gjenetik, dmth jo hipotezë. Pra diçka e provuar dhe jo siç thua ti. Shikoje dhe njëherë:

We found novel genetic evidences on the mitochondrial DNA (mtDNA) establishing a genetic link between Anatolia and the ancient Etruria.

Pra e thotë qartë: "...kemi gjetur evidencë...". Dhe është website shkencor, jo faqe çkado.

Tani pse duhet të kenë ardhur aty etruskët dhe jo të ndaleshin më në jug apo diku tjetër më afër?

Çështja më së miri është të studiohet në kontekstin ku përket, jo si e ndarë. Etruskët bëjnë pjesë në popujt e detit. Përveç tyre në këtë grup bëjnë pjesë edhe Sikulët (sikulot, shekelesh, sagalasa) që zaptuan Sicilinë, Sardët (Shardana, Sherden, Sardeat) që zaptuan Sardenjën e me siguri mund të ketë pasur dhe të tjerë, pasi në këtë kohë nuk ka histori, sepse s'ka shkrim. Në këtë kohë është prehistori, që do të thotë se shumëçka ka mbetur pa shkruar. Por kur i sheh në kontekst e sheh se secili ka zaptuar një pjesë të caktuar. Poashtu edhe Akejtë (Ekwesh, Akhijawa) mund të kenë zaptuar ndonjë pjesë të vogël ndokund p.sh. Kuma (sipas historisë gojore më 1049 p.e.s.), sikurse edhe qytetet e Qipros. Madje në këtë kontekst duhet parë edhe një numër fisesh tjera që kanë shkuar apo të paktën që tregohen legjenda se kanë shkuar andej si Dardanët-Trojanët, që poashtu janë pjesë e popujve të detit.

Pra nuk mundet thjesht të thuhet se evidenca e ADN-së mitokondriale e gjetur tashmë të anashkalohet sikur nuk na ishte asgjë. Pra ADN-ja nuk është e etruskëve por e ardhacakëve nga veriu që erdhën u infiltruan gjenetikisht por u etruskizuan. Kjo është ajo që na thotë evidenca. Unë jam historian për vete dhe nuk kam ndonjë respekt të madh profesional për tiktokera e youtubera. Historia ndërtohet njësoj si ndërtesat, fakte mbi fakte, nuk mund të nisësh çdo gjë nga fillimi.

Të tjerat janë konkluzione të dëshirueshme!

E pashë atë që solle që herën e parë, por thjesht nuk e besova. Edhe tek burimi që solle thuhet se teoria e ardhjes nga Anadolli gjen pak mbështetje tek arkeologjistët dhe historianët. Me diçka të vendosur e kam fjalën për diçka që nuk kundërshtohet dhe pranohet nga të gjithë.

Burimet që ne sollëm thonë gjëra të ndryshme, kështu që i bie se njëri është gabim. Edhe me shkencën mund të manipulohet, kështu që s'mund ta vëmë dorën në zjarr për diçka që paraqitet si shkencore. Por edhe në YouTube ka nga të gjitha llojet, që nga më profesionistët, e deri tek gënjeshtarët më të fundit, prandaj duhet të besojmë atë informacion që përputhet edhe me logjikën tonë.

Unë i bëra arsyetimet e mia, kurse ti bëre të tuat, e besojmë në gjëra të ndryshme. Nuk ka asgjë të keqe që të mos pajtohemi në ato që besojmë.